{"schema":"registro-ecdotico/1","fuentes":["data/apparatus/collatio-validada.json","data/apparatus/aparato-autoral.json","data/critical-notes.json","data/codex-h/lecturas/","data/codex-h/observaciones-h.json"],"metodo":"Índice del Registro ecdótico: todo el aparato del autor buscable por locus.\n\nReúne, sin reescribir nada, cuatro fuentes y declara el tipo y la procedencia\nde cada registro:\n\n  decision   collatio codicum del Apéndice T (V514/V554): lema adoptado y\n             lectura de los testimonios, con grado de comprobación\n             (data/apparatus/collatio-validada.json).\n  glosa      comentario lematizado (lema ] explicación) de V514, V554 y V297,\n             anclado al locus por el lema (data/apparatus/aparato-autoral.json).\n  nota       notas al pie de los DOCX de las tres ediciones\n             (data/critical-notes.json), con locus explícito o candidato.\n  lectura-h  lecturas de H sobre la imagen que difieren de V514: cotejos de\n             folios leídos (data/codex-h/lecturas/) y observaciones puntuales\n             (data/codex-h/observaciones-h.json). Siempre «a revisar».\n\nUn locus que no existe en el repertorio canónico de 731 no se descarta en\nsilencio: el registro se conserva con locusEstado «no canónico».","recuentos":{"total":2291,"porTipo":{"decision":640,"glosa":803,"nota":811,"lectura-h":37},"conLocusCanonico":1810,"lociConRegistros":359},"registros":[{"id":"V514-T-p1094-12","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ornata, cuius iudicio om. probantur omnia quae ab prob ceteris artibus","aparato":"ornata, cuius iudicio om. probantur omnia quae ab prob ceteris artibus ] cuius iudicio 1v antur omnia H","testimonios":{"H":"cuius iudicio 1v antur omnia"},"texto":"","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1094,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1094","libro":1,"orden":0},{"id":"V514-T-p1094-13","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ea nascitur ex fabrica","aparato":"Ea nascitur ex fabrica ] ea nascitur & fabrica (ut vid.) H","testimonios":{"H":"ea nascitur & fabrica (ut vid.)"},"texto":"","folios":["1v"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1094,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1094","libro":1,"orden":0},{"id":"V514-T-p1094-14","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"perficit[ur]; opus [est]","aparato":"perficit[ur]; opus [est] ] perficitur; opus est H","testimonios":{"H":"perficitur; opus est"},"texto":"","folios":["1v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1094,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1094","libro":1,"orden":0},{"id":"V514-T-p1109-104","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ornata, cuius iudicio probantur omnia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"se mantiene; G decidirá · om. Hvid · Krohn; · vulg.","folios":[],"sigla":["G","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":1,"orden":0},{"id":"V554-T-p1103-209","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ornata, cuius iudicio om. probantur omnia quae ab prob ceteris artibus","aparato":"ornata, cuius iudicio om. probantur omnia quae ab prob ceteris artibus ] cuius iudicio 1v antur omnia H","testimonios":{"H":"cuius iudicio 1v antur omnia"},"texto":"","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1103","libro":1,"orden":0},{"id":"V554-T-p1103-210","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ea nascitur ex fabrica","aparato":"Ea nascitur ex fabrica ] ea nascitur & fabrica (ut vid.) H","testimonios":{"H":"ea nascitur & fabrica (ut vid.)"},"texto":"","folios":["1v"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1103","libro":1,"orden":0},{"id":"V554-T-p1103-211","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"perficit[ur] ; opus [est]","aparato":"perficit[ur] ; opus [est] ] perficitur ; opus est H","testimonios":{"H":"perficitur ; opus est"},"texto":"","folios":["1v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1103","libro":1,"orden":0},{"id":"V554-T-p1118-301","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ornata, cuius iudicio probantur omnia","aparato":"ornata, cuius iudicio probantur omnia ] Krohn ; vulg.","testimonios":{"testimonio":"Krohn ; vulg."},"texto":"gardé ; G tranchera","folios":[],"sigla":["G","Krohn","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p226-1933","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cuius iudicio probantur omnia","aparato":"cuius iudicio probantur omnia ] A disputed passage in the editorial tradition. Krohn (1912) prints these words in the text; other editions have marked them as doubtful or enclosed them in brackets. This edition retains them, but records the discussion without attributing a deletion to the manuscript tradition where the apparatus for the passage has not been verified. 214","texto":"A disputed passage in the editorial tradition. Krohn (1912) prints these words in the text; other editions have marked them as doubtful or enclosed them in brackets. This edition retains them, but records the discussion without attributing a deletion to the manuscript tradition where the apparatus for the passage has not been verified. 214","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":226,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=226","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p227-1381","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"continuata ac trita usus meditatio","aparato":"continuata ac trita usus meditatio ] Preferred reading. Trita = worn by use, exercised, habitual. •","texto":"Preferred reading. Trita = worn by use, exercised, habitual. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p227-1481","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad propositum deformationis","aparato":"ad propositum deformationis ] Adopted reading. Deformatio = design, layout, projected form. •","texto":"Adopted reading. Deformatio = design, layout, projected form. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p227-1575","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sollertiae ac rationis pro portione","aparato":"sollertiae ac rationis pro portione ] Adopted in the Spanish source edition; the alternative sollertia ratione proportionis is an editorial normalization. The distinction is textual, not merely typographical. Academic translation “The architect’s knowledge is enriched by many disciplines and varied forms of learning; by its judgment all works carried out by the other arts are assessed. It arises from building practice (fabrica) and theoretical reasoning (ratiocinatio).” 215","texto":"Adopted in the Spanish source edition; the alternative sollertia ratione proportionis is an editorial normalization. The distinction is textual, not merely typographical. Academic translation “The architect’s knowledge is enriched by many disciplines and varied forms of learning; by its judgment all works carried out by the other arts are assessed. It arises from building practice (fabrica) and theoretical reasoning (ratiocinatio).” 215","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p227-635","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Architecti est scientia","aparato":"Architecti est scientia ] Adopted reading. The genitive architecti indicates “the science proper to the architect” or “the knowledge of the architect”, not “the architect is a science”. •","texto":"Adopted reading. The genitive architecti indicates “the science proper to the architect” or “the knowledge of the architect”, not “the architect is a science”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p227-823","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata","aparato":"pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata ] Standard reading. Ornata = enriched, decorated. •","texto":"Standard reading. Ornata = enriched, decorated. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","libro":1,"orden":0},{"id":"V297-glo-p227-927","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cuius iudicio probantur omnia","aparato":"cuius iudicio probantur omnia ] This edition retains the transmitted phrase. Granger questioned its authenticity and proposed treating the passage differently; the manuscript evidence should not be described as unanimous without reference to a critical apparatus. • Ab ceteris artibus] “By the other arts”. This is the adopted phrase. The alternative ex ceteris lacks an identified witness in the sources cited here and is not assigned to a manuscript. •","texto":"This edition retains the transmitted phrase. Granger questioned its authenticity and proposed treating the passage differently; the manuscript evidence should not be described as unanimous without reference to a critical apparatus. • Ab ceteris artibus] “By the other arts”. This is the adopted phrase. The alternative ex ceteris lacks an identified witness in the sources cited here and is not assigned to a manuscript. •","sigla":["Granger"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","libro":1,"orden":0},{"id":"V514-glo-p1151-2210","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cuius iudicio probantur omnia","aparato":"cuius iudicio probantur omnia ] G S; om. H: S se une a G contra H. — 1.6.2 incerta] codd. (S incluido); certa es conjetura de Krohn, y la edición mantiene incerta con H y Rose. — 2.3.4 y 3 praef. 1] el orden de H y G es también el de S; las transposiciones son de Krohn. — 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S coinciden): las cifras impresas son correcciones aritméticas de Rose, tomadas de Giocondo. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu …","texto":"G S; om. H: S se une a G contra H. — 1.6.2 incerta] codd. (S incluido); certa es conjetura de Krohn, y la edición mantiene incerta con H y Rose. — 2.3.4 y 3 praef. 1] el orden de H y G es también el de S; las transposiciones son de Krohn. — 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S coinciden): las cifras impresas son correcciones aritméticas de Rose, tomadas de Giocondo. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu …","sigla":["Giocondo","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":1,"orden":0},{"id":"V554-glo-p1160-2768","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cuius iudicio probantur omnia","aparato":"cuius iudicio probantur omnia ] G S ; om. H : S rejoint G contre H. — 1.6.2 incerta] codd. (S compris) ; certa est une conjecture de Krohn, et l’édition maintient incerta avec H et Rose. — 2.3.4 et 3 praef. 1] l’ordre de H et de G est aussi celui de S ; les transpositions sont de Krohn. — 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S concordent) : les chiffres imprimés sont des corrections arithmétiques de Rose, reprises de Giocondo. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu …","texto":"G S ; om. H : S rejoint G contre H. — 1.6.2 incerta] codd. (S compris) ; certa est une conjecture de Krohn, et l’édition maintient incerta avec H et Rose. — 2.3.4 et 3 praef. 1] l’ordre de H et de G est aussi celui de S ; les transpositions sont de Krohn. — 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S concordent) : les chiffres imprimés sont des corrections arithmétiques de Rose, reprises de Giocondo. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu …","sigla":["Giocondo","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":1,"orden":0},{"id":"V514-nota-50","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.1.1. La tradición y las ediciones modernas no coinciden en todos los detalles de esta definición. Se mantiene cuius iudicio probantur omnia, lectura transmitida y adoptada por la constitución crítica moderna consultada; Granger, en cambio, consideró la cláusula sospechosa de interpolación y propuso puntuar el pasaje de otro modo. En fabrica se conserva perficit[ur] y opus [est], marcando las intervenciones editoriales. Para la frase final se adopta sollertiae ac rationis pro portione, no la normalización más lisa sollertia ratione proportionis. El aparato distingue por tanto lectura transmitida, conjetura editorial y mera regularización sintáctica.NOTA EXEGÉTICA — FABRICA / RATIOCINATIO. La oposición no enfrenta «manualidad» e «intelecto» como compartimentos estancos. Vitruvio presenta dos dimensiones inseparables del oficio: experiencia ejecutiva y capacidad de justificar racionalmente lo construido. El término scientia debe entenderse aquí como saber disciplinar del architectus, no como «ciencia» en el sentido institucional moderno.","contexto":"1. La ciencia del arquitecto está adornada de muchas disciplinas y variados conocimientos, y por su juicio se aprueban todas las obras que realizan las demás artes. Nace de la fabrica y de la ratiocinatio. La fabrica es el ejercicio continuo y experimentado de la práctica, que realiza con las manos, a partir de materiales de cualquier género, la obra conforme al diseño propuesto. La ratiocinatio, en cambio, es la que","nota":"50","parrafo":1438,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":0},{"id":"V554-nota-50","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.1.1. La tradition et les éditions modernes ne concordent pas dans tous les détails de cette définition. On maintient cuius iudicio probantur omnia, leçon transmise et adoptée par la constitution critique moderne consultée ; Granger, en revanche, jugeait la proposition suspecte d’interpolation et proposait une autre ponctuation. Dans fabrica, perficit[ur] et opus [est] sont conservés en signalant l’intervention éditoriale. Pour la phrase finale, on adopte sollertiae ac rationis pro portione, et non la normalisation plus lisse sollertia ratione proportionis. L’apparat distingue ainsi leçon transmise, conjecture éditoriale et simple régularisation syntaxique.NOTE EXÉGÉTIQUE — FABRICA / RATIOCINATIO. L’opposition ne sépare pas « travail manuel » et « intellect » en deux domaines étanches. Vitruve présente deux dimensions inséparables du métier : l’expérience de l’exécution et la capacité de justifier rationnellement ce qui est construit. Scientia désigne ici le savoir disciplinaire de l’architectus, non la « science » au sens institutionnel moderne.","contexto":"1. La science de l’architecte est ornée de nombreuses disciplines et de connaissances variées, et c’est par son jugement que sont approuvés tous les ouvrages qu’accomplissent les autres arts. Elle naît de la fabrica et de la ratiocinatio. La fabrica est l’exercice continu et éprouvé de la pratique, qui réalise de ses mains, à partir de matériaux de tout genre, l’ouvrage conforme au dessin proposé. La ratiocinatio, el","nota":"50","parrafo":1447,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":0},{"id":"V514-T-p1101-19","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"aedificiis ⟨locis⟩ communibus","aparato":"aedificiis ⟨locis⟩ communibus ] om. locis H","testimonios":{"H":"om. locis"},"texto":"Confirma que locis es suplemento.","folios":["4r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":1},{"id":"V514-Tp-p1146-20","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨locis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G, como H y como el texto de Rose. 1.2.2 modica … commoditas] G (00015, f. 4r), como H · G escribe taxis, diathesin e ideae en letras latinas","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-T-p1110-216","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"aedificiis ⟨locis⟩ communibus","aparato":"aedificiis ⟨locis⟩ communibus ] om. locis H","testimonios":{"H":"om. locis"},"texto":"Confirme que locis est un supplément.","folios":["4r"],"sigla":["H"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-Tp-p1155-142","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨locis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G, comme H et comme le texte de Rose. 1.2.2 modica … commoditas] G (00015, f. 4r), comme H · G écrit taxis, diathesin et ideae en lettres latines","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":1},{"id":"V297-glo-p248-804","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad ambitum stillicidiorum","aparato":"ad ambitum stillicidiorum ] Stillicidia denotes rainwater dripping or running off the eaves, together with the corresponding right of discharge. •","texto":"Stillicidia denotes rainwater dripping or running off the eaves, together with the corresponding right of discharge. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","libro":1,"orden":1},{"id":"V297-glo-p248-950","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"locatori et conductori","aparato":"locatori et conductori ] The parties to a contract of letting and hiring. In this building context the terms refer to the employer or owner commissioning the work and the contractor undertaking it; their wider meanings include lessor and lessee. • sine captione] “Without deception” or “without loss”. •","texto":"The parties to a contract of letting and hiring. In this building context the terms refer to the employer or owner commissioning the work and the contractor undertaking it; their wider meanings include lessor and lessee. • sine captione] “Without deception” or “without loss”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","libro":1,"orden":1},{"id":"V514-glo-p220-2017","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"locis⟩communibus parietum","aparato":"locis⟩communibus parietum ] Paredes medianeras o comunes. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = goteros de lluvia (derecho a la caída de agua). locatori et conductori] Locator = arrendador / propietario; conductor = arrendatario / inquilino.","texto":"Paredes medianeras o comunes. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = goteros de lluvia (derecho a la caída de agua). locatori et conductori] Locator = arrendador / propietario; conductor = arrendatario / inquilino.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":1},{"id":"V514-glo-p220-2074","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad ambitum stillicidiorum","aparato":"ad ambitum stillicidiorum ] Stillicidia = goteros de lluvia (derecho a la caída de agua).","texto":"Stillicidia = goteros de lluvia (derecho a la caída de agua).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":1},{"id":"V514-glo-p220-2163","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"locatori et conductori","aparato":"locatori et conductori ] Locator = arrendador / propietario; conductor = arrendatario / inquilino.","texto":"Locator = arrendador / propietario; conductor = arrendatario / inquilino.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":1},{"id":"V514-glo-p221-30","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sine captione","aparato":"sine captione ] «Sin engaño» o «sin perjuicio». horologiorum rationem] Se refiere al diseño y funcionamiento de relojes (solares y, en el libro IX, también hidráulicos). También conviene que conozca los principios jurídicos necesarios relativos a los edificios, tales como los concernientes a las paredes medianeras, a los goteros, a las cloacas, a las luces y a las conducciones de agua, y otras cuestiones semejantes. Todo esto debe ser conocido por los arquitectos, para que tomen precauciones antes de iniciar las construcciones y no dejen, una vez terminadas las obras, controversias a los propietarios, y para ","texto":"«Sin engaño» o «sin perjuicio». horologiorum rationem] Se refiere al diseño y funcionamiento de relojes (solares y, en el libro IX, también hidráulicos). También conviene que conozca los principios jurídicos necesarios relativos a los edificios, tales como los concernientes a las paredes medianeras, a los goteros, a las cloacas, a las luces y a las conducciones de agua, y otras cuestiones semejantes. Todo esto debe ser conocido por los arquitectos, para que tomen precauciones antes de iniciar las construcciones y no dejen, una vez terminadas las obras, controversias a los propietarios, y para ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=221","libro":1,"orden":1},{"id":"V514-glo-p221-77","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"horologiorum rationem","aparato":"horologiorum rationem ] Se refiere al diseño y funcionamiento de relojes (solares y, en el libro IX, también hidráulicos). También conviene que conozca los principios jurídicos necesarios relativos a los edificios, tales como los concernientes a las paredes medianeras, a los goteros, a las cloacas, a las luces y a las conducciones de agua, y otras cuestiones semejantes. Todo esto debe ser conocido por los arquitectos, para que tomen precauciones antes de iniciar las construcciones y no dejen, una vez terminadas las obras, controversias a los propietarios, y para que, mediante una redacción prudente de las leyes, se p","texto":"Se refiere al diseño y funcionamiento de relojes (solares y, en el libro IX, también hidráulicos). También conviene que conozca los principios jurídicos necesarios relativos a los edificios, tales como los concernientes a las paredes medianeras, a los goteros, a las cloacas, a las luces y a las conducciones de agua, y otras cuestiones semejantes. Todo esto debe ser conocido por los arquitectos, para que tomen precauciones antes de iniciar las construcciones y no dejen, una vez terminadas las obras, controversias a los propietarios, y para que, mediante una redacción prudente de las leyes, se p","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=221","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-glo-p219-2677","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad ambitum stillicidiorum","aparato":"ad ambitum stillicidiorum ] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau).","texto":"Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-glo-p219-2761","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"locatori et conductori","aparato":"locatori et conductori ] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [","texto":"Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-glo-p219-2834","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sine captione","aparato":"sine captione ] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ».","texto":"« Sans tromperie » ou « sans préjugés ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-glo-p219-2890","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"horologiorum rationem","aparato":"horologiorum rationem ] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similaires. Ces connaissances leur permettent de prendre les précautions nécessaires avant le début des travaux","texto":"Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similaires. Ces connaissances leur permettent de prendre les précautions nécessaires avant le début des travaux","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":1},{"id":"V554-nota-57","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt]  Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons.communium parietum]  Murs mitoyens ou communs.ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau).locatori et conductori]  Locator = propriétaire ; conductor = locataire.[sine captione]  « Sans tromperie » ou « sans préjugés ».horologiorum rationem]  Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires.est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similaires. Ces connaissances leur permettent de prendre les précautions nécessaires avant le début des travaux et d’éviter tout litige avec les propriétaires une fois le chantier terminé. Ainsi, grâce à une rédaction judicieuse des lois, le propriétaire et le locataire seront protégés. En effet, une loi bien rédigée permettra à chacun d’être exonéré de tout préjudice.L’astrologie permet de connaître l’est, l’ouest, le midi et le nord, ainsi que la configuration du ciel, les équinoxes, les solstices et la course des étoiles. Quiconque ignore ces sujets sera incapable de comprendre le principe des cadrans solaires.","contexto":"10. Il faut qu’il connaisse la discipline de la médecine à cause des inclinaisons du ciel, que les Grecs appellent κλίματα, et des airs et des lieux qui sont salubres ou pestilentiels, et de l’usage des eaux ; car sans ces principes aucune habitation salubre ne peut se faire. Il faut aussi qu’il connaisse les lois, celles qui sont nécessaires aux édifices pour les murs mitoyens et leur pourtour, pour l’écoulement des","nota":"57","parrafo":1464,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":1},{"id":"V514-T-p1101-20","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"posse ⟨se⟩ iuste","aparato":"posse ⟨se⟩ iuste ] om. se H","testimonios":{"H":"om. se"},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["4r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":2},{"id":"V554-T-p1110-217","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"posse ⟨se⟩ iuste","aparato":"posse ⟨se⟩ iuste ] om. se H","testimonios":{"H":"om. se"},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["4r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":2},{"id":"V297-glo-p250-135","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"abundans eruditionibus variis ac pluribus","aparato":"abundans eruditionibus variis ac pluribus ] Emphasizes the richness and variety of knowledge. •","texto":"Emphasizes the richness and variety of knowledge. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","libro":1,"orden":2},{"id":"V297-glo-p250-230","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"profiteri architectos","aparato":"profiteri architectos ] Profiteri = to declare oneself publicly, to proclaim oneself an architect. •","texto":"Profiteri = to declare oneself publicly, to proclaim oneself an architect. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","libro":1,"orden":2},{"id":"V297-glo-p250-330","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"his gradibus disciplinarum scandendo","aparato":"his gradibus disciplinarum scandendo ] Beautiful metaphorical image: “ascending these steps of the disciplines”. •","texto":"Beautiful metaphorical image: “ascending these steps of the disciplines”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","libro":1,"orden":2},{"id":"V297-glo-p250-444","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad summum templum architecturae","aparato":"ad summum templum architecturae ] Metaphor of the temple as the summit or supreme sanctuary of architecture. Academic translation “Since this discipline is so vast and so richly adorned with multiple and varied forms of erudition, I do not believe that anyone can justly proclaim themselves an architect suddenly, but only those who, from childhood, ascending these steps of disciplines and nourished with the knowledge of numerous letters and arts, have reached the highest temple of architecture.” Explanation of the Meaning of the Text This paragraph gives a climactic formulation of the architect’s educational ideal. It does not ","texto":"Metaphor of the temple as the summit or supreme sanctuary of architecture. Academic translation “Since this discipline is so vast and so richly adorned with multiple and varied forms of erudition, I do not believe that anyone can justly proclaim themselves an architect suddenly, but only those who, from childhood, ascending these steps of disciplines and nourished with the knowledge of numerous letters and arts, have reached the highest temple of architecture.” Explanation of the Meaning of the Text This paragraph gives a climactic formulation of the architect’s educational ideal. It does not ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","libro":1,"orden":2},{"id":"V297-glo-p250-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tanta haec disciplina sit condecorata","aparato":"tanta haec disciplina sit condecorata ] Condecorata = adorned, enriched, dignified. •","texto":"Condecorata = adorned, enriched, dignified. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","libro":1,"orden":2},{"id":"V514-glo-p218-1321","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tanta haec disciplina sit condecorata","aparato":"tanta haec disciplina sit condecorata ] Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada.","texto":"Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":2},{"id":"V514-glo-p218-1410","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"abundans eruditionibus variis ac pluribus","aparato":"abundans eruditionibus variis ac pluribus ] Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos.","texto":"Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":2},{"id":"V514-glo-p218-1502","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"profiteri architectos","aparato":"profiteri architectos ] Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto.","texto":"Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":2},{"id":"V514-glo-p218-1586","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"his gradibus disciplinarum scandendo","aparato":"his gradibus disciplinarum scandendo ] Bella imagen metafórica: «ascendiendo por estos peldaños de las disciplinas».","texto":"Bella imagen metafórica: «ascendiendo por estos peldaños de las disciplinas».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":2},{"id":"V514-glo-p218-1702","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad summum templum architecturae","aparato":"ad summum templum architecturae ] Metáfora del templo como cima o santuario supremo de la arquitectura. 15 Piteo fue uno de los más renombrados arquitectos de la Antigua Grecia del siglo IV a. C.. También cultivó la escultura. Menospreció el orden dórico, según Vitruvio (IV.3.1), por los «fallos e incongruencias» causados por el inconveniente de la posición de los triglifos y cultivó en su lugar el orden jónico, con el que construyó el templo de Atenea en Priene sobre el 340–330 a. C.. La inscripción de la dedicatoria, que se encuentra en el Museo Británico, recuerda que su fundador fue Alejandro Magno. 16 Sin embargo, esto úl","texto":"Metáfora del templo como cima o santuario supremo de la arquitectura. 15 Piteo fue uno de los más renombrados arquitectos de la Antigua Grecia del siglo IV a. C.. También cultivó la escultura. Menospreció el orden dórico, según Vitruvio (IV.3.1), por los «fallos e incongruencias» causados por el inconveniente de la posición de los triglifos y cultivó en su lugar el orden jónico, con el que construyó el templo de Atenea en Priene sobre el 340–330 a. C.. La inscripción de la dedicatoria, que se encuentra en el Museo Británico, recuerda que su fundador fue Alejandro Magno. 16 Sin embargo, esto úl","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":2},{"id":"V554-glo-p220-545","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tanta haec disciplina sit condecorata","aparato":"tanta haec disciplina sit condecorata ] Condecorata = orné, enrichi, digne. abundans eruditionibus variis ac pluribus] Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances. [profiteri architectos] Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte. his gradibus disciplinarum scandendo] Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ». ad summum templum architecturae] Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture. 14 Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité. 15 Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comp","texto":"Condecorata = orné, enrichi, digne. abundans eruditionibus variis ac pluribus] Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances. [profiteri architectos] Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte. his gradibus disciplinarum scandendo] Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ». ad summum templum architecturae] Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture. 14 Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité. 15 Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comp","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","libro":1,"orden":2},{"id":"V554-glo-p220-620","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"abundans eruditionibus variis ac pluribus","aparato":"abundans eruditionibus variis ac pluribus ] Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances. [","texto":"Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances. [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","libro":1,"orden":2},{"id":"V554-glo-p220-726","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"profiteri architectos","aparato":"profiteri architectos ] Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte.","texto":"Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","libro":1,"orden":2},{"id":"V554-glo-p220-812","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"his gradibus disciplinarum scandendo","aparato":"his gradibus disciplinarum scandendo ] Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ».","texto":"Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","libro":1,"orden":2},{"id":"V554-glo-p220-918","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad summum templum architecturae","aparato":"ad summum templum architecturae ] Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture. 14 Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité. 15 Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comprend l’exécution de l’œuvre et le raisonnement qui l’explique. L’exécution appartient proprement à ceux qui pratiquent chaque discipline ; le raisonnement peut être partagé par des personnes instruites de domaines différents. Ainsi en va-t-il des médecins et des musiciens : ils peuvent discuter du rythme des veines et de relations métriques, mais s’il faut traiter ","texto":"Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture. 14 Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité. 15 Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comprend l’exécution de l’œuvre et le raisonnement qui l’explique. L’exécution appartient proprement à ceux qui pratiquent chaque discipline ; le raisonnement peut être partagé par des personnes instruites de domaines différents. Ainsi en va-t-il des médecins et des musiciens : ils peuvent discuter du rythme des veines et de relations métriques, mais s’il faut traiter ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","libro":1,"orden":2},{"id":"V297-nota-7","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Tullius Cicero (106–43 BCE) was a Roman orator, statesman, philosopher and author. His prose is a central point of reference for the Latin of the late Republic.","contexto":"For the theoretical training of the architect, Vitruvius advocated an education in the liberal arts, transferring the need for a well-rounded education from Cicero's rhetoric to his own field. This relates to the need for a complete education championed by the Greeks (called \"enkykliospaideia\"). Vitruvius enumerated ten areas of knowledge that an architect should master for the benefit of their architectural work, fr","nota":"7","parrafo":213,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":2},{"id":"V514-nota-59","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"tanta haec disciplina sit condecorata]  Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada.abundans eruditionibus variis ac pluribus]  Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos.profiteri architectos]  Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto.his gradibus disciplinarum scandendo] Bella imagen metafórica: «ascendiendo por estos peldaños de las disciplinas».ad summum templum architecturae]  Metáfora del templo como cima o santuario supremo de la arquitectura.","contexto":"11. Así pues, siendo tan grande esta disciplina, adornada y abundante en variados y numerosos conocimientos, no creo que puedan declararse justamente arquitectos de repente sino quienes, subiendo desde la edad infantil por estos grados de las disciplinas, nutridos con la ciencia de la mayor parte de las letras y de las artes, hayan llegado al templo supremo de la arquitectura.","nota":"59","parrafo":1458,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":2},{"id":"V554-nota-58","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"tanta haec disciplina sit condecorata]  Condecorata = orné, enrichi, digne.abundans eruditionibus variis ac pluribus]  Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances.[profiteri architectos]  Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte.his gradibus disciplinarum scandendo] Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ».ad summum templum architecturae]  Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture.","contexto":"11. Puisque donc cette discipline est si grande, ornée et abondante en connaissances variées et nombreuses, je ne pense pas que puissent se déclarer à juste titre architectes du jour au lendemain, sinon ceux qui, montant dès l’enfance ces degrés des disciplines, nourris de la science de la plupart des lettres et des arts, sont parvenus au temple suprême de l’architecture.","nota":"58","parrafo":1467,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":2},{"id":"V514-T-p1101-21","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"At fortasse … inperitis, hominis posse","aparato":"At fortasse … inperitis, hominis posse ] Ac fortasse … imperitis hominibus posse H","testimonios":{"H":"Ac fortasse … imperitis hominibus posse"},"texto":"Variantes; se mantiene Krohn.","folios":["4v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":3},{"id":"V514-T-p1101-22","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"id autem re non expeditur al final de 1.1.12","aparato":"id autem re non expeditur al final de 1.1.12 ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirma la división de Krohn frente a la vulgata.","folios":["4v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":3},{"id":"V514-T-p1107-89","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"id autem re non expeditur al final de 1.1.12","vulgata":"al comienzo de 1.1.13"},"texto":"Diferencia de división; sin efecto en el texto.","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1107,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1107","libro":1,"orden":3},{"id":"V554-T-p1110-218","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"At fortasse … inperitis, hominis posse","aparato":"At fortasse … inperitis, hominis posse ] Ac fortasse … imperitis hominibus posse H","testimonios":{"H":"Ac fortasse … imperitis hominibus posse"},"texto":"Variantes ; on garde Krohn.","folios":["4v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":3},{"id":"V554-T-p1110-219","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"id autem re non expeditur al final de 1.1.12","aparato":"id autem re non expeditur al final de 1.1.12 ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirme la division de Krohn contre la vulgate.","folios":["4v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":3},{"id":"V554-T-p1116-286","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"id autem re non expeditur à la fin de 1.1.12","vulgata":"au début de 1.1.13"},"texto":"Différence de découpage ; sans effet sur le texte.","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1116","libro":1,"orden":3},{"id":"V514-nota-60","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Piteo fue uno de los más renombrados arquitectos de la Antigua Grecia del siglo IV a. C.. También cultivó la escultura. Menospreció el orden dórico, según Vitruvio (IV.3.1), por los «fallos e incongruencias» causados por el inconveniente de la posición de los triglifos y cultivó en su lugar el orden jónico, con el que construyó el templo de Atenea en Priene sobre el 340–330 a. C.. La inscripción de la dedicatoria, que se encuentra en el Museo Británico, recuerda que su fundador fue Alejandro Magno.","contexto":"12. Pero quizá parezca asombroso a los inexpertos que la naturaleza humana pueda aprender a fondo tan gran número de doctrinas y retenerlas en la memoria. Pero, cuando adviertan que todas las disciplinas tienen entre sí conexión y comunicación de cosas, creerán que puede hacerse con facilidad; pues la formación enciclopédica está compuesta, como un solo cuerpo, de estos miembros. Así, quienes desde la tierna edad son","nota":"60","parrafo":1459,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":3},{"id":"V514-nota-61","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Sin embargo, esto último no es factible en la realidad.»","contexto":"12. Pero quizá parezca asombroso a los inexpertos que la naturaleza humana pueda aprender a fondo tan gran número de doctrinas y retenerlas en la memoria. Pero, cuando adviertan que todas las disciplinas tienen entre sí conexión y comunicación de cosas, creerán que puede hacerse con facilidad; pues la formación enciclopédica está compuesta, como un solo cuerpo, de estos miembros. Así, quienes desde la tierna edad son","nota":"61","parrafo":1459,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":3},{"id":"V554-nota-59","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité.","contexto":"12. Mais peut-être paraîtra-t-il étonnant aux ignorants que la nature humaine puisse apprendre à fond un si grand nombre de doctrines et les retenir dans sa mémoire. Mais lorsqu’ils remarqueront que toutes les disciplines ont entre elles une liaison et une communauté de matières, ils croiront que cela peut se faire facilement ; car la formation encyclopédique est composée, comme un seul corps, de ces membres. Ainsi c","nota":"59","parrafo":1468,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":3},{"id":"V554-nota-64","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.12","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Pythée était l’un des architectes les plus renommés. Issu de la Grèce antique du IVe siècle av. J.-C., il cultivait également la sculpture. Il dénigrait l’ordre dorique, selon Vitruve (IV.3.1), en raison des « défauts et incohérences » causés par l’emplacement peu pratique des triglyphes. Il se tourna alors vers l’ordre ionique, avec lequel il fit construire le temple d’Athéna à Priène vers 340–330 av. J.-C. L’inscription dédicatoire, conservée au British Museum, rappelle que son fondateur était Alexandre le Grand.","contexto":"La correction de Pythéos (1.1.12–13) : Pythéos (le grand architecte hellénistique du temple de Priène et du mausolée d’Halicarnasse) soutenait une exigence maximale : il affirmait que l’architecte devait en savoir plus sur la peinture que le peintre et sur la sculpture que le sculpteur. Vitruve le corrige en concluant le paragraphe par : « Id autem re non expeditur ». Vitruve sait que l’être humain a des limites phys","nota":"64","parrafo":1521,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":3},{"id":"V514-T-p1101-23","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"uti fuerat Aristarchus","aparato":"uti fuerat Aristarchus ] fuerit H","testimonios":{"H":"fuerit"},"texto":"Se mantiene Krohn.","folios":["4v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":4},{"id":"V554-T-p1110-220","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"uti fuerat Aristarchus","aparato":"uti fuerat Aristarchus ] fuerit H","testimonios":{"H":"fuerit"},"texto":"On garde Krohn.","folios":["4v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":4},{"id":"V514-T-p1101-24","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.15","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"et pedum [motus]","aparato":"et pedum [motus] ] et ad pedem motus H","testimonios":{"H":"et ad pedem motus"},"texto":"H transmite motus con ad pedem: la seclusión es conjetura; se registra.","folios":["5r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":6},{"id":"V554-T-p1110-221","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.15","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"et pedum [motus]","aparato":"et pedum [motus] ] et ad pedem motus H","testimonios":{"H":"et ad pedem motus"},"texto":"H transmet motus avec ad pedem : la suppression est conjecturale ; consignée.","folios":["5r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":6},{"id":"V514-nota-62","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvio pone como ejemplo a médicos y músicos: ambos pueden discutir sobre el ritmo de las venas y sobre relaciones métricas, pero la curación de una herida corresponde al médico y la ejecución musical al músico. El ejemplo delimita con claridad la diferencia entre conocimientos compartidos y competencias prácticas específicas.Contexto breve:Vitruvio critica a Pytheos, arquitecto del templo de Atenea en Priene, por exigir al arquitecto una superioridad imposible sobre los especialistas de todas las disciplinas. Su respuesta es que el arquitecto debe conocer los principios relevantes de muchas materias, pero la ejecución práctica corresponde a los especialistas de cada campo.","contexto":"15. Así pues, en esto parece haberse equivocado Piteo, porque no advirtió que cada arte está compuesta de dos cosas, de la obra y de su razonamiento, y que de estas una es propia de quienes están ejercitados en cada cosa, es decir, la ejecución de la obra, y la otra común con todos los doctos, es decir, el razonamiento, como a los médicos y a los músicos el del ritmo de las venas y el de los pies; pero si hubiera que","nota":"62","parrafo":1466,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":6},{"id":"V554-nota-60","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comprend l’exécution de l’œuvre et le raisonnement qui l’explique. L’exécution appartient proprement à ceux qui pratiquent chaque discipline ; le raisonnement peut être partagé par des personnes instruites de domaines différents.Ainsi en va-t-il des médecins et des musiciens : ils peuvent discuter du rythme des veines et de relations métriques, mais s’il faut traiter une blessure ou sauver un malade, le médecin intervient, non le musicien. De même, l’exécution musicale revient au musicien. Vitruve s’en sert pour distinguer connaissances partagées et compétences pratiques spécifiques.Contexte succinct :","contexto":"15. Pythéos semble donc s’être trompé en cela, parce qu’il n’a pas remarqué que chaque art est composé de deux choses, de l’ouvrage et de son raisonnement, et que, de celles-ci, l’une est propre à ceux qui sont exercés en chaque chose, c’est-à-dire l’exécution de l’ouvrage, l’autre commune avec tous les savants, c’est-à-dire le raisonnement, comme aux médecins et aux musiciens celui du rythme des veines et des pieds ","nota":"60","parrafo":1475,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":6},{"id":"V514-T-p1101-25","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.16","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"a geometris [divisus]","aparato":"a geometris [divisus] ] a geometris divisus H","testimonios":{"H":"a geometris divisus"},"texto":"H transmite divisus.","folios":["5v"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":7},{"id":"V554-T-p1110-222","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.16","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"a geometris [divisus]","aparato":"a geometris [divisus] ] a geometris divisus H","testimonios":{"H":"a geometris divisus"},"texto":"H transmet divisus.","folios":["5v"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":7},{"id":"V514-T-p1101-26","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.17","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"multas res ⟨mechanicas,⟩ organicas","aparato":"multas res ⟨mechanicas,⟩ organicas ] om. mechanicas H","testimonios":{"H":"om. mechanicas"},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["5v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":8},{"id":"V554-T-p1110-223","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.17","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"multas res ⟨mechanicas,⟩ organicas","aparato":"multas res ⟨mechanicas,⟩ organicas ] om. mechanicas H","testimonios":{"H":"om. mechanicas"},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["5v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":8},{"id":"V514-nota-63","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Filolao (también llamado Filolao de Tarento o Filolao de Crotona), (en griego: Φιλόλαος, Filólaos) (ca años 470 a. C. – ca. años 380 a. C.) fue un filósofo griego pitagórico presocrático, matemático, astrónomo, político, teórico de la música y escritor. Consideró que toda la materia está compuesta de cosas limitadas e ilimitadas vinculadas por la armonía, y que el universo está determinado por números. Se le atribuye haber originado la hipótesis de que la Tierra no era el centro del Universo, teoría comprendida en el sistema astronómico pitagórico.","contexto":"17. Aquellos, en cambio, a quienes la naturaleza concedió tanta sagacidad, agudeza y memoria que pueden tener conocidas a fondo la geometría, la astrología, la música y las demás disciplinas, sobrepasan las funciones de los arquitectos y se convierten en matemáticos. Así, pueden disputar con facilidad acerca de esas disciplinas, porque están armados con más dardos de las disciplinas. Pero estos se encuentran rarament","nota":"63","parrafo":1469,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":8},{"id":"V514-nota-64","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Pues no he intentado escribir esto como un gran filósofo, ni como un elocuente rétor, ni como un gramático versado en los más altos principios del arte, sino como un arquitecto que ha recibido una instrucción en estas letras.En cambio, respecto al poder de este arte y a las razones teóricas que en él se contienen, prometo —y espero cumplir— que en estos volúmenes me mostraré sin duda de gran utilidad, y con la máxima autoridad, no solo para los que construyen, sino también para todos los sabios.","contexto":"17. Aquellos, en cambio, a quienes la naturaleza concedió tanta sagacidad, agudeza y memoria que pueden tener conocidas a fondo la geometría, la astrología, la música y las demás disciplinas, sobrepasan las funciones de los arquitectos y se convierten en matemáticos. Así, pueden disputar con facilidad acerca de esas disciplinas, porque están armados con más dardos de las disciplinas. Pero estos se encuentran rarament","nota":"64","parrafo":1469,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":8},{"id":"V554-nota-61","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Philolaos (également appelé Philolaos de Tarente ou Philolaos de Crotone), (grec : Φιλόλαος, Philólaos) (vers 470 av. J.-C. – vers 380 av. J.-C.) était un philosophe grec pythagoricien présocratique, mathématicien, astronome, homme politique, théoricien de la musique et écrivain, il considérait que toute matière est composée d’éléments limités et illimités liés par l’harmonie, et que l’univers est déterminé par les nombres. On lui attribue l’origine de l’hypothèse selon laquelle la Terre n’est pas le centre de l’Univers, une théorie intégrée au système astronomique pythagoricien.","contexto":"17. Ceux, au contraire, à qui la nature a accordé tant d’habileté, de finesse et de mémoire qu’ils peuvent connaître à fond la géométrie, l’astronomie, la musique et les autres disciplines, dépassent les fonctions des architectes et deviennent mathématiciens. Aussi peuvent-ils disputer facilement de ces disciplines, parce qu’ils sont armés d’un plus grand nombre de traits des disciplines. Mais on les trouve rarement,","nota":"61","parrafo":1478,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":8},{"id":"V554-nota-62","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Car je n’ai pas tenté d’écrire ceci en grand philosophe, ni en rhéteur éloquent, ni en grammairien versé dans les plus hauts principes de l’art, mais en architecte ayant reçu un enseignement dans ces lettres.En revanche, concernant la puissance de cet art et les raisons théoriques qu’il renferme, je promets — et j’espère tenir ma promesse — que dans ces volumes, je me révélerai sans aucun doute d’une grande utilité, et avec la plus grande autorité, non seulement à ceux qui construisent, mais aussi à tous les érudits.","contexto":"17. Ceux, au contraire, à qui la nature a accordé tant d’habileté, de finesse et de mémoire qu’ils peuvent connaître à fond la géométrie, l’astronomie, la musique et les autres disciplines, dépassent les fonctions des architectes et deviennent mathématiciens. Aussi peuvent-ils disputer facilement de ces disciplines, parce qu’ils sont armés d’un plus grand nombre de traits des disciplines. Mais on les trouve rarement,","nota":"62","parrafo":1478,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":8},{"id":"V554-nota-65","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Apollonius de Perge ou Perga (grec Ἀπολλώνιος ; Pergé, vers 262 av. J.-C. – Alexandrie, vers 190 av. J.-C.) fut un mathématicien et astronome grec, célèbre pour son ouvrage Sur les sections coniques. On lui attribue la dénomination d’ellipse, de parabole et d’hyperbole pour ces courbes.","contexto":"Apollonios de Pergé : Le géomètre qui a révolutionné l’étude des sections coniques (ellipse, parabole et hyperbole).","nota":"65","parrafo":1553,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":8},{"id":"V514-T-p1101-27","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.18","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"qui ea volumina sunt lecturi","aparato":"qui ea volumina sunt lecturi ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirma lecturi.","folios":["6r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":9},{"id":"V554-T-p1110-224","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.18","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"qui ea volumina sunt lecturi","aparato":"qui ea volumina sunt lecturi ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirme lecturi.","folios":["6r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":9},{"id":"V514-nota-65","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.18","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — I.2.1. La Budé/Fleury confirma que I.2 constituye el núcleo de las definiciones generales del Libro I. Ordinatio/τάξις, dispositio/διάθεσις y distributio/οἰκονομία se mantienen como pares técnicos; eurythmia y symmetria se conservan como tecnicismos de origen griego. Decor no se reemplaza automáticamente por «decoración»: expresa adecuación/conveniencia del aspecto de la obra según regla, costumbre y naturaleza.NOTA ARQUITECTÓNICO-FILOLÓGICA [T] — DISPOSITIO. Ichnographia, orthographia y scaenographia son species dispositionis: modos gráficos de concebir y representar el proyecto. Conviene evitar que «disposición» se reduzca a mera distribución funcional de recintos, pues el pasaje incluye explícitamente planta, alzado y representación perspectívica/escenográfica.NOTA ECDÓTICA [F] — I.2.2. Krohn marca [modica] y [commoditas] como elementos sospechosos en la definición de ordinatio. Esta edición los imprime sin corchetes, con H (Hvid) y Rose (T.6, n.º 10), y evita construir sobre ellos una doctrina que dependa de su autenticidad. La diferencia entre texto transmitido, seclusión editorial y suplemento debe mantenerse en ES y FR.","contexto":"18. Así pues, puesto que tales ingenios, por la sagacidad natural, no se conceden indistintamente a todos los pueblos, sino a pocos hombres, y la función del arquitecto debe estar ejercitada en todos los conocimientos, y la razón, por la amplitud de la materia, permite tener de las disciplinas no conocimientos supremos, según la necesidad, sino también medianos, te pido, César, a ti y a quienes vayan a leer estos vol","nota":"65","parrafo":1471,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":9},{"id":"V554-nota-63","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.18","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — I.2.1. La Budé/Fleury confirme que I.2 constitue le noyau des définitions générales du Livre I. Ordinatio/τάξις, dispositio/διάθεσις et distributio/οἰκονομία sont conservés comme couples techniques ; eurythmia et symmetria restent des technicismes d’origine grecque. Decor n’est pas automatiquement rendu par « décoration » : il exprime la convenance de l’ouvrage selon règle, coutume et nature.NOTE ARCHITECTURALE ET PHILOLOGIQUE [T] — DISPOSITIO. Ichnographia, orthographia et scaenographia sont des species dispositionis, c’est-à-dire des modes graphiques de conception et de représentation du projet. « Disposition » ne doit donc pas être réduite à la seule distribution fonctionnelle des locaux.NOTE ECDOTIQUE [F] — I.2.2. Krohn place [modica] et [commoditas] entre crochets dans la définition d’ordinatio. La présente édition les imprime sans crochets, avec H (Hvid) et Rose (T.6, no 10), et évite de bâtir sur eux une doctrine dépendant de leur authenticité. Texte transmis, seclusion éditoriale et supplément restent distincts en ES et FR.","contexto":"18. Puisque donc de tels génies ne sont pas accordés indistinctement, par l’habileté naturelle, à toutes les nations, mais à peu d’hommes, que la fonction de l’architecte doit être exercée dans toutes les connaissances, et que la raison, à cause de l’ampleur de la matière, permet d’avoir des disciplines non pas des connaissances suprêmes, selon la nécessité, mais aussi moyennes, je demande, César, à toi et à ceux qui","nota":"63","parrafo":1480,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":9},{"id":"V297-glo-p229-446","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sine litteris contenderant","aparato":"sine litteris contenderant ] Adopted reading. Litterae = theoretical studies, literary and scientific culture. •","texto":"Adopted reading. Litterae = theoretical studies, literary and scientific culture. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","libro":1,"orden":10},{"id":"V297-glo-p229-559","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ut manibus essent exercitati","aparato":"ut manibus essent exercitati ] Refers to exclusively practical and manual training. •","texto":"Refers to exclusively practical and manual training. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","libro":1,"orden":10},{"id":"V297-glo-p229-644","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pro laboribus auctoritatem","aparato":"pro laboribus auctoritatem ] Means “authority or professional standing commensurate with their efforts”. •","texto":"Means “authority or professional standing commensurate with their efforts”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","libro":1,"orden":10},{"id":"V297-glo-p229-750","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"umbram non rem persecuti","aparato":"umbram non rem persecuti ] Platonic metaphor: they pursued the “shadow” (appearance) and not the “reality” (rem). •","texto":"Platonic metaphor: they pursued the “shadow” (appearance) and not the “reality” (rem). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","libro":1,"orden":10},{"id":"V297-glo-p229-865","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"uti omnibus armis ornati","aparato":"uti omnibus armis ornati ] Comparison of the complete architect with a fully armed soldier (very Roman image). •","texto":"Comparison of the complete architect with a fully armed soldier (very Roman image). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","libro":1,"orden":10},{"id":"V297-glo-p229-977","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"citius cum auctoritate","aparato":"citius cum auctoritate ] Emphasizes that those who master both forms of training achieve their aims more quickly and with greater authority. Academic translation \" Therefore, those architects who strove to practice solely with their hands, without the support of letters, could not achieve an authority commensurate with their efforts. On the other hand, those who relied only on theoretical reasoning and letters seem to have pursued a shadow and not reality itself. But those who thoroughly mastered both disciplines, like soldiers equipped with all weapons, achieved their goal more quickly and with greater authority. \" E","texto":"Emphasizes that those who master both forms of training achieve their aims more quickly and with greater authority. Academic translation \" Therefore, those architects who strove to practice solely with their hands, without the support of letters, could not achieve an authority commensurate with their efforts. On the other hand, those who relied only on theoretical reasoning and letters seem to have pursued a shadow and not reality itself. But those who thoroughly mastered both disciplines, like soldiers equipped with all weapons, achieved their goal more quickly and with greater authority. \" E","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","libro":1,"orden":10},{"id":"V514-glo-p216-1473","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ut manibus essent exercitati","aparato":"ut manibus essent exercitati ] Se refiere a la formación puramente práctica y manual.","texto":"Se refiere a la formación puramente práctica y manual.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":10},{"id":"V514-glo-p216-1558","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pro laboribus auctoritatem","aparato":"pro laboribus auctoritatem ] Significa «autoridad (prestigio) proporcional a sus esfuerzos».","texto":"Significa «autoridad (prestigio) proporcional a sus esfuerzos».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":10},{"id":"V514-glo-p216-1650","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"umbram non rem persecuti","aparato":"umbram non rem persecuti ] Metáfora platónica: persiguieron la «sombra» (apariencia) y no la «realidad» (rem).","texto":"Metáfora platónica: persiguieron la «sombra» (apariencia) y no la «realidad» (rem).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":10},{"id":"V514-glo-p216-1760","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"uti omnibus armis ornati","aparato":"uti omnibus armis ornati ] Comparación del arquitecto completo con un soldado plenamente armado (imagen muy romana).","texto":"Comparación del arquitecto completo con un soldado plenamente armado (imagen muy romana).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":10},{"id":"V514-glo-p216-1876","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"citius cum auctoritate","aparato":"citius cum auctoritate ] Enfatiza que quienes dominan ambas facetas alcanzan el éxito más rápido y con mayor prestigio. 7 Nota ecdótica [F] (I.1.3). Se conserva peritus graphidos en el texto de trabajo. No se ha establecido en este locus una distribución propia de variantes manuscritas: toda lectura atribuida a un códice deberá localizarse en su folio o citarse expresamente como información de Rose u otro aparato impreso. Estado: provisional; conspectus maestro. 8 Quae cur ita sint,","texto":"Enfatiza que quienes dominan ambas facetas alcanzan el éxito más rápido y con mayor prestigio. 7 Nota ecdótica [F] (I.1.3). Se conserva peritus graphidos en el texto de trabajo. No se ha establecido en este locus una distribución propia de variantes manuscritas: toda lectura atribuida a un códice deberá localizarse en su folio o citarse expresamente como información de Rose u otro aparato impreso. Estado: provisional; conspectus maestro. 8 Quae cur ita sint,","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":10},{"id":"V554-glo-p218-1491","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ut manibus essent exercitati","aparato":"ut manibus essent exercitati ] Cela fait référence à une formation purement pratique et manuelle.","texto":"Cela fait référence à une formation purement pratique et manuelle.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":10},{"id":"V554-glo-p218-1588","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pro laboribus auctoritatem","aparato":"pro laboribus auctoritatem ] Cela signifie « autorité (prestige) proportionnelle à vos efforts ».","texto":"Cela signifie « autorité (prestige) proportionnelle à vos efforts ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":10},{"id":"V554-glo-p218-1685","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"umbram non rem persecuti","aparato":"umbram non rem persecuti ] Métaphore platonicienne : ils poursuivaient l’« ombre » (l’apparence) et non la « réalité » (rem).","texto":"Métaphore platonicienne : ils poursuivaient l’« ombre » (l’apparence) et non la « réalité » (rem).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":10},{"id":"V554-glo-p218-1810","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"uti omnibus armis ornati","aparato":"uti omnibus armis ornati ] Comparaison de l’architecte complet avec un soldat entièrement armé (image très romaine).","texto":"Comparaison de l’architecte complet avec un soldat entièrement armé (image très romaine).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":10},{"id":"V554-glo-p218-1926","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"citius cum auctoritate","aparato":"citius cum auctoritate ] Elle souligne que ceux qui maîtrisent les deux aspects réussissent plus rapidement et avec un plus grand prestige. 7 Note ecdotique [F] (I.1.3). On conserve peritus graphidos dans le texte de travail. La répartition des variantes manuscrites n’a pas été établie directement ici : toute leçon attribuée à un codex doit être localisée sur son folio ou être expressément citée d’après Rose ou un autre apparat imprimé. État : provisoire ; voir le conspectus maître. 8 Quae cur ita sint,","texto":"Elle souligne que ceux qui maîtrisent les deux aspects réussissent plus rapidement et avec un plus grand prestige. 7 Note ecdotique [F] (I.1.3). On conserve peritus graphidos dans le texte de travail. La répartition des variantes manuscrites n’a pas été établie directement ici : toute leçon attribuée à un codex doit être localisée sur son folio ou être expressément citée d’après Rose ou un autre apparat imprimé. État : provisoire ; voir le conspectus maître. 8 Quae cur ita sint,","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":10},{"id":"V514-nota-51","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"ut manibus essent exercitati]  Se refiere a la formación puramente práctica y manual.pro laboribus auctoritatem]  Significa «autoridad (prestigio) proporcional a sus esfuerzos».umbram non rem persecuti]  Metáfora platónica: persiguieron la «sombra» (apariencia) y no la «realidad» (rem).uti omnibus armis ornati]  Comparación del arquitecto completo con un soldado plenamente armado (imagen muy romana).citius cum auctoritate]  Enfatiza que quienes dominan ambas facetas alcanzan el éxito más rápido y con mayor prestigio.","contexto":"2. Por eso los arquitectos que, sin letras, se esforzaron por ejercitarse con las manos no pudieron lograr tener autoridad en proporción a sus trabajos; y los que confiaron solo en los razonamientos y en las letras parecen haber perseguido la sombra, no la cosa. En cambio, quienes aprendieron a fondo ambas cosas, como provistos de todas las armas, alcanzaron más pronto y con autoridad lo que se habían propuesto.","nota":"51","parrafo":1439,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":10},{"id":"V554-nota-51","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"ut manibus essent exercitati]  Cela fait référence à une formation purement pratique et manuelle.pro laboribus auctoritatem]  Cela signifie « autorité (prestige) proportionnelle à vos efforts ».umbram non rem persecuti]  Métaphore platonicienne : ils poursuivaient l’« ombre » (l’apparence) et non la « réalité » (rem).uti omnibus armis ornati]  Comparaison de l’architecte complet avec un soldat entièrement armé (image très romaine).citius cum auctoritate] Elle souligne que ceux qui maîtrisent les deux aspects réussissent plus rapidement et avec un plus grand prestige.","contexto":"2. C’est pourquoi les architectes qui, sans lettres, se sont efforcés d’être exercés de leurs mains n’ont pu parvenir à avoir de l’autorité en proportion de leurs travaux ; et ceux qui se sont fiés aux seuls raisonnements et aux lettres semblent avoir poursuivi l’ombre, non la chose. Mais ceux qui ont appris à fond l’un et l’autre, comme munis de toutes les armes, sont parvenus plus vite et avec autorité à ce qu’ils ","nota":"51","parrafo":1448,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":10},{"id":"V514-T-p1094-15","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"sine disciplina aut disciplina","aparato":"sine disciplina aut disciplina ] aut supra lineam 2r H","testimonios":{"H":"aut supra lineam 2r"},"texto":"","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1094,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1094","libro":1,"orden":11},{"id":"V554-T-p1103-212","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"sine disciplina aut disciplina","aparato":"sine disciplina aut disciplina ] aut supra lineam 2r H","testimonios":{"H":"aut supra lineam 2r"},"texto":"","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1103","libro":1,"orden":11},{"id":"V297-glo-p231-1177","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"docilem","aparato":"docilem ] The word denotes a disposition or capacity to learn. No particular textual judgment is added where a relevant variant has not been documented. The Spanish edition heads this lexical note ingenio et disciplinae docilem; the running text has ad disciplinam docilem. •","texto":"The word denotes a disposition or capacity to learn. No particular textual judgment is added where a relevant variant has not been documented. The Spanish edition heads this lexical note ingenio et disciplinae docilem; the running text has ad disciplinam docilem. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":231,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=231","libro":1,"orden":11},{"id":"V297-glo-p231-927","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quod significatur et quod significat","aparato":"quod significatur et quod significat ] Vitruvius distinguishes the subject or matter under discussion from its demonstrative explanation through the principles of the disciplines. This is a semantic explanation, not a claim of manuscript unanimity. •","texto":"Vitruvius distinguishes the subject or matter under discussion from its demonstrative explanation through the principles of the disciplines. This is a semantic explanation, not a claim of manuscript unanimity. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":231,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=231","libro":1,"orden":11},{"id":"V514-glo-p219-2592","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quod significatur et quod significat","aparato":"quod significatur et quod significat ] Vitruvio distingue entre la materia o asunto del que se habla y la explicación demostrativa mediante razones doctrinales. La nota se mantiene como explicación semántica, no como afirmación sobre unanimidad manuscrita.","texto":"Vitruvio distingue entre la materia o asunto del que se habla y la explicación demostrativa mediante razones doctrinales. La nota se mantiene como explicación semántica, no como afirmación sobre unanimidad manuscrita.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=219","libro":1,"orden":11},{"id":"V514-glo-p220-218","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"peritus graphidos","aparato":"peritus graphidos ] Graphidos es un genitivo griego latinizado en el uso vitruviano y se refiere a la destreza en el dibujo. Se traduce de acuerdo con su función en I.1.3–4.","texto":"Graphidos es un genitivo griego latinizado en el uso vitruviano y se refiere a la destreza en el dibujo. Se traduce de acuerdo con su función en I.1.3–4.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":11},{"id":"V514-glo-p220-391","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"eruditus geometria","aparato":"eruditus geometria ] El sentido es «formado en geometría». responsa iurisconsultorum noverit] Vitruvio exige conocimiento de las respuestas o dictámenes de los juristas, es decir, familiaridad suficiente con cuestiones jurídicas pertinentes para la práctica arquitectónica. Además, debe ser hombre de letras, experto en dibujo, instruido en geometría, conocer numerosas obras históricas, haber escuchado atentamente a los filósofos, saber música, no ser ignorante en medicina, conocer las respuestas de los jurisconsultos y tener conocimientos de astrología y de las leyes del cielo.» I.1.5 Notas al texto Historias autem","texto":"El sentido es «formado en geometría». responsa iurisconsultorum noverit] Vitruvio exige conocimiento de las respuestas o dictámenes de los juristas, es decir, familiaridad suficiente con cuestiones jurídicas pertinentes para la práctica arquitectónica. Además, debe ser hombre de letras, experto en dibujo, instruido en geometría, conocer numerosas obras históricas, haber escuchado atentamente a los filósofos, saber música, no ser ignorante en medicina, conocer las respuestas de los jurisconsultos y tener conocimientos de astrología y de las leyes del cielo.» I.1.5 Notas al texto Historias autem","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":11},{"id":"V514-glo-p220-44","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"et ad disciplinam docilem","aparato":"et ad disciplinam docilem ] Docilem indica disposición o capacidad para aprender. No se añade una valoración textual específica cuando no se documenta una variante relevante.","texto":"Docilem indica disposición o capacidad para aprender. No se añade una valoración textual específica cuando no se documenta una variante relevante.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":11},{"id":"V514-glo-p220-449","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"responsa iurisconsultorum noverit","aparato":"responsa iurisconsultorum noverit ] Vitruvio exige conocimiento de las respuestas o dictámenes de los juristas, es decir, familiaridad suficiente con cuestiones jurídicas pertinentes para la práctica arquitectónica. Además, debe ser hombre de letras, experto en dibujo, instruido en geometría, conocer numerosas obras históricas, haber escuchado atentamente a los filósofos, saber música, no ser ignorante en medicina, conocer las respuestas de los jurisconsultos y tener conocimientos de astrología y de las leyes del cielo.» I.1.5","texto":"Vitruvio exige conocimiento de las respuestas o dictámenes de los juristas, es decir, familiaridad suficiente con cuestiones jurídicas pertinentes para la práctica arquitectónica. Además, debe ser hombre de letras, experto en dibujo, instruido en geometría, conocer numerosas obras históricas, haber escuchado atentamente a los filósofos, saber música, no ser ignorante en medicina, conocer las respuestas de los jurisconsultos y tener conocimientos de astrología y de las leyes del cielo.» I.1.5","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":11},{"id":"V554-glo-p221-1530","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quod significatur et quod significat","aparato":"quod significatur et quod significat ] Vitruve distingue la chose ou le sujet dont il est question de l’explication démonstrative formulée au moyen des disciplines. La note est sémantique et ne prétend pas établir l’unanimité de la tradition manuscrite. ingeniosum …","texto":"Vitruve distingue la chose ou le sujet dont il est question de l’explication démonstrative formulée au moyen des disciplines. La note est sémantique et ne prétend pas établir l’unanimité de la tradition manuscrite. ingeniosum …","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","libro":1,"orden":11},{"id":"V554-glo-p221-1796","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"et ad disciplinam docilem","aparato":"et ad disciplinam docilem ] Docilem indique l’aptitude ou la disposition à apprendre.","texto":"Docilem indique l’aptitude ou la disposition à apprendre.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","libro":1,"orden":11},{"id":"V554-glo-p221-1881","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"peritus graphidos","aparato":"peritus graphidos ] Graphidos est un génitif grec employé dans le latin technique de Vitruve et renvoie à l’habileté dans le dessin. La traduction suit sa fonction en I.1.3–4.","texto":"Graphidos est un génitif grec employé dans le latin technique de Vitruve et renvoie à l’habileté dans le dessin. La traduction suit sa fonction en I.1.3–4.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","libro":1,"orden":11},{"id":"V554-glo-p221-2056","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"eruditus geometria","aparato":"eruditus geometria ] Le sens est « formé à la géométrie ». responsa iurisconsultorum noverit] Vitruve exige la connaissance des réponses ou avis des jurisconsultes, c’est-à-dire une familiarité suffisante avec les questions juridiques utiles à la pratique architecturale. I.1.5 Notes sur le texte Historias autem plures novisse oportet] Historias = récits historiques et mythologiques. [argumenti rationem, cur fecerint] Cela signifie « la raison et le fondement du motif ».","texto":"Le sens est « formé à la géométrie ». responsa iurisconsultorum noverit] Vitruve exige la connaissance des réponses ou avis des jurisconsultes, c’est-à-dire une familiarité suffisante avec les questions juridiques utiles à la pratique architecturale. I.1.5 Notes sur le texte Historias autem plures novisse oportet] Historias = récits historiques et mythologiques. [argumenti rationem, cur fecerint] Cela signifie « la raison et le fondement du motif ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","libro":1,"orden":11},{"id":"V554-glo-p221-2114","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"responsa iurisconsultorum noverit","aparato":"responsa iurisconsultorum noverit ] Vitruve exige la connaissance des réponses ou avis des jurisconsultes, c’est-à-dire une familiarité suffisante avec les questions juridiques utiles à la pratique architecturale. I.1.5","texto":"Vitruve exige la connaissance des réponses ou avis des jurisconsultes, c’est-à-dire une familiarité suffisante avec les questions juridiques utiles à la pratique architecturale. I.1.5","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","libro":1,"orden":11},{"id":"V514-nota-52","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota ecdótica [F] (I.1.3). Se conserva peritus graphidos en el texto de trabajo. No se ha establecido en este locus una distribución propia de variantes manuscritas: toda lectura atribuida a un códice deberá localizarse en su folio o citarse expresamente como información de Rose u otro aparato impreso. Estado: provisional; conspectus maestro.","contexto":"3. Pues en todas las cosas, pero sobre todo en la arquitectura, hay estas dos: lo que es significado y lo que significa. Es significado el objeto propuesto de que se habla; y lo significa la demostración desarrollada con los principios de las doctrinas. Por eso parece que quien se declare arquitecto debe estar ejercitado en ambas partes. Así, conviene también que sea ingenioso y dócil para la disciplina; pues ni el i","nota":"52","parrafo":1441,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":11},{"id":"V514-nota-8","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Tullius Cicero (106–43 a. C.), Cicerón, fue orador, político, filósofo y escritor romano. Su prosa constituye una referencia central para el latín de fines de la República.","contexto":"Para la formación teórica del arquitecto, Vitruvio abogó por una educación en las artes liberales, transfiriendo la necesidad de una educación integral desde la retórica según Cicerón hacia su propio campo. Esto se relaciona con la necesidad de una educación completa defendida por los griegos (ἐγκύκλιος παιδεία, enkýklios paideía). Vitruvio enumeró en 1.1.3 las disciplinas que un arquitecto debería dominar en benefic","nota":"8","parrafo":359,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":11},{"id":"V554-nota-52","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note ecdotique [F] (I.1.3). On conserve peritus graphidos dans le texte de travail. La répartition des variantes manuscrites n’a pas été établie directement ici : toute leçon attribuée à un codex doit être localisée sur son folio ou être expressément citée d’après Rose ou un autre apparat imprimé. État : provisoire ; voir le conspectus maître.","contexto":"3. Car en toutes choses, mais surtout en architecture, il y a ces deux éléments : ce qui est signifié et ce qui signifie. Ce qui est signifié, c’est l’objet proposé dont on parle ; ce qui le signifie, c’est la démonstration développée selon les principes des doctrines. C’est pourquoi il semble que celui qui se déclare architecte doive être exercé dans l’une et l’autre partie. Il faut donc aussi qu’il soit ingénieux e","nota":"52","parrafo":1450,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":11},{"id":"V554-nota-9","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.3","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Tullius Cicero (106–43 av. J.-C.), Cicéron, fut orateur, homme d’État, philosophe et écrivain romain. Sa prose constitue une référence majeure pour le latin de la fin de la République.","contexto":"Pour la formation théorique de l’architecte, Vitruve préconisait une éducation aux arts libéraux, transposant ainsi la nécessité d’une formation complète, héritée de la rhétorique de Cicéron, à sa propre discipline. Ceci rejoint l’idéal d’une éducation complète prôné par les Grecs (ἐγκύκλιος παιδεία, enkýklios paideía). Vitruve énumère en 1.1.3 les disciplines qu’un architecte devait maîtriser pour le bien de son tra","nota":"9","parrafo":362,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":11},{"id":"V514-T-p1094-16","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"circini tradit usum ⟨regulaeque⟩ paraciones sin valor crítico raef. 2–3), caeteris, propor","aparato":"circini tradit usum ⟨regulaeque⟩ paraciones sin valor crítico raef. 2–3), caeteris, propor ] usum : aederem (1 praef. tione en una sola pa H","testimonios":{"H":"usum : aederem (1 praef. tione en una sola pa"},"texto":"","folios":["2r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1094,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1094","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-Tp-p1146-18","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨regulaeque⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G (00010, f. 1v), como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-T-p1103-213","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"circini tradit usum ⟨regulaeque⟩ coupes sans valeur critique praef. 2–3), caeteris, prop es (1.1.3) ; ligature & pour p barré = per). Pour le rest e l’édition.","aparato":"circini tradit usum ⟨regulaeque⟩ coupes sans valeur critique praef. 2–3), caeteris, prop es (1.1.3) ; ligature & pour p barré = per). Pour le rest e l’édition. ] usum : aederem (1 praef. ortione en un seul m et et abréviations e, le texte de H dan H","testimonios":{"H":"usum : aederem (1 praef. ortione en un seul m et et abréviations e, le texte de H dan"},"texto":"","folios":["2r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1103","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-Tp-p1155-140","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨regulaeque⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G (00010, f. 1v), comme H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":12},{"id":"V297-glo-p233-1400","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"haec sunt causae","aparato":"haec sunt causae ] An explanatory transition introducing the reasons for the educational requirements. •","texto":"An explanatory transition introducing the reasons for the educational requirements. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","libro":1,"orden":12},{"id":"V297-glo-p233-1924","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in areis expediuntur descriptiones","aparato":"in areis expediuntur descriptiones ] Adopted reading. In areis = on the ground, in the lot. •","texto":"Adopted reading. In areis = on the ground, in the lot. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","libro":1,"orden":12},{"id":"V297-glo-p233-2018","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"normarumque et librationum","aparato":"normarumque et librationum ] Normae are set squares; librationes are leveling operations or levels. •","texto":"Normae are set squares; librationes are leveling operations or levels. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","libro":1,"orden":12},{"id":"V297-glo-p233-2119","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per opticen","aparato":"per opticen ] It refers to optics (perspective and lighting). 221","texto":"It refers to optics (perspective and lighting). 221","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","libro":1,"orden":12},{"id":"V297-glo-p234-135","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"symmetriarum quaestiones","aparato":"symmetriarum quaestiones ] Vitruvian central concept: harmonic proportions. Academic translation \" Here are the reasons why this is so. The architect must know how to read and write, in order to strengthen his memory through written notes. Likewise, he must have knowledge of drawing, so that he can more easily represent, through exemplary drawings, the appearance of the work he wishes to design.\" Geometry, for its part, provides architecture with numerous aids: firstly, it teaches the use of the ruler and compass, thanks to which the plans of buildings, as well as the directions of set squares, levels, and lines, can be","texto":"Vitruvian central concept: harmonic proportions. Academic translation \" Here are the reasons why this is so. The architect must know how to read and write, in order to strengthen his memory through written notes. Likewise, he must have knowledge of drawing, so that he can more easily represent, through exemplary drawings, the appearance of the work he wishes to design.\" Geometry, for its part, provides architecture with numerous aids: firstly, it teaches the use of the ruler and compass, thanks to which the plans of buildings, as well as the directions of set squares, levels, and lines, can be","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":234,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=234","libro":1,"orden":12},{"id":"V297-glo-p234-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per arithmeticen","aparato":"per arithmeticen ] Arithmetic applied to the calculation of costs and measurements. •","texto":"Arithmetic applied to the calculation of costs and measurements. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":234,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=234","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-glo-p216-2363","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"haec sunt causae","aparato":"haec sunt causae ] Fórmula típica de transición explicativa.","texto":"Fórmula típica de transición explicativa.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-glo-p216-2605","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"normarumque et librationum","aparato":"normarumque et librationum ] Normae = escuadras; librationes = niveles.","texto":"Normae = escuadras; librationes = niveles.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-glo-p216-2676","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per opticen","aparato":"per opticen ] Se refiere a la óptica (perspectiva y iluminación).","texto":"Se refiere a la óptica (perspectiva y iluminación).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-glo-p216-2741","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per arithmeticen","aparato":"per arithmeticen ] Aritmética aplicada al cálculo de costos y medidas.","texto":"Aritmética aplicada al cálculo de costos y medidas.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-glo-p216-2811","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"symmetriarum quaestiones","aparato":"symmetriarum quaestiones ] Concepto central vitruviano: las proporciones armónicas. La geometría, por su parte, proporciona a la arquitectura numerosos auxilios: en primer lugar, enseña el uso de la regla y el compás, gracias a lo cual se trazan con mucha mayor facilidad sobre el terreno las plantas de los edificios, así como las direcciones de las escuadras, niveles y líneas. Igualmente, mediante la óptica se conducen correctamente las luces desde determinadas regiones del cielo hacia los edificios. Por medio de la aritmética se calculan los costos de las construcciones, se explican las razones de las medidas y se resu","texto":"Concepto central vitruviano: las proporciones armónicas. La geometría, por su parte, proporciona a la arquitectura numerosos auxilios: en primer lugar, enseña el uso de la regla y el compás, gracias a lo cual se trazan con mucha mayor facilidad sobre el terreno las plantas de los edificios, así como las direcciones de las escuadras, niveles y líneas. Igualmente, mediante la óptica se conducen correctamente las luces desde determinadas regiones del cielo hacia los edificios. Por medio de la aritmética se calculan los costos de las construcciones, se explican las razones de las medidas y se resu","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-glo-p218-2434","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"haec sunt causae","aparato":"haec sunt causae ] Formule typique de transition explicative.","texto":"Formule typique de transition explicative.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-glo-p218-2683","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"normarumque et librationum","aparato":"normarumque et librationum ] Normes = carrés ; librations = niveaux. per opticen] Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage). per arithmeticen] Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures. symmetriarum quaestiones] Concept central vitruvien : proportions harmoniques. La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lum","texto":"Normes = carrés ; librations = niveaux. per opticen] Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage). per arithmeticen] Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures. symmetriarum quaestiones] Concept central vitruvien : proportions harmoniques. La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lum","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-glo-p218-2751","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per opticen","aparato":"per opticen ] Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage).","texto":"Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-glo-p218-2821","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per arithmeticen","aparato":"per arithmeticen ] Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures.","texto":"Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":12},{"id":"V554-glo-p218-2898","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"symmetriarum quaestiones","aparato":"symmetriarum quaestiones ] Concept central vitruvien : proportions harmoniques. La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lumière provenant de certaines régions du ciel vers les bâtiments. L’arithmétique permet de calculer les coûts de construction, d’expliquer le","texto":"Concept central vitruvien : proportions harmoniques. La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lumière provenant de certaines régions du ciel vers les bâtiments. L’arithmétique permet de calculer les coûts de construction, d’expliquer le","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":1,"orden":12},{"id":"V514-nota-53","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Quae cur ita sint, haec sunt causae]  Fórmula típica de transición explicativa.graphidos scientiam]  Graphidos (genitivo griego) = arte del dibujo técnico y proyectual.euthygrammii et circini] Lectura preferida. Euthygrammium = regla para trazar líneas rectas.normarumque et librationum]  Normae = escuadras; librationes = niveles.per opticen]  Se refiere a la óptica (perspectiva y iluminación).per arithmeticen]  Aritmética aplicada al cálculo de costos y medidas.symmetriarum quaestiones] Concepto central vitruviano: las proporciones armónicas.La geometría, por su parte, proporciona a la arquitectura numerosos auxilios: en primer lugar, enseña el uso de la regla y el compás, gracias a lo cual se trazan con mucha mayor facilidad sobre el terreno las plantas de los edificios, así como las direcciones de las escuadras, niveles y líneas. Igualmente, mediante la óptica se conducen correctamente las luces desde determinadas regiones del cielo hacia los edificios. Por medio de la aritmética se calculan los costos de las construcciones, se explican las razones de las medidas y se resuelven las difíciles cuestiones de las simetrías mediante razonamientos y métodos geométricos.»","contexto":"4. Las causas de que esto sea así son estas. El arquitecto debe saber letras, para poder hacer más firme la memoria con tratados. Después, tener la ciencia del dibujo, para poder representar con más facilidad, mediante modelos dibujados, el aspecto de la obra que quiera. La geometría presta muchos auxilios a la arquitectura; y, en primer lugar, a partir de las líneas rectas, enseña el uso del compás y de la regla, co","nota":"53","parrafo":1443,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":12},{"id":"V554-nota-53","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Quae cur ita sint, haec sunt causae]  Formule typique de transition explicative.graphidos scientiam]  Graphidos (génitif grec) = art du dessin technique et de conception.euthygrammii et circini] Leçon recommandée. Euthygrammium = règle pour tracer des lignes droites.normarumque et librationum]  Normes = carrés ; librations = niveaux.per opticen]  Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage).per arithmeticen]  Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures.symmetriarum quaestiones] Concept central vitruvien : proportions harmoniques.La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lumière provenant de certaines régions du ciel vers les bâtiments. L’arithmétique permet de calculer les coûts de construction, d’expliquer le bien-fondé des mesures et de résoudre les problèmes complexes de symétrie par le raisonnement et les méthodes géométriques.","contexto":"4. Voici les raisons pour lesquelles il en est ainsi. L’architecte doit connaître les lettres, pour pouvoir affermir sa mémoire par des traités. Ensuite, avoir la science du dessin, pour pouvoir représenter plus facilement, au moyen de modèles dessinés, l’aspect de l’ouvrage qu’il veut. La géométrie fournit de nombreux secours à l’architecture ; et d’abord, à partir des lignes droites, elle enseigne l’usage du compas","nota":"53","parrafo":1452,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":12},{"id":"V514-T-p1101-17","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"civitate deflagrata","aparato":"civitate deflagrata ] declarata (ut vid.) H","testimonios":{"H":"declarata (ut vid.)"},"texto":"Lectura de H sin sentido aquí; se mantiene deflagrata.","folios":["2v"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":13},{"id":"V514-T-p1101-18","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"posteris [nota] poena","aparato":"posteris [nota] poena ] nota poena H","testimonios":{"H":"nota poena"},"texto":"H transmite nota; se conserva la seclusión de Krohn como decisión editorial.","folios":["2v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":13},{"id":"V554-T-p1110-214","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"civitate deflagrata","aparato":"civitate deflagrata ] declarata (ut vid.) H","testimonios":{"H":"declarata (ut vid.)"},"texto":"Leçon de H sans sens ici ; on garde deflagrata.","folios":["2v"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":13},{"id":"V554-T-p1110-215","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"posteris [nota] poena","aparato":"posteris [nota] poena ] nota poena H","testimonios":{"H":"nota poena"},"texto":"H transmet nota ; la suppression de Krohn est gardée comme décision éditoriale.","folios":["2v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":13},{"id":"V297-glo-p235-703","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"percontantibus ita reddet rationem","aparato":"percontantibus ita reddet rationem ] He must also know many historical narratives, because architects often include ornaments in their works and must explain the reasoning behind them to anyone who asks why they were used. Thus, if someone sets up marble statues of robed women, called caryatids, in place of columns, and places mutules and cornices above them, he will give the following explanation. Carya, civitas Peloponnensis, cum Persis hostibus contra Graeciam consensit. Postea Graeci, per victoriam gloriose bello liberati, communi consilio Caryatibus bellum indixerunt. Itaque, oppido capto, viris interfectis, civitate deflagr","texto":"He must also know many historical narratives, because architects often include ornaments in their works and must explain the reasoning behind them to anyone who asks why they were used. Thus, if someone sets up marble statues of robed women, called caryatids, in place of columns, and places mutules and cornices above them, he will give the following explanation. Carya, civitas Peloponnensis, cum Persis hostibus contra Graeciam consensit. Postea Graeci, per victoriam gloriose bello liberati, communi consilio Caryatibus bellum indixerunt. Itaque, oppido capto, viris interfectis, civitate deflagr","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":235,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=235","libro":1,"orden":13},{"id":"V297-glo-p236-275","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cur fecerint","aparato":"cur fecerint ] The expression means “the reason and rationale for the motif”. • Carya,","texto":"The expression means “the reason and rationale for the motif”. • Carya,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":236,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=236","libro":1,"orden":13},{"id":"V514-glo-p220-1106","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cur fecerint","aparato":"cur fecerint ] Significa «la razón y el fundamento del motivo». Carya,","texto":"Significa «la razón y el fundamento del motivo». Carya,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":13},{"id":"V514-glo-p220-1176","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"civitas Peloponnensis","aparato":"civitas Peloponnensis ] Carias (Καρύαι), en Laconia, en el Peloponeso; no debe confundirse con la región de Caria, en Asia Menor. El nombre de las cariátides deriva, según la etiología vitruviana, de esta ciudad.","texto":"Carias (Καρύαι), en Laconia, en el Peloponeso; no debe confundirse con la región de Caria, en Asia Menor. El nombre de las cariátides deriva, según la etiología vitruviana, de esta ciudad.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":13},{"id":"V514-glo-p220-1388","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"civitate deflagrata","aparato":"civitate deflagrata ] Krohn; _declarata_ H^vid^ (f. 2v, ut vid.). Significa «incendiada».","texto":"Krohn; _declarata_ H^vid^ (f. 2v, ut vid.). Significa «incendiada».","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":13},{"id":"V514-glo-p220-1538","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Caryatium","aparato":"Caryatium ] Genitivo plural: «de los cariates», es decir, de los habitantes de Carias (y, por extensión, de sus mujeres). Así,porejemplo,sialguiencolocaenlugardecolumnasestatuasmarmóreasdemujeresvestidas con largas túnicas —las que se llaman cariátides— y sobre ellas sitúa modillones y coronas, a quienes le pregunten les dará la siguiente explicación: I.1.10 Notas al texto inclinationem caeli, quae Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climas / regiones celestes / inclinaciones. ⟨","texto":"Genitivo plural: «de los cariates», es decir, de los habitantes de Carias (y, por extensión, de sus mujeres). Así,porejemplo,sialguiencolocaenlugardecolumnasestatuasmarmóreasdemujeresvestidas con largas túnicas —las que se llaman cariátides— y sobre ellas sitúa modillones y coronas, a quienes le pregunten les dará la siguiente explicación: I.1.10 Notas al texto inclinationem caeli, quae Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climas / regiones celestes / inclinaciones. ⟨","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":1,"orden":13},{"id":"V554-glo-p221-2462","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cur fecerint","aparato":"cur fecerint ] Cela signifie « la raison et le fondement du motif ».","texto":"Cela signifie « la raison et le fondement du motif ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","libro":1,"orden":13},{"id":"V554-glo-p222-248","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"civitate deflagrata","aparato":"civitate deflagrata ] Krohn ; _declarata_ H^vid^ (f. 2v, ut vid.). Cela signifie « incendiée ».","texto":"Krohn ; _declarata_ H^vid^ (f. 2v, ut vid.). Cela signifie « incendiée ».","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":13},{"id":"V554-glo-p222-38","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"civitas Peloponnensis","aparato":"civitas Peloponnensis ] Caryes (Καρύαι), en Laconie, dans le Péloponnèse ; à ne pas confondre avec la région de Carie, en Asie Mineure. Selon l’étiologie vitruvienne, le nom des caryatides dérive de cette cité.","texto":"Caryes (Καρύαι), en Laconie, dans le Péloponnèse ; à ne pas confondre avec la région de Carie, en Asie Mineure. Selon l’étiologie vitruvienne, le nom des caryatides dérive de cette cité.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":13},{"id":"V554-glo-p222-420","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Caryatium","aparato":"Caryatium ] Génitif pluriel : « des Caryates », c’est-à-dire des habitants de Caryes (et, par extension, de leurs femmes). I.1.6","texto":"Génitif pluriel : « des Caryates », c’est-à-dire des habitants de Caryes (et, par extension, de leurs femmes). I.1.6","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":13},{"id":"V514-nota-54","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las cariátides son figuras femeninas esculpidas que sustituyen a la columna en la función de soporte del entablamento; el ejemplo canónico es la tribuna del Erecteion, en la Acrópolis de Atenas (c. 421–406 a. C.). Vitruvio ofrece en 1.1.5 una explicación etiológica, destinada a mostrar que el arquitecto debe conocer la historia: las mujeres de Carias, ciudad de Laconia que se pasó al bando persa, habrían sido reducidas a la esclavitud y su imagen condenada a soportar para siempre el peso del edificio. Hoy ese relato se considera una construcción etiológica tardía y no la fuente real del motivo, que la investigación vincula más bien con las korai arcaicas y con el culto de Ártemis Cariátide, cuyas danzas rituales celebraban las muchachas de Carias.","contexto":"5. Conviene que conozca muchas historias, porque los arquitectos trazan a menudo en las obras muchos ornamentos, sobre cuyo argumento deben dar razón, a quienes pregunten, de por qué los hicieron. Así, si alguien coloca en una obra, en lugar de columnas, estatuas de mármol de mujeres con estola, que se llaman cariátides, y pone encima mútulos y cornisas, dará razón así a quienes pregunten. Carias (Karyai), ciudad del","nota":"54","parrafo":1445,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":13},{"id":"V554-nota-54","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Les caryatides sont des figures féminines sculptées qui remplacent la colonne dans la fonction de support de l’entablement ; l’exemple canonique est la tribune de l’Érechthéion, sur l’Acropole d’Athènes (vers 421–406 av. J.-C.). Vitruve en donne en 1.1.5 une explication étiologique, destinée à établir la nécessité pour l’architecte de connaître l’histoire : les femmes de Caryae, cité de Laconie passée du côté des Perses, auraient été réduites en servitude, et leur image condamnée à porter à perpétuité le poids de l’édifice. Ce récit est aujourd’hui tenu pour une construction étiologique tardive et non pour la source réelle du motif, que la recherche rattache plutôt aux korai archaïques et au culte d’Artémis Karyatis, dont les jeunes filles de Caryae célébraient les danses rituelles.","contexto":"5. Historias autem plures novisse oportet, quod multa ornamenta saepe in operibus architecti designant, de quibus argumenti rationem, cur fecerint, quaerentibus reddere debent. Quemadmodum si quis statuas marmoreas muliebres stolatas, quae caryatides dicuntur, pro columnis in opere statuerit et insuper mutulos et coronas conlocaverit, percontantibus ita reddet rationem. Carya, civitas Peloponnensis, cum Persis hostib","nota":"54","parrafo":1453,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":13},{"id":"V297-glo-p238-1879","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Agesilae filio","aparato":"Agesilae filio ] Krohn retains “son of Agesilaus,” and the translation follows the adopted text. Historically, the commander at Plataea was Pausanias son of Cleombrotus (Herodotus 9.10). The patronymic in Vitruvius is therefore distinguished from the historical identification; it is not silently corrected in the Latin. •","texto":"Krohn retains “son of Agesilaus,” and the translation follows the adopted text. Historically, the commander at Plataea was Pausanias son of Cleombrotus (Herodotus 9.10). The patronymic in Vitruvius is therefore distinguished from the historical identification; it is not silently corrected in the Latin. •","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":238,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=238","libro":1,"orden":14},{"id":"V297-glo-p238-2201","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Plataico proelio","aparato":"Plataico proelio ] It refers to the Battle of Plataea (479 BCE). •","texto":"It refers to the Battle of Plataea (479 BCE). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":238,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=238","libro":1,"orden":14},{"id":"V297-glo-p238-2267","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pauca manu","aparato":"pauca manu ] An idiomatic expression: with a handful of men. 226","texto":"An idiomatic expression: with a handful of men. 226","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":238,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=238","libro":1,"orden":14},{"id":"V297-glo-p239-36","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"porticum Persicam ex manubiis","aparato":"porticum Persicam ex manubiis ] Manubiae = booty of war. • laudis et virtutis civium indicem] “As a testimony to the honor and valour of the citizens”. • superbia meritis contumeliis punita] “Their pride punished with deserved humiliations”. The phrase concerns the captives collectively, not the pride of a single unnamed man. •","texto":"Manubiae = booty of war. • laudis et virtutis civium indicem] “As a testimony to the honor and valour of the citizens”. • superbia meritis contumeliis punita] “Their pride punished with deserved humiliations”. The phrase concerns the captives collectively, not the pride of a single unnamed man. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":239,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=239","libro":1,"orden":14},{"id":"V297-glo-p239-365","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sustinentia tectum","aparato":"sustinentia tectum ] Standard reading. “Supporting the roof.” •","texto":"Standard reading. “Supporting the roof.” •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":239,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=239","libro":1,"orden":14},{"id":"V297-glo-p239-429","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Timore eorum fortitudinis effectus","aparato":"Timore eorum fortitudinis effectus ] In context, the enemies are to shudder in fear at the effects of the Laconians’ courage. The note explains the sentence without presenting an unidentified editorial correction as manuscript evidence. Academic translation “Likewise, the Lacedaemonians, under the command of Pausanias, son of Agesilaus, after having won at the Battle of Plataea with a small contingent against an immense number of the Persian army, and after celebrating a glorious triumph with the spoils and booty, erected the Persian Portico with the spoils of war, as a testimony to the honor and valour of their citizens and as a","texto":"In context, the enemies are to shudder in fear at the effects of the Laconians’ courage. The note explains the sentence without presenting an unidentified editorial correction as manuscript evidence. Academic translation “Likewise, the Lacedaemonians, under the command of Pausanias, son of Agesilaus, after having won at the Battle of Plataea with a small contingent against an immense number of the Persian army, and after celebrating a glorious triumph with the spoils and booty, erected the Persian Portico with the spoils of war, as a testimony to the honor and valour of their citizens and as a","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":239,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=239","libro":1,"orden":14},{"id":"V514-glo-p217-1073","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"superbia meritis contumeliis punita","aparato":"superbia meritis contumeliis punita ] «Castigados con afrentas merecidas por su soberbia». Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad. Por esta razón, muchos arquitectos colocaron después estatuas persas sosteniendo epistilios y ornamentos, y así, a partir de este motivo, introdujeron en sus obras excelentes var","texto":"«Castigados con afrentas merecidas por su soberbia». Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad. Por esta razón, muchos arquitectos colocaron después estatuas persas sosteniendo epistilios y ornamentos, y así, a partir de este motivo, introdujeron en sus obras excelentes var","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":14},{"id":"V514-glo-p217-793","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Plataico proelio","aparato":"Plataico proelio ] Se refiere a la Batalla de Platea (479 a. C.).","texto":"Se refiere a la Batalla de Platea (479 a. C.).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":14},{"id":"V514-glo-p217-858","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pauca manu","aparato":"pauca manu ] Expresión idiomática: «con un puñado de hombres».","texto":"Expresión idiomática: «con un puñado de hombres».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":14},{"id":"V514-glo-p217-920","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"porticum Persicam ex manubiis","aparato":"porticum Persicam ex manubiis ] Manubiae = botín de guerra. laudis et virtutis civium indicem] «Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos». superbia meritis contumeliis punita] «Castigados con afrentas merecidas por su soberbia». Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad. Por esta razón, muc","texto":"Manubiae = botín de guerra. laudis et virtutis civium indicem] «Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos». superbia meritis contumeliis punita] «Castigados con afrentas merecidas por su soberbia». Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad. Por esta razón, muc","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":14},{"id":"V514-glo-p217-979","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"laudis et virtutis civium indicem","aparato":"laudis et virtutis civium indicem ] «Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos».","texto":"«Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":14},{"id":"V554-glo-p222-646","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pauca manu","aparato":"pauca manu ] Expression idiomatique : « avec une poignée d’hommes ».","texto":"Expression idiomatique : « avec une poignée d’hommes ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":14},{"id":"V554-glo-p222-714","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"porticum Persicam ex manubiis","aparato":"porticum Persicam ex manubiis ] Manubiae = butin de guerre. laudis et virtutis civium indicem] « En témoignage de l’honneur et de la valeur des citoyens. » superbia meritis contumeliis punita] « Punis d’affronts mérités pour leur orgueil. » C’est pourquoi de nombreux architectes ont par la suite intégré des statues perses tenant des architraves et des ornements, introduisant ainsi, à partir de ce motif, une grande variété décorative dans leurs œuvres. De même, il existe d’autres exemples similaires que tout architecte se doit de connaître. I.1.8 Notes sur le texte Musicen autem sciat oportet] Musicen = musique (au sens large","texto":"Manubiae = butin de guerre. laudis et virtutis civium indicem] « En témoignage de l’honneur et de la valeur des citoyens. » superbia meritis contumeliis punita] « Punis d’affronts mérités pour leur orgueil. » C’est pourquoi de nombreux architectes ont par la suite intégré des statues perses tenant des architraves et des ornements, introduisant ainsi, à partir de ce motif, une grande variété décorative dans leurs œuvres. De même, il existe d’autres exemples similaires que tout architecte se doit de connaître. I.1.8 Notes sur le texte Musicen autem sciat oportet] Musicen = musique (au sens large","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":14},{"id":"V554-glo-p222-773","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"laudis et virtutis civium indicem","aparato":"laudis et virtutis civium indicem ] « En témoignage de l’honneur et de la valeur des citoyens. »","texto":"« En témoignage de l’honneur et de la valeur des citoyens. »","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":14},{"id":"V554-glo-p222-869","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"superbia meritis contumeliis punita","aparato":"superbia meritis contumeliis punita ] « Punis d’affronts mérités pour leur orgueil. » C’est pourquoi de nombreux architectes ont par la suite intégré des statues perses tenant des architraves et des ornements, introduisant ainsi, à partir de ce motif, une grande variété décorative dans leurs œuvres. De même, il existe d’autres exemples similaires que tout architecte se doit de connaître. I.1.8","texto":"« Punis d’affronts mérités pour leur orgueil. » C’est pourquoi de nombreux architectes ont par la suite intégré des statues perses tenant des architraves et des ornements, introduisant ainsi, à partir de ce motif, une grande variété décorative dans leurs œuvres. De même, il existe d’autres exemples similaires que tout architecte se doit de connaître. I.1.8","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":14},{"id":"V514-nota-55","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Plataico proelio]  Se refiere a la Batalla de Platea (479 a. C.).pauca manu]  Expresión idiomática: «con un puñado de hombres».porticum Persicam ex manubiis]  Manubiae = botín de guerra.laudis et virtutis civium indicem]  «Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos».superbia meritis contumeliis punita]  «Castigados con afrentas merecidas por su soberbia».Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad.Por esta razón, muchos arquitectos colocaron después estatuas persas sosteniendo epistilios y ornamentos, y así, a partir de este motivo, introdujeron en sus obras excelentes variedades decorativas. Asimismo, existen otras historias del mismo género que el arquitecto debe conocer.»","contexto":"6. No menos los laconios, bajo el mando de Pausanias, hijo de Agesilao, habiendo vencido en la batalla de Platea con una pequeña tropa a un número infinito del ejército de los persas, celebrado con gloria el triunfo de los despojos y del botín, erigieron con el producto del botín el pórtico pérsico, como testimonio de la gloria y del valor de los ciudadanos, a modo de trofeo de la victoria para la posteridad. Y coloc","nota":"55","parrafo":1447,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":14},{"id":"V297-glo-p241-1091","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aequus et fidelis","aparato":"aequus et fidelis ] Moral virtues of the ideal architect. • sine fide et castitate] Castitas = integrity, probity, honesty. • φυσιολογία] Greek term correctly transcribed (physiologia = study of nature). • in aquarum ductionibus] A reference to the conveyance of water in aqueducts and other conduits. • [incursibus enim et circumitionibus ] Adopted reading. It refers to the movements and pressures of air and water. • Ctesibii aut Archimedis] Ctesibius of Alexandria and Archimedes, the great Hellenistic engineers. 108 Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated ","texto":"Moral virtues of the ideal architect. • sine fide et castitate] Castitas = integrity, probity, honesty. • φυσιολογία] Greek term correctly transcribed (physiologia = study of nature). • in aquarum ductionibus] A reference to the conveyance of water in aqueducts and other conduits. • [incursibus enim et circumitionibus ] Adopted reading. It refers to the movements and pressures of air and water. • Ctesibii aut Archimedis] Ctesibius of Alexandria and Archimedes, the great Hellenistic engineers. 108 Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","libro":1,"orden":15},{"id":"V297-glo-p241-1150","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sine fide et castitate","aparato":"sine fide et castitate ] Castitas = integrity, probity, honesty. •","texto":"Castitas = integrity, probity, honesty. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","libro":1,"orden":15},{"id":"V297-glo-p241-912","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"animo magno","aparato":"animo magno ] The reading of the adopted text, also printed by Krohn, means “with breadth or greatness of mind”. Animo is an ablative; the adjective must agree with it. • facilis,","texto":"The reading of the adopted text, also printed by Krohn, means “with breadth or greatness of mind”. Animo is an ablative; the adjective must agree with it. • facilis,","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-glo-p217-1818","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"animo magno","aparato":"animo magno ] Así Rose y Krohn: «con grandeza de ánimo». facilis,","texto":"Así Rose y Krohn: «con grandeza de ánimo». facilis,","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-glo-p217-1883","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aequus et fidelis","aparato":"aequus et fidelis ] Virtudes morales del arquitecto ideal. sine fide et castitate] Castitas = integridad, probidad, honestidad. φυσιολογία] Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza). in aquarum ductionibus] Referencia a la conducción de acueductos. Ctesibii aut Archimedis] Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos. Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En","texto":"Virtudes morales del arquitecto ideal. sine fide et castitate] Castitas = integridad, probidad, honestidad. φυσιολογία] Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza). in aquarum ductionibus] Referencia a la conducción de acueductos. Ctesibii aut Archimedis] Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos. Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-glo-p217-1941","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sine fide et castitate","aparato":"sine fide et castitate ] Castitas = integridad, probidad, honestidad.","texto":"Castitas = integridad, probidad, honestidad.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-glo-p217-2010","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"φυσιολογία","aparato":"φυσιολογία ] Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza).","texto":"Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-glo-p217-2079","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in aquarum ductionibus","aparato":"in aquarum ductionibus ] Referencia a la conducción de acueductos.","texto":"Referencia a la conducción de acueductos.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-glo-p217-2145","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Ctesibii aut Archimedis","aparato":"Ctesibii aut Archimedis ] Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos. Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En efecto, los impulsos, las circulaciones y las presiones del aire natural se producen de formas muy distintas según los desniveles y las conducciones forzadas; y nadie podrá remediar sus problemas si no conoce, gracias a la filosofía, los principios de la naturaleza. ","texto":"Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos. Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En efecto, los impulsos, las circulaciones y las presiones del aire natural se producen de formas muy distintas según los desniveles y las conducciones forzadas; y nadie podrá remediar sus problemas si no conoce, gracias a la filosofía, los principios de la naturaleza. ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":15},{"id":"V554-glo-p219-1023","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aequus et fidelis","aparato":"aequus et fidelis ] Vertus morales de l’architecte idéal. sine fide et castitate] Castitas = intégrité, probité, honnêteté. φυσιολογία] Terme grec (physiologia = étude de la nature). in aquarum ductionibus] Référence à la conduite des aqueducs. Ctesibii aut Archimedis] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En ef","texto":"Vertus morales de l’architecte idéal. sine fide et castitate] Castitas = intégrité, probité, honnêteté. φυσιολογία] Terme grec (physiologia = étude de la nature). in aquarum ductionibus] Référence à la conduite des aqueducs. Ctesibii aut Archimedis] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En ef","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":15},{"id":"V554-glo-p219-1080","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sine fide et castitate","aparato":"sine fide et castitate ] Castitas = intégrité, probité, honnêteté.","texto":"Castitas = intégrité, probité, honnêteté.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":15},{"id":"V554-glo-p219-1146","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"φυσιολογία","aparato":"φυσιολογία ] Terme grec (physiologia = étude de la nature).","texto":"Terme grec (physiologia = étude de la nature).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":15},{"id":"V554-glo-p219-1205","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in aquarum ductionibus","aparato":"in aquarum ductionibus ] Référence à la conduite des aqueducs. Ctesibii aut Archimedis] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saur","texto":"Référence à la conduite des aqueducs. Ctesibii aut Archimedis] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saur","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":15},{"id":"V554-glo-p219-1267","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Ctesibii aut Archimedis","aparato":"Ctesibii aut Archimedis ] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saurait résoudre ses problèmes sans connaître, grâce à la philosoph","texto":"Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saurait résoudre ses problèmes sans connaître, grâce à la philosoph","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":15},{"id":"V554-glo-p219-954","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"animo magno","aparato":"animo magno ] Ainsi Rose et Krohn : « avec grandeur d’âme ». facilis,","texto":"Ainsi Rose et Krohn : « avec grandeur d’âme ». facilis,","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":15},{"id":"V514-nota-56","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"animo magno] Así Rose y Krohn: «con grandeza de ánimo».facilis, aequus et fidelis]  Virtudes morales del arquitecto ideal.sine fide et castitate]  Castitas = integridad, probidad, honestidad.φυσιολογία] Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza).in aquarum ductionibus]  Referencia a la conducción de acueductos.Ctesibii aut Archimedis]  Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos.Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En efecto, los impulsos, las circulaciones y las presiones del aire natural se producen de formas muy distintas según los desniveles y las conducciones forzadas; y nadie podrá remediar sus problemas si no conoce, gracias a la filosofía, los principios de la naturaleza. Asimismo, quien lea los preceptos escritos por Ctesibio, Arquímedes y los demás autores de la misma clase, no podrá comprenderlos plenamente si no ha sido instruido en estos temas por los filósofos.»","contexto":"7. La filosofía, por su parte, perfecciona al arquitecto con grandeza de ánimo y hace que no sea arrogante, sino más bien afable, justo y leal, sin avaricia, que es lo más importante; pues ninguna obra puede hacerse verdaderamente sin lealtad e integridad; que no sea codicioso ni tenga el ánimo ocupado en recibir regalos, sino que defienda con seriedad su dignidad, teniendo buena fama; y esto, en efecto, lo prescribe","nota":"56","parrafo":1449,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":15},{"id":"V554-nota-55","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[animo magno] Ainsi Rose et Krohn : « avec grandeur d’âme ».facilis, aequus et fidelis]  Vertus morales de l’architecte idéal.sine fide et castitate]  Castitas = intégrité, probité, honnêteté.φυσιολογία] Terme grec (physiologia = étude de la nature).in aquarum ductionibus]  Référence à la conduite des aqueducs.Ctesibii aut Archimedis]  Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques.De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saurait résoudre ses problèmes sans connaître, grâce à la philosophie, les principes de la nature. De même, quiconque lit les préceptes de Ctésibios, d’Archimède et d’autres auteurs du même genre ne pourra les comprendre pleinement sans avoir été instruit en ces matières par des philosophes.","contexto":"7. La philosophie, elle, rend l’architecte accompli par la grandeur d’âme et fait qu’il ne soit pas arrogant, mais plutôt affable, juste et loyal, sans avarice, ce qui est le plus important ; car aucun ouvrage ne peut se faire vraiment sans loyauté ni intégrité ; qu’il ne soit pas cupide et n’ait pas l’esprit occupé à recevoir des présents, mais qu’il défende avec gravité sa dignité en ayant bonne réputation ; et cel","nota":"55","parrafo":1458,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":15},{"id":"V297-glo-p243-1261","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Musicen autem sciat oportet","aparato":"Musicen autem sciat oportet ] Musicen = music (in the broad sense: musical and harmonic theory). •","texto":"Musicen = music (in the broad sense: musical and harmonic theory). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","libro":1,"orden":16},{"id":"V297-glo-p243-1359","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"canonicam rationem","aparato":"canonicam rationem ] It refers to the theory of musical (canonical) proportions. • ballistarum,","texto":"It refers to the theory of musical (canonical) proportions. • ballistarum,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","libro":1,"orden":16},{"id":"V297-glo-p243-1530","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"foramina hemitoniorum","aparato":"foramina hemitoniorum ] Openings for the torsion bundles of the artillery frame. The musical context explains the equal tuning of the two sides; the phrase does not mean “holes of half-tones”. •","texto":"Openings for the torsion bundles of the artillery frame. The musical context explains the equal tuning of the two sides; the phrase does not mean “holes of half-tones”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","libro":1,"orden":16},{"id":"V297-glo-p243-1724","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"e nervo torti funes","aparato":"e nervo torti funes ] Twisted cords of tendons or nerves of animals. •","texto":"Twisted cords of tendons or nerves of animals. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","libro":1,"orden":16},{"id":"V297-glo-p243-1794","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"homotona","aparato":"homotona ] A Greek term meaning “of the same pitch” or “at the same tension”. •","texto":"A Greek term meaning “of the same pitch” or “at the same tension”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","libro":1,"orden":16},{"id":"V514-glo-p217-2973","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Musicen autem sciat oportet","aparato":"Musicen autem sciat oportet ] Musicen = música (en sentido amplio: teoría musical y armónica).","texto":"Musicen = música (en sentido amplio: teoría musical y armónica).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":16},{"id":"V514-glo-p217-3067","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"canonicam rationem","aparato":"canonicam rationem ] Se refiere a la teoría de las proporciones musicales (canónica). ballistarum,","texto":"Se refiere a la teoría de las proporciones musicales (canónica). ballistarum,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":16},{"id":"V514-glo-p217-3254","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"foramina hemitoniorum","aparato":"foramina hemitoniorum ] Hemitonia = medios tonos (término técnico musical aplicado a los agujeros de tensión).","texto":"Hemitonia = medios tonos (término técnico musical aplicado a los agujeros de tensión).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":1,"orden":16},{"id":"V514-glo-p218-106","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"homotona","aparato":"homotona ] Término griego: «de igual tono» o «en la misma tensión».","texto":"Término griego: «de igual tono» o «en la misma tensión».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":16},{"id":"V554-glo-p222-1381","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"canonicam rationem","aparato":"canonicam rationem ] Cela fait référence à la théorie des proportions musicales (canoniques). ballistarum,","texto":"Cela fait référence à la théorie des proportions musicales (canoniques). ballistarum,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":16},{"id":"V554-glo-p222-1576","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"foramina hemitoniorum","aparato":"foramina hemitoniorum ] Hemitonia = demi-tons (terme technique musical appliqué aux trous de tension). [","texto":"Hemitonia = demi-tons (terme technique musical appliqué aux trous de tension). [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":16},{"id":"V554-glo-p222-1679","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"e nervo torti funes","aparato":"e nervo torti funes ] Cordons torsadés de tendons ou de nerfs d’animaux. [","texto":"Cordons torsadés de tendons ou de nerfs d’animaux. [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":16},{"id":"V554-glo-p222-1752","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"homotona","aparato":"homotona ] Terme grec : « de même ton » ou « de même tension ».","texto":"Terme grec : « de même ton » ou « de même tension ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":1,"orden":16},{"id":"V514-nota-57","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Musicen autem sciat oportet]  Musicen = música (en sentido amplio: teoría musical y armónica).canonicam rationem]  Se refiere a la teoría de las proporciones musicales (canónica).ballistarum, catapultarum et scorpionum]  Los tres principales tipos de máquinas de guerra de torsión.foramina hemitoniorum]  Hemitonia = medios tonos (término técnico musical aplicado a los agujeros de tensión).e nervo torti funes]  Cuerdas retorcidas de tendones o nervios de animales.homotona]  Término griego: «de igual tono» o «en la misma tensión».impedient directam telorum missionem]  Importante observación técnica sobre la precisión del tiro.En efecto, en los capiteles de estas máquinas hay, a derecha e izquierda, orificios para los hemitonios, a través de los cuales se tensan, mediante cabrestantes y palancas, cuerdas retorcidas de nervios. Estas cuerdas no se bloquean ni se fijan definitivamente hasta que producen, para los oídos del artífice, un sonido igual y uniforme en ambos lados. Porque los brazos que se insertan en estas tensiones, cuando son extendidos, deben lanzar el golpe de manera igual y pareja. Si no están en el mismo tono (homotona), impedirán el lanzamiento recto de los proyectiles.»","contexto":"8. Conviene que sepa música, para que tenga conocido el principio canónico y matemático, y además pueda hacer correctamente la regulación de las balistas, las catapultas y los escorpiones. Pues en los capiteles (capitula, esto es, los bastidores de la máquina), a derecha e izquierda, están los orificios de los hemitonia, a través de los cuales se tensan con tornos y palancas cuerdas torcidas de nervio, que no se cier","nota":"57","parrafo":1451,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":16},{"id":"V514-T-p1107-88","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα appellant","vulgata":"quae Graeci echeia appellant; sonitum et discrimina"},"texto":"G (f. 2v) transmite sonitum et discrimina quae Graeci echea appellant y Rose imprime sonitum ad discrimina; se mantiene provisionalmente Krohn, pendiente de H.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","vulgata"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1107,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1107","libro":1,"orden":17},{"id":"V514-Tp-p1146-19","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα","aparato":"","testimonios":{},"texto":"sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v) · sonitum ad discrimina Rose","folios":[],"sigla":["G","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":17},{"id":"V554-T-p1116-285","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα appellant","vulgata":"quae Graeci echeia appellant ; sonitum et discrimina"},"texto":"G (f. 2v) transmet sonitum et discrimina quae Graeci echea appellant et Rose imprime sonitum ad discrimina ; Krohn est provisoirement conservé, en attendant H.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","vulgata"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1116","libro":1,"orden":17},{"id":"V554-Tp-p1155-141","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα","aparato":"","testimonios":{},"texto":"sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v) · sonitum ad discrimina Rose","folios":[],"sigla":["G","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":17},{"id":"V297-glo-p245-1115","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"vasa aerea","aparato":"vasa aerea ] Corrected reading. Vessels and urns of bronze. • quae Graeci ἠχεῖα appellant] Ἠχεῖα (echeia) = acoustic resonators. •","texto":"Corrected reading. Vessels and urns of bronze. • quae Graeci ἠχεῖα appellant] Ἠχεῖα (echeia) = acoustic resonators. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","libro":1,"orden":17},{"id":"V297-glo-p245-1246","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","aparato":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason ] Musical intervals: fourth, fifth, octave and double octave. • [","texto":"Musical intervals: fourth, fifth, octave and double octave. • [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","libro":1,"orden":17},{"id":"V297-glo-p245-1361","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"in circinatione","aparato":"in circinatione ] Adopted reading. It refers to the circular or semicircular arrangement under the steps. •","texto":"Adopted reading. It refers to the circular or semicircular arrangement under the steps. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","libro":1,"orden":17},{"id":"V297-glo-p245-1523","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"hydraulicas quoque machinas","aparato":"hydraulicas quoque machinas ] Reference to the hydraulic organs (hydraulis) of Ctesibius. Academic translation \" Likewise, in theaters, bronze vessels are placed in niches under the seating according to mathematical principles. These vessels, which the Greeks call echeia (ἠχεῖα), are tuned according to the intervals of musical harmonies or chords, distributed in circles according to the fourth, the fifth, the octave, and the double octave, so that the actor's voice, resonating properly in these arrangements, striking them, augmented and enriched, reaches the ears of the spectators more clearly and more softly.\" 233","texto":"Reference to the hydraulic organs (hydraulis) of Ctesibius. Academic translation \" Likewise, in theaters, bronze vessels are placed in niches under the seating according to mathematical principles. These vessels, which the Greeks call echeia (ἠχεῖα), are tuned according to the intervals of musical harmonies or chords, distributed in circles according to the fourth, the fifth, the octave, and the double octave, so that the actor's voice, resonating properly in these arrangements, striking them, augmented and enriched, reaches the ears of the spectators more clearly and more softly.\" 233","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","libro":1,"orden":17},{"id":"V514-glo-p218-1084","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"hydraulicas quoque machinas","aparato":"hydraulicas quoque machinas ] Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio. Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.» 14","texto":"Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio. Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.» 14","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":17},{"id":"V514-glo-p218-914","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","aparato":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason ] Intervalos musicales: cuarta, quinta, octava y doble octava.","texto":"Intervalos musicales: cuarta, quinta, octava y doble octava.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":1,"orden":17},{"id":"V554-glo-p219-2271","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","aparato":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason ] Intervalles musicaux : quarte, quinte, octave et double octave.","texto":"Intervalles musicaux : quarte, quinte, octave et double octave.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":17},{"id":"V554-glo-p219-2436","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"hydraulicas quoque machinas","aparato":"hydraulicas quoque machinas ] Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius. 12 inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons.","texto":"Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius. 12 inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":1,"orden":17},{"id":"V514-nota-58","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"quae Graeci ἠχεῖα appellant]  Ἠχεῖα (echeia) = resonadores acústicos.diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason]  Intervalos musicales: cuarta, quinta, octava y doble octava.scaenici sonitus]  La voz de los actores en el escenario.hydraulicas quoque machinas] Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio.Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.»","contexto":"9. Igualmente, en los teatros, los vasos de bronce que se colocan en celdas bajo las gradas según un principio matemático, conforme a la diferencia de los sonidos, que los griegos llaman ἠχεῖα, se componen para las sinfonías o concordancias musicales, distribuidos en el círculo según la cuarta, la quinta, la octava y la doble octava, para que la voz del actor, al chocar con ellos concordando con su sonido en sus disp","nota":"58","parrafo":1453,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":17},{"id":"V554-nota-56","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.1.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Notes de traduction et gloses lexicales[vasa aerea]  Vases ou urnes en bronze.quae Graeci ἠχεῖα appellant]  Ἠχεῖα (echeia) = résonateurs acoustiques.diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason] Intervalles musicaux : quarte, quinte, octave et double octave.scaenici sonitus]  La voix des acteurs sur scène.hydraulicas quoque machinas] Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius.","contexto":"9. De même, dans les théâtres, les vases de bronze que l’on place dans des cellules sous les gradins selon un principe mathématique, d’après la différence des sons, et que les Grecs appellent ἠχεῖα, sont composés pour les symphonies ou accords musicaux, répartis sur le cercle selon la quarte, la quinte, l’octave et la double octave, afin que la voix de l’acteur, en les frappant et en s’accordant par sa sonorité avec ","nota":"56","parrafo":1462,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":17},{"id":"V514-nota-66","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota de traducción — Lib. 1.2.1. Vitruvio da explícitamente equivalentes griegos para ordinatio (τάξις), dispositio (διάθεσις) y distributio (οἰκονομία). Eurythmia y symmetria son, a su vez, préstamos griegos integrados en el latín técnico; el pasaje no proporciona aquí un equivalente griego para decor. Por ello se conservan los seis términos latinos y se glosan según su contexto, evitando presentar τὸ πρέπον como si formara parte del texto de I.2.1.","contexto":"1. La arquitectura consta de ordenación, que en griego se llama τάξις, y de disposición, que los griegos llaman διάθεσις, y de euritmia, conmensurabilidad, decoro y distribución, que en griego se llama οἰκονομία.","nota":"66","parrafo":1554,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":18},{"id":"V554-nota-66","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note de traduction — Lib. 1.2.1. Vitruve donne explicitement des équivalents grecs pour ordinatio (τάξις), dispositio (διάθεσις) et distributio (οἰκονομία). Eurythmia et symmetria sont eux-mêmes des emprunts grecs intégrés au latin technique ; le passage ne fournit pas ici d’équivalent grec pour decor. Les six termes latins sont donc conservés et glosés selon leur contexte, sans présenter τὸ πρέπον comme s’il figurait dans le texte de I.2.1.","contexto":"1. L’architecture consiste en l’ordonnance, qu’on appelle en grec τάξις, et en la disposition, que les Grecs appellent διάθεσις, et en l’eurythmie, la commensurabilité, la convenance et la distribution, qu’on appelle en grec οἰκονομία.","nota":"66","parrafo":1572,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":18},{"id":"V514-T-p1090-0","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"a clara en H; se elimina a intervención innecesaria. ecto traductivo menor.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-T-p1101-28","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ordinatio est [modica] membrorum operis [commoditas]","aparato":"Ordinatio est [modica] membrorum operis [commoditas] ] modica … commoditas 6r H","testimonios":{"H":"modica … commoditas 6r"},"texto":"H y Rose transmiten ambas palabras: scripsi sin corchetes.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-T-p1101-29","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"τάξις; διάθεσις","aparato":"τάξις; διάθεσις ] taxis; diathesin (en letras latinas) H","testimonios":{"H":"taxis; diathesin (en letras latinas)"},"texto":"Los tecnicismos griegos se transmiten transliterados.","folios":["6r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-T-p1109-105","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"modica … commoditas","aparato":"","testimonios":{},"texto":"scripsi sin corchetes · Hvid · Rose","folios":[],"sigla":["Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-T-p1114-131","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ord (f. 6r) transmite modic lemáticas en la tradici n de ordinatio se tradu","aparato":"","testimonios":{},"texto":"s voces; Krohn las había n sin corchetes. Grado A. nte. · itas a … commoditas; R ón editorial. Rec ce sin sugerir un · ose conserva amba ensio: se imprime a laguna inexiste","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-T-p1121-143","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"modica … commoditas A · Hvid + Rose; corchetes retirados","folios":[],"sigla":["Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-Tp-p1116-0","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"modica … commoditas sin corchetes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · [modica] … [commoditas] Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1116","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-T-p1099-197","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"laire dans H ; ppression d’une tervention inutile. Effet aductif mineur.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-T-p1110-225","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ordinatio est [modica] membrorum operis [commoditas]","aparato":"Ordinatio est [modica] membrorum operis [commoditas] ] modica … commoditas 6r H","testimonios":{"H":"modica … commoditas 6r"},"texto":"H et Rose transmettent les deux mots : scripsi sans crochets.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-T-p1110-226","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"τάξις; διάθεσις","aparato":"τάξις; διάθεσις ] taxis ; diathesin (en lettres latines) H","testimonios":{"H":"taxis ; diathesin (en lettres latines)"},"texto":"Les termes grecs sont transmis translittérés.","folios":["6r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-T-p1118-302","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"modica … commoditas","aparato":"modica … commoditas ] Rose","testimonios":{"testimonio":"Rose"},"texto":"scripsi sans crochets","folios":[],"sigla":["Rose","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-T-p1123-328","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ord (f. 6r) transmet modica blématiques dans la tra a définition d’ordinati","aparato":"ord (f. 6r) transmet modica blématiques dans la tra a définition d’ordinati ] se conserve les d Recensio : le te s suggérer une la","testimonios":{"testimonio":"se conserve les d Recensio : le te s suggérer une la"},"texto":"eux mots ; Krohn les avai xte est imprimé sans croc cune inexistante.","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-T-p1130-341","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"modica … commoditas A · Hvid + Rose ; crochets supprimés","folios":[],"sigla":["Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-Tp-p1126-122","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"modica … commoditas sans crochets","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · [modica] … [commoditas] Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-glo-p1116-2104","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"commoditas","aparato":"commoditas ] Krohn. — 2.1.2 earum imitantes] H, G, Rose; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus an-","texto":"Krohn. — 2.1.2 earum imitantes] H, G, Rose; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus an-","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1116","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-glo-p1146-1441","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"commoditas","aparato":"commoditas ] G (00015, f. 4r), como H; G escribe taxis, diathesin e ideae en letraslatinas.—1.2.4⟨capituli⟩]om.G;διάπηγμα]diphechiacaG,comoH.—1.4.11fit;1.4.12","texto":"G (00015, f. 4r), como H; G escribe taxis, diathesin e ideae en letraslatinas.—1.2.4⟨capituli⟩]om.G;διάπηγμα]diphechiacaG,comoH.—1.4.11fit;1.4.12","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-glo-p1126-264","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"commoditas","aparato":"commoditas ] Krohn. — 2.1.2 earum imitantes] H, G, Rose ; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum, qui] H, G, Rose ; materiationibus … rerum natura e principiis … ingressus eorum, qui antiquitates Krohn. — 2.3.4 et 2.6.6 ordre transmis] H, G (et Rose en 2.3.4) ; transpositions de Krohn. — 3.3.8XXXVIII]H ;XXXIVKrohn.—4.1.9poculis]H,Gros(Budé),Loeb ; pupulis Krohn. — 5.1.6–10 sans crochets] Rose, manuscrits ; secl. Krohn ; voir T.6, 3. — 6.3.4 ratio habeatur] H, G, Rose ; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11 A capite] H ; ⟨Is⟩a cap","texto":"Krohn. — 2.1.2 earum imitantes] H, G, Rose ; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum, qui] H, G, Rose ; materiationibus … rerum natura e principiis … ingressus eorum, qui antiquitates Krohn. — 2.3.4 et 2.6.6 ordre transmis] H, G (et Rose en 2.3.4) ; transpositions de Krohn. — 3.3.8XXXVIII]H ;XXXIVKrohn.—4.1.9poculis]H,Gros(Budé),Loeb ; pupulis Krohn. — 5.1.6–10 sans crochets] Rose, manuscrits ; secl. Krohn ; voir T.6, 3. — 6.3.4 ratio habeatur] H, G, Rose ; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11 A capite] H ; ⟨Is⟩a cap","sigla":["Bude","Gros","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":1,"orden":19},{"id":"V554-glo-p1155-1743","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"commoditas","aparato":"commoditas ] G (00015, f. 4r), comme H ; G écrit taxis, diathesin et ideae en lettres latines. — 1.2.4 ⟨capituli⟩] om. G ; διάπηγμα] diphechiaca G, comme H. — 1.4.11 fit ; 1.4.12","texto":"G (00015, f. 4r), comme H ; G écrit taxis, diathesin et ideae en lettres latines. — 1.2.4 ⟨capituli⟩] om. G ; διάπηγμα] diphechiaca G, comme H. — 1.4.11 fit ; 1.4.12","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":19},{"id":"V514-T-p1101-30","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ballista e foramine ⟨capituli⟩","aparato":"ballista e foramine ⟨capituli⟩ ] om. capituli H","testimonios":{"H":"om. capituli"},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["7r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1101","libro":1,"orden":21},{"id":"V514-T-p1102-31","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"interscalmio, quae quae diphechiaca διάπηγμα dicitur dicitur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"La forma de H apunta a un compuesto de «dos codos»; locus que debe revisarse contra Rose y la Budé.","folios":["7r"],"sigla":["Budé","H","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":21},{"id":"V514-Tp-p1146-21","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨capituli⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G · διάπηγμα] diphechiaca G, como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":21},{"id":"V554-T-p1110-227","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ballista e foramine ⟨capituli⟩","aparato":"ballista e foramine ⟨capituli⟩ ] om. capituli H","testimonios":{"H":"om. capituli"},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["7r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1110","libro":1,"orden":21},{"id":"V554-T-p1111-228","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"interscalmio, quae quae diphechiaca διάπηγμα dicitur dicitur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"La forme de H renvoie à un composé « de deux coudées » ; locus à revoir sur Rose et la Budé.","folios":["7r"],"sigla":["Budé","H","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":21},{"id":"V554-Tp-p1155-143","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨capituli⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G · διάπηγμα] diphechiaca G, comme H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-0","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"symmetros","aparato":"symmetros ] sinmetros H","testimonios":{"H":"sinmetros"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-1","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"","aparato":"de aedibus sacris add. H","testimonios":{"H":"de aedibus sacris"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-2","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"ballista e","aparato":"ballista e ] ballistae H","testimonios":{"H":"ballistae"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-3","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"capituli","aparato":"capituli ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-4","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"graeci","aparato":"graeci ] greci peritreton H","testimonios":{"H":"greci peritreton"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-5","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"nauibus interscalmio","aparato":"nauibus interscalmio ] nauib inter scalmio H","testimonios":{"H":"nauib inter scalmio"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-6","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"","aparato":"diphechiaca add. H","testimonios":{"H":"diphechiaca"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":21},{"id":"V514-nota-67","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.2.4. Se adopta embatere y se hace visible el suplemento <capituli> en ballista e foramine <capituli>. La tradición de los términos griegos del pasaje es especialmente delicada: περίτρητον designa el orificio de torsión de la máquina, mientras διπηχυια se refiere al módulo naval ligado al interscalmium.","contexto":"4. Igualmente, la conmensurabilidad es el acuerdo conveniente de los miembros de la obra misma y la correspondencia, según una parte determinada, de las partes separadas con el aspecto de la figura entera. Así como en el cuerpo del hombre la cualidad de la euritmia resulta de la conmensurabilidad del codo, el pie, el palmo, el dedo y las demás partes, así ocurre en la realización de las obras. Y, en primer lugar, en ","nota":"67","parrafo":1559,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":21},{"id":"V554-nota-67","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.2.4. On adopte embatere et l’on rend visible le supplément <capituli> dans ballista e foramine <capituli>. La transmission des termes grecs est particulièrement délicate : περίτρητον désigne l’orifice de torsion de la machine, tandis que διπηχυια renvoie au module naval lié à l’interscalmium.","contexto":"4. De même, la commensurabilité est l’accord convenable des membres de l’ouvrage lui-même et la correspondance, selon une partie déterminée, des parties séparées avec l’aspect de la figure entière. De même que, dans le corps de l’homme, la qualité de l’eurythmie est commensurable à partir de la coudée, du pied, du palme, du doigt et des autres parcelles, de même en est-il dans l’exécution des ouvrages. Et d’abord, da","nota":"67","parrafo":1577,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":21},{"id":"H-7r-10","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"florae","aparato":"florae ] flore H","testimonios":{"H":"flore"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":22},{"id":"H-7r-11","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"fontium nymphis","aparato":"fontium nymphis ] fontycum phys H","testimonios":{"H":"fontycum phys"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":22},{"id":"H-7r-12","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"diis","aparato":"diis ] dis H","testimonios":{"H":"dis"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":22},{"id":"H-7r-7","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"","aparato":"thematismo add. H","testimonios":{"H":"thematismo"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":22},{"id":"H-7r-8","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"hypaethraque","aparato":"hypaethraque ] hypethraque H","testimonios":{"H":"hypethraque"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":22},{"id":"H-7r-9","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.2.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"uidemus","aparato":"uidemus ] uidimus H","testimonios":{"H":"uidimus"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["7r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":21,"libro":1,"orden":22},{"id":"V514-nota-68","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"De igual modo, si se tallan dentículos en las cornisas de entablamentos dóricos, o triglifos en arquitrabes jónicos asociados a columnas con capiteles de cojín, la apariencia resultará impropia, porque se habrán trasladado características de un sistema a otro contra las convenciones previamente establecidas del orden.»","contexto":"6. El decoro según la costumbre se expresa así: cuando, en edificios interiormente magníficos, se hayan hecho también vestíbulos convenientes y elegantes. Pues, si el interior tiene vistas elegantes y los accesos son bajos y sin dignidad, no tendrán decoro. Igualmente, si en los arquitrabes dóricos se esculpen dentículos en las cornisas, o si en las columnas de almohadilla, con arquitrabes jónicos, se representan tri","nota":"68","parrafo":1563,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":23},{"id":"V554-nota-68","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"De même, si l’on sculpte des denticules dans les corniches d’un entablement dorique, ou des triglyphes dans des architraves ioniques associés à des colonnes à chapiteaux en coussinet, l’apparence devient impropre, puisque des caractères appartenant à un système ont été transférés à un autre contre les conventions déjà établies de l’ordre. »","contexto":"6. La convenance selon l’usage s’exprime ainsi : lorsque, pour des édifices magnifiques à l’intérieur, on aura fait aussi des vestibules convenables et élégants. Car si l’intérieur a des vues élégantes, et les accès bas et sans dignité, ils n’auront pas de convenance. De même, si sur les architraves doriques on sculpte des denticules dans les corniches, ou si, sur des colonnes à coussinets avec des architraves ioniqu","nota":"68","parrafo":1581,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":23},{"id":"V297-glo-p281-1964","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Aesculapio Saluti","aparato":"Aesculapio Saluti ] They are not two separate deities called \" Aesculapius Salutus \", but Asclepius (Aesculapius) and Salus (the goddess Hygieia of health). 3.","texto":"They are not two separate deities called \" Aesculapius Salutus \", but Asclepius (Aesculapius) and Salus (the goddess Hygieia of health). 3.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":281,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=281","libro":1,"orden":24},{"id":"V297-glo-p281-2123","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hibernaculis ab occidente hiberno","aparato":"Hibernaculis ab occidente hiberno ] These are not \" hibernations \", but the winter rooms of the Roman house, which must face southwest to take advantage of the afternoon heat. 269","texto":"These are not \" hibernations \", but the winter rooms of the Roman house, which must face southwest to take advantage of the afternoon heat. 269","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":281,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=281","libro":1,"orden":24},{"id":"V297-glo-p282-51","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Neque exclaratur neque obscuratur","aparato":"Neque exclaratur neque obscuratur ] This refers to the fact that the northern light \" does not suffer glare or obscuration \" from the passage of the sun. Latin text «7. Naturalis autem decor sic erit, si primum omnibus templis saluberrimae regiones aquarumque fontes in îs locis idonei eligentur in quibus fana constituantur, deinde maxime Aesculapio, Saluti, ut eorum deorum quorum plurimi medicinis aegri curari videntur. Cum enim ex pestilenti in salubrem locum corpora aegra translata fuerint et e fontibus salubribus aquarum usus subministrabuntur, celerius convalescent. Ita efficietur uti ex natura loci maiores auctasque cum dig","texto":"This refers to the fact that the northern light \" does not suffer glare or obscuration \" from the passage of the sun. Latin text «7. Naturalis autem decor sic erit, si primum omnibus templis saluberrimae regiones aquarumque fontes in îs locis idonei eligentur in quibus fana constituantur, deinde maxime Aesculapio, Saluti, ut eorum deorum quorum plurimi medicinis aegri curari videntur. Cum enim ex pestilenti in salubrem locum corpora aegra translata fuerint et e fontibus salubribus aquarum usus subministrabuntur, celerius convalescent. Ita efficietur uti ex natura loci maiores auctasque cum dig","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":282,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=282","libro":1,"orden":24},{"id":"V514-glo-p238-194","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hibernaculis ab occidente hiberno","aparato":"Hibernaculis ab occidente hiberno ] Vitruvio recomienda que las estancias de invierno reciban luz del poniente invernal. Conviene mantener esta formulación histórica sin convertirla automáticamente en una orientación cardinal moderna exacta. Nequeexclaraturnequeobscuratur:Vitruviocaracterizalaluzseptentrionalcomorelativamente constante a lo largo del día, porque no se ve sometida del mismo modo al recorrido directo del Sol. I.2.7","texto":"Vitruvio recomienda que las estancias de invierno reciban luz del poniente invernal. Conviene mantener esta formulación histórica sin convertirla automáticamente en una orientación cardinal moderna exacta. Nequeexclaraturnequeobscuratur:Vitruviocaracterizalaluzseptentrionalcomorelativamente constante a lo largo del día, porque no se ve sometida del mismo modo al recorrido directo del Sol. I.2.7","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":238,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=238","libro":1,"orden":24},{"id":"V554-glo-p240-1051","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hibernaculis ab occidente hiberno","aparato":"Hibernaculis ab occidente hiberno ] Vitruve recommande que les pièces d’hiver reçoivent la lumière du couchant hivernal. Il est préférable de conserver cette formulation historique plutôt que de la convertir automatiquement en une orientation cardinale moderne précise.","texto":"Vitruve recommande que les pièces d’hiver reçoivent la lumière du couchant hivernal. Il est préférable de conserver cette formulation historique plutôt que de la convertir automatiquement en une orientation cardinale moderne précise.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":240,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=240","libro":1,"orden":24},{"id":"V554-glo-p240-1321","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Neque exclaratur neque obscuratur","aparato":"Neque exclaratur neque obscuratur ] Vitruve caractérise la lumière septentrionale comme relativement constante au cours de la journée parce qu’elle n’est pas soumise de la même manière au trajet direct du Soleil. I.2.7","texto":"Vitruve caractérise la lumière septentrionale comme relativement constante au cours de la journée parce qu’elle n’est pas soumise de la même manière au trajet direct du Soleil. I.2.7","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":240,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=240","libro":1,"orden":24},{"id":"V514-nota-69","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Asimismo, el decor natural exige que dormitorios y bibliotecas reciban luz de oriente; baños y estancias de invierno, del poniente invernal; y pinacotecas, junto con los espacios que requieren una iluminación constante, del norte, porque esa región del cielo no se ilumina ni se oscurece de la misma manera con el curso del Sol, sino que mantiene una luz relativamente estable durante el día.»","contexto":"7. El decoro natural será así: si, en primer lugar, para todos los templos se eligen las regiones más salubres y fuentes de agua idóneas en los lugares en que se establezcan los santuarios, y sobre todo para Esculapio y para Salus, como dioses por cuyas medicinas parece que se curan la mayoría de los enfermos. Pues, cuando los cuerpos enfermos se trasladen de un lugar pestilente a uno salubre y se les suministre el u","nota":"69","parrafo":1566,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":24},{"id":"V554-nota-69","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"De même, le decor naturel veut que les chambres et les bibliothèques reçoivent la lumière de l’orient ; les bains et les pièces d’hiver, celle du couchant hivernal ; et les pinacothèques, ainsi que les pièces qui exigent un éclairage constant, celle du nord, car cette région du ciel ne s’éclaire ni ne s’assombrit de la même manière au cours du trajet du Soleil et conserve une lumière relativement stable pendant le jour. »","contexto":"7. La convenance naturelle sera ainsi : si d’abord, pour tous les temples, on choisit les régions les plus salubres et des sources d’eau convenables dans les lieux où l’on établira les sanctuaires, et surtout pour Esculape et pour Salus, comme dieux par les remèdes desquels semblent guérir la plupart des malades. Car lorsque les corps malades auront été transportés d’un lieu pestilentiel dans un lieu salubre et qu’on","nota":"69","parrafo":1584,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":24},{"id":"V297-glo-p286-1152","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.2.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Distributionis","aparato":"Distributionis ] Genitive of distributio: the passage introduces its second aspect, the arrangement of buildings for different uses. Aedificia apte disponentur] “Buildings will be suitably arranged”. The adopted phrase concerns planning for intended use and the occupants’ circumstances. Patrum familiarum] “Heads of households” or “householders”. The wording belongs to the comparison of buildings appropriate to different owners. Pecuniae copiam] “Available financial means”. The genitive pecuniae depends on copiam in the adopted text. Eloquentiae dignitatem] “The standing or dignity of eloquence”. It characteriz","texto":"Genitive of distributio: the passage introduces its second aspect, the arrangement of buildings for different uses. Aedificia apte disponentur] “Buildings will be suitably arranged”. The adopted phrase concerns planning for intended use and the occupants’ circumstances. Patrum familiarum] “Heads of households” or “householders”. The wording belongs to the comparison of buildings appropriate to different owners. Pecuniae copiam] “Available financial means”. The genitive pecuniae depends on copiam in the adopted text. Eloquentiae dignitatem] “The standing or dignity of eloquence”. It characteriz","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=286","libro":1,"orden":26},{"id":"V514-nota-70","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.2.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las casas urbanas, las de quienes reciben rentas de propiedades rurales, las de los prestamistas, las de los ricos y refinados y las de los hombres poderosos que participan en el gobierno de la res publica requieren disposiciones distintas. En suma, la organización de los edificios debe adaptarse a la condición y necesidades de sus ocupantes.1.2.9Nota ecdótica (I.2.9). El texto adoptado sigue la lectura de referencia utilizada en esta edición: et ad pecuniae copiam, aedificia apte disponentur y el resto de la secuencia tal como aparece en Krohn. No se mantienen aquí atribuciones manuscritas genéricas o variantes de ediciones antiguas que no hayan sido verificadas directamente en un aparato crítico identificable.","contexto":"9. Habrá un segundo grado de la distribución cuando los edificios se dispongan adecuadamente según el uso de los padres de familia, la abundancia de dinero o la dignidad de la elocuencia. Pues parece que de un modo conviene establecer las casas urbanas, y de otro aquellas a las que afluyen los frutos de las posesiones rústicas; no del mismo modo para los prestamistas, y de otro para los ricos y refinados; y para los ","nota":"70","parrafo":1569,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":26},{"id":"V554-nota-70","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.2.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Les maisons urbaines, celles de propriétaires tirant des revenus de domaines ruraux, celles des prêteurs, des personnes riches et raffinées, et celles des hommes puissants participant au gouvernement de la res publica requièrent des dispositions différentes. En somme, l’organisation des bâtiments doit être adaptée à la condition et aux besoins de leurs occupants.1.2.9Note ecdotique (I.2.9). Le texte adopté suit la leçon de référence utilisée dans cette édition : et ad pecuniae copiam, aedificia apte disponentur et la suite telle qu’elle apparaît chez Krohn. On ne maintient pas ici les attributions manuscrites génériques ou les variantes d’éditions anciennes qui n’ont pas été vérifiées directement dans un appareil critique identifiable.","contexto":"9. Il y aura un second degré de la distribution lorsque les édifices seront disposés convenablement selon l’usage des pères de famille, l’abondance de l’argent ou la dignité de l’éloquence. Car il semble qu’il faille établir d’une manière les maisons urbaines, d’une autre celles où affluent les produits des domaines ruraux ; pas de la même manière pour les prêteurs, d’une autre pour les riches et les raffinés ; et po","nota":"70","parrafo":1587,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":26},{"id":"V297-glo-p290-1375","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.3.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"machinatio","aparato":"machinatio ] The traditional translation of \" engineering \" is amended to \" mechanical\". In the context of the 1st century BC, machinatio strictly refers to the science of machines (both civil traction and military poliorctics), differentiating itself from the contemporary and institutionalized meaning of general engineering. •","texto":"The traditional translation of \" engineering \" is amended to \" mechanical\". In the context of the 1st century BC, machinatio strictly refers to the science of machines (both civil traction and military poliorctics), differentiating itself from the contemporary and institutionalized meaning of general engineering. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":290,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=290","libro":1,"orden":27},{"id":"V297-glo-p290-1704","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.3.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"explicatio","aparato":"explicatio ] The term is more precisely cast as \"layout \" or \"deployment\" of private buildings, surpassing the flat translation of \"realization.\" Vitruvius alludes to the planned development of domestic and residential space. •","texto":"The term is more precisely cast as \"layout \" or \"deployment\" of private buildings, surpassing the flat translation of \"realization.\" Vitruvius alludes to the planned development of domestic and residential space. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":290,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=290","libro":1,"orden":27},{"id":"V297-glo-p290-2214","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.3.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"fanorum aediumque sacrarum","aparato":"fanorum aediumque sacrarum ] The translation precisely distinguishes between the two terms. Fanum designates the sacred enclosure or 278","texto":"The translation precisely distinguishes between the two terms. Fanum designates the sacred enclosure or 278","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":290,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=290","libro":1,"orden":27},{"id":"V514-nota-71","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)APARATO COMPARATIVO [F] — I.3.1–2. Aedificatio, gnomonice y machinatio son divisiones operativas de la disciplina; firmitas, utilitas y venustas son criterios que Vitruvio exige para las obras descritas. La tríada se traduce sin convertirla en un eslogan moderno: firmitas incluye fundamento y elección material; utilitas, disposición adecuada al uso; venustas, aspecto grato y relaciones proporcionales.NOTA DE RECEPCIÓN — FIRMITAS · UTILITAS · VENUSTAS. La extraordinaria fortuna posterior de la tríada no debe retroproyectarse sobre el lemma. En el texto de I.3.2 las tres voces aparecen dentro de una explicación concreta de cómo deben realizarse las obras; su canonización como fórmula universal pertenece a la historia de la recepción.","contexto":"1. Las partes de la arquitectura misma son tres: la construcción, la gnomónica y la mecánica. La construcción se divide en dos, de las cuales una es la disposición de las murallas y de las obras comunes en los lugares públicos, y la otra, el desarrollo de los edificios privados. Y las distribuciones de los públicos son tres, de las cuales una es la de la defensa, otra la de la religión y la tercera la de la convenien","nota":"71","parrafo":1664,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":27},{"id":"V554-nota-71","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Appareil philologique et exégétique)APPARAT COMPARATIF [F] — I.3.1–2. Aedificatio, gnomonice et machinatio sont des divisions opératoires de la discipline ; firmitas, utilitas et venustas sont les critères exigés pour les ouvrages décrits. La triade n’est pas réduite à un slogan moderne : firmitas comprend fondation et choix des matériaux ; utilitas, disposition adaptée à l’usage ; venustas, aspect agréable et rapports proportionnels.NOTE DE RÉCEPTION — FIRMITAS · UTILITAS · VENUSTAS. La fortune ultérieure exceptionnelle de la triade ne doit pas être rétroprojetée sur le lemme. Dans I.3.2, les trois termes appartiennent à une explication concrète de la manière dont les ouvrages doivent être réalisés ; leur canonisation comme formule universelle relève de l’histoire de la réception.","contexto":"1. Les parties de l’architecture elle-même sont trois : la construction, la gnomonique, la mécanique. La construction se divise en deux, dont l’une est l’établissement des remparts et des ouvrages communs dans les lieux publics, l’autre le développement des édifices privés. Les distributions des édifices publics sont trois, dont l’une est celle de la défense, l’autre de la religion, la troisième de la commodité. Cell","nota":"71","parrafo":1683,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":27},{"id":"V514-T-p1102-32","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.3.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"utilitatis autem, ⟨cum om. fuerit⟩ emendata","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["8v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":28},{"id":"V554-T-p1111-229","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.3.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"utilitatis autem, ⟨cum om. fuerit⟩ emendata","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["8v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":28},{"id":"V297-glo-p292-1371","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"habeatur ratio","aparato":"habeatur ratio ] It is translated with greater academic precision as \" take into account\" or \"attend to\", maintaining the structure of the technical conditional of the treatise. • ad solidum depressio: the foundations are to be excavated down to firm bearing ground. Solidum denotes a sufficiently stable stratum; it does not require bedrock in every case. The passage concerns the support of the foundations, not the sinking of a finished building. • Diligent selection of resources without avarice. The Latin excludes avaricious parsimony in the procurement of resources.It alludes to the sources of resources or su","texto":"It is translated with greater academic precision as \" take into account\" or \"attend to\", maintaining the structure of the technical conditional of the treatise. • ad solidum depressio: the foundations are to be excavated down to firm bearing ground. Solidum denotes a sufficiently stable stratum; it does not require bedrock in every case. The passage concerns the support of the foundations, not the sinking of a finished building. • Diligent selection of resources without avarice. The Latin excludes avaricious parsimony in the procurement of resources.It alludes to the sources of resources or su","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":292,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=292","libro":1,"orden":28},{"id":"V297-glo-p293-490","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"membrorumque commensus","aparato":"membrorumque commensus ] This translates as \"the proportion of the members\" (or architectural elements). Commensus is the mutual metric correspondence between the parts and the whole. •","texto":"This translates as \"the proportion of the members\" (or architectural elements). Commensus is the mutual metric correspondence between the parts and the whole. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=293","libro":1,"orden":28},{"id":"V297-glo-p293-675","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"symmetriarum ratiocinationes","aparato":"symmetriarum ratiocinationes ] The term symmetria in the classical world does not equate to the modern concept of bilateral mirror reflection. It means \"modular relation\". It is therefore translated as \"the just calculation of symmetries \", that is, mathematical modulation based on a control member (the diameter of a column, for example). 1.3.2 These constructions must be achieved in such a way as to attend to solidity, utility, and beauty. Solidity will be ensured by deepening the foundations to the firm stratum and by diligently choosing the materials without sparing any expense; utility, when the arrangement of the space","texto":"The term symmetria in the classical world does not equate to the modern concept of bilateral mirror reflection. It means \"modular relation\". It is therefore translated as \"the just calculation of symmetries \", that is, mathematical modulation based on a control member (the diameter of a column, for example). 1.3.2 These constructions must be achieved in such a way as to attend to solidity, utility, and beauty. Solidity will be ensured by deepening the foundations to the firm stratum and by diligently choosing the materials without sparing any expense; utility, when the arrangement of the space","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=293","libro":1,"orden":28},{"id":"V554-glo-p245-1317","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Habeatur ratio","aparato":"Habeatur ratio ] « prendre en compte », « considérer », « avoir égard à » ; la formule introduit les critères qui suivent. Ad solidum depressio : les fondations doivent être approfondies jusqu’à atteindre un terrain ferme. Solidum n’implique pas nécessairement le « substratum rocheux » au sens géologique moderne. Copiarum sine avaritia diligens electio : l’expression vise une sélection soigneuse des ressources ou matériaux disponibles sans mesquinerie ni économie nuisible. Emendata et sine inpeditioneusus locorumdispositio :ils’agitd’uneorganisationdesespaces correctement résolue et sans obstacle pour l’usage.","texto":"« prendre en compte », « considérer », « avoir égard à » ; la formule introduit les critères qui suivent. Ad solidum depressio : les fondations doivent être approfondies jusqu’à atteindre un terrain ferme. Solidum n’implique pas nécessairement le « substratum rocheux » au sens géologique moderne. Copiarum sine avaritia diligens electio : l’expression vise une sélection soigneuse des ressources ou matériaux disponibles sans mesquinerie ni économie nuisible. Emendata et sine inpeditioneusus locorumdispositio :ils’agitd’uneorganisationdesespaces correctement résolue et sans obstacle pour l’usage.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":245,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=245","libro":1,"orden":28},{"id":"V514-nota-72","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.3.2. Se imprime ⟨cum fuerit⟩ emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio. El suplemento ⟨cum fuerit⟩, que restituye la sintaxis de la frase, es de Marini; Krohn lo imprime como tal (add. Mar) y los códices no lo transmiten. La traducción refleja la restitución sintáctica y señala su carácter editorial. Tipo: S. Cf. conspectus maestro.","contexto":"2. Haec autem ita fieri debent, ut habeatur ratio firmitatis, utilitatis, venustatis. Firmitatis erit habita ratio, cum fuerit fundamentorum ad solidum depressio, quaque e materia, copiarum sine avaritia diligens electio; utilitatis autem, ⟨cum fuerit⟩ emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio et ad regiones sui cuiusque generis apta et commoda distributio; venustatis vero, cum fuerit operis species grata ","nota":"72","parrafo":1665,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":28},{"id":"V514-nota-73","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.3.1–2. El texto se coteja con Krohn (1912) y con la edición Budé del Libro I establecida por Philippe Fleury.  En I.3.2, Krohn imprime ⟨cum fuerit⟩ ante emendata como suplemento de Marini (add. Mar). La célebre tríada firmitas–utilitas–venustas se conserva en latín en el comentario para evitar que «solidez–función–belleza» se convierta retrospectivamente en una teoría moderna del funcionalismo.NOTA TERMINOLÓGICA — I.3.1. Aedificatio, gnomonice y machinatio son las tres partes de la architectura según este capítulo. Machinatio designa la teoría y práctica de las máquinas; gnomonice, el campo de la medición astronómica y del tiempo mediante sombras. No conviene traducir automáticamente machinatio por «ingeniería» ni gnomonice por «astronomía», porque ambas equivalencias amplían el alcance del término antiguo.Nota de alcance — I.3.2. Firmitas, utilitas y venustas son criterios formulados por Vitruvio para estas obras dentro del desarrollo de I.3. Su recepción posterior los convirtió en una tríada emblemática de la teoría arquitectónica. En esta edición se evita extrapolarlos automáticamente como definición exhaustiva de toda arquitectura o atribuirles una genealogía filosófica que el pasaje no explicita.Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","contexto":"2. Y estas cosas deben hacerse de modo que se tenga en cuenta la solidez, la utilidad y la belleza. Se habrá tenido en cuenta la solidez cuando los cimientos se hayan hundido hasta lo firme y, sea cual sea el material, se haya hecho una elección diligente de los recursos sin avaricia; la utilidad, cuando la disposición de los lugares sea correcta y sin impedimento de uso, y la distribución, según las regiones, adecua","nota":"73","parrafo":1666,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":28},{"id":"V514-nota-9","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Firmitas, utilitas y venustas son términos técnicos del pasaje. Su recepción moderna los ha convertido con frecuencia en «solidez, utilidad y belleza», pero el texto de Vitruvio los define mediante cimientos y materiales, disposición adecuada al uso y correspondencia proporcional de los miembros.","contexto":"Vitruvio establece tres requisitos principales para la arquitectura: firmitas (solidez estructural), utilitas (función y utilidad) y venustas (belleza formal); cf. Vitruvius, De architectura 1.3.2. Estas tres categorías deben considerarse de igual importancia. Además, define seis conceptos fundamentales relacionados con la teoría arquitectónica: «ordinatio: la disposición ordenada y modular de los elementos arquitect","nota":"9","parrafo":360,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":28},{"id":"V554-nota-10","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Firmitas, utilitas et venustas sont des termes techniques du passage. Leur réception moderne les résume souvent par « solidité, utilité et beauté », mais Vitruve les définit par les fondations et les matériaux, l’adéquation de la disposition à l’usage et la correspondance proportionnelle des membres.","contexto":"Vitruve énonce trois exigences majeures de l’architecture : firmitas (solidité et durabilité), utilitas (convenance fonctionnelle) et venustas (beauté et agrément) ; cf. De architectura 1.3.2. Elles doivent être pensées conjointement. Il définit en outre six principes fondamentaux : ordinatio (ordonnance modulaire), dispositio (conception et disposition du projet, exprimées par l’ichnographia, l’orthographia et la sc","nota":"10","parrafo":363,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":28},{"id":"V554-nota-72","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.3.2. On imprime ⟨cum fuerit⟩ emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio. Le supplément ⟨cum fuerit⟩, qui restitue la syntaxe de la phrase, est de Marini ; Krohn l’imprime comme tel (add. Mar) et les manuscrits ne le transmettent pas. La traduction reflète la restitution syntaxique et signale son caractère éditorial. Type : S. Cf. conspectus maître.","contexto":"2. Haec autem ita fieri debent, ut habeatur ratio firmitatis, utilitatis, venustatis. Firmitatis erit habita ratio, cum fuerit fundamentorum ad solidum depressio, quaque e materia, copiarum sine avaritia diligens electio ; utilitatis autem, ⟨cum fuerit⟩ emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio et ad regiones sui cuiusque generis apta et commoda distributio ; venustatis vero, cum fuerit operis species grat","nota":"72","parrafo":1684,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":28},{"id":"V554-nota-73","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.3.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.3.1–2. Le texte est collationné avec Krohn (1912) et avec l’édition Budé du Livre I établie par Philippe Fleury.  En I.3.2, Krohn imprime ⟨cum fuerit⟩ devant emendata comme supplément de Marini (add. Mar). La célèbre triade firmitas–utilitas–venustas est maintenue en latin dans le commentaire afin d’éviter que « solidité–fonction–beauté » ne soit rétrospectivement transformé en théorie moderne du fonctionnalisme.NOTE TERMINOLOGIQUE — I.3.1. Aedificatio, gnomonice et machinatio sont les trois parties de l’architectura dans ce chapitre. Machinatio désigne la théorie et la pratique des machines ; gnomonice, le domaine de la mesure astronomique et du temps par les ombres. Il faut éviter de traduire automatiquement machinatio par « ingénierie » ou gnomonice par « astronomie », ces équivalences élargissant le sens du terme antique.Note de portée — I.3.2. Firmitas, utilitas et venustas sont des critères formulés par Vitruve pour ces ouvrages dans le développement de I.3. Leur réception ultérieure en a fait une triade emblématique de la théorie architecturale. La présente édition évite d’en faire automatiquement une définition exhaustive de toute architecture ou de leur attribuer une généalogie philosophique que le passage n’énonce pas.Appareil philologique et exégétique)","contexto":"2. Et ces choses doivent être faites de telle sorte qu’on tienne compte de la solidité, de l’utilité et de la beauté. On aura tenu compte de la solidité lorsque les fondations auront été enfoncées jusqu’au sol ferme et que, quel que soit le matériau, on aura fait un choix diligent des ressources sans avarice ; de l’utilité, lorsque la disposition des lieux sera correcte et sans entrave à l’usage, et que la distributi","nota":"73","parrafo":1685,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":28},{"id":"V297-glo-p296-1825","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"vespere fervet","aparato":"vespere fervet ] The precision of Vitruvian thermal gradation is increased. The text describes a progressive increase in heat in the west orientation: tepescit (warms), calet (warms) and fervet (boils, or scorches). Translating fervet simply as \"hot in the afternoon\" distorts the author's emphasis on the suffocating effect of the west orientation. 1.4.1 Regarding the configuration of the walls, the first principle will be the choice of a highly healthy site: elevated, free from fog, and facing temperate regions, avoiding the proximity of marshes whose exhalations pollute the air. 284","texto":"The precision of Vitruvian thermal gradation is increased. The text describes a progressive increase in heat in the west orientation: tepescit (warms), calet (warms) and fervet (boils, or scorches). Translating fervet simply as \"hot in the afternoon\" distorts the author's emphasis on the suffocating effect of the west orientation. 1.4.1 Regarding the configuration of the walls, the first principle will be the choice of a highly healthy site: elevated, free from fog, and facing temperate regions, avoiding the proximity of marshes whose exhalations pollute the air. 284","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":296,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=296","libro":1,"orden":29},{"id":"V297-glo-p296-995","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"moenibus","aparato":"moenibus ] Although a literal version translates \"in the walls themselves\", in this context moenia does not refer only to the physical structure of the stone wall, but to the walled enclosure or the fortified urban perimeter that delimits the foundation of the city. • spiritusque bestiarum palustrium: \"The spirits of the swamp beasts.\" Philologically, spiritus should be translated here as \" breath, \" \"emanations,\" or \"exhalations.\" Vitruvius operates under the ancient medical theory of miasmas (corrupt air currents that transmit diseases), so the allusion to bestiae refers to the harmful insects and micr","texto":"Although a literal version translates \"in the walls themselves\", in this context moenia does not refer only to the physical structure of the stone wall, but to the walled enclosure or the fortified urban perimeter that delimits the foundation of the city. • spiritusque bestiarum palustrium: \"The spirits of the swamp beasts.\" Philologically, spiritus should be translated here as \" breath, \" \"emanations,\" or \"exhalations.\" Vitruvius operates under the ancient medical theory of miasmas (corrupt air currents that transmit diseases), so the allusion to bestiae refers to the harmful insects and micr","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":296,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=296","libro":1,"orden":29},{"id":"V514-glo-p253-1054","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"vespere fervet","aparato":"vespere fervet ] Se eleva la precisión de la gradación térmica vitruviana. El texto describe un incremento progresivo del calor en la orientación oeste: tepescit (se entibia), calet (se calienta) y fervet (hierve o abrasa). Traducir fervet simplemente como «caluroso por la tarde» desvirtúa el énfasis del autor sobre el efecto sofocante de la orientación poniente. I.4.2 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","texto":"Se eleva la precisión de la gradación térmica vitruviana. El texto describe un incremento progresivo del calor en la orientación oeste: tepescit (se entibia), calet (se calienta) y fervet (hierve o abrasa). Traducir fervet simplemente como «caluroso por la tarde» desvirtúa el énfasis del autor sobre el efecto sofocante de la orientación poniente. I.4.2 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","libro":1,"orden":29},{"id":"V514-glo-p253-312","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"moenibus","aparato":"moenibus ] Aunque una versión literal traduce «en los propios muros», en este contexto moenianorefiereúnicamentealaestructurafísicadelapareddepiedra,sinoalrecinto amurallado o el perímetro urbano fortificado que delimita la fundación de la ciudad.","texto":"Aunque una versión literal traduce «en los propios muros», en este contexto moenianorefiereúnicamentealaestructurafísicadelapareddepiedra,sinoalrecinto amurallado o el perímetro urbano fortificado que delimita la fundación de la ciudad.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","libro":1,"orden":29},{"id":"V514-glo-p253-559","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Spiritusque bestiarum palustrium","aparato":"Spiritusque bestiarum palustrium ] Vitruvio imagina emanaciones nocivas procedentes de seres de los pantanos mezcladas con las nieblas. El pasaje pertenece a concepciones antiguas de salubridad y enfermedad; no debe reinterpretarse como una descripción de microorganismos. Cum nebula mixtos: se adopta nebula, forma transmitida por el texto crítico de referencia. Se corrige únicamente la errata moderna neula cuando aparezca en la copia de trabajo, sin atribuirla a un códice medieval concreto.","texto":"Vitruvio imagina emanaciones nocivas procedentes de seres de los pantanos mezcladas con las nieblas. El pasaje pertenece a concepciones antiguas de salubridad y enfermedad; no debe reinterpretarse como una descripción de microorganismos. Cum nebula mixtos: se adopta nebula, forma transmitida por el texto crítico de referencia. Se corrige únicamente la errata moderna neula cuando aparezca en la copia de trabajo, sin atribuirla a un códice medieval concreto.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","libro":1,"orden":29},{"id":"V514-glo-p254-1322","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"corpora","aparato":"corpora ] Aunque se traduce literalmente «los cuerpos», en este contexto biológico e higienista conviene verterlo como «los organismos» o «los seres vivos», ya que Vitruvio analiza las respuestas fisiológicas del ser humano y los animales ante el ambiente.","texto":"Aunque se traduce literalmente «los cuerpos», en este contexto biológico e higienista conviene verterlo como «los organismos» o «los seres vivos», ya que Vitruvio analiza las respuestas fisiológicas del ser humano y los animales ante el ambiente.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":1,"orden":29},{"id":"V554-glo-p255-172","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"moenibus","aparato":"moenibus ] Bien qu’une version littérale donne « dans les murs eux-mêmes », dans ce contexte, moenia ne se réfère pas seulement à la structure physique du mur de pierre, mais à l’enceinte fortifiée ou au périmètre urbain fortifié qui délimite les fondations de la ville.","texto":"Bien qu’une version littérale donne « dans les murs eux-mêmes », dans ce contexte, moenia ne se réfère pas seulement à la structure physique du mur de pierre, mais à l’enceinte fortifiée ou au périmètre urbain fortifié qui délimite les fondations de la ville.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","libro":1,"orden":29},{"id":"V554-glo-p255-443","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Spiritusque bestiarum palustrium","aparato":"Spiritusque bestiarum palustrium ] Vitruve imagine des émanations nocives provenant des êtres des marais et mêlées aux brouillards. Le passage appartient aux conceptions antiques de la salubrité et de la maladie ; il ne doit pas être réinterprété comme une description des microorganismes. Cum nebula mixtos : on adopte nebula, forme du texte critique de référence. La correction porte seulement sur la coquille moderne neula lorsqu’elle apparaît dans la copie de travail, sans l’attribuer à un codex médiéval précis.","texto":"Vitruve imagine des émanations nocives provenant des êtres des marais et mêlées aux brouillards. Le passage appartient aux conceptions antiques de la salubrité et de la maladie ; il ne doit pas être réinterprété comme une description des microorganismes. Cum nebula mixtos : on adopte nebula, forme du texte critique de référence. La correction porte seulement sur la coquille moderne neula lorsqu’elle apparaît dans la copie de travail, sans l’attribuer à un codex médiéval précis.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","libro":1,"orden":29},{"id":"V554-glo-p255-961","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Vespere fervet","aparato":"Vespere fervet ] La précision de la gradation thermique vitruvienne est accrue. Le texte décrit une augmentation progressive de la chaleur à l’ouest : tepescit (s’attiédit), calet (s’échauffe) et fervet (brûle). Traduire fervet par « chaud l’après-midi » dénature l’insistance de l’auteur sur l’effet suffocant de l’orientation ouest. I.4.2 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) ex is quae non sunt animalia :unetraductiontroplittéraledonnerait« parcequ’ilsne sont pas des animaux ». Le sens logique doit être rendu en français par « parmi les choses inanimées » ou « dans les corps dépourvus de vie »","texto":"La précision de la gradation thermique vitruvienne est accrue. Le texte décrit une augmentation progressive de la chaleur à l’ouest : tepescit (s’attiédit), calet (s’échauffe) et fervet (brûle). Traduire fervet par « chaud l’après-midi » dénature l’insistance de l’auteur sur l’effet suffocant de l’orientation ouest. I.4.2 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) ex is quae non sunt animalia :unetraductiontroplittéraledonnerait« parcequ’ilsne sont pas des animaux ». Le sens logique doit être rendu en français par « parmi les choses inanimées » ou « dans les corps dépourvus de vie »","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","libro":1,"orden":29},{"id":"V554-glo-p256-1364","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"corpora","aparato":"corpora ] Bien que le terme se traduise littéralement par « les corps », dans ce contexte biologique et hygiéniste, il est plus approprié de le traduire par « les organismes » ou « les êtres vivants », puisque Vitruve analyse les réponses physiologiques des humains et des animaux à l’environnement.","texto":"Bien que le terme se traduise littéralement par « les corps », dans ce contexte biologique et hygiéniste, il est plus approprié de le traduire par « les organismes » ou « les êtres vivants », puisque Vitruve analyse les réponses physiologiques des humains et des animaux à l’environnement.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","libro":1,"orden":29},{"id":"V297-nota-121","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"This explanation belongs to ancient environmental medicine: Vitruvius links mist, marshes, exhalations and disease. The note preserves that historical reasoning without recasting it as knowledge of microorganisms.","contexto":"1.4.1 But for the city walls themselves the governing principles will be these. First comes the choice of a thoroughly healthy site: one that is elevated, free from mist and frost, facing quarters of the sky that are neither sweltering nor cold but temperate, and, further, removed from the neighborhood of marshes. For when the morning breezes reach the town at sunrise, bringing with them the mists that have gathered ","nota":"121","parrafo":2077,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":29},{"id":"V514-nota-74","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La explicación pertenece a la medicina ambiental antigua: Vitruvio vincula nieblas, marismas, exhalaciones y enfermedad. La nota conserva esa lógica histórica sin reinterpretarla como conocimiento de microorganismos.","contexto":"1. En cuanto a las murallas mismas, estos serán los principios. En primer lugar, la elección de un lugar sumamente salubre. Este será elevado, no nebuloso ni escarchado, y orientado a regiones del cielo ni calurosas ni frías, sino templadas; después, si se evita la vecindad de pantanos. Pues, cuando las brisas matinales lleguen a la población con el sol naciente y se les unan las nieblas nacidas de ellos, y esparzan ","nota":"74","parrafo":1688,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":29},{"id":"V554-nota-74","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"L’explication relève de la médecine environnementale antique: Vitruve associe brouillards, marais, émanations et maladie. La note conserve cette logique historique sans la réinterpréter comme connaissance des micro-organismes.","contexto":"1. Quant aux remparts eux-mêmes, voici quels seront les principes. D’abord, le choix d’un lieu très salubre. Il sera élevé, ni brumeux ni exposé au givre, et tourné vers des régions du ciel ni brûlantes ni froides, mais tempérées ; ensuite, on évitera le voisinage des marais. Car lorsque les brises du matin arriveront sur la place avec le soleil levant et que s’y joindront les brouillards qui en naissent, et qu’elles","nota":"74","parrafo":1707,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":29},{"id":"V297-glo-p313-1461","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Gnoson et Gortynam","aparato":"Gnoson et Gortynam ] Mythical and real geography combined. Vitruvius uses the topography of Crete (the rivals Knossos and Gortyna) to offer a natural experiment with a control group (the river acts as a strict ecological boundary). • σπλήν) and the purely Latin term lien interchangeably to refer to the spleen. In ancient medicine (following the theory of the four humours), the spleen was the organ responsible for processing black bile; its inflammation or atrophy drastically altered the temperament and health of the individual. •","texto":"Mythical and real geography combined. Vitruvius uses the topography of Crete (the rivals Knossos and Gortyna) to offer a natural experiment with a control group (the river acts as a strict ecological boundary). • σπλήν) and the purely Latin term lien interchangeably to refer to the spleen. In ancient medicine (following the theory of the four humours), the spleen was the organ responsible for processing black bile; its inflammation or atrophy drastically altered the temperament and health of the individual. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":313,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=313","libro":1,"orden":30},{"id":"V514-glo-p256-2689","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Gnoson et Gortynam","aparato":"Gnoson et Gortynam ] Vitruvio sitúa el ejemplo entre Cnoso y Gortina, a ambos lados del río Potereo. El relato funciona como observación geográfica y médica antigua; no se describe como un experimento con «grupo de control» en sentido moderno. splenem / lienes: ambos términos designan el bazo en el pasaje. La traducción evita añadir una teoría humoral específica que Vitruvio no desarrolla aquí.","texto":"Vitruvio sitúa el ejemplo entre Cnoso y Gortina, a ambos lados del río Potereo. El relato funciona como observación geográfica y médica antigua; no se describe como un experimento con «grupo de control» en sentido moderno. splenem / lienes: ambos términos designan el bazo en el pasaje. La traducción evita añadir una teoría humoral específica que Vitruvio no desarrolla aquí.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","libro":1,"orden":30},{"id":"V554-glo-p259-692","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Gnoson et Gortynam","aparato":"Gnoson et Gortynam ] Vitruve situe l’exemple entre Cnossos et Gortyne, de part et d’autre du Pothereus. Le récit relève de l’observation géographique et médicale antique ; il n’est pas décrit comme une expérience à « groupe témoin » au sens moderne. splenem / lienes : les deux termes désignent la rate dans le passage. La traduction évite d’ajouter une théorie humorale spécifique que Vitruve ne développe pas ici. curant lienosos : lienosi désigne les personnes souffrant d’affections de la rate. Le passage ne permetpasde préciserundiagnosticmodernenid’identifiercetteaffectionàuneautremaladie particulière. ἄσπληνον :","texto":"Vitruve situe l’exemple entre Cnossos et Gortyne, de part et d’autre du Pothereus. Le récit relève de l’observation géographique et médicale antique ; il n’est pas décrit comme une expérience à « groupe témoin » au sens moderne. splenem / lienes : les deux termes désignent la rate dans le passage. La traduction évite d’ajouter une théorie humorale spécifique que Vitruve ne développe pas ici. curant lienosos : lienosi désigne les personnes souffrant d’affections de la rate. Le passage ne permetpasde préciserundiagnosticmodernenid’identifiercetteaffectionàuneautremaladie particulière. ἄσπληνον :","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":259,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=259","libro":1,"orden":30},{"id":"V514-nota-80","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota textual [F] — I.4.10. El texto crítico de Krohn conserva una laguna después de proxime Gnoson; por ello no se introduce en el latín una conjetura no comprobada como si fuera texto transmitido. ἄσπληνον es el nombre griego de la planta en el pasaje; esta edición no fija una identificación botánica moderna única.","contexto":"10. Que sucede que las propiedades salubres de la tierra se manifiestan por el pasto y el alimento puede advertirse y conocerse por los campos de los cretenses que están en torno al río Poterio, que está en Creta, entre las dos ciudades de Cnoso y Gortina. Pues a derecha e izquierda de ese río pacen rebaños; pero de ellos, los que pacen cerca de Cnoso * * *; en cambio, los del otro lado, cerca de Gortina, no tienen e","nota":"80","parrafo":1705,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":30},{"id":"V514-Tp-p1146-22","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"fit; 1.4.12 per","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00021, f. 7r)","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":31},{"id":"V554-Tp-p1155-144","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"fit ; 1.4.12 per","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00021, f. 7r)","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":31},{"id":"V297-glo-p315-170","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Gallicae paludes","aparato":"Gallicae paludes ] A recurring historical error in literal translations that render it as \"the marshes of France.\" In the geography of the 1st century BC, it strictly refers to the marshes of Cisalpine Gaul (the region of northern Italy, around the Po River delta and the Venetian Lagoon). — 2. Altinum, Ravenna,","texto":"A recurring historical error in literal translations that render it as \"the marshes of France.\" In the geography of the 1st century BC, it strictly refers to the marshes of Cisalpine Gaul (the region of northern Italy, around the Po River delta and the Venetian Lagoon). — 2. Altinum, Ravenna,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":315,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=315","libro":1,"orden":31},{"id":"V297-glo-p315-2103","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ratione videbuntur esse constituta","aparato":"ratione videbuntur esse constituta ] A literal translation would render in a disjointed way \"it will be seen that they have been established by reason.\" The technical expression ratione implies that the architectural project complies with the principles of constructive logic and physical science, being fully justified. 303","texto":"A literal translation would render in a disjointed way \"it will be seen that they have been established by reason.\" The technical expression ratione implies that the architectural project complies with the principles of constructive logic and physical science, being fully justified. 303","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":315,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=315","libro":1,"orden":31},{"id":"V297-glo-p316-420","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"inconsueta salsitudine necantur","aparato":"inconsueta salsitudine necantur ] Vitruvius describes a biological principle of osmotic shock: freshwater organisms descending from the rivers of the highlands (de superioribus locis) die upon contact with the \"unusual salinity\" of the marine lagoon. •","texto":"Vitruvius describes a biological principle of osmotic shock: freshwater organisms descending from the rivers of the highlands (de superioribus locis) die upon contact with the \"unusual salinity\" of the marine lagoon. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=316","libro":1,"orden":31},{"id":"V514-glo-p257-1053","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"inconsueta salsitudine necantur","aparato":"inconsueta salsitudine necantur ] Vitruvio afirma que los seres que llegan desde aguas superiores mueren por una salinidad a la que no están habituados. No se traduce esta explicación antigua mediante el concepto moderno de «choque osmótico».","texto":"Vitruvio afirma que los seres que llegan desde aguas superiores mueren por una salinidad a la que no están habituados. No se traduce esta explicación antigua mediante el concepto moderno de «choque osmótico».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","libro":1,"orden":31},{"id":"V514-glo-p257-1295","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"incredibilem salubritatem","aparato":"incredibilem salubritatem ] Vitruvio presenta Altino, Rávena, Aquilea y otras localidades próximas a marismas como ejemplos sorprendentemente saludables según su explicación hidráulica y ambiental. I.4.12ofreceunrelatosobreeltrasladodelaantiguaSalpiaacausadelascondicionesinsalubres de su emplazamiento. I.4.12 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","texto":"Vitruvio presenta Altino, Rávena, Aquilea y otras localidades próximas a marismas como ejemplos sorprendentemente saludables según su explicación hidráulica y ambiental. I.4.12ofreceunrelatosobreeltrasladodelaantiguaSalpiaacausadelascondicionesinsalubres de su emplazamiento. I.4.12 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","libro":1,"orden":31},{"id":"V554-glo-p259-2167","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"inconsueta salsitudine necantur","aparato":"inconsueta salsitudine necantur ] Vitruve affirme que les êtres arrivant des eaux supérieures meurent sous l’effet d’une salinité inhabituelle pour eux. On évite de traduire cette explication antique par le concept moderne de « choc osmotique ». Ravenne,","texto":"Vitruve affirme que les êtres arrivant des eaux supérieures meurent sous l’effet d’une salinité inhabituelle pour eux. On évite de traduire cette explication antique par le concept moderne de « choc osmotique ». Ravenne,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":259,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=259","libro":1,"orden":31},{"id":"V514-glo-p257-1653","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"uti Pomptinae","aparato":"uti Pomptinae ] Vitruvio cita las marismas Pontinas como ejemplo de humedales estancados sin salida por ríos o zanjas. La nota se limita a su función dentro del argumento y no las presenta como «el mayor desafío» de la ingeniería italiana. stando putescunt:«estando de pie se pudren». El verbo stare aquí posee el valor técnico de «estancarse» (agua que no corre).","texto":"Vitruvio cita las marismas Pontinas como ejemplo de humedales estancados sin salida por ríos o zanjas. La nota se limita a su función dentro del argumento y no las presenta como «el mayor desafío» de la ingeniería italiana. stando putescunt:«estando de pie se pudren». El verbo stare aquí posee el valor técnico de «estancarse» (agua que no corre).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","libro":1,"orden":32},{"id":"V514-glo-p257-2307","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hostilium","aparato":"Hostilium ] Vitruvio nombra a un Marcus Hostilius, pero su identificación biográfica precisa no es segura. No se lo identifica aquí con Marcus Hostilius Tubulus ni se le asigna un cargo concreto sin documentación independiente. areas divisit: areas son solares o parcelas. Vitruvio afirma que Hostilius las dividió y transfirió a los ciudadanos; el pasaje no especifica por sí mismo que la nueva ciudad siguiera una trama","texto":"Vitruvio nombra a un Marcus Hostilius, pero su identificación biográfica precisa no es segura. No se lo identifica aquí con Marcus Hostilius Tubulus ni se le asigna un cargo concreto sin documentación independiente. areas divisit: areas son solares o parcelas. Vitruvio afirma que Hostilius las dividió y transfirió a los ciudadanos; el pasaje no especifica por sí mismo que la nueva ciudad siguiera una trama","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","libro":1,"orden":32},{"id":"V554-glo-p260-348","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"stando putescunt","aparato":"stando putescunt ] « debout, ils pourrissent ». Le verbe stare a ici la valeur technique de « stagner » (eau qui ne coule pas).","texto":"« debout, ils pourrissent ». Le verbe stare a ici la valeur technique de « stagner » (eau qui ne coule pas).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","libro":1,"orden":32},{"id":"V554-glo-p260-778","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hostilium","aparato":"Hostilium ] Vitruve nomme un Marcus Hostilius, mais son identification biographique précise demeure incertaine. La présente édition ne l’identifie pas à Marcus Hostilius Tubulus et ne lui attribue pas une magistrature déterminée sans preuve indépendante. areas divisit : areas désigne des parcelles ou terrains à bâtir. Vitruve affirme qu’Hostilius les divisa et les transmit aux habitants ; le passage n’indique pas à lui seul que la nouvelle ville adopta un plan orthogonal.","texto":"Vitruve nomme un Marcus Hostilius, mais son identification biographique précise demeure incertaine. La présente édition ne l’identifie pas à Marcus Hostilius Tubulus et ne lui attribue pas une magistrature déterminée sans preuve indépendante. areas divisit : areas désigne des parcelles ou terrains à bâtir. Vitruve affirme qu’Hostilius les divisa et les transmit aux habitants ; le passage n’indique pas à lui seul que la nouvelle ville adopta un plan orthogonal.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","libro":1,"orden":32},{"id":"V554-glo-p260-92","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"uti Pomptinae","aparato":"uti Pomptinae ] Vitruve cite les marais pontins comme exemple de zones humides stagnantes sans exutoire par rivière ou fossé. La note s’en tient à leur fonction dans l’argument et ne les présente pas comme le « plus grand défi » de l’ingénierie italienne.","texto":"Vitruve cite les marais pontins comme exemple de zones humides stagnantes sans exutoire par rivière ou fossé. La note s’en tient à leur fonction dans l’argument et ne les présente pas comme le « plus grand défi » de l’ingénierie italienne.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","libro":1,"orden":32},{"id":"V514-nota-81","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA HISTÓRICO-MÉDICA — I.4. El capítulo combina observación ambiental, teoría de los cuatro principios, analogías materiales, alimentación animal y prácticas sacrificiales como criterios de salubridad. Su valor histórico reside en mostrar cómo Vitruvio integra medicina, climatología y urbanismo de su tiempo; no debe presentarse como anticipación de la epidemiología o de la higiene ambiental contemporáneas.APARATO COMPARATIVO [F] — I.4. La implantación de la ciudad se organiza alrededor de salubritas, exposición, humedad, pantanos y régimen climático. El texto crítico confirma «electio loci saluberrimi… excelsus et non nebulosus, non pruinosus… temperatas… palustris vicinitas». La traducción conserva esta medicina ambiental antigua sin presentarla como epidemiología contemporánea.NOTA MÉDICO-HISTÓRICA — SALUBRITAS. Las explicaciones sobre aires, cuerpos, humores y enfermedades pertenecen al marco fisiológico antiguo. Cuando una observación topográfica —drenaje, humedad, insolación— pueda compararse con criterios ambientales modernos, esa comparación se ofrece como recepción técnica y no como validación literal de la etiología vitruviana.NOTA ECDÓTICA [F] — INSPECCIÓN DE VÍSCERAS. El recurso a animales sacrificados para juzgar la salubridad de pastos y aguas se conserva como práctica antigua atribuida por Vitruvio. No se reinterpreta como método diagnóstico moderno ni se omite por resultar ajeno a la práctica arquitectónica actual.","contexto":"12. En cambio, aquellos en los que los pantanos están estancados y no tienen salidas corrientes ni por ríos ni por fosos, como los pontinos, al estancarse se pudren y despiden en esos lugares humedades pesadas y pestilentes. Igualmente, en Apulia, la antigua población de Salpia, que fundó Diomedes al volver de Troya o, como escribieron algunos, Elpias de Rodas, había sido emplazada en lugares de este tipo; por ello l","nota":"81","parrafo":1709,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":32},{"id":"V554-nota-80","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE HISTORIQUE ET MÉDICALE — I.4. Le chapitre associe observation du milieu, théorie des quatre principes, analogies matérielles, alimentation animale et pratiques sacrificielles comme critères de salubrité. Son intérêt historique est de montrer comment Vitruve articule médecine, climatologie et urbanisme de son temps ; il ne doit pas être présenté comme une anticipation de l’épidémiologie ou de l’hygiène environnementale contemporaines.APPARAT COMPARATIF [F] — I.4. L’implantation de la ville s’organise autour de salubritas, exposition, humidité, marais et régime climatique. Le texte critique confirme « electio loci saluberrimi… excelsus et non nebulosus, non pruinosus… temperatas… palustris vicinitas ». La traduction conserve cette médecine environnementale antique sans la présenter comme épidémiologie contemporaine.NOTE MÉDICO-HISTORIQUE — SALUBRITAS. Les explications relatives aux airs, corps, humeurs et maladies appartiennent au cadre physiologique antique. Lorsqu’une observation topographique — drainage, humidité, ensoleillement — peut être comparée à des critères environnementaux modernes, cette comparaison relève de la réception technique et non d’une validation littérale de l’étiologie vitruvienne.","contexto":"12. Au contraire, ceux où les marais sont stagnants et n’ont pas d’issues courantes, ni par des fleuves ni par des fossés, comme les marais Pontins, en stagnant se putréfient et répandent en ces lieux des humidités lourdes et pestilentielles. De même, en Apulie, l’ancienne place de Salpia, qu’avait fondée Diomède à son retour de Troie ou, comme certains l’ont écrit, Elpias de Rhodes, avait été établie dans des lieux ","nota":"80","parrafo":1728,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":32},{"id":"H-9v-0","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"ea","aparato":"ea ] et H","testimonios":{"H":"et"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":33},{"id":"V297-glo-p298-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ex is quae non sunt animalia","aparato":"ex is quae non sunt animalia ] A literal rendering would be: \"because they are not animals.\" It is amended to the correct logical category in Spanish: \" in inanimate objects\" or \"in things that do not have life,\" since Vitruvius establishes a methodological contrast between the living organisms studied in 1.4.1 and the inert matter of this paragraph. • lumina nemo capit: in this architectural context, lumina capere means to provide or take openings for natural light. The wine rooms take their light from the north rather than the south or west. The expression does not describe a person’s ability to see. •","texto":"A literal rendering would be: \"because they are not animals.\" It is amended to the correct logical category in Spanish: \" in inanimate objects\" or \"in things that do not have life,\" since Vitruvius establishes a methodological contrast between the living organisms studied in 1.4.1 and the inert matter of this paragraph. • lumina nemo capit: in this architectural context, lumina capere means to provide or take openings for natural light. The wine rooms take their light from the north rather than the south or west. The expression does not describe a person’s ability to see. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":298,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=298","libro":1,"orden":33},{"id":"V297-glo-p298-661","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"bonitatem cito mutant","aparato":"bonitatem cito mutant ] The syntactic calque \"they quickly change in freshness\" is corrected. The term bonitas in the classic agricultural context refers to the quality, organoleptic properties, or optimal state of preservation of the grain. An incorrect solar orientation accelerates fermentation and the proliferation of pests. •","texto":"The syntactic calque \"they quickly change in freshness\" is corrected. The term bonitas in the classic agricultural context refers to the quality, organoleptic properties, or optimal state of preservation of the grain. An incorrect solar orientation accelerates fermentation and the proliferation of pests. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":298,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=298","libro":1,"orden":33},{"id":"V297-glo-p298-992","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"obsoniaque","aparato":"obsoniaque ] Error of omission that left the Latinized term as \"obsoni\". Obsonium (from the Greek ὄψον) generally designates perishable foods, provisions of meats or fish that accompanied the daily bread and that required cold environments for their preservation. 1.4.2 Heat and cold alterations damage not only living organisms but also inanimate matter. Proof of this is that cellar windows are always oriented to the north to avoid thermal variations. Likewise, granaries exposed to the sun quickly spoil crops, and perishable foods (obsonia) along with fruits rot if they are not stored in the shade from the ","texto":"Error of omission that left the Latinized term as \"obsoni\". Obsonium (from the Greek ὄψον) generally designates perishable foods, provisions of meats or fish that accompanied the daily bread and that required cold environments for their preservation. 1.4.2 Heat and cold alterations damage not only living organisms but also inanimate matter. Proof of this is that cellar windows are always oriented to the north to avoid thermal variations. Likewise, granaries exposed to the sun quickly spoil crops, and perishable foods (obsonia) along with fruits rot if they are not stored in the shade from the ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":298,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=298","libro":1,"orden":33},{"id":"V514-glo-p253-1473","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ex is quae non sunt animalia","aparato":"ex is quae non sunt animalia ] Una traducción literal vertía «por el hecho de que no son animales».","texto":"Una traducción literal vertía «por el hecho de que no son animales».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","libro":1,"orden":33},{"id":"V514-glo-p253-1830","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lumina nemo capit","aparato":"lumina nemo capit ] El texto dice literalmente «nadie capta las luces». En la arquitectura romana, lumina capere es un tecnicismo jurídico y constructivo que significa «abrir vanos de luz», «disponer ventanas» o «admitir iluminación natural».","texto":"El texto dice literalmente «nadie capta las luces». En la arquitectura romana, lumina capere es un tecnicismo jurídico y constructivo que significa «abrir vanos de luz», «disponer ventanas» o «admitir iluminación natural».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","libro":1,"orden":33},{"id":"V514-glo-p253-2072","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"bonitatem cito mutant","aparato":"bonitatem cito mutant ] Vitruvio afirma que los graneros orientados hacia el recorrido del sol pierden rápidamente la buena calidad de lo almacenado. Bonitas designa aquí la cualidad o buen estado de conservación; no se añaden mecanismos modernos de deterioro que el texto no menciona. obsoniaque: obsonia designa provisiones o alimentos destinados al consumo. En este contexto basta traducirlo como «provisiones» o «alimentos», sin restringirlo necesariamente a carne o pescado.","texto":"Vitruvio afirma que los graneros orientados hacia el recorrido del sol pierden rápidamente la buena calidad de lo almacenado. Bonitas designa aquí la cualidad o buen estado de conservación; no se añaden mecanismos modernos de deterioro que el texto no menciona. obsoniaque: obsonia designa provisiones o alimentos destinados al consumo. En este contexto basta traducirlo como «provisiones» o «alimentos», sin restringirlo necesariamente a carne o pescado.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","libro":1,"orden":33},{"id":"V554-glo-p255-1679","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lumina nemo capit","aparato":"lumina nemo capit ] Le texte dit littéralement « personne ne prend les jours ». En architecture romaine, lumina capere est un terme juridique et de construction signifiant « ouvrir des ouvertures pour la lumière », « prévoir des fenêtres » ou « laisser entrer la lumière naturelle ».","texto":"Le texte dit littéralement « personne ne prend les jours ». En architecture romaine, lumina capere est un terme juridique et de construction signifiant « ouvrir des ouvertures pour la lumière », « prévoir des fenêtres » ou « laisser entrer la lumière naturelle ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","libro":1,"orden":33},{"id":"V554-glo-p255-1963","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"bonitatem cito mutant","aparato":"bonitatem cito mutant ] Vitruve affirme que les greniers exposés à la course du soleil perdent rapidement la bonne qualité de ce qu’ils conservent. Bonitas désigne ici la qualité ou le bon état de conservation ; on n’ajoute pas de mécanisme moderne de dégradation que le texte ne mentionne pas. obsoniaque : obsonia désigne des provisions ou des aliments destinés à la consommation. Dans ce contexte, il suffit de traduire par « provisions » ou « aliments » sans limiter nécessairement le mot à la viande ou au poisson. I.4.3 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique)","texto":"Vitruve affirme que les greniers exposés à la course du soleil perdent rapidement la bonne qualité de ce qu’ils conservent. Bonitas désigne ici la qualité ou le bon état de conservation ; on n’ajoute pas de mécanisme moderne de dégradation que le texte ne mentionne pas. obsoniaque : obsonia désigne des provisions ou des aliments destinés à la consommation. Dans ce contexte, il suffit de traduire par « provisions » ou « aliments » sans limiter nécessairement le mot à la viande ou au poisson. I.4.3 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","libro":1,"orden":33},{"id":"H-9v-1","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"e rebus","aparato":"e rebus ] aeribus H","testimonios":{"H":"aeribus"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-2","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"exsugendo","aparato":"exsugendo ] exugendo H","testimonios":{"H":"exugendo"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-3","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"animaduertimus","aparato":"animaduertimus ] anim aduertimus H","testimonios":{"H":"anim aduertimus"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-4","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"percalefactum","aparato":"percalefactum ] percale factum H","testimonios":{"H":"percale factum"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-5","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"omne","aparato":"omne ] omni H","testimonios":{"H":"omni"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-6","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"redurescit","aparato":"redurescit ] re durescat H","testimonios":{"H":"re durescat"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-7","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.3","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"restituitur","aparato":"restituitur ] restituatur H","testimonios":{"H":"restituatur"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":34},{"id":"V297-glo-p299-1263","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"calor cum excoquit","aparato":"calor cum excoquit ] A literal translation poured in a somewhat crude way, \"when firmness boils over.\" The verb excoquere means \"to consume by cooking, \" \"to dry out,\" or \"to extract the juices by means of heat.\" Vitruvius refers to the physical process by which excessive heat dehydrates materials and breaks their internal cohesion. •","texto":"A literal translation poured in a somewhat crude way, \"when firmness boils over.\" The verb excoquere means \"to consume by cooking, \" \"to dry out,\" or \"to extract the juices by means of heat.\" Vitruvius refers to the physical process by which excessive heat dehydrates materials and breaks their internal cohesion. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":299,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=299","libro":1,"orden":34},{"id":"V514-glo-p254-401","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"vaporibus fervidis eripit exsugendo","aparato":"vaporibus fervidis eripit exsugendo ] Traducido erróneamente como «rescata las virtudes naturales levantándose con vapores». Filológicamente, eripere significa «arrebatar» o «privar de», y exsugendo (gerundio de exsugere, «chupar, absorber») describe la extracción de los jugos por el calor. Los vapores calientes no «rescatan» las virtudes, sino que las extraen y las disipan en el aire.","texto":"Traducido erróneamente como «rescata las virtudes naturales levantándose con vapores». Filológicamente, eripere significa «arrebatar» o «privar de», y exsugendo (gerundio de exsugere, «chupar, absorber») describe la extracción de los jugos por el calor. Los vapores calientes no «rescatan» las virtudes, sino que las extraen y las disipan en el aire.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":1,"orden":34},{"id":"V514-glo-p254-789","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"naturales virtutes","aparato":"naturales virtutes ] Se vierte preferentemente como «cualidades naturales» o «propiedades intrínsecas», evitando la carga moral de la palabra «virtudes» en el español contemporáneo cuando se habla de física de materiales. tinctum frigida redurescit: el hierro calentado vuelve a endurecerse cuando se sumerge en agua fría.ElejemploilustraparaVitruvioelefectocontrariodelcalorydelenfriamiento;noseproyecta sobre el pasaje una explicación metalúrgica moderna de su microestructura. I.4.4 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","texto":"Se vierte preferentemente como «cualidades naturales» o «propiedades intrínsecas», evitando la carga moral de la palabra «virtudes» en el español contemporáneo cuando se habla de física de materiales. tinctum frigida redurescit: el hierro calentado vuelve a endurecerse cuando se sumerge en agua fría.ElejemploilustraparaVitruvioelefectocontrariodelcalorydelenfriamiento;noseproyecta sobre el pasaje una explicación metalúrgica moderna de su microestructura. I.4.4 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":1,"orden":34},{"id":"V514-glo-p254-85","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"calor cum excoquit","aparato":"calor cum excoquit ] Una traducción literal vertía de forma un tanto tosca «cuando hierve la firmeza».Elverboexcoqueresignifica«consumir por cocción»,«desecar»o«extraerlosjugos mediante calor». Vitruvio se refiere al proceso físico por el cual el calor excesivo deshidrata los materiales y rompe su cohesión interna.","texto":"Una traducción literal vertía de forma un tanto tosca «cuando hierve la firmeza».Elverboexcoqueresignifica«consumir por cocción»,«desecar»o«extraerlosjugos mediante calor». Vitruvio se refiere al proceso físico por el cual el calor excesivo deshidrata los materiales y rompe su cohesión interna.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":1,"orden":34},{"id":"V554-glo-p256-385","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Vaporibus fervidis eripit exsugendo","aparato":"Vaporibus fervidis eripit exsugendo ] Traduit à tort par « sauve les vertus naturelles en s’élevant avec les vapeurs ». Philologiquement, eripere signifie « arracher » ou « priver de », et exsugendo (gérondif d’exsugere, « sucer, épuiser ») décrit l’extraction des sucs par la chaleur. Les vapeurs chaudes ne « sauvent » pas les vertus, mais les extraient et les dispersent dans l’air. naturales virtutes : on traduira de préférence par « qualités naturelles » ou « propriétés intrinsèques », afin d’éviter la connotation morale que le mot « vertus » peut prendre en français contemporain lorsqu’il s’agit de physique des matériaux. tinct","texto":"Traduit à tort par « sauve les vertus naturelles en s’élevant avec les vapeurs ». Philologiquement, eripere signifie « arracher » ou « priver de », et exsugendo (gérondif d’exsugere, « sucer, épuiser ») décrit l’extraction des sucs par la chaleur. Les vapeurs chaudes ne « sauvent » pas les vertus, mais les extraient et les dispersent dans l’air. naturales virtutes : on traduira de préférence par « qualités naturelles » ou « propriétés intrinsèques », afin d’éviter la connotation morale que le mot « vertus » peut prendre en français contemporain lorsqu’il s’agit de physique des matériaux. tinct","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","libro":1,"orden":34},{"id":"H-9v-8","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"septentrionum","aparato":"septentrionum ] tentrionem H","testimonios":{"H":"tentrionem"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":35},{"id":"H-9v-9","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.4","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"ualetudinibus","aparato":"ualetudinibus ] ualitudinibus H","testimonios":{"H":"ualitudinibus"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":35},{"id":"V297-glo-p301-1128","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non possunt durare sed dissolvuntur","aparato":"non possunt durare sed dissolvuntur ] A literal translation would In a flat way, \"they cannot last but dissolve.\" In ancient medicine of the Galenic and Hippocratic tradition, \" dissolve \" implies that the humours of the body become unbalanced, lose their natural tension (tones) and dilate due to heat, which is technically translated in Spanish as \"they become decompensated, \" \"they weaken,\" or \"they suffer a physical collapse.\" •","texto":"A literal translation would In a flat way, \"they cannot last but dissolve.\" In ancient medicine of the Galenic and Hippocratic tradition, \" dissolve \" implies that the humours of the body become unbalanced, lose their natural tension (tones) and dilate due to heat, which is technically translated in Spanish as \"they become decompensated, \" \"they weaken,\" or \"they suffer a physical collapse.\" •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","libro":1,"orden":35},{"id":"V297-glo-p301-1562","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non laborant inmutatione loci valetudinibus","aparato":"non laborant inmutatione loci valetudinibus ] The grammatical confusion of a literal version (\"they do not suffer the change in the health of the place\") is corrected. The verb laborare with the ablative inmutatione means \"to suffer because of the change,\" and valetudinibus (in the affective or conditional plural) refers to the physical state. The correct translation is \"they do not suffer disorders in their health due to the change of place. \" 1.4.4 Climatic evidence confirms these facts: in summer, the heat weakens organisms even in healthy areas, while in winter, unhealthy regions stabilize. The cause lies in the humoral balance of the","texto":"The grammatical confusion of a literal version (\"they do not suffer the change in the health of the place\") is corrected. The verb laborare with the ablative inmutatione means \"to suffer because of the change,\" and valetudinibus (in the affective or conditional plural) refers to the physical state. The correct translation is \"they do not suffer disorders in their health due to the change of place. \" 1.4.4 Climatic evidence confirms these facts: in summer, the heat weakens organisms even in healthy areas, while in winter, unhealthy regions stabilize. The cause lies in the humoral balance of the","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","libro":1,"orden":35},{"id":"V297-glo-p301-530","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"corpora","aparato":"corpora ] Although it is literally translated as \"the bodies\", in this biological and hygienist context it is more appropriate to translate it as \"the organisms\" or \"the living beings\", since Vitruvius analyses the physiological responses of humans and animals to the environment. • a refrigerationibus...","texto":"Although it is literally translated as \"the bodies\", in this biological and hygienist context it is more appropriate to translate it as \"the organisms\" or \"the living beings\", since Vitruvius analyses the physiological responses of humans and animals to the environment. • a refrigerationibus...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","libro":1,"orden":35},{"id":"V297-glo-p301-835","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in calidas","aparato":"in calidas ] The broken syntax of the original is amended (\"because the bodies are transferred from the cold to the warm \"). The Latin text describes an abrupt change of state: organisms shaped by the cold (a refrigerationibus) that are moved or exposed to warm zones (in calidas [regions]). •","texto":"The broken syntax of the original is amended (\"because the bodies are transferred from the cold to the warm \"). The Latin text describes an abrupt change of state: organisms shaped by the cold (a refrigerationibus) that are moved or exposed to warm zones (in calidas [regions]). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","libro":1,"orden":35},{"id":"V514-glo-p254-1907","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non possunt durare sed dissolvuntur","aparato":"non possunt durare sed dissolvuntur ] Vitruvio sostiene, dentro de su fisiología antigua, que los cuerpos habituados al frío no resisten el paso a regiones cálidas y «se disuelven» o debilitan. No es necesario atribuir al verbo una doctrina galénica concreta ni traducirlo mediante conceptos modernos de homeostasis.","texto":"Vitruvio sostiene, dentro de su fisiología antigua, que los cuerpos habituados al frío no resisten el paso a regiones cálidas y «se disuelven» o debilitan. No es necesario atribuir al verbo una doctrina galénica concreta ni traducirlo mediante conceptos modernos de homeostasis.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":1,"orden":35},{"id":"V514-glo-p254-2223","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non laborant inmutatione loci valetudinibus","aparato":"non laborant inmutatione loci valetudinibus ] Debe evitarse la confusión gramatical de una versión literal («no sufren el cambio de la salud del lugar»). El verbo laborare con el ablativo inmutatione significa «padecer a causa del cambio», y valetudinibus (en plural afectivo o de condición) refiere al estado físico. La traducción correcta es «no padecen trastornos en su salud debido a la mudanza de lugar». I.4.5 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) στοιχεῖα: el término griego significa «elementos» o «principios constitutivos». Vitruvio lo emplea al exponer una explicación antigua de la composición de los cuerpos mediante calor,","texto":"Debe evitarse la confusión gramatical de una versión literal («no sufren el cambio de la salud del lugar»). El verbo laborare con el ablativo inmutatione significa «padecer a causa del cambio», y valetudinibus (en plural afectivo o de condición) refiere al estado físico. La traducción correcta es «no padecen trastornos en su salud debido a la mudanza de lugar». I.4.5 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) στοιχεῖα: el término griego significa «elementos» o «principios constitutivos». Vitruvio lo emplea al exponer una explicación antigua de la composición de los cuerpos mediante calor,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":1,"orden":35},{"id":"V554-glo-p256-1979","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non possunt durare sed dissolvuntur","aparato":"non possunt durare sed dissolvuntur ] Vitruve soutient, dans le cadre de sa physiologie antique, que les corps habitués au froid ne résistent pas au passage dans des régions chaudes et « se dissolvent » ou s’affaiblissent. Il n’est pas nécessaire d’attribuer au verbe une doctrine galénique précise ni de le traduire par des concepts modernes d’homéostasie.","texto":"Vitruve soutient, dans le cadre de sa physiologie antique, que les corps habitués au froid ne résistent pas au passage dans des régions chaudes et « se dissolvent » ou s’affaiblissent. Il n’est pas nécessaire d’attribuer au verbe une doctrine galénique précise ni de le traduire par des concepts modernes d’homéostasie.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","libro":1,"orden":35},{"id":"V554-glo-p256-2337","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non laborant inmutatione loci valetudinibus","aparato":"non laborant inmutatione loci valetudinibus ] Il faut éviter la confusion grammaticale d’une version littérale (« ils ne subissent pas le changement de santé du lieu »). Le verbe laborare avec l’ablatif inmutatione signifie « souffrir à cause du changement », et valetudinibus (au pluriel affectif ou conditionnel) se réfère à l’état physique.","texto":"Il faut éviter la confusion grammaticale d’une version littérale (« ils ne subissent pas le changement de santé du lieu »). Le verbe laborare avec l’ablatif inmutatione signifie « souffrir à cause du changement », et valetudinibus (au pluriel affectif ou conditionnel) se réfère à l’état physique.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","libro":1,"orden":35},{"id":"V514-nota-76","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota textual [F] — I.4.5. El texto adoptado transmite στοιχεῖα, «elementos» o «principios». La presente edición conserva esta lectura y limita el comentario a su función en el argumento de Vitruvio, sin reconstruir una historia de corrupción manuscrita que no se haya comprobado directamente en los testimonios.","contexto":"4. Puede considerarse también que esto es así por el hecho de que en verano, no solo en los lugares pestilentes sino también en los salubres, todos los cuerpos se vuelven débiles por el calor, y en invierno incluso las regiones más pestilentes se vuelven salubres, porque se solidifican con el frío. No menos, los cuerpos que se trasladan de regiones frías a cálidas no pueden resistir, sino que se disuelven; en cambio,","nota":"76","parrafo":1694,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":35},{"id":"V514-nota-77","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Στοιχεῖα (stoicheia) significa aquí «elementos» o «principios constitutivos». Vitruvio enumera calor, humedad, componente terrestre y aire dentro de una teoría física antigua; no se trata de elementos químicos en sentido moderno.","contexto":"4. Puede considerarse también que esto es así por el hecho de que en verano, no solo en los lugares pestilentes sino también en los salubres, todos los cuerpos se vuelven débiles por el calor, y en invierno incluso las regiones más pestilentes se vuelven salubres, porque se solidifican con el frío. No menos, los cuerpos que se trasladan de regiones frías a cálidas no pueden resistir, sino que se disuelven; en cambio,","nota":"77","parrafo":1694,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":35},{"id":"V554-nota-76","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note textuelle [F] — I.4.5. Le texte adopté transmet στοιχεῖα, « éléments » ou « principes ». La présente édition conserve cette lecture et limite le commentaire à sa fonction dans l’argument de Vitruve, sans reconstruire une histoire de corruption manuscrite qui n’a pas été vérifiée directement dans les témoins.","contexto":"4. On peut considérer aussi qu’il en est ainsi du fait qu’en été, non seulement dans les lieux pestilentiels mais aussi dans les lieux salubres, tous les corps deviennent faibles par la chaleur, et qu’en hiver même les régions les plus pestilentielles deviennent salubres, parce qu’elles sont affermies par le froid. Non moins, les corps que l’on transporte des régions froides dans les chaudes ne peuvent résister, mais","nota":"76","parrafo":1713,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":35},{"id":"V554-nota-77","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Στοιχεῖα (stoicheia) signifie ici « éléments » ou « principes constitutifs ». Vitruve énumère chaleur, humidité, composante terrestre et air dans le cadre d’une physique antique ; il ne s’agit pas d’éléments chimiques au sens moderne.","contexto":"4. On peut considérer aussi qu’il en est ainsi du fait qu’en été, non seulement dans les lieux pestilentiels mais aussi dans les lieux salubres, tous les corps deviennent faibles par la chaleur, et qu’en hiver même les régions les plus pestilentielles deviennent salubres, parce qu’elles sont affermies par le froid. Non moins, les corps que l’on transporte des régions froides dans les chaudes ne peuvent résister, mais","nota":"77","parrafo":1713,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":35},{"id":"V514-T-p1102-33","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Namque ⟨e⟩ principiis Namque principiis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["9v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":36},{"id":"V554-T-p1111-230","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Namque ⟨e⟩ principiis Namque principiis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["9v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":36},{"id":"H-9v-10","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"is","aparato":"is ] his H","testimonios":{"H":"his"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":36},{"id":"H-9v-11","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.4.5","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"e","aparato":"e ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Se publica para revisión sobre la imagen.","folios":["9v"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":26,"libro":1,"orden":36},{"id":"V297-glo-p303-1072","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.5","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"animalium","aparato":"animalium ] It is technically translated as \"living beings\" or \"animated creatures\" (from the Latin anima, beings that possess vital breath). Limiting it to \"animals\" in contemporary Spanish erroneously reduces a concept that in the treatise primarily includes human beings and their physiological responses. 1.4.5 When planning the perimeter of walls, exposure to warm winds that affect human health should be avoided. The reason is that all organisms are composed of the principles that the Greeks call elements (στοιχεῖα) — heat, moisture, earth, and air — and it is the natural balance of these mixtures that","texto":"It is technically translated as \"living beings\" or \"animated creatures\" (from the Latin anima, beings that possess vital breath). Limiting it to \"animals\" in contemporary Spanish erroneously reduces a concept that in the treatise primarily includes human beings and their physiological responses. 1.4.5 When planning the perimeter of walls, exposure to warm winds that affect human health should be avoided. The reason is that all organisms are composed of the principles that the Greeks call elements (στοιχεῖα) — heat, moisture, earth, and air — and it is the natural balance of these mixtures that","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":303,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=303","libro":1,"orden":36},{"id":"V297-glo-p303-442","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.5","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"moenibus conlocandis","aparato":"moenibus conlocandis ] In accordance with the previous paragraphs, \"placing the walls\" is ruled out in favor of a formal urban planning expression: \"establishing the walled enclosure\" or \"founding the plan of the walled city\", since climatic precaution affects the entire urban layout. • Heat and humor,","texto":"In accordance with the previous paragraphs, \"placing the walls\" is ruled out in favor of a formal urban planning expression: \"establishing the walled enclosure\" or \"founding the plan of the walled city\", since climatic precaution affects the entire urban layout. • Heat and humor,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":303,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=303","libro":1,"orden":36},{"id":"V297-nota-122","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.5","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Στοιχεῖα (stoicheia) here means “elements” or “constituent principles”. Vitruvius enumerates heat, moisture, the earthy component and air within an ancient physical theory; these are not chemical elements in the modern sense.","contexto":"1.4.5 Therefore, it seems that one must be careful in placing walls away from those regions that can spread hot winds to human bodies. For just as all bodies are composed of the principles that the Greeks call stoicheia, that is, of heat and moisture, of earth and air, so the qualities of all animals in the world are generally formed by natural mixtures of temperature.","nota":"122","parrafo":2127,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":36},{"id":"V514-nota-75","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.4.5. Se conserva ⟨e⟩ principiis, con el suplemento visible. La preposición ⟨e⟩ no debe confundirse con una glosa del griego στοιχεῖα. Su origen (Krohn, Rose, Budé o esta recensio) no ha sido cotejado aquí sobre facsímil ni se atribuye a H. El suplemento permanece provisional. La traducción refleja la preposición marcada y advierte su carácter editorial. Estado: provisional · pendiente de facsímil/Budé. Tipo: S. Cf. conspectus maestro.","contexto":"5. Quare cavendum esse videtur in moenibus conlocandis ab îs regionibus, quae caloribus flatus ad corpora hominum possunt spargere. Namque ⟨e⟩ principiis, quae Graeci στοιχεῖα appellant, ut omnia, corpora sunt composita, id est e calore et umore, terreno et aere, et ita mixtionibus naturali temperatura figurantur omnium animalium in mundo generatim qualitates.","nota":"75","parrafo":1692,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":36},{"id":"V554-nota-75","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.4.5. On conserve ⟨e⟩ principiis, avec le supplément visible. La préposition ⟨e⟩ ne doit pas être confondue avec une glose du grec στοιχεῖα. Son origine (Krohn, Rose, Budé ou la présente recensio) n’a pas été collationnée ici sur fac-similé et n’est pas attribuée à H. Le supplément reste provisoire. La traduction reflète la préposition marquée et indique son caractère éditorial. État : provisoire · en attente de fac-similé/Budé. Type : S. Cf. conspectus maître.","contexto":"5. Quare cavendum esse videtur in moenibus conlocandis ab îs regionibus, quae caloribus flatus ad corpora hominum possunt spargere. Namque ⟨e⟩ principiis, quae Graeci στοιχεῖα appellant, ut omnia, corpora sunt composita, id est e calore et umore, terreno et aere, et ita mixtionibus naturali temperatura figurantur omnium animalium in mundo generatim qualitates.","nota":"75","parrafo":1711,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":36},{"id":"V514-T-p1102-34","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in quibus⟨vis⟩ corporibus in quibus corporibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["10r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":37},{"id":"V554-T-p1111-231","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in quibus⟨vis⟩ corporibus in quibus corporibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["10r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":37},{"id":"V514-nota-78","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.4.6. Se conserva in quibus⟨vis⟩ corporibus, con el suplemento visible. ⟨vis⟩ actúa como cuantificador. Su origen (Krohn, Rose, Budé o esta recensio) no ha sido verificado aquí sobre facsímil ni se atribuye a H. El suplemento permanece provisional. La traducción refleja el cuantificador y señala su carácter editorial. Estado: provisional · pendiente de facsímil/Budé. Tipo: S. Cf. conspectus maestro.","contexto":"6. Ergo in quibus⟨vis⟩ corporibus cum exsuperat e principiis calor, tunc interficit dissolvitque cetera fervore. Haec autem vitia efficit fervidum ab certis partibus caelum, cum insidit in apertas venas plus quam patitur e mixtionibus naturali temperatura corpus. Item si umor occupavit corporum venas inparesque eas fecit, cetera principia liquido corrupta diluuntur, et dissolvuntur compositionibus virtutes. Item haec","nota":"78","parrafo":1696,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":37},{"id":"V514-nota-79","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"En este fragmento, Vitruvio recurre a la zoología y a la física elemental para ilustrar cómo la proporción de los cuatro elementos determina el hábitat de cada especie.","contexto":"6. Así pues, en cualesquiera cuerpos, cuando entre los principios predomina el calor, entonces mata y disuelve los demás con su ardor. Y estos defectos los produce el cielo ardiente de determinadas partes, cuando se asienta en las venas abiertas más de lo que el cuerpo tolera según las mezclas de su temperatura natural. Igualmente, si la humedad ha ocupado las venas de los cuerpos y las ha desequilibrado, los demás p","nota":"79","parrafo":1698,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":37},{"id":"V554-nota-78","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.4.6. On conserve in quibus⟨vis⟩ corporibus, avec le supplément visible. ⟨vis⟩ fonctionne comme quantificateur. Son origine (Krohn, Rose, Budé ou la présente recensio) n’a pas été vérifiée ici sur fac-similé et n’est pas attribuée à H. Le supplément reste provisoire. La traduction reflète le quantificateur et signale son caractère éditorial. État : provisoire · en attente de fac-similé/Budé. Type : S. Cf. conspectus maître.","contexto":"6. Ergo in quibus⟨vis⟩ corporibus cum exsuperat e principiis calor, tunc interficit dissolvitque cetera fervore. Haec autem vitia efficit fervidum ab certis partibus caelum, cum insidit in apertas venas plus quam patitur e mixtionibus naturali temperatura corpus. Item si umor occupavit corporum venas inparesque eas fecit, cetera principia liquido corrupta diluuntur, et dissolvuntur compositionibus virtutes. Item haec","nota":"78","parrafo":1715,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":37},{"id":"V554-nota-79","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Dans ce fragment, Vitruve utilise la zoologie et la physique élémentaire pour illustrer comment la proportion des quatre éléments détermine l’habitat de chaque espèce.","contexto":"6. Donc, dans quelque corps que ce soit, lorsque, parmi les principes, la chaleur l’emporte, elle tue alors et dissout les autres par son ardeur. Ces défauts sont produits par le ciel brûlant de certaines régions, lorsqu’il se fixe dans les veines ouvertes plus que le corps ne le supporte selon les mélanges de sa température naturelle. De même, si l’humidité a occupé les veines des corps et les a déséquilibrées, les ","nota":"79","parrafo":1717,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":37},{"id":"V297-glo-p306-1233","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in aeris impetum nituntur","aparato":"in aeris impetum nituntur ] The phrase should not be construed as “sustained by the attack of the air”. The noun impetus refers to the driving force, current, or thrust, while the verb nitor denotes the physical effort of leaning, propelling oneself, or breaking through. The correct translation is \"propelling oneself in the air current. \" •","texto":"The phrase should not be construed as “sustained by the attack of the air”. The noun impetus refers to the driving force, current, or thrust, while the verb nitor denotes the physical effort of leaning, propelling oneself, or breaking through. The correct translation is \"propelling oneself in the air current. \" •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","libro":1,"orden":38},{"id":"V297-glo-p306-1575","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oppido quam paulum","aparato":"oppido quam paulum ] The archaic adverb oppido (reinforced by quam) emphasizes extreme scarcity. It should be translated as \"extremely scarce\" or \"excessively little.\" •","texto":"The archaic adverb oppido (reinforced by quam) emphasizes extreme scarcity. It should be translated as \"extremely scarce\" or \"excessively little.\" •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","libro":1,"orden":38},{"id":"V297-glo-p306-1744","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"facilius in umore perdurant","aparato":"facilius in umore perdurant ] The truncated phrase \"can survive longer in moisture\" is corrected. The verb perdurare means \"to subsist\", \"to remain\" or \"to last\", indicating that the elemental affinity allows them to inhabit the aquatic environment continuously. • animam...","texto":"The truncated phrase \"can survive longer in moisture\" is corrected. The verb perdurare means \"to subsist\", \"to remain\" or \"to last\", indicating that the elemental affinity allows them to inhabit the aquatic environment continuously. • animam...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","libro":1,"orden":38},{"id":"V297-glo-p306-2018","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"relinquunt","aparato":"relinquunt ] A literal translation \"leave their souls with the water.\" In classical physiology, anima is the vital breath or respiration. Fish die when removed from their environment because they exhale their last breath along with the water that leaves their gills. 294","texto":"A literal translation \"leave their souls with the water.\" In classical physiology, anima is the vital breath or respiration. Fish die when removed from their environment because they exhale their last breath along with the water that leaves their gills. 294","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","libro":1,"orden":38},{"id":"V297-glo-p306-971","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sensu percipere","aparato":"sensu percipere ] A literal translation would \"to perceive with one's senses.\" Philologically, it implies the method of empirical observation or direct sensory verification, a pillar of Vitruvian technical thought as opposed to purely theoretical speculations. •","texto":"A literal translation would \"to perceive with one's senses.\" Philologically, it implies the method of empirical observation or direct sensory verification, a pillar of Vitruvian technical thought as opposed to purely theoretical speculations. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","libro":1,"orden":38},{"id":"V514-glo-p255-1231","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in aeris impetum nituntur","aparato":"in aeris impetum nituntur ] Se enmienda la versión automática «sostenidos por el ataque del aire». El sustantivo impetus alude a la fuerza motriz, corriente o empuje, mientras que el verbo nitor denota el esfuerzo físico de apoyarse, impulsarse o abrirse paso. La traducción correcta es «impulsándose en la corriente del aire». oppido quam paulum:Unaversiónliteralomitiríalafuerzadeladverbioarcaicooppido(reforzado por quam), que Vitruvio emplea para enfatizar una escasez extrema. Debe verterse como «sumamente escasa» o «excesivamente poca». facilius in umore perdurant:Elverboperduraresignifica«subsistir»,«permanecer»o«durar","texto":"Se enmienda la versión automática «sostenidos por el ataque del aire». El sustantivo impetus alude a la fuerza motriz, corriente o empuje, mientras que el verbo nitor denota el esfuerzo físico de apoyarse, impulsarse o abrirse paso. La traducción correcta es «impulsándose en la corriente del aire». oppido quam paulum:Unaversiónliteralomitiríalafuerzadeladverbioarcaicooppido(reforzado por quam), que Vitruvio emplea para enfatizar una escasez extrema. Debe verterse como «sumamente escasa» o «excesivamente poca». facilius in umore perdurant:Elverboperduraresignifica«subsistir»,«permanecer»o«durar","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","libro":1,"orden":38},{"id":"V554-glo-p257-1908","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sensu percipere","aparato":"sensu percipere ] « percevoir » ou « constater par les sens ». Vitruve invite le lecteur à observer les différences entre oiseaux, poissons et animaux terrestres à l’appui de son argument ; le passage n’est pas présenté pour autant comme une formulation de la « méthode scientifique » au sens moderne. in aeris impetum nituntur : on corrige ici la traduction automatique « soutenus par l’assaut de l’air ». Impetus désigne l’élan, le courant ou la poussée ; nitor exprime l’effort de s’appuyer, de se propulser ou de se frayer un passage.","texto":"« percevoir » ou « constater par les sens ». Vitruve invite le lecteur à observer les différences entre oiseaux, poissons et animaux terrestres à l’appui de son argument ; le passage n’est pas présenté pour autant comme une formulation de la « méthode scientifique » au sens moderne. in aeris impetum nituntur : on corrige ici la traduction automatique « soutenus par l’assaut de l’air ». Impetus désigne l’élan, le courant ou la poussée ; nitor exprime l’effort de s’appuyer, de se propulser ou de se frayer un passage.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=257","libro":1,"orden":38},{"id":"V554-glo-p257-2510","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oppido quam paulum","aparato":"oppido quam paulum ] Une version littérale omettrait la force de l’adverbe archaïque oppido (renforcé par quam), que Vitruve utilise pour souligner une extrême rareté. Il convient de le traduire par « extrêmement peu » ou « excessivement peu ».","texto":"Une version littérale omettrait la force de l’adverbe archaïque oppido (renforcé par quam), que Vitruve utilise pour souligner une extrême rareté. Il convient de le traduire par « extrêmement peu » ou « excessivement peu ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=257","libro":1,"orden":38},{"id":"V554-glo-p257-2755","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"facilius in umore perdurant","aparato":"facilius in umore perdurant ] Le verbe perdurare signifie « subsister », « rester » ou « durer », indiquant que l’affinité élémentaire leur permet de vivre en permanence dans le milieu aquatique. animam… relinquunt : anima peut désigner le souffle ou principe vital. Vitruve affirme que les poissons meurent lorsqu’ils sont retirés de l’eau ; la traduction n’ajoute pas une explication anatomique des branchies que le texte ne formule pas.","texto":"Le verbe perdurare signifie « subsister », « rester » ou « durer », indiquant que l’affinité élémentaire leur permet de vivre en permanence dans le milieu aquatique. animam… relinquunt : anima peut désigner le souffle ou principe vital. Vitruve affirme que les poissons meurent lorsqu’ils sont retirés de l’eau ; la traduction n’ajoute pas une explication anatomique des branchies que le texte ne formule pas.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=257","libro":1,"orden":38},{"id":"V514-T-p1102-35","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex aeris et terreni om. principiis [Hvid; 10v ⟨principiis⟩ A]","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Autopsia directa de f.10v: H omite principiis; confirma el suplemento ⟨principiis⟩. Control Krohn–Budé.","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":39},{"id":"V554-T-p1111-232","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex aeris et terreni om. principiis [Hvid ; 10 ⟨principiis⟩ A]","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Autopsie directe de f.10v : H omet principiis ; confirme le supplément ⟨principiis⟩. Contrôle Krohn–Budé.","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":39},{"id":"V297-glo-p308-321","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"diligentius quaeri oporteat","aparato":"diligentius quaeri oporteat ] The literal sense “it is necessary to investigate more carefully” requires contextual interpretation. The expression denotes methodological rigor and implies that the architect must carry out a thorough preliminary investigation of the territory (analyzing winds, water and sun exposure) before drawing a single line. •","texto":"The literal sense “it is necessary to investigate more carefully” requires contextual interpretation. The expression denotes methodological rigor and implies that the architect must carry out a thorough preliminary investigation of the territory (analyzing winds, water and sun exposure) before drawing a single line. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":308,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=308","libro":1,"orden":39},{"id":"V297-glo-p308-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"laborare dissolvique","aparato":"laborare dissolvique ] The literal translation \"worked and dissolved\" is corrected. As established in passage 1.4.4, laborare means \"to become ill\" or \"to suffer from a disorder,\" and dissolvi refers to the destabilization or collapse of the body's homeostatic balance. •","texto":"The literal translation \"worked and dissolved\" is corrected. As established in passage 1.4.4, laborare means \"to become ill\" or \"to suffer from a disorder,\" and dissolvi refers to the destabilization or collapse of the body's homeostatic balance. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":308,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=308","libro":1,"orden":39},{"id":"V297-glo-p308-670","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.8","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"in moenium conlocationibus","aparato":"in moenium conlocationibus ] The vulgarism \"placement of the walls\" is once again eradicated. Technically and urbanistically, it refers to the \"layout and placement of the urban walls\" or the delimitation of the city's perimeter. 1.4.8 In conclusion, given that living beings become ill and collapse due to excesses or deficiencies of their elemental components, it is imperative that the architect investigate the territory with the utmost thoroughness to choose the most temperate climatic regions, thus guaranteeing health when determining the site of the walled city (Vitruvius, De architectura 1.4.8). Critical Interlineatio","texto":"The vulgarism \"placement of the walls\" is once again eradicated. Technically and urbanistically, it refers to the \"layout and placement of the urban walls\" or the delimitation of the city's perimeter. 1.4.8 In conclusion, given that living beings become ill and collapse due to excesses or deficiencies of their elemental components, it is imperative that the architect investigate the territory with the utmost thoroughness to choose the most temperate climatic regions, thus guaranteeing health when determining the site of the walled city (Vitruvius, De architectura 1.4.8). Critical Interlineatio","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":308,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=308","libro":1,"orden":39},{"id":"V514-glo-p255-2734","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"diligentius quaeri oporteat","aparato":"diligentius quaeri oporteat ] Vitruvio concluye que debe investigarse con mayor cuidado la elec-","texto":"Vitruvio concluye que debe investigarse con mayor cuidado la elec-","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","libro":1,"orden":39},{"id":"V554-glo-p258-589","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"diligentius quaeri oporteat","aparato":"diligentius quaeri oporteat ] Vitruve conclut qu’il faut rechercher avec davantage de soin les régions les plus tempérées lorsque l’on vise la salubrité de l’implantation urbaine. Le texte n’énumère pas ici un protocole moderne d’étude environnementale. in moenium conlocationibus : l’expression vulgaire « emplacement des murs » est de nouveau éradiquée. Techniquement et urbanistiquement, elle désigne le « tracé et l’emplacement des murs urbains » ou la délimitation du périmètre de la ville. I.4.9 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) veterem revocandam… rationem : une traduction littérale donne rationem com","texto":"Vitruve conclut qu’il faut rechercher avec davantage de soin les régions les plus tempérées lorsque l’on vise la salubrité de l’implantation urbaine. Le texte n’énumère pas ici un protocole moderne d’étude environnementale. in moenium conlocationibus : l’expression vulgaire « emplacement des murs » est de nouveau éradiquée. Techniquement et urbanistiquement, elle désigne le « tracé et l’emplacement des murs urbains » ou la délimitation du périmètre de la ville. I.4.9 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) veterem revocandam… rationem : une traduction littérale donne rationem com","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","libro":1,"orden":39},{"id":"V297-glo-p309-1771","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"maiores enim pecoribus","aparato":"maiores enim pecoribus ] The phrase should not be construed as “the elders of the sacrificed cattle”. Maiores means \" the ancestors\" or \"our elders,\" and pecoribus immolatis is an ablative absolute referring to the heads of cattle offered in ritual sacrifice. • iocinera /","texto":"The phrase should not be construed as “the elders of the sacrificed cattle”. Maiores means \" the ancestors\" or \"our elders,\" and pecoribus immolatis is an ablative absolute referring to the heads of cattle offered in ritual sacrifice. • iocinera /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":309,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=309","libro":1,"orden":40},{"id":"V297-glo-p309-2043","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"iocinerum","aparato":"iocinerum ] He translated iocinera first as \"wild animals\" and then iocinerum as \"the water play.\" Iocur (plural iocinera) is the Latin anatomical term for the livers. The livers of local cattle acted as a biological laboratory, assimilating toxins from the soil and water before the city was built. 297","texto":"He translated iocinera first as \"wild animals\" and then iocinerum as \"the water play.\" Iocur (plural iocinera) is the Latin anatomical term for the livers. The livers of local cattle acted as a biological laboratory, assimilating toxins from the soil and water before the city was built. 297","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":309,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=309","libro":1,"orden":40},{"id":"V297-glo-p310-200","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"castra stativa","aparato":"castra stativa ] The adjective stativa is indispensable to the technical sense.In Roman military engineering, this refers not to just any camp, but to \"permanent camps\" or stable barracks, whose long-term health was as critical as that of a civilian city. • nascentem… a supply of water and food, alluding to the “natural yield” — the resources that spring from the very soil of the place. 1.4.9 It is imperative to recover the method of our ancestors, who, before founding cities or permanent camps (castra stativa), sacrificed local livestock to examine their livers (iocinera). If the organs were diseased, they de","texto":"The adjective stativa is indispensable to the technical sense.In Roman military engineering, this refers not to just any camp, but to \"permanent camps\" or stable barracks, whose long-term health was as critical as that of a civilian city. • nascentem… a supply of water and food, alluding to the “natural yield” — the resources that spring from the very soil of the place. 1.4.9 It is imperative to recover the method of our ancestors, who, before founding cities or permanent camps (castra stativa), sacrificed local livestock to examine their livers (iocinera). If the organs were diseased, they de","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":310,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=310","libro":1,"orden":40},{"id":"V297-glo-p310-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"livida et vitiosa","aparato":"livida et vitiosa ] It is translated with classical medical precision as \" bruised and sick\" (or damaged), surpassing the colloquial term \"bruised\". •","texto":"It is translated with classical medical precision as \" bruised and sick\" (or damaged), surpassing the colloquial term \"bruised\". •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":310,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=310","libro":1,"orden":40},{"id":"V514-glo-p256-1450","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"castra stativa","aparato":"castra stativa ] Una versión literal no debe omitir el adjetivo stativa. En la ingeniería militar romana, no se trata de cualquier campamento, sino de los «campamentos permanentes» o cuarteles estables, cuya salubridad a largo plazo era tan crítica como la de una ciudad civil.","texto":"Una versión literal no debe omitir el adjetivo stativa. En la ingeniería militar romana, no se trata de cualquier campamento, sino de los «campamentos permanentes» o cuarteles estables, cuya salubridad a largo plazo era tan crítica como la de una ciudad civil.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","libro":1,"orden":40},{"id":"V514-glo-p256-733","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"maiores enim pecoribus","aparato":"maiores enim pecoribus ] Debe evitarse el contrasentido «los ancianos del ganado sacrificado». Maiores son «los antepasados» o «nuestros mayores», y pecoribus immolatis es un ablativo absoluto que refiere a las cabezas de ganado ofrecidas en sacrificio ritual. iocinera / iocinerum: iocur designa el hígado. Vitruvio presenta el examen repetido de los hígados de reses locales como criterio antiguo para juzgar la salubridad del agua y del alimento; no se describe el órgano como un «laboratorio biológico» ni se infiere la presencia de toxinas concretas. livida et vitiosa: puede traducirse como «lívidos y dañados» o «de co","texto":"Debe evitarse el contrasentido «los ancianos del ganado sacrificado». Maiores son «los antepasados» o «nuestros mayores», y pecoribus immolatis es un ablativo absoluto que refiere a las cabezas de ganado ofrecidas en sacrificio ritual. iocinera / iocinerum: iocur designa el hígado. Vitruvio presenta el examen repetido de los hígados de reses locales como criterio antiguo para juzgar la salubridad del agua y del alimento; no se describe el órgano como un «laboratorio biológico» ni se infiere la presencia de toxinas concretas. livida et vitiosa: puede traducirse como «lívidos y dañados» o «de co","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","libro":1,"orden":40},{"id":"V554-glo-p258-1419","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"maiores enim pecoribus","aparato":"maiores enim pecoribus ] Il faut éviter le contresens « les aînés du bétail sacrifié ». Maiores signifie « les ancêtres » ou « nos pères », et pecoribus immolatis est un ablatif absolu faisant référence aux têtes de bétail offertes en sacrifice rituel. iocinera / iocinerum : iocur désigne le foie. Vitruve présente l’examen répété de foies de bétail local comme un critère ancien pour juger la salubrité de l’eau et de la nourriture ; il n’est pas question ici d’un « laboratoire biologique » ni de toxines précisément identifiées.","texto":"Il faut éviter le contresens « les aînés du bétail sacrifié ». Maiores signifie « les ancêtres » ou « nos pères », et pecoribus immolatis est un ablatif absolu faisant référence aux têtes de bétail offertes en sacrifice rituel. iocinera / iocinerum : iocur désigne le foie. Vitruve présente l’examen répété de foies de bétail local comme un critère ancien pour juger la salubrité de l’eau et de la nourriture ; il n’est pas question ici d’un « laboratoire biologique » ni de toxines précisément identifiées.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","libro":1,"orden":40},{"id":"V554-glo-p258-1952","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"livida et vitiosa","aparato":"livida et vitiosa ] On peut traduire par « livides et viciés » ou « de couleur anormale et défectueux » ; le texte ne permet pas de diagnostiquer une maladie précise.","texto":"On peut traduire par « livides et viciés » ou « de couleur anormale et défectueux » ; le texte ne permet pas de diagnostiquer une maladie précise.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","libro":1,"orden":40},{"id":"V554-glo-p258-2119","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.4.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"castra stativa","aparato":"castra stativa ] Une version littérale ne doit pas omettre l’adjectif stativa. Dans le génie militaire romain, ce terme ne désigne pas un camp quelconque, mais des « camps permanents » ou des casernes stables, dont la pérennité était aussi cruciale que celle d’une ville civile.","texto":"Une version littérale ne doit pas omettre l’adjectif stativa. Dans le génie militaire romain, ce terme ne désigne pas un camp quelconque, mais des « camps permanents » ou des casernes stables, dont la pérennité était aussi cruciale que celle d’une ville civile.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","libro":1,"orden":40},{"id":"V514-T-p1102-36","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[erit] … [moenium erit salubritatis in conlocandorum moenium explicatio] regiones[que] conlocandorum explicatio regionesque","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H transmite todo lo que Krohn suprime; se conservan las seclusiones por razones sintácticas y se registra H.","folios":["12r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":41},{"id":"V514-Tp-p1146-23","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"erit … explicatio regionesque","aparato":"","testimonios":{},"texto":"transmitido por G, como H. 1.5.7 [quemadmodum serrae dentes solent esse]] transmitido por G (00037, f. 15r) · ⟨non⟩] om. G, como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":41},{"id":"V554-T-p1111-233","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[erit] … [moenium erit salubritatis in conlocandorum moenium explicatio] regiones[que] conlocandorum explicatio regionesque","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H transmet tout ce que Krohn supprime ; les suppressions sont gardées pour des raisons syntaxiques, H est consigné.","folios":["12r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":41},{"id":"V554-Tp-p1155-145","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"erit … explicatio regionesque","aparato":"","testimonios":{},"texto":"transmis par G, comme H. 1.5.7 [quemadmodum serrae dentes solent esse]] transmis par G (00037, f. 15r) · ⟨non⟩] om. G, comme H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":41},{"id":"V297-glo-p321-317","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"fructibus ad alendam civitatem copiosae","aparato":"fructibus ad alendam civitatem copiosae ] The clause can be overlooked during transcription because of similar neighboring endings; any claim of a scribal omission must be established by collation. Vitruvius relates the healthfulness of the city’s location to the availability of fertile land and sufficient provisions for its inhabitants. • viarum munitiones /","texto":"The clause can be overlooked during transcription because of similar neighboring endings; any claim of a scribal omission must be established by collation. Vitruvius relates the healthfulness of the city’s location to the availability of fertile land and sufficient provisions for its inhabitants. • viarum munitiones /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=321","libro":1,"orden":41},{"id":"V297-glo-p321-970","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"ad solidum et in solido","aparato":"ad solidum et in solido ] A fundamental technical term in Roman foundation engineering. Solidum designates the bedrock, the firm geological stratum, or the compact, non-clayey ground. Vitruvius requires two conditions: excavating until the firm stratum is reached (ad solidum) and laying the foundations within that stratum (in solido). A literal version incorrectly summarized this as \"in the solid mass.\" •","texto":"A fundamental technical term in Roman foundation engineering. Solidum designates the bedrock, the firm geological stratum, or the compact, non-clayey ground. Vitruvius requires two conditions: excavating until the firm stratum is reached (ad solidum) and laying the foundations within that stratum (in solido). A literal version incorrectly summarized this as \"in the solid mass.\" •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=321","libro":1,"orden":41},{"id":"V514-glo-p266-2575","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"fructibus ad alendam civitatem copiosae","aparato":"fructibus ad alendam civitatem copiosae ] Vitruvio exige que la región elegida disponga de recursos agrícolas suficientes para alimentar a la ciudad. El pasaje trata de abastecimiento y no necesita traducirse mediante el concepto moderno de «soberanía alimentaria». viarum munitiones / subvectiones expeditas: la frase alude a caminos preparados y a me-","texto":"Vitruvio exige que la región elegida disponga de recursos agrícolas suficientes para alimentar a la ciudad. El pasaje trata de abastecimiento y no necesita traducirse mediante el concepto moderno de «soberanía alimentaria». viarum munitiones / subvectiones expeditas: la frase alude a caminos preparados y a me-","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":266,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=266","libro":1,"orden":41},{"id":"V514-glo-p267-395","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"crassitudine ampliore quam parietum","aparato":"crassitudine ampliore quam parietum ] Vitruvio prescribe que los cimientos sean más gruesos que los muros superiores. La nota se limita a esta exigencia constructiva y evita añadir una explicación estructural moderna no formulada por el autor. I.5.2 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","texto":"Vitruvio prescribe que los cimientos sean más gruesos que los muros superiores. La nota se limita a esta exigencia constructiva y evita añadir una explicación estructural moderna no formulada por el autor. I.5.2 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","libro":1,"orden":41},{"id":"V297-glo-p323-1041","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non sint directa sed scaeva","aparato":"non sint directa sed scaeva ] A literal version erred in translating scaeva as \"accident-ridden.\" Scaevus means \"oblique,\" \"deviated to the left,\" or \"skewed.\" Vitruvius introduces here a classic rule of siege tactics: to force the enemy to approach by turning to the left. •","texto":"A literal version erred in translating scaeva as \"accident-ridden.\" Scaevus means \"oblique,\" \"deviated to the left,\" or \"skewed.\" Vitruvius introduces here a classic rule of siege tactics: to force the enemy to approach by turning to the left. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","libro":1,"orden":42},{"id":"V297-glo-p323-1316","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"erit tectum","aparato":"erit tectum ] A literal version suffered a notable lexical confusion by translating scuto (shield) as \"roof\" (tectum is here the participle of the verb tegere, to protect). Since Roman and Hellenistic soldiers carried the shield (scutum) on their left arm, the right flank was completely unprotected. If the route forced them to march with their right side exposed towards the wall, the defenders could easily shoot them with arrows. •","texto":"A literal version suffered a notable lexical confusion by translating scuto (shield) as \"roof\" (tectum is here the participle of the verb tegere, to protect). Since Roman and Hellenistic soldiers carried the shield (scutum) on their left arm, the right flank was completely unprotected. If the route forced them to march with their right side exposed towards the wall, the defenders could easily shoot them with arrows. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","libro":1,"orden":42},{"id":"V297-glo-p323-2006","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"angulus magis hostem tuetur quam civem","aparato":"angulus magis hostem tuetur quam civem ] Geometric explanation of blind spots in fortifications. A salient angle (procurrentibus angulis) provides a sheltered space or \" blind spot \" where the attacker can take cover from projectiles falling from the top of adjacent walls. 311","texto":"Geometric explanation of blind spots in fortifications. A salient angle (procurrentibus angulis) provides a sheltered space or \" blind spot \" where the attacker can take cover from projectiles falling from the top of adjacent walls. 311","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","libro":1,"orden":42},{"id":"V297-glo-p323-776","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Lateribus apertis","aparato":"Lateribus apertis ] In Roman military terminology, latera aperta refers to the \"open\" or unprotected flanks of a battle formation. The projecting arrangement of the towers allowed for a deadly crossfire that battered the flanks of the attacking troops. • itinera...","texto":"In Roman military terminology, latera aperta refers to the \"open\" or unprotected flanks of a battle formation. The projecting arrangement of the towers allowed for a deadly crossfire that battered the flanks of the attacking troops. • itinera...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","libro":1,"orden":42},{"id":"V514-glo-p267-1271","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"dextrum latus accedentibus quod scuto non erit tectum","aparato":"dextrum latus accedentibus quod scuto non erit tectum ] Debe evitarse la notable confusión léxica en que se incurre al traducir scuto (escudo) como «techo» (tectum es aquí el participio del verbo tegere, proteger). Dado que los soldados romanos y helenísticos portaban el escudo (scutum) en el brazo izquierdo, el flanco derecho quedaba totalmente desprotegido. Si el camino obligaba a marchar exponiendo el lado derecho hacia la muralla, los defensores podían asaetearlos con facilidad. circinationibus: el término alude al recorrido o circuito del perímetro. En este contexto Vitruvio contrapone el trazado con ángulos salientes a una forma envolvente qu","texto":"Debe evitarse la notable confusión léxica en que se incurre al traducir scuto (escudo) como «techo» (tectum es aquí el participio del verbo tegere, proteger). Dado que los soldados romanos y helenísticos portaban el escudo (scutum) en el brazo izquierdo, el flanco derecho quedaba totalmente desprotegido. Si el camino obligaba a marchar exponiendo el lado derecho hacia la muralla, los defensores podían asaetearlos con facilidad. circinationibus: el término alude al recorrido o circuito del perímetro. En este contexto Vitruvio contrapone el trazado con ángulos salientes a una forma envolvente qu","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","libro":1,"orden":42},{"id":"V514-glo-p267-2087","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"angulus magis hostem tuetur quam civem","aparato":"angulus magis hostem tuetur quam civem ] Vitruvio sostiene que un ángulo saliente puede ofrecer al atacante un punto de resguardo que dificulta su exposición a los defensores. Se conserva la lógica táctica del texto sin añadir una teoría geométrica moderna de «puntos ciegos». I.5.3 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) armati homines… praeterire possint: la anchura de la parte superior del muro se expresa mediante un criterio funcional: dos hombres armados deben poder cruzarse sin impedimento. El pasaje no fija aquí una medida absoluta. 47Scaeva describe un acceso desviado o sesgado. La explicación de Vitruvio presupone ","texto":"Vitruvio sostiene que un ángulo saliente puede ofrecer al atacante un punto de resguardo que dificulta su exposición a los defensores. Se conserva la lógica táctica del texto sin añadir una teoría geométrica moderna de «puntos ciegos». I.5.3 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) armati homines… praeterire possint: la anchura de la parte superior del muro se expresa mediante un criterio funcional: dos hombres armados deben poder cruzarse sin impedimento. El pasaje no fija aquí una medida absoluta. 47Scaeva describe un acceso desviado o sesgado. La explicación de Vitruvio presupone ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","libro":1,"orden":42},{"id":"V514-glo-p267-692","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lateribus apertis","aparato":"lateribus apertis ] «con los flancos descubiertos». La disposición saliente de las torres permite atacar lateralmente a quienes se aproximan al lienzo. La nota se mantiene en este sentido táctico inmediato, sin convertir el pasaje en una reconstrucción completa de doctrina militar romana. itinera… non sint directa sed scaeva47: Sería erróneo traducir scaeva como «accidentados». Scaevus significa «oblicuo», «desviado hacia la izquierda» o «sesgado». Vitruvio introduce aquí una norma clásica de la táctica de asedio: forzar al enemigo a aproximarse girando hacia la izquierda.","texto":"«con los flancos descubiertos». La disposición saliente de las torres permite atacar lateralmente a quienes se aproximan al lienzo. La nota se mantiene en este sentido táctico inmediato, sin convertir el pasaje en una reconstrucción completa de doctrina militar romana. itinera… non sint directa sed scaeva47: Sería erróneo traducir scaeva como «accidentados». Scaevus significa «oblicuo», «desviado hacia la izquierda» o «sesgado». Vitruvio introduce aquí una norma clásica de la táctica de asedio: forzar al enemigo a aproximarse girando hacia la izquierda.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","libro":1,"orden":42},{"id":"V554-glo-p269-1157","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"erit tectum","aparato":"erit tectum ] Il faut éviter la confusion lexicale notable qui consiste à traduire scuto (bouclier) par « toit » (tectum étant ici le participe du verbe tegere, protéger). Puisque les soldats romains ethellénistiquesportaientlebouclier(scutum)surleurbrasgauche,leurflanc droit était complètement exposé. Si l’itinéraire les obligeait à marcher le flanc droit exposé vers le mur, les défenseurs pouvaient facilement les cribler de flèches. circinationibus : le terme renvoie au parcours ou au circuit de l’enceinte. Vitruve l’oppose aux plans à angles saillants ; il n’impose pas nécessairement une ville parfaiteme","texto":"Il faut éviter la confusion lexicale notable qui consiste à traduire scuto (bouclier) par « toit » (tectum étant ici le participe du verbe tegere, protéger). Puisque les soldats romains ethellénistiquesportaientlebouclier(scutum)surleurbrasgauche,leurflanc droit était complètement exposé. Si l’itinéraire les obligeait à marcher le flanc droit exposé vers le mur, les défenseurs pouvaient facilement les cribler de flèches. circinationibus : le terme renvoie au parcours ou au circuit de l’enceinte. Vitruve l’oppose aux plans à angles saillants ; il n’impose pas nécessairement une ville parfaiteme","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","libro":1,"orden":42},{"id":"V554-glo-p269-1835","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"angulus magis hostem tuetur quam civem","aparato":"angulus magis hostem tuetur quam civem ] Vitruve estime qu’un angle saillant peut offrir à l’assaillant un point de protection qui rend la défense plus difficile. On évite d’y projeter une théorie géométrique moderne des « angles morts ». I.5.3 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) « Armati homines… praeterire possint » : Vitruve définit l’épaisseur minimale du parapet ou du chemin de ronde non pas en unités de mesure abstraites (pieds ou coudées), mais selon un critère de fonctionnalité logistique militaire. La largeur idéale doit garantir la libre circulation bidirectionnelle et simultanée des sentinelles lourdement arm","texto":"Vitruve estime qu’un angle saillant peut offrir à l’assaillant un point de protection qui rend la défense plus difficile. On évite d’y projeter une théorie géométrique moderne des « angles morts ». I.5.3 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) « Armati homines… praeterire possint » : Vitruve définit l’épaisseur minimale du parapet ou du chemin de ronde non pas en unités de mesure abstraites (pieds ou coudées), mais selon un critère de fonctionnalité logistique militaire. La largeur idéale doit garantir la libre circulation bidirectionnelle et simultanée des sentinelles lourdement arm","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","libro":1,"orden":42},{"id":"V554-glo-p269-686","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lateribus apertis","aparato":"lateribus apertis ] « flancs découverts ». La saillie des tours permet d’atteindre latéralement les assaillants qui s’approchent du mur. La note s’en tient à ce sens tactique immédiat. itinera… non sint directa sed scaeva48 : Il serait erroné de traduire scaeva par « accidenté ». Scaevus signifie « oblique », « dévié vers la gauche » ou « biaisé ». Vitruve introduit ici une règle classique de la tactique de siège : forcer l’ennemi à s’approcher en tournant à gauche.","texto":"« flancs découverts ». La saillie des tours permet d’atteindre latéralement les assaillants qui s’approchent du mur. La note s’en tient à ce sens tactique immédiat. itinera… non sint directa sed scaeva48 : Il serait erroné de traduire scaeva par « accidenté ». Scaevus signifie « oblique », « dévié vers la gauche » ou « biaisé ». Vitruve introduit ici une règle classique de la tactique de siège : forcer l’ennemi à s’approcher en tournant à gauche.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","libro":1,"orden":42},{"id":"V297-nota-123","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Scaeva describes an oblique or skewed approach. Vitruvius’s explanation presupposes a shield carried on the left arm: the attacker’s right side is more exposed as he approaches the wall.","contexto":"1.5.2 Likewise, the towers must be projected beyond the outer face of the wall, so that when an enemy seeks to press an assault against it, he may be wounded by missiles from the towers on his right and left, his flanks lying exposed. Above all, care must be taken that there be no easy approach for storming the wall; rather, the ground about the towers should be so disposed that the way to the gates runs not straight","nota":"123","parrafo":2265,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":42},{"id":"V514-nota-86","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Scaeva describe un acceso desviado o sesgado. La explicación de Vitruvio presupone el escudo llevado en el brazo izquierdo: el lado derecho del atacante queda más expuesto al aproximarse a la muralla.","contexto":"itinera… non sint directa sed scaeva: Sería erróneo traducir scaeva como «accidentados». Scaevus significa «oblicuo», «desviado hacia la izquierda» o «sesgado». Vitruvio introduce aquí una norma clásica de la táctica de asedio: forzar al enemigo a aproximarse girando hacia la izquierda.","nota":"86","parrafo":1818,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":42},{"id":"V554-nota-85","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Scaeva désigne un accès dévié ou oblique. L’explication de Vitruve suppose le bouclier porté au bras gauche: le côté droit de l’assaillant reste davantage exposé lorsqu’il approche de la muraille.","contexto":"itinera… non sint directa sed scaeva : Il serait erroné de traduire scaeva par « accidenté ». Scaevus signifie « oblique », « dévié vers la gauche » ou « biaisé ». Vitruve introduit ici une règle classique de la tactique de siège : forcer l’ennemi à s’approcher en tournant à gauche.","nota":"85","parrafo":1841,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":42},{"id":"V297-glo-p325-1578","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quemadmodum fibulis","aparato":"quemadmodum fibulis ] In this context of construction engineering, the term fibula designates a clamp, connector, or locking key. Roman walls typically consisted of two outer faces of ashlar or masonry (frontes) filled internally with a core of loose stones and mortar (caementicium). Olive beams acted as transverse tensioners that tied both faces of the wall together, preventing the internal pressure of the fill from causing the structure to burst. •","texto":"In this context of construction engineering, the term fibula designates a clamp, connector, or locking key. Roman walls typically consisted of two outer faces of ashlar or masonry (frontes) filled internally with a core of loose stones and mortar (caementicium). Olive beams acted as transverse tensioners that tied both faces of the wall together, preventing the internal pressure of the fill from causing the structure to burst. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":325,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=325","libro":1,"orden":43},{"id":"V297-glo-p325-760","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"praeterire possint","aparato":"praeterire possint ] Vitruvius defines the minimum thickness of the parapet or wall-walk not by means of abstract units of measurement (feet or cubits), but through a criterion of military logistical functionality. The ideal width must guarantee the free bidirectional and simultaneous flow of heavily armed sentries (armati) during a siege, avoiding tactical bottlenecks. • oleagineae ustilatae): The use of olive wood taleae (braces, crossbeams, or stakes) applied an empirical principle of structural strength. Vitruvius prescribed that the wood be singed or charred superficially (ustilatae). This thermal process rem","texto":"Vitruvius defines the minimum thickness of the parapet or wall-walk not by means of abstract units of measurement (feet or cubits), but through a criterion of military logistical functionality. The ideal width must guarantee the free bidirectional and simultaneous flow of heavily armed sentries (armati) during a siege, avoiding tactical bottlenecks. • oleagineae ustilatae): The use of olive wood taleae (braces, crossbeams, or stakes) applied an empirical principle of structural strength. Vitruvius prescribed that the wood be singed or charred superficially (ustilatae). This thermal process rem","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":325,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=325","libro":1,"orden":43},{"id":"V514-glo-p268-339","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quemadmodum fibulis","aparato":"quemadmodum fibulis ] «como mediante grapas o llaves». La comparación explica la función de amarre transversal de las piezas de madera entre las dos caras del muro; no exige identificar una tipología única de conector arqueológico.","texto":"«como mediante grapas o llaves». La comparación explica la función de amarre transversal de las piezas de madera entre las dos caras del muro; no exige identificar una tipología única de conector arqueológico.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","libro":1,"orden":43},{"id":"V514-glo-p268-570","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in terra obruta et in aqua conlocata","aparato":"in terra obruta et in aqua conlocata ] Vitruvio afirma que la madera de olivo tratada permanece sin deterioro cuando está enterrada o colocada en agua. La traducción conserva esa afirmación histórica sin ampliarla a una teoría moderna de durabilidad. I.5.4 Notas Críticas sagittae missionis / scorpionibus: la separación entre torres se relaciona con el alcance efectivo de los proyectiles y con la posibilidad de defender lateralmente un tramoatacado. Scorpio designa aquí una máquina de proyectiles; la nota evita reconstruir prestaciones balísticas precisas que el pasaje no cuantifica. contra interiores <partes>","texto":"Vitruvio afirma que la madera de olivo tratada permanece sin deterioro cuando está enterrada o colocada en agua. La traducción conserva esa afirmación histórica sin ampliarla a una teoría moderna de durabilidad. I.5.4 Notas Críticas sagittae missionis / scorpionibus: la separación entre torres se relaciona con el alcance efectivo de los proyectiles y con la posibilidad de defender lateralmente un tramoatacado. Scorpio designa aquí una máquina de proyectiles; la nota evita reconstruir prestaciones balísticas precisas que el pasaje no cuantifica. contra interiores <partes>","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","libro":1,"orden":43},{"id":"V554-glo-p269-2820","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quemadmodum fibulis","aparato":"quemadmodum fibulis ] « comme au moyen de crampons ou de clés ». L’image explique la fonction de liaison transversale entre les deux parements ; elle ne permet pas d’imposer un type 48Scaeva désigne un accès dévié ou oblique. L’explication de Vitruve suppose le bouclier porté au bras gauche: le côté droit de l’assaillant reste davantage exposé lorsqu’il approche de la muraille.","texto":"« comme au moyen de crampons ou de clés ». L’image explique la fonction de liaison transversale entre les deux parements ; elle ne permet pas d’imposer un type 48Scaeva désigne un accès dévié ou oblique. L’explication de Vitruve suppose le bouclier porté au bras gauche: le côté droit de l’assaillant reste davantage exposé lorsqu’il approche de la muraille.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","libro":1,"orden":43},{"id":"V514-T-p1102-37","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"contra interiores ⟨partes⟩ om. turrium","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["12v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":44},{"id":"V554-T-p1111-234","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"contra interiores ⟨partes⟩ om. turrium","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["12v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":44},{"id":"V297-glo-p327-1382","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"intervallis tam magnis","aparato":"intervallis tam magnis ] The verb dividere here has the sense of \"to interrupt\" or \"to fracture.\" Vitruvius prescribes a revolutionary structural solution for his time: the wall should not be a continuous passageway over which the enemy can run freely if they manage to scale a section. The wall walk should be physically interrupted at the internal access points that cross the towers. • itinera... contignata,","texto":"The verb dividere here has the sense of \"to interrupt\" or \"to fracture.\" Vitruvius prescribes a revolutionary structural solution for his time: the wall should not be a continuous passageway over which the enemy can run freely if they manage to scale a section. The wall walk should be physically interrupted at the internal access points that cross the towers. • itinera... contignata,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","libro":1,"orden":44},{"id":"V297-glo-p327-1793","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"neque ea ferro fixa","aparato":"neque ea ferro fixa ] Demountable wooden walkways. Contignata refers to structures made of planks or formed by wooden beams joined in a simple way. The fundamental requirement that no nails or fastening hardware be used (neque ferro fixa) responds to a defensive tactic: to allow the planks to be removed or destroyed (rescindent) instantly. •","texto":"Demountable wooden walkways. Contignata refers to structures made of planks or formed by wooden beams joined in a simple way. The fundamental requirement that no nails or fastening hardware be used (neque ferro fixa) responds to a defensive tactic: to allow the planks to be removed or destroyed (rescindent) instantly. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","libro":1,"orden":44},{"id":"V297-glo-p327-2136","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"qui repugnabunt rescindent","aparato":"qui repugnabunt rescindent ] The verb rescindere implies a physical action of force: cutting, chopping, or dismantling. Vitruvius details the emergency protocol of the defending garrison (qui repugnabunt): by isolating the compromised section of wall through the removal of the timbers, the enemy 315","texto":"The verb rescindere implies a physical action of force: cutting, chopping, or dismantling. Vitruvius details the emergency protocol of the defending garrison (qui repugnabunt): by isolating the compromised section of wall through the removal of the timbers, the enemy 315","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","libro":1,"orden":44},{"id":"V297-glo-p327-877","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"scorpionibus","aparato":"scorpionibus ] Vitruvius subordinated the geometry of the urban perimeter to the effective range of Hellenistic and Roman torsion artillery. The scorpio (scorpion) was a light, precision catapult that launched iron bolts with a flat trajectory and lethal penetrating power. By spacing the towers closer than the range of a common arrow, it was ensured that any intermediate point along the curtain wall (curtina) was perfectly covered by the artillery flanks of the adjacent towers. • dividens est murus /","texto":"Vitruvius subordinated the geometry of the urban perimeter to the effective range of Hellenistic and Roman torsion artillery. The scorpio (scorpion) was a light, precision catapult that launched iron bolts with a flat trajectory and lethal penetrating power. By spacing the towers closer than the range of a common arrow, it was ensured that any intermediate point along the curtain wall (curtina) was perfectly covered by the artillery flanks of the adjacent towers. • dividens est murus /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","libro":1,"orden":44},{"id":"V514-glo-p268-1186","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"turrium dividendus est murus","aparato":"turrium dividendus est murus ] Krohn conserva <partes> como suplemento editorial. La idea es que la continuidad interior del muro se interrumpa entre las torres y que la comunicación se realice mediante pasos de madera susceptibles de ser cortados en caso de penetración enemiga. itinera… contignata, neque ea ferro fixa: los pasos interiores deben construirse en madera y no quedar fijados con hierro, precisamente para que puedan desmontarse o cortarse con rapidez si el enemigo ocupa un tramo. qui repugnabunt rescindent: los defensores «cortarán» o «seccionarán» esos pasos. El pasaje describe una medida de compartimentación d","texto":"Krohn conserva <partes> como suplemento editorial. La idea es que la continuidad interior del muro se interrumpa entre las torres y que la comunicación se realice mediante pasos de madera susceptibles de ser cortados en caso de penetración enemiga. itinera… contignata, neque ea ferro fixa: los pasos interiores deben construirse en madera y no quedar fijados con hierro, precisamente para que puedan desmontarse o cortarse con rapidez si el enemigo ocupa un tramo. qui repugnabunt rescindent: los defensores «cortarán» o «seccionarán» esos pasos. El pasaje describe una medida de compartimentación d","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","libro":1,"orden":44},{"id":"V514-nota-82","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.5.4. Se conserva interiores ⟨partes⟩ turrium, con el suplemento visible. El aparato interno del volumen atribuye ⟨partes⟩ a Krohn; esa atribución editorial se conserva, pero no ha sido verificada aquí de nuevo sobre facsímil y no se presenta como lectura propia de H. El suplemento completa la referencia a las partes interiores de las torres y permanece provisional hasta el cotejo de las ediciones de control. La traducción refleja el complemento y advierte su carácter editorial. Estado: provisional · atribución interna a Krohn; pendiente de facsímil/Budé. Tipo: S. Cf. conspectus maestro.","contexto":"4. Intervalla autem turrium ita sunt facienda, ut ne longius sit alia ab alia sagittae missionis, uti, si qua oppugnetur, tum a turribus, quae erunt dextra sinistra, scorpionibus reliquisque telorum missionibus hostes reiciantur. Etiamque contra interiores ⟨partes⟩ turrium dividendus est murus intervallis tam magnis, quam erunt turres, ut itinera sint interioribus partibus turrium contignata, neque ea ferro fixa; hos","nota":"82","parrafo":1796,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":44},{"id":"V554-nota-81","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.5.4. On conserve interiores ⟨partes⟩ turrium, avec le supplément visible. L’apparat interne du volume attribue ⟨partes⟩ à Krohn ; cette attribution éditoriale est conservée, mais elle n’a pas été vérifiée de nouveau ici sur fac-similé et n’est pas présentée comme une lecture propre de H. Le supplément complète la référence aux parties intérieures des tours et reste provisoire jusqu’à la collation des éditions de contrôle. La traduction reflète le complément et signale son caractère éditorial. État : provisoire · attribution interne à Krohn ; en attente de fac-similé/Budé. Type : S. Cf. conspectus maître.","contexto":"4. Intervalla autem turrium ita sunt facienda, ut ne longius sit alia ab alia sagittae missionis, uti, si qua oppugnetur, tum a turribus, quae erunt dextra sinistra, scorpionibus reliquisque telorum missionibus hostes reiciantur. Etiamque contra interiores ⟨partes⟩ turrium dividendus est murus intervallis tam magnis, quam erunt turres, ut itinera sint interioribus partibus turrium contignata, neque ea ferro fixa ; ho","nota":"81","parrafo":1819,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":44},{"id":"V297-glo-p329-1355","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aggeribus coniunctae","aparato":"aggeribus coniunctae ] The agger was a traditional defensive element of Roman military engineering, consisting of a massive earthen ramp or embankment supported against the inner face of the wall. By filling the interior space with compacted earth, the outer stone wall gained colossal inertia, absorbing the vibrations of battering ram blows without cracking. •","texto":"The agger was a traditional defensive element of Roman military engineering, consisting of a massive earthen ramp or embankment supported against the inner face of the wall. By filling the interior space with compacted earth, the outer stone wall gained colossal inertia, absorbing the vibrations of battering ram blows without cracking. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":329,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=329","libro":1,"orden":45},{"id":"V297-glo-p329-1717","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Suffossiones","aparato":"Suffossiones ] A technical term for underground mining or undermining work. It consisted of excavating tunnels beneath the foundations of the wall, temporarily shoring them up with wooden beams which were then set on fire to cause the wall to collapse under its own weight. The presence of a large earthen embankment (agger) discouraged these operations, as the massive weight of the structure caused the attackers' galleries to collapse before reaching the core of the fortification. 1.5.5 Fortified towers should have circular or polygonal plans, since square plans are vulnerable to battering rams that fracture ","texto":"A technical term for underground mining or undermining work. It consisted of excavating tunnels beneath the foundations of the wall, temporarily shoring them up with wooden beams which were then set on fire to cause the wall to collapse under its own weight. The presence of a large earthen embankment (agger) discouraged these operations, as the massive weight of the structure caused the attackers' galleries to collapse before reaching the core of the fortification. 1.5.5 Fortified towers should have circular or polygonal plans, since square plans are vulnerable to battering rams that fracture ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":329,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=329","libro":1,"orden":45},{"id":"V297-glo-p329-880","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"uti cuneos ad centrum adigendo","aparato":"uti cuneos ad centrum adigendo ] An application of the physics of arches and vaults to vertical defense. Vitruvius argues that a cylindrical tower reacts to the impact of a battering ram like a horizontal relieving arch: striking the convex surface, the force is deflected and distributed radially towards the central axis (ad centrum), pressing the stones together like the voussoirs or wedges (cunei) of a vault, and so dissipating the kinetic energy of the enemy engine. •","texto":"An application of the physics of arches and vaults to vertical defense. Vitruvius argues that a cylindrical tower reacts to the impact of a battering ram like a horizontal relieving arch: striking the convex surface, the force is deflected and distributed radially towards the central axis (ad centrum), pressing the stones together like the voussoirs or wedges (cunei) of a vault, and so dissipating the kinetic energy of the enemy engine. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":329,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=329","libro":1,"orden":45},{"id":"V514-glo-p268-1954","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quadratas enim machinae celerius dissipant","aparato":"quadratas enim machinae celerius dissipant ] Vitruvio contrapone la vulnerabilidad de los ángulos de las torres cuadradas a la resistencia que atribuye a las formas redondeadas o poligonales. El comentario se limita a la explicación poliorcética del autor sin convertirla en una teoría moderna de concentración de tensiones. uti cuneos ad centrum adigendo: comparación de Vitruvio según la cual los golpes sobre una superficie curva se comportan como cuñas dirigidas hacia el centro. No se interpreta el símil como una formulación de la física de arcos o bóvedas. aggeribus coniunctae:fortificacionesasociadasaterraplenesomasasdetierra.Elpasajea","texto":"Vitruvio contrapone la vulnerabilidad de los ángulos de las torres cuadradas a la resistencia que atribuye a las formas redondeadas o poligonales. El comentario se limita a la explicación poliorcética del autor sin convertirla en una teoría moderna de concentración de tensiones. uti cuneos ad centrum adigendo: comparación de Vitruvio según la cual los golpes sobre una superficie curva se comportan como cuñas dirigidas hacia el centro. No se interpreta el símil como una formulación de la física de arcos o bóvedas. aggeribus coniunctae:fortificacionesasociadasaterraplenesomasasdetierra.Elpasajea","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","libro":1,"orden":45},{"id":"V297-nota-124","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"The preference for circular or polygonal towers is explained within the siege technology known to Vitruvius, especially the impact of a battering ram on projecting corners. It is not a universal structural law.","contexto":"1.5.5 The towers, therefore, should be built round or polygonal; for siege-engines dismantle square towers the more readily, since the rams shatter the corners by their battering, whereas in rounded forms, driving the stones towards the center as if with wedges, they can do no harm. Likewise, fortifications of wall and towers joined with earthworks are by far the safest, since neither rams nor mining nor the other en","nota":"124","parrafo":2302,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":45},{"id":"V514-nota-83","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La preferencia por torres circulares o poligonales se explica dentro de la tecnología de asedio conocida por Vitruvio, especialmente el golpe de ariete sobre ángulos salientes. No constituye una ley estructural universal.","contexto":"5. Así pues, las torres han de hacerse redondas o poligonales; pues las cuadradas las destruyen más rápidamente las máquinas, porque los arietes, golpeando, rompen los ángulos, mientras que en las redondas, empujando como cuñas hacia el centro, no pueden dañarlas. Igualmente, las fortificaciones del muro y de las torres, unidas a terraplenes, son sobre todo más seguras, porque ni los arietes, ni las minas, ni las dem","nota":"83","parrafo":1800,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":45},{"id":"V554-nota-82","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La préférence pour des tours circulaires ou polygonales est expliquée dans le cadre de la technologie de siège connue de Vitruve, notamment l’action du bélier sur les angles saillants. Il ne s’agit pas d’une loi structurelle universelle.","contexto":"5. Il faut donc faire les tours rondes ou polygonales ; car les machines détruisent plus vite les carrées, parce que les béliers, en frappant, brisent les angles, tandis que sur les rondes, poussant comme des coins vers le centre, ils ne peuvent les endommager. De même, les fortifications du mur et des tours, jointes à des terrasses, sont surtout plus sûres, parce que ni les béliers, ni les sapes, ni les autres machi","nota":"82","parrafo":1823,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":45},{"id":"V297-glo-p331-1169","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.6","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"plano pede","aparato":"plano pede ] A Latin expression that literally means \"on level ground\" or \"at ground level.\" It describes the tactical scenario in which an attacker, taking advantage of a natural elevation outside at the same level as the top of the wall, does not need to climb with ladders, but can charge in a straight horizontal line against the defenses. •","texto":"A Latin expression that literally means \"on level ground\" or \"at ground level.\" It describes the tactical scenario in which an attacker, taking advantage of a natural elevation outside at the same level as the top of the wall, does not need to climb with ladders, but can charge in a straight horizontal line against the defenses. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":331,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=331","libro":1,"orden":46},{"id":"V297-glo-p331-1875","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ut opus terrenum facile sustineatur","aparato":"ut opus terrenum facile sustineatur ] Vitruvius here formulates the primitive principles of earth retaining wall engineering. The inner face of the wall must act as a buttress capable of withstanding the active lateral thrust exerted by the large mass of earth accumulated in the agger, preventing failures due to overturning or sliding of the masonry. 1.5.6 The construction of an embankment (agger) is only necessary when the enemy has level access (plano pede) from an external elevation. In these vulnerable sectors, ditches of maximum dimensions must be excavated and the 319","texto":"Vitruvius here formulates the primitive principles of earth retaining wall engineering. The inner face of the wall must act as a buttress capable of withstanding the active lateral thrust exerted by the large mass of earth accumulated in the agger, preventing failures due to overturning or sliding of the masonry. 1.5.6 The construction of an embankment (agger) is only necessary when the enemy has level access (plano pede) from an external elevation. In these vulnerable sectors, ditches of maximum dimensions must be excavated and the 319","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":331,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=331","libro":1,"orden":46},{"id":"V514-T-p1102-38","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[quemadmodum serrae presente dentes solent esse]","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H transmite la comparación.","folios":["13r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":47},{"id":"V514-T-p1102-39","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ poterit ulla ratione om. non extrudere","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Sin la negación el sentido se invierte: el suplemento es necesario.","folios":["13r"],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":47},{"id":"V514-T-p1109-106","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ poterit","aparato":"","testimonios":{},"texto":"suplemento exigido por el sentido · om. Hvid · Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":1,"orden":47},{"id":"V554-T-p1111-235","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[quemadmodum serrae présent dentes solent esse]","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H transmet la comparaison.","folios":["13r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":47},{"id":"V554-T-p1111-236","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ poterit ulla ratione om. non extrudere","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Sans la négation le sens s’inverse : le supplément est nécessaire.","folios":["13r"],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":47},{"id":"V554-T-p1118-303","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ poterit","aparato":"⟨non⟩ poterit ] Krohn","testimonios":{"testimonio":"Krohn"},"texto":"supplément exigé par le sens","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":1,"orden":47},{"id":"V297-glo-p333-1832","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Extrudere muri substructiones","aparato":"Extrudere muri substructiones ] The verb extrudere denotes the action of pushing out, displacing, or bursting. In ancient soil mechanics, the main danger of large fills of clayey or humic soil was the failure of the retaining wall by overturning or basal sliding. The intricate network of double foundations and comb walls physically prevented this type of structural collapse. 1.5.7 To consolidate the embankment (agger), a second inner foundation will be erected at a distance that allows the tactical deployment of 321","texto":"The verb extrudere denotes the action of pushing out, displacing, or bursting. In ancient soil mechanics, the main danger of large fills of clayey or humic soil was the failure of the retaining wall by overturning or basal sliding. The intricate network of double foundations and comb walls physically prevented this type of structural collapse. 1.5.7 To consolidate the embankment (agger), a second inner foundation will be erected at a distance that allows the tactical deployment of 321","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=333","libro":1,"orden":47},{"id":"V297-glo-p333-560","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in acie instructae","aparato":"in acie instructae ] Vitruvius links the geometric scale of the inner earthwork (agger) with the logistical needs of Roman military tactics. The width of the upper part of the structure is not calculated randomly, but to allow the operational deployment of entire cohorts in battle formation (acies). This ensured rapid maneuverability and rotation of fresh troops during a mass assault on the engaged sectors. • pectinatim disposita /","texto":"Vitruvius links the geometric scale of the inner earthwork (agger) with the logistical needs of Roman military tactics. The width of the upper part of the structure is not calculated randomly, but to allow the operational deployment of entire cohorts in battle formation (acies). This ensured rapid maneuverability and rotation of fresh troops during a mass assault on the engaged sectors. • pectinatim disposita /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=333","libro":1,"orden":47},{"id":"V297-glo-p333-995","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"serrae dentes","aparato":"serrae dentes ] A famous passage from ancient structural engineering. Vitruvius describes the construction of internal transverse buttress walls arranged in parallel or \"comb-like\" (pectinatim), joining the exposed outer face of the wall with the internal retaining wall. The simile with the teeth of a saw (serrae dentes) visually illustrates how these perpendicular walls created independent structural cells or boxes. • Vitruvius empirically formulates the principle of the fragmentation of lateral earth pressures. By filling the spaces formed by the transverse walls with earth, the friction of the earth mass a","texto":"A famous passage from ancient structural engineering. Vitruvius describes the construction of internal transverse buttress walls arranged in parallel or \"comb-like\" (pectinatim), joining the exposed outer face of the wall with the internal retaining wall. The simile with the teeth of a saw (serrae dentes) visually illustrates how these perpendicular walls created independent structural cells or boxes. • Vitruvius empirically formulates the principle of the fragmentation of lateral earth pressures. By filling the spaces formed by the transverse walls with earth, the friction of the earth mass a","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=333","libro":1,"orden":47},{"id":"V514-glo-p269-1422","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"serrae dentes","aparato":"serrae dentes ] Vitruvio compara la disposición de los muros transversales con un peine o con dientes de sierra. La imagen describe la geometría del sistema de compartimentación interior, sin necesidad de equipararla a una tipología moderna de contrafuertes.","texto":"Vitruvio compara la disposición de los muros transversales con un peine o con dientes de sierra. La imagen describe la geometría del sistema de compartimentación interior, sin necesidad de equipararla a una tipología moderna de contrafuertes.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","libro":1,"orden":47},{"id":"V514-glo-p269-1680","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes","aparato":"oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes ] Vitruvio explica que la masa del relleno, al quedar dividida en compartimentos menores, ejerce menor acción continua sobre la subestructura. Se conserva su razonamiento constructivo sin expresarlo como una teoría matemática moderna de presión de tierras.","texto":"Vitruvio explica que la masa del relleno, al quedar dividida en compartimentos menores, ejerce menor acción continua sobre la subestructura. Se conserva su razonamiento constructivo sin expresarlo como una teoría matemática moderna de presión de tierras.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","libro":1,"orden":47},{"id":"V514-glo-p269-1989","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"extrudere muri substructiones","aparato":"extrudere muri substructiones ] «empujar hacia fuera» o «desplazar las subestructuras del muro». El término describe el riesgo que Vitruvio atribuye al peso del relleno. I.5.8 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) non est praefiniendum… copias: no puede fijarse de antemano una receta material única porque la disponibilidad varía según el lugar. El principio es de adaptación a los recursos existentes; no es necesario formularlo como «autarquía material». saxa quadrata / silex / caementum: la enumeración distingue materiales pétreos empleados en diferentes formas constructivas. La equivalencia exacta de silex con ","texto":"«empujar hacia fuera» o «desplazar las subestructuras del muro». El término describe el riesgo que Vitruvio atribuye al peso del relleno. I.5.8 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) non est praefiniendum… copias: no puede fijarse de antemano una receta material única porque la disponibilidad varía según el lugar. El principio es de adaptación a los recursos existentes; no es necesario formularlo como «autarquía material». saxa quadrata / silex / caementum: la enumeración distingue materiales pétreos empleados en diferentes formas constructivas. La equivalencia exacta de silex con ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","libro":1,"orden":47},{"id":"V554-glo-p271-1309","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"serrae dentes","aparato":"serrae dentes ] Vitruve compare la disposition des murs transversaux à un peigne ou aux dents d’une scie. L’image décrit la géométrie du compartimentage intérieur, sans qu’il soit nécessaire de l’assimiler à une typologie moderne de contreforts.","texto":"Vitruve compare la disposition des murs transversaux à un peigne ou aux dents d’une scie. L’image décrit la géométrie du compartimentage intérieur, sans qu’il soit nécessaire de l’assimiler à une typologie moderne de contreforts.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","libro":1,"orden":47},{"id":"V554-glo-p271-1555","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes","aparato":"oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes ] Vitruve explique que la masse du remblai, divisée en compartiments plus petits, agit moins directement sur l’ensemble de la substructure. On conserve ce raisonnement constructif sans le reformuler comme une théorie mathématique moderne de poussée des terres.","texto":"Vitruve explique que la masse du remblai, divisée en compartiments plus petits, agit moins directement sur l’ensemble de la substructure. On conserve ce raisonnement constructif sans le reformuler comme une théorie mathématique moderne de poussée des terres.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","libro":1,"orden":47},{"id":"V554-glo-p271-1869","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"extrudere muri substructiones","aparato":"extrudere muri substructiones ] « pousser vers l’extérieur » ou « déplacer les substructures du mur ». Le mot décrit le risque que Vitruve attribue au poids du remblai. I.5.8 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) « non est praefiniendum… copias » : Vitruve énonce ici le principe d’autarcie matérielle, ou d’adaptation à l’environnement géologique. L’architecte et l’ingénieur romains ne doivent pas imposer un projet théorique abstrait, mais plutôt évaluer de manière critique les ressources de la carrière et des gisements locaux (copiae). Les contraintes économiques liées aux transports dans le monde antique rendaie","texto":"« pousser vers l’extérieur » ou « déplacer les substructures du mur ». Le mot décrit le risque que Vitruve attribue au poids du remblai. I.5.8 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) « non est praefiniendum… copias » : Vitruve énonce ici le principe d’autarcie matérielle, ou d’adaptation à l’environnement géologique. L’architecte et l’ingénieur romains ne doivent pas imposer un projet théorique abstrait, mais plutôt évaluer de manière critique les ressources de la carrière et des gisements locaux (copiae). Les contraintes économiques liées aux transports dans le monde antique rendaie","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","libro":1,"orden":47},{"id":"V514-nota-84","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota ecdótica [F] — I.5.7. Se conserva ⟨non⟩ visible en premens ⟨non⟩ poterit porque altera la polaridad del enunciado. En esta fase no se canoniza el suplemento ni se le atribuye un testimonio manuscrito: su origen permanece pendiente de cotejo locus por locus con Krohn y las ediciones de control. Estado: provisional, alta prioridad. Véase el extracto del conspectus y el conspectus maestro.","contexto":"7. Item interiore parte substructionis fundamentum distans ab exteriore introrsus amplo spatio, ita uti cohortes possint quemadmodum in acie instructae ad defendendum supra latitudinem aggeris consistere. Cum autem fundamenta ita distantia inter se fuerint constituta, tunc inter ea alia transversa, coniuncta exteriori et interiori fundamento, pectinatim disposita [quemadmodum serrae dentes solent esse] conlocentur; c","nota":"84","parrafo":1802,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":47},{"id":"V554-nota-83","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note ecdotique [F] — I.5.7. On conserve ⟨non⟩ de manière visible dans premens ⟨non⟩ poterit, car le supplément inverse la polarité de l’énoncé. À ce stade, il n’est ni canonisé ni attribué à un témoin manuscrit : son origine demeure en attente d’une vérification locus par locus chez Krohn et dans les éditions de contrôle. État : provisoire, haute priorité. Voir l’extrait du conspectus et le conspectus maître.","contexto":"7. Item interiore parte substructionis fundamentum distans ab exteriore introrsus amplo spatio, ita uti cohortes possint quemadmodum in acie instructae ad defendendum supra latitudinem aggeris consistere. Cum autem fundamenta ita distantia inter se fuerint constituta, tunc inter ea alia transversa, coniuncta exteriori et interiori fundamento, pectinatim disposita [quemadmodum serrae dentes solent esse] conlocentur ; ","nota":"83","parrafo":1825,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":47},{"id":"V297-glo-p335-1326","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"coctus later sive crudus","aparato":"coctus later sive crudus ] Vitruvius equates the use of industrialized clay. Later crudus (adobe or sun-dried brick) remained common in domestic architecture and secondary walls of the Republican periphery, while later coctus (kiln-fired brick) represented maximum resistance to compression and humidity. • Babylon...","texto":"Vitruvius equates the use of industrialized clay. Later crudus (adobe or sun-dried brick) remained common in domestic architecture and secondary walls of the Republican periphery, while later coctus (kiln-fired brick) represented maximum resistance to compression and humidity. • Babylon...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":335,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=335","libro":1,"orden":48},{"id":"V297-glo-p335-875","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.5.8","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"caementum","aparato":"caementum ] Typological classification of stone in Roman construction. Saxa quadrata are perfectly squared ashlar blocks with parallel faces, typical of monumental architecture. Flint refers to extremely hard stones, such as flint or basaltic volcanic rocks (frequently used in roads and foundations). Caementum designates rubble masonry, fragmented and irregular stones that were joined with mortar to form the core of the wall (opus caementicium). •","texto":"Typological classification of stone in Roman construction. Saxa quadrata are perfectly squared ashlar blocks with parallel faces, typical of monumental architecture. Flint refers to extremely hard stones, such as flint or basaltic volcanic rocks (frequently used in roads and foundations). Caementum designates rubble masonry, fragmented and irregular stones that were joined with mortar to form the core of the wall (opus caementicium). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":335,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=335","libro":1,"orden":48},{"id":"V514-nota-85","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.5.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA ARQUITECTÓNICO-MILITAR — I.5. Las prescripciones sobre torres salientes, accesos oblicuos, espesores de muralla, terraplenes y muros transversales responden a una lógica defensiva antigua. La edición evita convertirlas en reglas universales de fortificación: Vitruvio razona con arietes, proyectiles, escudos, escorpiones y técnicas de asedio de su horizonte histórico.APARATO COMPARATIVO [F] — I.5. La fortificación exige cimentación sobre terreno firme, espesores proporcionados, torres salientes y trazados que dificulten el ataque frontal. Los términos agger, fossa, murus, turris, intervallum y emplecton se controlan según función constructiva. Las recomendaciones militares se comentan históricamente, no como instrucciones contemporáneas.NOTA CONSTRUCTIVA — MUROS Y TORRES. La explicación para arquitectos distingue fundamento, masa muraria, trabazón transversal y posición de torres. Las afirmaciones sobre durabilidad de materiales se conservan en contexto romano; no se convierten sin prueba en prescripciones estructurales actuales.","contexto":"8. Sobre el muro mismo, de qué material ha de construirse o terminarse, no ha de establecerse de antemano, porque no en todos los lugares podemos tener los recursos que deseamos. Pero donde haya sillares, o sílex, o mampuestos, o ladrillo cocido o crudo, habrá que usarlos. Pues no todas las regiones o propiedades de los lugares pueden tener, del mismo género, tan grandes ventajas como en Babilonia, donde, abundando e","nota":"85","parrafo":1806,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":48},{"id":"V554-nota-84","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.5.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE ARCHITECTURALE ET MILITAIRE — I.5. Les prescriptions relatives aux tours saillantes, aux accès obliques, à l’épaisseur des murailles, aux terrassements et aux murs transversaux relèvent d’une logique défensive antique. L’édition évite d’en faire des règles universelles de fortification : Vitruve raisonne à partir des béliers, projectiles, boucliers, scorpions et techniques de siège de son horizon historique.APPARAT COMPARATIF [F] — I.5. La fortification exige fondation sur sol ferme, épaisseurs proportionnées, tours saillantes et tracés gênant l’attaque frontale. Agger, fossa, murus, turris, intervallum et emplecton sont contrôlés selon leur fonction constructive. Les recommandations militaires sont commentées historiquement, non comme instructions contemporaines.NOTE CONSTRUCTIVE — MURS ET TOURS. L’explication destinée aux architectes distingue fondation, masse murale, liaison transversale et implantation des tours. Les affirmations sur la durabilité des matériaux demeurent dans leur contexte romain et ne deviennent pas sans preuve des prescriptions structurelles actuelles.","contexto":"8. Quant au mur lui-même, de quelle matière on doit le bâtir ou l’achever, il ne faut rien fixer d’avance, parce que nous ne pouvons pas avoir en tous lieux les ressources que nous souhaitons. Mais là où il y a des pierres de taille, du silex, des moellons, de la brique cuite ou crue, il faudra les employer. Car toutes les régions ou les propriétés des lieux ne peuvent pas avoir, du même genre, d’aussi grands avantag","nota":"84","parrafo":1829,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":48},{"id":"V297-glo-p338-1705","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad caeli regionem directiones","aparato":"ad caeli regionem directiones ] The road layout is not drawn randomly or solely according to aesthetic criteria. It must be aligned with the \"celestial regions\" (the cardinal points and the solar paths), a principle that united surveying and astronomy to regulate lighting and air currents within the orthogonal grid. • Auster / Corus /","texto":"The road layout is not drawn randomly or solely according to aesthetic criteria. It must be aligned with the \"celestial regions\" (the cardinal points and the solar paths), a principle that united surveying and astronomy to regulate lighting and air currents within the orthogonal grid. • Auster / Corus /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=338","libro":1,"orden":49},{"id":"V297-glo-p338-2041","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Septentrio","aparato":"Septentrio ] Vitruvius applies the theory of classical medical winds. The Auster is the humid and warm south wind, associated in Hippocratic medicine with the dispersion of dense humours and fevers; the Corus (northwest wind) is dry and violent, causing inflammatory respiratory conditions (tussiunt); the Septentrio (north wind) purified the air of cities by 326","texto":"Vitruvius applies the theory of classical medical winds. The Auster is the humid and warm south wind, associated in Hippocratic medicine with the dispersion of dense humours and fevers; the Corus (northwest wind) is dry and violent, causing inflammatory respiratory conditions (tussiunt); the Septentrio (north wind) purified the air of cities by 326","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=338","libro":1,"orden":49},{"id":"V297-glo-p339-156","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sed positum non prudenter","aparato":"sed positum non prudenter ] Vitruvius uses Mytilene (capital of Lesbos) as a technical counterexample. He acknowledges its formal and constructive values (magnificer... et eleganter), but criticizes its bioclimatic design flaw. By aligning the alleyways directly with the prevailing winds, the streets acted as wind tunnels or funnels that amplified the harshness of the local climate, harming health and the use of public space (non possunt constantere). 1.6.1 Once the walls were completed, the division of building plots (areae) and the layout of avenues (plateae) and alleyways (angiporta) should be oriented according to th","texto":"Vitruvius uses Mytilene (capital of Lesbos) as a technical counterexample. He acknowledges its formal and constructive values (magnificer... et eleganter), but criticizes its bioclimatic design flaw. By aligning the alleyways directly with the prevailing winds, the streets acted as wind tunnels or funnels that amplified the harshness of the local climate, harming health and the use of public space (non possunt constantere). 1.6.1 Once the walls were completed, the division of building plots (areae) and the layout of avenues (plateae) and alleyways (angiporta) should be oriented according to th","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":339,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=339","libro":1,"orden":49},{"id":"V514-glo-p283-3020","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"Septentrio","aparato":"Septentrio ] Vitruvio atribuye efectos distintos a estos vientos en el ejemplo de","texto":"Vitruvio atribuye efectos distintos a estos vientos en el ejemplo de","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","libro":1,"orden":49},{"id":"V554-glo-p286-453","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"Septentrio","aparato":"Septentrio ] Vitruve attribue des effets différents à ces vents dans l’exemple de Mytilène. La note conserve la physiologie environnementale antique du passage sans identifier automatiquement chaque vent à une doctrine hippocratique précise que Vitruve ne cite pas ici.","texto":"Vitruve attribue des effets différents à ces vents dans l’exemple de Mytilène. La note conserve la physiologie environnementale antique du passage sans identifier automatiquement chaque vent à une doctrine hippocratique précise que Vitruve ne cite pas ici.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","libro":1,"orden":49},{"id":"V514-nota-87","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítica al texto (1.6.1). La presente edición imprime sequuntur, como Krohn (Teubner, 1912); secuntur es la grafía de H, que Krohn registra en su aparato. Se trata de la misma voz (sequor, 3.ª pers. pl.); la diferencia es solo ortográfica.","contexto":"1. Rodeada la ciudad de murallas, siguen, dentro del muro, las divisiones de los solares y las orientaciones de las calles y callejones según las regiones del cielo. Y estas se orientarán correctamente si se excluyen con prudencia los vientos de los callejones. Los cuales, si son fríos, dañan; si cálidos, estropean; si húmedos, perjudican. Por eso parece que ha de evitarse y apartarse este defecto, para que no suceda","nota":"87","parrafo":1863,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":49},{"id":"V554-nota-86","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique au texte (1.6.1). La tradition éditoriale présente la variation orthographique secuntur / sequuntur, sans différence de sens (sequor, 3e personne du pluriel). La présente édition normalise sequuntur dans le texte courant et réserve l’histoire graphique de la leçon à l’apparat, sans attribuer une forme précise à un témoin lorsque le contrôle direct du manuscrit n’a pas été effectué.","contexto":"1. Les remparts une fois construits, viennent, à l’intérieur du mur, les divisions des terrains et les orientations des rues et des ruelles selon les régions du ciel. Elles seront correctement orientées si l’on exclut avec prudence les vents des ruelles. Ceux-ci, s’ils sont froids, blessent ; chauds, gâtent ; humides, nuisent. C’est pourquoi il semble qu’il faille éviter et écarter ce défaut, pour qu’il n’arrive pas ","nota":"86","parrafo":1887,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":49},{"id":"V514-T-p1102-45","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨circa⟩ africum om.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["16r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":50},{"id":"V554-T-p1111-242","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨circa⟩ africum om.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["16r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":50},{"id":"V514-nota-98","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota ecdótica [F] — I.6.10. Se conserva ⟨circa⟩ en ⟨circa⟩ africum libonotus como suplemento visible, pues afecta a la relación espacial de la rosa de los vientos. No se atribuye a H, G ni a otra fuente manuscrita sin verificación directa o aparato impreso identificado. Estado: provisional; origen pendiente.","contexto":"10. Itaque dextra et sinistra austrum leuconotus et altanus flare solet, ⟨circa⟩ africum libonotus et subvesperus, circa favonium argestes et certis temporibus etesiae, ad latera cauri circius et corus, circa septentrionem thracias et gallicus, dextra ac sinistra aquilonem supernas et caecias, circa solanum carbas et certo tempore ornithiae, euri vero medias partes tenentis in extremis euricircias et volturnus. Sunt ","nota":"98","parrafo":1878,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":50},{"id":"V554-nota-98","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note ecdotique [F] — I.6.10. On conserve ⟨circa⟩ dans ⟨circa⟩ africum libonotus comme supplément visible, puisqu’il affecte la relation spatiale de la rose des vents. Il n’est attribué ni à H, ni à G, ni à un autre témoin sans vérification directe ou apparat imprimé identifié. État : provisoire ; origine en attente.","contexto":"10. Itaque dextra et sinistra austrum leuconotus et altanus flare solet, ⟨circa⟩ africum libonotus et subvesperus, circa favonium argestes et certis temporibus etesiae, ad latera cauri circius et corus, circa septentrionem thracias et gallicus, dextra ac sinistra aquilonem supernas et caecias, circa solanum carbas et certo tempore ornithiae, euri vero medias partes tenentis in extremis euricircias et volturnus. Sunt ","nota":"98","parrafo":1902,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":50},{"id":"V514-T-p1103-46","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"et [impetu] scandendo","aparato":"et [impetu] scandendo ] et impetu scandendo H","testimonios":{"H":"et impetu scandendo"},"texto":"transmite impetu.","folios":["16r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":1,"orden":51},{"id":"V554-T-p1112-243","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"et [impetu] scandendo","aparato":"et [impetu] scandendo ] et impetu scandendo H","testimonios":{"H":"et impetu scandendo"},"texto":"transmet impetu.","folios":["16r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":1,"orden":51},{"id":"V297-glo-p361-1478","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Euri venti tenent partes","aparato":"Euri venti tenent partes ] The text links the physics of local microbreezes with the major currents of the wind rose. If the dawn breeze survives the warming of the first hours of the day, it stabilizes and assimilates into the Eurus sector (southeast/east wind). • euros... aurion (Popular Etymologies): Vitruvius falls into a very common feature of ancient technical literature: popular etymology or pseudoetymology. He attempts to link the Latin noun aura (breeze, gentle wind) with the Greek words εὖρος (the Euro wind) and αὔριον (morning / the following day). Although philologically erroneous (the Indo-European linguist","texto":"The text links the physics of local microbreezes with the major currents of the wind rose. If the dawn breeze survives the warming of the first hours of the day, it stabilizes and assimilates into the Eurus sector (southeast/east wind). • euros... aurion (Popular Etymologies): Vitruvius falls into a very common feature of ancient technical literature: popular etymology or pseudoetymology. He attempts to link the Latin noun aura (breeze, gentle wind) with the Greek words εὖρος (the Euro wind) and αὔριον (morning / the following day). Although philologically erroneous (the Indo-European linguist","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":361,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=361","libro":1,"orden":51},{"id":"V297-glo-p361-2223","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem","aparato":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem ] Vitruvius acknowledges the existence of a lively scientific controversy in his own time (the 349","texto":"Vitruvius acknowledges the existence of a lively scientific controversy in his own time (the 349","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":361,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=361","libro":1,"orden":51},{"id":"V297-glo-p362-437","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Non potest nostra scriptura non veras habere terminationes","aparato":"Non potest nostra scriptura non veras habere terminationes ] The pride of the pragmatic architect and engineer. Vitruvius brilliantly settles the astronomers' theoretical dispute: he affirms that, regardless of the actual kilometers or paces that the Earth's circumference measures (sive est certa sive non vera), the urban design method he has set forth in this chapter remains mathematically and geometrically infallible. By basing it on the internal division of a 360 ° circle drawn using the shadows of the local gnomon itself, the terminations (the 45 ° angular limits) of each street) they isolate citizens from the winds with the same effectiveness, rega","texto":"The pride of the pragmatic architect and engineer. Vitruvius brilliantly settles the astronomers' theoretical dispute: he affirms that, regardless of the actual kilometers or paces that the Earth's circumference measures (sive est certa sive non vera), the urban design method he has set forth in this chapter remains mathematically and geometrically infallible. By basing it on the internal division of a 360 ° circle drawn using the shadows of the local gnomon itself, the terminations (the 45 ° angular limits) of each street) they isolate citizens from the winds with the same effectiveness, rega","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":362,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=362","libro":1,"orden":51},{"id":"V514-glo-p288-563","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem","aparato":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem ] Vitruvio reconoce que la exactitud de la medición de Eratóstenes era discutida. El pasaje no identifica a esos críticos por nombre; por ello no se atribuye aquí la objeción a Posidonio, Hiparco u otros autores sin una fuente específica. non potest nostra scriptura non veras habere terminationes:Vitruviosostieneque,seaexacta o no la medida global atribuida a Eratóstenes, su exposición puede mantener una delimitación válida de las regiones de origen de los vientos. La frase no afirma que el procedimiento urbano sea matemáticamente «infalible». I.6.12 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitr","texto":"Vitruvio reconoce que la exactitud de la medición de Eratóstenes era discutida. El pasaje no identifica a esos críticos por nombre; por ello no se atribuye aquí la objeción a Posidonio, Hiparco u otros autores sin una fuente específica. non potest nostra scriptura non veras habere terminationes:Vitruviosostieneque,seaexacta o no la medida global atribuida a Eratóstenes, su exposición puede mantener una delimitación válida de las regiones de origen de los vientos. La frase no afirma que el procedimiento urbano sea matemáticamente «infalible». I.6.12 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitr","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=288","libro":1,"orden":51},{"id":"V554-glo-p290-1106","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non potest nostra scriptura non veras habere terminationes","aparato":"non potest nostra scriptura non veras habere terminationes ] Vitruve soutient que, que la mesure globale d’Ératosthène soit exacte ou non, son exposé peut conserver une délimitation valable des régions d’origine des vents. La phrase ne proclame pas la méthode urbaine « mathématiquement infaillible ». I.6.12 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) in extremo volumine formas / σχήματα :lepassageattestequeletraitérenvoyaitàdeuxfigures complémentaires. « À la fin du volume » ne permet pas de reconstruire avec certitude la forme matérielle de l’exemplaire original ni d’identifier les diagrammes des éditions modernes comme des copies de dessins auto","texto":"Vitruve soutient que, que la mesure globale d’Ératosthène soit exacte ou non, son exposé peut conserver une délimitation valable des régions d’origine des vents. La phrase ne proclame pas la méthode urbaine « mathématiquement infaillible ». I.6.12 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) in extremo volumine formas / σχήματα :lepassageattestequeletraitérenvoyaitàdeuxfigures complémentaires. « À la fin du volume » ne permet pas de reconstruire avec certitude la forme matérielle de l’exemplaire original ni d’identifier les diagrammes des éditions modernes comme des copies de dessins auto","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":290,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=290","libro":1,"orden":51},{"id":"V554-glo-p290-825","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem","aparato":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem ] Vitruve reconnaît que l’exactitude de la mesure d’Ératosthène était contestée. Le passage ne nomme pas ces critiques ; la présente édition n’attribue donc pas l’objection à Posidonius, Hipparque ou un autre auteur sans source précise.","texto":"Vitruve reconnaît que l’exactitude de la mesure d’Ératosthène était contestée. Le passage ne nomme pas ces critiques ; la présente édition n’attribue donc pas l’objection à Posidonius, Hipparque ou un autre auteur sans source précise.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":290,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=290","libro":1,"orden":51},{"id":"V514-nota-101","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota griega [F] — I.6.11. Rose imprime ευροϲ y αυριον; en esta edición se normalizan tipográficamente como εὖρος y αὔριον. Vitruvio establece entre aura, εὖρος y αὔριον una asociación etimológica antigua que debe entenderse como explicación del propio autor, no como etimología lingüística demostrada.","contexto":"11. Además, están las brisas matinales, por las que el sol, al emerger, girando desde la parte subterránea, golpea la humedad del aire y, subiendo y quemándola antes, expulsa los soplos de las brisas con ímpetu antes del alba. Y estos, cuando han persistido después de salir el sol, ocupan las partes del viento euro, y por ello, porque nace de las brisas, parece haber sido llamado por los griegos εὖρος, y se dice que ","nota":"101","parrafo":1882,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":51},{"id":"V554-nota-101","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note grecque [F] — I.6.11. Rose imprime ευροϲ et αυριον ; la présente édition normalise εὖρος et αὔριον. Vitruve propose entre aura, εὖρος et αὔριον un rapprochement étymologique ancien ; il n’est pas présenté comme une étymologie linguistique démontrée.","contexto":"11. En outre, il y a les brises du matin, par lesquelles le soleil, en émergeant, tournant depuis la partie souterraine, frappe l’humidité de l’air et, montant et la brûlant d’avance, chasse les souffles des brises avec un élan qui précède le jour. Et ceux-ci, lorsqu’ils persistent après le lever du soleil, occupent les parties du vent eurus, et c’est pourquoi, parce qu’il naît des brises, il semble avoir été appelé ","nota":"101","parrafo":1906,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":51},{"id":"V297-glo-p365-49","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aversis directionibus","aparato":"aversis directionibus ] The first diagram corresponded to the compass rose itself; the second functioned as an urban pilot plan that graphically demonstrated the principle of the oblique orientation of the blocks of houses with respect to the lines of atmospheric pressure. • Geometrical nomenclature in I.6.12. The letters A–F serve solely to identify points in the graphic construction described by Vitruvius. A is the center; B and C are the ends of two equal shadows; D is the intersection of arcs drawn from B and C; E and F are the ends of the meridian line. The note does not project the cardo maximus, the groma or m","texto":"The first diagram corresponded to the compass rose itself; the second functioned as an urban pilot plan that graphically demonstrated the principle of the oblique orientation of the blocks of houses with respect to the lines of atmospheric pressure. • Geometrical nomenclature in I.6.12. The letters A–F serve solely to identify points in the graphic construction described by Vitruvius. A is the center; B and C are the ends of two equal shadows; D is the intersection of arcs drawn from B and C; E and F are the ends of the meridian line. The note does not project the cardo maximus, the groma or m","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":365,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=365","libro":1,"orden":52},{"id":"V514-glo-p283-1412","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.12","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"σχήματα","aparato":"σχήματα ] «figuras» o «diagramas». Rose imprime la forma griega en el texto. Vitruvio anuncia dos representaciones al final del volumen; no se conserva ningún conjunto de dibujos que pueda identificarse con seguridad como autógrafo del autor, y las reconstrucciones posteriores son editoriales. 57 Nota textual [F] — I.6.13. Rose (1899) y Krohn (1912) imprimen G–H en el sector meridional e I–K en el septentrional; ambos conservan también lineae decussatim para M–O y L–N y la frase final gnomon ponatur. La presente edición restaura esas lecturas y elimina las enmiendas modernas per centrum y linea ponatur ","texto":"«figuras» o «diagramas». Rose imprime la forma griega en el texto. Vitruvio anuncia dos representaciones al final del volumen; no se conserva ningún conjunto de dibujos que pueda identificarse con seguridad como autógrafo del autor, y las reconstrucciones posteriores son editoriales. 57 Nota textual [F] — I.6.13. Rose (1899) y Krohn (1912) imprimen G–H en el sector meridional e I–K en el septentrional; ambos conservan también lineae decussatim para M–O y L–N y la frase final gnomon ponatur. La presente edición restaura esas lecturas y elimina las enmiendas modernas per centrum y linea ponatur ","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","libro":1,"orden":52},{"id":"V514-nota-102","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"σχήματα: «figuras» o «diagramas». Rose imprime la forma griega en el texto. Vitruvio anuncia dos representaciones al final del volumen; no se conserva ningún conjunto de dibujos que pueda identificarse con seguridad como autógrafo del autor, y las reconstrucciones posteriores son editoriales.","contexto":"12. Así pues, si es así, solo sucederá que cada viento tenga no un principio cierto de medida, sino ímpetus mayores o menores. Puesto que estas cosas se han expuesto brevemente por nosotros, para que se entiendan con más facilidad me ha parecido explicar al final del volumen dos figuras o, como dicen los griegos, σχήματα: una trazada de modo que se vea de dónde nacen los alientos determinados de los vientos; la otra,","nota":"102","parrafo":1884,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":52},{"id":"V514-glo-p289-30","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"totius rotundationis sumenda est pars XVI","aparato":"totius rotundationis sumenda est pars XVI ] Vitruvio pide tomar con el compás una dieciseisava parte del contorno para marcar puntos a ambos lados de los extremos norte y sur. La nota evita convertir el procedimiento en una notación angular moderna que el texto no utiliza. ab G ad K et ab H ad I per centrum: las líneas G–K y H–I pasan por el centro y contribuyen a dividir la circunferencia en regiones de viento. reliquae partesdividendae sunt:lasrestantespartesaorienteyoccidentesesubdividendemodo equivalente para obtener ocho regiones iguales. in singulis angulis octagoni…: las letras G, H, N, O, K, I, L y M identifican los ángulos que ","texto":"Vitruvio pide tomar con el compás una dieciseisava parte del contorno para marcar puntos a ambos lados de los extremos norte y sur. La nota evita convertir el procedimiento en una notación angular moderna que el texto no utiliza. ab G ad K et ab H ad I per centrum: las líneas G–K y H–I pasan por el centro y contribuyen a dividir la circunferencia en regiones de viento. reliquae partesdividendae sunt:lasrestantespartesaorienteyoccidentesesubdividendemodo equivalente para obtener ocho regiones iguales. in singulis angulis octagoni…: las letras G, H, N, O, K, I, L y M identifican los ángulos que ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=289","libro":1,"orden":53},{"id":"V554-glo-p291-88","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"totius rotundationis sumenda est pars XVI","aparato":"totius rotundationis sumenda est pars XVI ] Vitruve demande de prendre au compas une seizième partie du contour afin de marquer des points de part et d’autre des extrémités nord et sud. La note évite de convertir le procédé en notation angulaire moderne absente du texte. ab G ad K et ab H ad I per centrum : les lignes G–K et H–I passent par le centre et contribuent à la division de la circonférence en régions de vent. reliquae partes dividendae sunt : les parties restantes à l’est et à l’ouest sont subdivisées de manière équivalente afin d’obtenir huit régions égales. in singulis angulis octagoni : les lettres G, H, N, O, K, I, L et M i","texto":"Vitruve demande de prendre au compas une seizième partie du contour afin de marquer des points de part et d’autre des extrémités nord et sud. La note évite de convertir le procédé en notation angulaire moderne absente du texte. ab G ad K et ab H ad I per centrum : les lignes G–K et H–I passent par le centre et contribuent à la division de la circonférence en régions de vent. reliquae partes dividendae sunt : les parties restantes à l’est et à l’ouest sont subdivisées de manière équivalente afin d’obtenir huit régions égales. in singulis angulis octagoni : les lettres G, H, N, O, K, I, L et M i","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":291,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=291","libro":1,"orden":53},{"id":"V514-nota-103","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.13","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota textual [F] — I.6.13. Rose (1899) y Krohn (1912) imprimen G–H en el sector meridional e I–K en el septentrional; ambos conservan también lineae decussatim para M–O y L–N y la frase final gnomon ponatur. La presente edición restaura esas lecturas y elimina las enmiendas modernas per centrum y linea ponatur introducidas en versiones anteriores.APARATO COMPARATIVO [F] — I.6. La orientación de calles depende en Vitruvio de excluir los vientos dominantes de los angiporti. Se mantienen regiones caeli, venti, plateae y angiporti como vocabulario urbanístico. La rosa de ocho vientos y su subdivisión posterior deben cotejarse simultáneamente con texto y figura.","contexto":"13. Entonces ha de tomarse con el compás la decimosexta parte de toda la circunferencia, y ha de ponerse el centro del compás en la línea meridional, donde toca la circunferencia, donde está la letra E, y marcarse a derecha e izquierda, donde estarán las letras G y H. Igualmente, en la parte septentrional, ha de ponerse el centro del compás en la circunferencia y en la línea septentrional, donde está la letra F, y ma","nota":"103","parrafo":1886,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":53},{"id":"V554-nota-102","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.13","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note textuelle [F] — I.6.13. Rose (1899) et Krohn (1912) impriment G–H au sud et I–K au nord ; ils conservent également lineae decussatim pour M–O et L–N et la formule finale gnomon ponatur. La présente édition rétablit ces lectures et supprime les émendations modernes per centrum et linea ponatur introduites dans des états antérieurs du manuscrit.APPARAT COMPARATIF [F] — I.6. L’orientation des rues dépend chez Vitruve de l’exclusion des vents dominants des angiporti. Regiones caeli, venti, plateae et angiporti demeurent du vocabulaire urbanistique contrôlé. La rose des huit vents puis ses subdivisions doivent être collationnées simultanément avec le texte et la figure.","contexto":"13. Alors il faut prendre au compas la seizième partie de toute la circonférence, placer la pointe du compas sur la ligne méridionale, là où elle touche la circonférence, où est la lettre E, et marquer à droite et à gauche, où seront les lettres G et H. De même, dans la partie septentrionale, il faut placer la pointe du compas sur la circonférence et sur la ligne septentrionale, où est la lettre F, et marquer à droit","nota":"102","parrafo":1910,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":53},{"id":"V514-T-p1090-1","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ordancia de H con Rose con el sentido del pasaje bre los vientos. Afecta la aducción.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1102-40","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta (esta edición; in|certa certa Krohn)","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Confirma la decisión de esta edición.","folios":["14r"],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1102-41","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"impetus spiritus factionis impetus factionis exprimit vim flatus exprimit vim sp(iritu)s flatus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Orden de H = vulgata; se mantiene Krohn y se registra.","folios":["14r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1107-90","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"certa motus redundantia","vulgata":"incerta"},"texto":"Se imprime incerta (decisión propia, con Rose): el viento es flujo irregular.","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1107,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1107","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1109-107","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta","aparato":"","testimonios":{},"texto":"adoptado contra Krohn · Hvid · Rose; v · ulg.","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1114-132","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"inc confirma incerta en la ado A para la lectura d e una redundancia o per","aparato":"","testimonios":{},"texto":"rta; Krohn imprime certa. antiene explícita. Efecto del aire. · copia carolingia; e H; la comparaci turbación inciert · Rose adopta ince ón editorial se m a del movimiento","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1121-144","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"incerta motus redundantia · Hvid (f. 14r) + Rose","folios":[],"sigla":["Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-Tp-p1146-24","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00037), como H y Rose · impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flatG, orden de H","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-Tp-p1151-106","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta","aparato":"","testimonios":{},"texto":"codd. (S incluido) · certa es conjetura de Krohn, y la edición mantiene incerta con H y Rose","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1099-198","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"rdance de H avec Rose avec le sens du passage sur les nts. Effet sur la traduction.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1111-237","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta (cette édition ; in|certa certa Krohn)","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Confirme la décision de cette édition.","folios":["14r"],"sigla":["Krohn"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1111-238","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"impetus spiritus factionis impetus factionis exprimit vim flatus exprimit vim sp(iritu)s flatus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Ordre de H = vulgate ; on garde Krohn et on consigne.","folios":["14r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1116-287","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"certa motus redundantia","vulgata":"incerta"},"texto":"On imprime incerta (décision propre, avec Rose) : le vent est un flux irrégulier.","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1116","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1118-304","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta","aparato":"incerta ] Rose ; vulg.","testimonios":{"testimonio":"Rose ; vulg."},"texto":"adopté contre Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1123-329","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"inc confirme incerta dans l erta. Degré A pour la l une redondance ou pertu","aparato":"inc confirme incerta dans l erta. Degré A pour la l une redondance ou pertu ] nne ; Rose adopte paraison éditoria du mouvement de","testimonios":{"testimonio":"nne ; Rose adopte paraison éditoria du mouvement de"},"texto":"incerta ; Krohn imprime le reste explicite. Effet l’air.","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-T-p1130-342","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"incerta motus redundantia · Hvid (f. 14r) + Rose","folios":[],"sigla":["Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-Tp-p1155-146","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00037), comme H et Rose · impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flatG, ordre de H","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-Tp-p1160-227","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incerta","aparato":"","testimonios":{},"texto":"codd. (S compris) · certa est une conjecture de Krohn, et l’édition maintient incerta avec H et Rose","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":1,"orden":54},{"id":"V297-glo-p340-210","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aeolis aereis","aparato":"aeolis aereis ] The former wording occurs in Rose’s printed text (1899, 22); Krohn (1912, 20) prints aeolis aereis and subsequently aeoli pilae aereae cavae. The familiar term aeolipile combines Aeolus with pila, “sphere”. Vitruvius describes a hollow bronze vessel with a narrow opening. These differences are recorded as editorial wordings rather than collapsed into an unverified general claim about manuscript spelling. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 1.6.2. Compare Rose, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1899), 22–23, and Krohn, Vitruvii ","texto":"The former wording occurs in Rose’s printed text (1899, 22); Krohn (1912, 20) prints aeolis aereis and subsequently aeoli pilae aereae cavae. The familiar term aeolipile combines Aeolus with pila, “sphere”. Vitruvius describes a hollow bronze vessel with a narrow opening. These differences are recorded as editorial wordings rather than collapsed into an unverified general claim about manuscript spelling. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 1.6.2. Compare Rose, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1899), 22–23, and Krohn, Vitruvii ","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":340,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=340","libro":1,"orden":54},{"id":"V297-glo-p341-187","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"de magnis et inmanibus","aparato":"de magnis et inmanibus ] The author explains the analytical method of the microcosm versus the macrocosm. The observation of a domestic and controlled phenomenon allows the architect to deduce the general laws of atmospheric physics (caeli ventorumque naturae rationibus), essential knowledge for the bioclimatic design of cities. 1.6.2 Wind is defined as a wave of flowing air caused by the impact of heat on moisture, expanding the vapor. This thermodynamic law is verified experimentally by the use of bronze aeolipiles (aeolipilis aereis), hollow spheres with a narrow conduit which, when filled with water and exposed to","texto":"The author explains the analytical method of the microcosm versus the macrocosm. The observation of a domestic and controlled phenomenon allows the architect to deduce the general laws of atmospheric physics (caeli ventorumque naturae rationibus), essential knowledge for the bioclimatic design of cities. 1.6.2 Wind is defined as a wave of flowing air caused by the impact of heat on moisture, expanding the vapor. This thermodynamic law is verified experimentally by the use of bronze aeolipiles (aeolipilis aereis), hollow spheres with a narrow conduit which, when filled with water and exposed to","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":341,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=341","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-glo-p284-565","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aeris fluens unda","aparato":"aeris fluens unda ] «onda» o corriente de aire en movimiento. La comparación es física y descriptiva; no debe presentarse como una formulación rigurosa de dinámica de fluidos en sentido moderno.","texto":"«onda» o corriente de aire en movimiento. La comparación es física y descriptiva; no debe presentarse como una formulación rigurosa de dinámica de fluidos en sentido moderno.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","libro":1,"orden":54},{"id":"V514-glo-p284-759","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cum fervor offendit umorem","aparato":"cum fervor offendit umorem ] Vitruvio explica el origen del viento mediante el encuentro del calor con la humedad dentro de su física antigua. Conviene conservar ese marco conceptual sin denominarlo «termodinámica». artificiosis rerum inventionibus: las invenciones técnicas permiten, según Vitruvio, inferir principios ocultos de la naturaleza. El pasaje presenta una analogía experimental, pero no debe describirse sin matices como un «modelo de laboratorio» en el sentido metodológico moderno. punctum angustissimum… vehementem flatum: la esfera posee una abertura muy estrecha y, al hervir el agua, expulsa un soplo fuerte. L","texto":"Vitruvio explica el origen del viento mediante el encuentro del calor con la humedad dentro de su física antigua. Conviene conservar ese marco conceptual sin denominarlo «termodinámica». artificiosis rerum inventionibus: las invenciones técnicas permiten, según Vitruvio, inferir principios ocultos de la naturaleza. El pasaje presenta una analogía experimental, pero no debe describirse sin matices como un «modelo de laboratorio» en el sentido metodológico moderno. punctum angustissimum… vehementem flatum: la esfera posee una abertura muy estrecha y, al hervir el agua, expulsa un soplo fuerte. L","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-glo-p286-1071","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aeris fluens unda","aparato":"aeris fluens unda ] « onde » ou courant d’air en mouvement. L’image est physique et descriptive ; elle ne constitue pas une formulation rigoureuse de dynamique des fluides au sens moderne.","texto":"« onde » ou courant d’air en mouvement. L’image est physique et descriptive ; elle ne constitue pas une formulation rigoureuse de dynamique des fluides au sens moderne.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","libro":1,"orden":54},{"id":"V554-glo-p286-1260","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cum fervor offendit umorem","aparato":"cum fervor offendit umorem ] Vitruve explique la naissance du vent par la rencontre de la chaleur et de l’humidité dans le cadre de sa physique antique. On évite de qualifier le passage de « thermodynamique ». artificiosis rerum inventionibus : les inventions techniques permettent, selon Vitruve, d’inférer certains principes cachés de la nature. Il s’agit d’une analogie expérimentale, mais non d’un « modèle de laboratoire » au sens méthodologique moderne. punctum angustissimum… vehementem flatum : la sphère possède une ouverture très étroite et, lorsque l’eau bout, un souffle puissant en sort. Une explication moderne peut","texto":"Vitruve explique la naissance du vent par la rencontre de la chaleur et de l’humidité dans le cadre de sa physique antique. On évite de qualifier le passage de « thermodynamique ». artificiosis rerum inventionibus : les inventions techniques permettent, selon Vitruve, d’inférer certains principes cachés de la nature. Il s’agit d’une analogie expérimentale, mais non d’un « modèle de laboratoire » au sens méthodologique moderne. punctum angustissimum… vehementem flatum : la sphère possède une ouverture très étroite et, lorsque l’eau bout, un souffle puissant en sort. Une explication moderne peut","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","libro":1,"orden":54},{"id":"V297-nota-125","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"The aeolipile is used here to demonstrate the action of heat on water and the resulting flow of air, in support of Vitruvius’s account of the winds (1.6.2).","contexto":"1.6.2 Wind is a flowing wave of air with a certain excess of motion. It arises when heat meets moisture and the impulse generated in producing breath forces out the power of the blast. This can be observed in bronze aeolipiles, through ingenious devices that reveal the truth of the hidden workings of the heavens. Hollow bronze spheres are made with a very narrow opening, filled with water and set beside a fire. Befor","nota":"125","parrafo":2371,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":54},{"id":"V514-nota-88","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La eolípila se usa aquí como dispositivo demostrativo de la acción del calor sobre el agua y del flujo de aire que de ello resulta, en apoyo de la doctrina vitruviana de los vientos (1.6.2).","contexto":"2. El viento es una onda de aire que fluye con una fluctuación incierta del movimiento. Nace cuando el calor choca con la humedad y el ímpetu de la producción del aliento expulsa la fuerza del soplo. Que esto es verdad puede verse en las eolípilas de bronce, y es posible, mediante ingeniosas invenciones técnicas, extraer la verdad divina acerca de las leyes ocultas del cielo. Se hacen, en efecto, eolípilas, bolas de ","nota":"88","parrafo":1864,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":54},{"id":"V554-nota-87","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"L’éolipyle sert ici de dispositif démonstratif de l’action de la chaleur sur l’eau et du flux d’air qui en résulte, à l’appui de la doctrine vitruvienne des vents (1.6.2).","contexto":"2. Le vent est une onde d’air qui coule avec une fluctuation incertaine du mouvement. Il naît lorsque la chaleur heurte l’humidité et que l’élan de la production du souffle chasse la force du vent. Que cela soit vrai, on peut le voir par les éolipyles de bronze, et il est possible, au moyen d’ingénieuses inventions techniques, de tirer la vérité divine touchant les lois cachées du ciel. On fait en effet des éolipyles","nota":"87","parrafo":1888,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":54},{"id":"V514-T-p1102-42","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Venti autem si ex om. habitationibus⟩ exclusi fuerint","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Confirma que el sujeto es suplemento.","folios":["14r"],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":55},{"id":"V514-T-p1102-43","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in ceteris ⟨minus⟩ om. ambos salubribus; ⟨molestus; namque ubi⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om.: ambos son suplementos de Krohn.","folios":["14r","14v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":55},{"id":"V514-T-p1108-91","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"⟨Venti autem si ex exclusi fuerint habitationibus⟩ exclusi fuerint materiationibus … rerum materiae rationibus … natura e principiis … rerum naturae temperatae principiis … temperata"},"texto":"Suplemento de Krohn conservado entre ⟨ ⟩: restituye el sujeto. Se restituye el texto transmitido (H, G, Rose); Krohn: materiationibus … rerum natura e principiis.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":1,"orden":55},{"id":"V514-T-p1109-108","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Venti autem si ex habitationibus⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"suplemento marcado · om. Hvid · Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":1,"orden":55},{"id":"V554-T-p1111-239","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Venti autem si ex om. habitationibus⟩ exclusi fuerint","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Confirme que le sujet est un supplément.","folios":["14r"],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":55},{"id":"V554-T-p1111-240","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in ceteris ⟨minus⟩ om. les deux salubribus ; ⟨molestus ; namque ubi⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H om. : les deux sont des suppléments de Krohn.","folios":["14r","14v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":55},{"id":"V554-T-p1117-288","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"⟨Venti autem si ex exclusi fuerint habitationibus⟩ exclusi fuerint materiationibus … rerum materiae rationibus … natura e principiis … rerum naturae temperatae principiis … temperata"},"texto":"Supplément de Krohn conservé entre ⟨ ⟩ : il restitue le sujet. On restitue le texte transmis (H, G, Rose) ; Krohn : materiationibus … rerum natura e principiis.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":1,"orden":55},{"id":"V554-T-p1118-305","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Venti autem si ex habitationibus⟩","aparato":"⟨Venti autem si ex habitationibus⟩ ] Krohn","testimonios":{"testimonio":"Krohn"},"texto":"supplément signalé","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":1,"orden":55},{"id":"V297-glo-p342-2245","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Non detractionibus sed adiectionibus","aparato":"Non detractionibus sed adiectionibus ] A fundamental therapeutic concept of Galenic and Hippocratic medicine. Bodies suffered from 330","texto":"A fundamental therapeutic concept of Galenic and Hippocratic medicine. Bodies suffered from 330","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=342","libro":1,"orden":55},{"id":"V297-glo-p343-388","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"detrahit sucum","aparato":"detrahit sucum ] Vitruvius offers a microclimatic explanation based on physical evaporation. The air agitated by the wind becomes thinner or more subtle (extenuatur) and acts by increasing the rate of perspiration and drying of the patient's mucous membranes. By stripping away the sucus (the bodily juices or fluids that maintained the flexibility and defense of the tissues), the wind accelerates the emaciation or malnutrition (exiliora) of the patients. •","texto":"Vitruvius offers a microclimatic explanation based on physical evaporation. The air agitated by the wind becomes thinner or more subtle (extenuatur) and acts by increasing the rate of perspiration and drying of the patient's mucous membranes. By stripping away the sucus (the bodily juices or fluids that maintained the flexibility and defense of the tissues), the wind accelerates the emaciation or malnutrition (exiliora) of the patients. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":343,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=343","libro":1,"orden":55},{"id":"V297-glo-p343-847","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lenis et crassus aer","aparato":"lenis et crassus aer ] The paradox of \"thick or dense air.\" While modern urban planning prioritizes constant ventilation, ancient science considered that still, warm, and dense (crassus) air inside sheltered alleyways acted as a physical balm for damaged lungs. Lacking turbulence (perflatus), this stable air provided an environmental rest that allowed the body to absorb nutrients and recover lost energy. 1.6.3 The exclusion of winds in urban design generates optimal thermal stability (temperature) for the recovery from chronic respiratory pathologies, such as catarrh (gravedo), bronchitis (arteriace), tuberculosis (","texto":"The paradox of \"thick or dense air.\" While modern urban planning prioritizes constant ventilation, ancient science considered that still, warm, and dense (crassus) air inside sheltered alleyways acted as a physical balm for damaged lungs. Lacking turbulence (perflatus), this stable air provided an environmental rest that allowed the body to absorb nutrients and recover lost energy. 1.6.3 The exclusion of winds in urban design generates optimal thermal stability (temperature) for the recovery from chronic respiratory pathologies, such as catarrh (gravedo), bronchitis (arteriace), tuberculosis (","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":343,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=343","libro":1,"orden":55},{"id":"V514-glo-p284-2561","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non detractionibus sed adiectionibus","aparato":"non detractionibus sed adiectionibus ] Vitruvio distingue enfermedades que, según la terapéutica antigua, requieren «adiciones» más que «sustracciones». La nota conserva esa oposición sin convertirla en una doctrina galénica plenamente desarrollada que el texto no formula.","texto":"Vitruvio distingue enfermedades que, según la terapéutica antigua, requieren «adiciones» más que «sustracciones». La nota conserva esa oposición sin convertirla en una doctrina galénica plenamente desarrollada que el texto no formula.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","libro":1,"orden":55},{"id":"V514-glo-p285-132","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lenis et crassus aer","aparato":"lenis et crassus aer ] «aire suave y denso». Vitruvio lo contrapone al aire agitado por los vientos y le atribuye un efecto reparador sobre ciertos enfermos. La afirmación se mantiene como parte de su fisiología ambiental antigua. I.6.4 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) oriente / occidente aequinoctiali: expresiones que señalan el este y el oeste equinocciales, es decir, los puntos del horizonte asociados al orto y ocaso del Sol en los equinoccios.","texto":"«aire suave y denso». Vitruvio lo contrapone al aire agitado por los vientos y le atribuye un efecto reparador sobre ciertos enfermos. La afirmación se mantiene como parte de su fisiología ambiental antigua. I.6.4 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) oriente / occidente aequinoctiali: expresiones que señalan el este y el oeste equinocciales, es decir, los puntos del horizonte asociados al orto y ocaso del Sol en los equinoccios.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","libro":1,"orden":55},{"id":"V554-glo-p287-30","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non detractionibus sed adiectionibus","aparato":"non detractionibus sed adiectionibus ] Vitruve distingue des maladies qui, selon la thérapeutique antique, requièrent des « additions » plutôt que des « soustractions ». La note conserve cette opposition sans la transformer en doctrine galénique pleinement développée.","texto":"Vitruve distingue des maladies qui, selon la thérapeutique antique, requièrent des « additions » plutôt que des « soustractions ». La note conserve cette opposition sans la transformer en doctrine galénique pleinement développée.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":1,"orden":55},{"id":"V554-glo-p287-583","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"lenis et crassus aer","aparato":"lenis et crassus aer ] « air doux et dense ». Vitruve l’oppose à l’air agité par les vents et lui attribue un effet réparateur sur certains malades. Cette affirmation est conservée comme élément de sa physiologie environnementale antique. I.6.4 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) oriente / occidente aequinoctiali : expressions qui désignent l’est et l’ouest équinoxiaux, c’est-àdire les points de l’horizon associés au lever et au coucher du Soleil aux équinoxes.","texto":"« air doux et dense ». Vitruve l’oppose à l’air agité par les vents et lui attribue un effet réparateur sur certains malades. Cette affirmation est conservée comme élément de sa physiologie environnementale antique. I.6.4 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) oriente / occidente aequinoctiali : expressions qui désignent l’est et l’ouest équinoxiaux, c’est-àdire les points de l’horizon associés au lever et au coucher du Soleil aux équinoxes.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":1,"orden":55},{"id":"V514-nota-89","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.6.3 (suplemento inicial). Se conserva ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, con el suplemento visible del texto de trabajo. Rose 1899, p. 23, imprime ⟨igitur venti si ex habitationibus⟩. Se consignan ambas constituciones; no se identifica el Igitur de Rose con el texto de la base vigente ni se atribuye el suplemento actual a H. El responsable exacto del suplemento de trabajo permanece pendiente de cotejo. Estado: provisional · pendiente de facsímil/Budé. Tipo: S. Cf. conspectus maestro.","contexto":"3. ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩ exclusi fuerint, non solum efficient corporibus valentibus locum salubrem, sed etiam si qui morbi ex aliis vitiis forte nascentur, qui in ceteris ⟨minus⟩ salubribus locis habent curationes medicinae contrariae, in his propter exclusiones ventorum temperatura expeditius curabuntur. Vitia autem sunt, quae difficulter curantur in regionibus, quae sunt supra scriptae, haec: gravitudo","nota":"89","parrafo":1865,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":55},{"id":"V514-nota-90","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.6.3 ⟨minus⟩. Se conserva in ceteris ⟨minus⟩ salubribus locis, con el suplemento visible. ⟨minus⟩ introduce la comparación sanitaria y es independiente del suplemento inicial del mismo parágrafo. Su origen (Krohn, Rose, Budé o esta recensio) no ha sido verificado aquí sobre facsímil ni se atribuye a H. El suplemento permanece provisional. La traducción refleja la comparación marcada por ⟨minus⟩ y señala su carácter editorial. Estado: provisional · pendiente de facsímil/Budé. Tipo: S. Cf. conspectus maestro.","contexto":"3. ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩ exclusi fuerint, non solum efficient corporibus valentibus locum salubrem, sed etiam si qui morbi ex aliis vitiis forte nascentur, qui in ceteris ⟨minus⟩ salubribus locis habent curationes medicinae contrariae, in his propter exclusiones ventorum temperatura expeditius curabuntur. Vitia autem sunt, quae difficulter curantur in regionibus, quae sunt supra scriptae, haec: gravitudo","nota":"90","parrafo":1865,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":55},{"id":"V514-nota-91","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota textual [F] — I.6.3. Rose (1899) imprime la restitución <igitur venti si ex habitationibus> al comienzo de la sección. La presente edición adopta esa restitución por coherencia con su texto base y evita afirmar unanimidad editorial cuando las reconstrucciones de la laguna difieren en la tradición crítica.","contexto":"3. Y si los vientos se excluyen de las habitaciones, no solo harán el lugar salubre para los cuerpos sanos, sino que también, si por azar nacen algunas enfermedades por otros defectos, que en otros lugares menos salubres tienen curaciones de medicina contraria, en estos, por la exclusión de los vientos, se curarán con más facilidad gracias a la temperatura. Y los defectos que se curan con dificultad en las regiones q","nota":"91","parrafo":1866,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":55},{"id":"V554-nota-88","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.6.3 (supplément initial). On conserve ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, avec le supplément visible du texte de travail. Rose 1899, p. 23, imprime ⟨igitur venti si ex habitationibus⟩. Les deux constitutions sont consignées ; on n’identifie pas l’Igitur de Rose avec le texte de la base en vigueur et on n’attribue pas le supplément actuel à H. Le responsable exact du supplément de travail reste en attente de collation. État : provisoire · en attente de fac-similé/Budé. Type : S. Cf. conspectus maître.","contexto":"3. ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩ exclusi fuerint, non solum efficient corporibus valentibus locum salubrem, sed etiam si qui morbi ex aliis vitiis forte nascentur, qui in ceteris ⟨minus⟩ salubribus locis habent curationes medicinae contrariae, in his propter exclusiones ventorum temperatura expeditius curabuntur. Vitia autem sunt, quae difficulter curantur in regionibus, quae sunt supra scriptae, haec: gravitudo","nota":"88","parrafo":1889,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":55},{"id":"V554-nota-89","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"[F] I.6.3 ⟨minus⟩. On conserve in ceteris ⟨minus⟩ salubribus locis, avec le supplément visible. ⟨minus⟩ introduit la comparaison sanitaire et est indépendant du supplément initial du même paragraphe. Son origine (Krohn, Rose, Budé ou la présente recensio) n’a pas été vérifiée ici sur fac-similé et n’est pas attribuée à H. Le supplément reste provisoire. La traduction reflète la comparaison marquée par ⟨minus⟩ et signale son caractère éditorial. État : provisoire · en attente de fac-similé/Budé. Type : S. Cf. conspectus maître.","contexto":"3. ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩ exclusi fuerint, non solum efficient corporibus valentibus locum salubrem, sed etiam si qui morbi ex aliis vitiis forte nascentur, qui in ceteris ⟨minus⟩ salubribus locis habent curationes medicinae contrariae, in his propter exclusiones ventorum temperatura expeditius curabuntur. Vitia autem sunt, quae difficulter curantur in regionibus, quae sunt supra scriptae, haec: gravitudo","nota":"89","parrafo":1889,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":55},{"id":"V554-nota-90","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note textuelle [F] — I.6.3. Rose (1899) imprime la restitution <igitur venti si ex habitationibus> au début de la section. La présente édition adopte cette restitution conformément à son texte de base et évite d’affirmer une unanimité éditoriale lorsque les reconstructions de la lacune diffèrent.","contexto":"3. Et si l’on exclut les vents des habitations, non seulement ils rendront le lieu salubre pour les corps valides, mais encore, si par hasard des maladies naissent d’autres défauts, qui dans d’autres lieux moins salubres ont des traitements de médecine contraire, dans ceux-ci, grâce à l’exclusion des vents, elles seront plus facilement guéries par la température. Les maux qui se guérissent difficilement dans les régi","nota":"90","parrafo":1890,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":55},{"id":"V297-glo-p346-1252","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"metam marmoream","aparato":"metam marmoream ] The meta refers to the conical or pyramidal shape that crowns the roof of the tower, constructed with interlocking Pentelic marble slabs. Its design imitated the meta of Roman circuses, serving as a solid and elevated base for the automaton's axis. • Tritonem aereum...","texto":"The meta refers to the conical or pyramidal shape that crowns the roof of the tower, constructed with interlocking Pentelic marble slabs. Its design imitated the meta of Roman circuses, serving as a solid and elevated base for the automaton's axis. • Tritonem aereum...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","libro":1,"orden":56},{"id":"V297-glo-p346-1539","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"indicem virgam","aparato":"indicem virgam ] The description of this bronze Triton represents the first historical record of an automated anemoscope or weathervane. The mythological marine figure functioned under simple static and aerodynamic principles: as the air current acted upon the Triton's tail or folds, it rotated on a central pivot until it offered the least resistance to the wind, aligning its torso and the indicator rod (virga) towards the exact quadrant from which the wind originated, pointing to the sculpted deity that generated it. 1.6.4 In contrast to the traditional theory of the four cardinal winds, Vitruvius adopted the","texto":"The description of this bronze Triton represents the first historical record of an automated anemoscope or weathervane. The mythological marine figure functioned under simple static and aerodynamic principles: as the air current acted upon the Triton's tail or folds, it rotated on a central pivot until it offered the least resistance to the wind, aligning its torso and the indicator rod (virga) towards the exact quadrant from which the wind originated, pointing to the sculpted deity that generated it. 1.6.4 In contrast to the traditional theory of the four cardinal winds, Vitruvius adopted the","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","libro":1,"orden":56},{"id":"V297-glo-p346-517","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Andronicus Cyrrestes","aparato":"Andronicus Cyrrestes ] Andronicus of Cyrrhus (Syrian by origin), astronomer and mathematician of the 1st century BC. His tower in the Roman Agora of Athens combined a multiple sundial, an internal water clock (clepsydra) for cloudy days and the weathervane system described by Vitruvius, constituting a compendium of the sciences of astronomy and gnomonics of the time. •","texto":"Andronicus of Cyrrhus (Syrian by origin), astronomer and mathematician of the 1st century BC. His tower in the Roman Agora of Athens combined a multiple sundial, an internal water clock (clepsydra) for cloudy days and the weathervane system described by Vitruvius, constituting a compendium of the sciences of astronomy and gnomonics of the time. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","libro":1,"orden":56},{"id":"V514-glo-p285-601","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Andronicus Cyrrestes","aparato":"Andronicus Cyrrestes ] Andrónico de Cirro, autor asociado a la torre octogonal ateniense. Su actividad suele situarse en época helenística tardía; la edición evita fijar una biografía más precisa de lo que permiten las fuentes.","texto":"Andrónico de Cirro, autor asociado a la torre octogonal ateniense. Su actividad suele situarse en época helenística tardía; la edición evita fijar una biografía más precisa de lo que permiten las fuentes.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","libro":1,"orden":56},{"id":"V554-glo-p287-1063","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Andronicus Cyrrestes","aparato":"Andronicus Cyrrestes ] Andronicus de Cyrrhus, associé à la tour octogonale d’Athènes. Son activité est généralement placée à l’époque hellénistique tardive ; la présente édition évite de préciser sa biographie au-delà de ce que permettent les sources.","texto":"Andronicus de Cyrrhus, associé à la tour octogonale d’Athènes. Son activité est généralement placée à l’époque hellénistique tardive ; la présente édition évite de préciser sa biographie au-delà de ce que permettent les sources.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":1,"orden":56},{"id":"V297-nota-126","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"The so-called Tower of the Winds at Athens, attributed to Andronicus of Cyrrhus, is a Hellenistic octagonal building associated with representations of eight winds. Vitruvius uses it as material support for his anemological system.","contexto":"1.6.4 Some have held that there are four winds: Solanus from the equinoctial east, Auster from the south, Favonius from the equinoctial west and Septentrio from the north. Those who investigated more carefully, however, stated that there are eight, notably Andronicus of Cyrrhus. As an example he erected an octagonal marble tower at Athens, with an image of each wind carved on the face corresponding to the direction f","nota":"126","parrafo":2399,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V297-nota-127","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius’s account of the winds (1.6) begins with eight principal winds, associated with Andronicus of Cyrrhus and the Tower of the Winds at Athens. Streets laid along the bisectors of the octants are intended to exclude direct currents from their axes. At 1.6.10 he adds sixteen subsidiary names to the eight principal winds, giving a twenty-four-wind scheme. Compare Aristotle, Meteorologica 2.6, and Pliny, Natural History 2.119–121.","contexto":"1.6.4 Some have held that there are four winds: Solanus from the equinoctial east, Auster from the south, Favonius from the equinoctial west and Septentrio from the north. Those who investigated more carefully, however, stated that there are eight, notably Andronicus of Cyrrhus. As an example he erected an octagonal marble tower at Athens, with an image of each wind carved on the face corresponding to the direction f","nota":"127","parrafo":2399,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V514-nota-92","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La llamada Torre de los Vientos de Atenas, atribuida a Andrónico de Cirro, es un edificio octogonal helenístico asociado a representaciones de ocho vientos. Vitruvio la utiliza como apoyo material de su sistema anemológico.","contexto":"4. Algunos opinaron que los vientos son cuatro: desde el oriente equinoccial, el solano; desde el mediodía, el austro; desde el occidente equinoccial, el favonio; desde la región septentrional, el septentrión. Pero quienes investigaron con más diligencia transmitieron que son ocho, sobre todo Andrónico de Cirro, quien incluso colocó como modelo en Atenas una torre de mármol octogonal y en cada lado del octógono dibuj","nota":"92","parrafo":1868,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V514-nota-93","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La doctrina vitruviana de los vientos (1.6) parte de un esquema de ocho vientos principales —frente a la rosa de cuatro o de doce de otras tradiciones—, que Vitruvio atribuye a Andrónico de Cirro, constructor en Atenas de la célebre Torre de los Vientos (Horologion). El trazado de las calles en bisectriz de los octantes buscaba «excluir» las corrientes de los ejes. Cf. la subdivisión en veinticuatro vientos —cada uno de los ocho principales flanqueado por dos secundarios— que el propio Vitruvio desarrolla a continuación (1.6.10) y los paralelos en Aristóteles, Meteorologica 2.6, y Plinio, Nat. 2.119–121.","contexto":"4. Algunos opinaron que los vientos son cuatro: desde el oriente equinoccial, el solano; desde el mediodía, el austro; desde el occidente equinoccial, el favonio; desde la región septentrional, el septentrión. Pero quienes investigaron con más diligencia transmitieron que son ocho, sobre todo Andrónico de Cirro, quien incluso colocó como modelo en Atenas una torre de mármol octogonal y en cada lado del octógono dibuj","nota":"93","parrafo":1868,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V514-nota-94","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arqueológica [T] — I.6.4. Vitruvio contrapone una división de cuatro vientos a otra de ocho y cita como ejemplo la torre octogonal de Andrónico de Cirro en Atenas, decorada con personificaciones de los vientos y coronada, según su descripción, por un Tritón de bronce que giraba con el viento. El monumento conservado confirma la planta octogonal y los relieves eólicos; la veleta de bronce no se conserva.","contexto":"4. Algunos opinaron que los vientos son cuatro: desde el oriente equinoccial, el solano; desde el mediodía, el austro; desde el occidente equinoccial, el favonio; desde la región septentrional, el septentrión. Pero quienes investigaron con más diligencia transmitieron que son ocho, sobre todo Andrónico de Cirro, quien incluso colocó como modelo en Atenas una torre de mármol octogonal y en cada lado del octógono dibuj","nota":"94","parrafo":1868,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V554-nota-91","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La « Tour des Vents » d’Athènes, attribuée à Andronicos de Cyrrhos, est un édifice octogonal hellénistique associé à des représentations de huit vents. Vitruve l’emploie comme support matériel de son système anémologique.","contexto":"4. Certains ont pensé que les vents étaient quatre : de l’orient équinoxial, le solanus ; du midi, l’auster ; de l’occident équinoxial, le favonius ; de la région septentrionale, le septentrion. Mais ceux qui ont fait des recherches plus diligentes ont transmis qu’ils sont huit, surtout Andronicos de Cyrrhos, qui plaça même à Athènes, comme modèle, une tour de marbre octogonale et dessina sur chaque côté de l’octogon","nota":"91","parrafo":1892,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V554-nota-92","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La doctrine des vents de Vitruve (1.6) repose sur un système de huit vents principaux – contrairement aux roses des vents à quatre ou douze vents d’autres traditions – que Vitruve attribue à Andronicus de Cyrrhus, bâtisseur à Athènes de la célèbre Tour des Vents (Horologion). Le tracé des rues divisant les octants visait à « exclure » les courants des axes. Cf. la subdivision en vingt-quatre vents — chacun des huit vents principaux flanqué de deux vents secondaires — que Vitruve lui-même développe plus loin (1.6.10) et les parallèles chez Aristote (Météorologie 2.6) et Pline (Histoire naturelle 2.119–121).","contexto":"4. Certains ont pensé que les vents étaient quatre : de l’orient équinoxial, le solanus ; du midi, l’auster ; de l’occident équinoxial, le favonius ; de la région septentrionale, le septentrion. Mais ceux qui ont fait des recherches plus diligentes ont transmis qu’ils sont huit, surtout Andronicos de Cyrrhos, qui plaça même à Athènes, comme modèle, une tour de marbre octogonale et dessina sur chaque côté de l’octogon","nota":"92","parrafo":1892,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V554-nota-93","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note archéologique [T] — I.6.4. Vitruve oppose une division de quatre vents à une division de huit et cite la tour octogonale d’Andronicus de Cyrrhus à Athènes, ornée de personnifications des vents et surmontée, selon son témoignage, d’un Triton de bronze tournant avec le vent. Le monument conservé confirme le plan octogonal et les reliefs des vents ; la girouette de bronze a disparu.turrim marmoream octagonon : tour octogonale de marbre attribuée à Andronicus de Cyrrhus, conservée dans le secteur de l’Agora romaine d’Athènes et connue comme la Tour des Vents. Vitruve la cite comme exemple matériel du système à huit vents, non comme « archétype » philosophique.","contexto":"4. Certains ont pensé que les vents étaient quatre : de l’orient équinoxial, le solanus ; du midi, l’auster ; de l’occident équinoxial, le favonius ; de la région septentrionale, le septentrion. Mais ceux qui ont fait des recherches plus diligentes ont transmis qu’ils sont huit, surtout Andronicos de Cyrrhos, qui plaça même à Athènes, comme modèle, une tour de marbre octogonale et dessina sur chaque côté de l’octogon","nota":"93","parrafo":1892,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":56},{"id":"V297-glo-p348-1190","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sic erit ratiocinandum","aparato":"sic erit ratiocinandum ] The term ratiocinandum does not refer to mere theoretical reflection, but to the use of mathematical reason and instrumental gnomonics. In the following paragraphs, Vitruvius will mathematically explain the use of the gnomon to draw the exact meridian line, a rigorous geometric method that surpasses empirical estimations by eye. 1.6.5 The octagonal compass rose is completed by four intercardinal winds defined by the solstices: the Euro (Eurus) in the southeast or winter sunrise; the Africus (Africus) in the southwest or winter sunset; the Caurus or Corus (Caurus/Corus) in the northwest; and th","texto":"The term ratiocinandum does not refer to mere theoretical reflection, but to the use of mathematical reason and instrumental gnomonics. In the following paragraphs, Vitruvius will mathematically explain the use of the gnomon to draw the exact meridian line, a rigorous geometric method that surpasses empirical estimations by eye. 1.6.5 The octagonal compass rose is completed by four intercardinal winds defined by the solstices: the Euro (Eurus) in the southeast or winter sunrise; the Africus (Africus) in the southwest or winter sunset; the Caurus or Corus (Caurus/Corus) in the northwest; and th","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","libro":1,"orden":57},{"id":"V297-glo-p348-170","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Aquilo","aparato":"Aquilo ] Definition of the four collateral directions that complete the octagonal system (compass rose): ◦ Euro (Eurus): Southeast wind, located between east (Solanus) and south (Auster). ◦","texto":"Definition of the four collateral directions that complete the octagonal system (compass rose): ◦ Euro (Eurus): Southeast wind, located between east (Solanus) and south (Auster). ◦","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","libro":1,"orden":57},{"id":"V297-glo-p348-359","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Africus","aparato":"Africus ] Southwest wind, blew from the Roman province of Africa towards Italy, between the south (Auster) and the west (Favonius). ◦ Cauru (Caurus / Corus): Wind from the northwest, between the west (Favonius) and the north (Septentrio). Vitruvius ascertains a fact of technical sociolinguistics: the dialectal phonetic form Corus was much more frequent (plures vocant) than the cultic or archaic term Caurus. ◦","texto":"Southwest wind, blew from the Roman province of Africa towards Italy, between the south (Auster) and the west (Favonius). ◦ Cauru (Caurus / Corus): Wind from the northwest, between the west (Favonius) and the north (Septentrio). Vitruvius ascertains a fact of technical sociolinguistics: the dialectal phonetic form Corus was much more frequent (plures vocant) than the cultic or archaic term Caurus. ◦","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","libro":1,"orden":57},{"id":"V297-glo-p348-771","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Aquilo","aparato":"Aquilo ] Northeast wind, with cold and dry characteristics, located between the north (Septentrio) and the east (Solanus). • numbers, names,","texto":"Northeast wind, with cold and dry characteristics, located between the north (Septentrio) and the east (Solanus). • numbers, names,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","libro":1,"orden":57},{"id":"V514-glo-p285-2643","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"numerus et nomina et partes","aparato":"numerus et nomina et partes ] Vitruvio resume que el sistema permite reconocer el número de vientos, sus nombres y las regiones desde las que soplan. La frase no constituye una «tríada taxonómica» ni una doctrina matemática del urbanismo.","texto":"Vitruvio resume que el sistema permite reconocer el número de vientos, sus nombres y las regiones desde las que soplan. La frase no constituye una «tríada taxonómica» ni una doctrina matemática del urbanismo.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","libro":1,"orden":57},{"id":"V554-glo-p287-2574","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Eurus","aparato":"Eurus ] Vent du sud-est, situé entre l’est (Solanus) et le sud (Auster). Africus : vent du secteur sud-ouest, entre Auster et Favonius. Le passage ne l’explique pas par une trajectoire météorologique depuis la province romaine d’Afrique. Caurus / Corus : vent du secteur nord-ouest, entre Favonius et Septentrio. Vitruve observe simplement que beaucoup l’appellent Corus.","texto":"Vent du sud-est, situé entre l’est (Solanus) et le sud (Auster). Africus : vent du secteur sud-ouest, entre Auster et Favonius. Le passage ne l’explique pas par une trajectoire météorologique depuis la province romaine d’Afrique. Caurus / Corus : vent du secteur nord-ouest, entre Favonius et Septentrio. Vitruve observe simplement que beaucoup l’appellent Corus.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":1,"orden":57},{"id":"V554-glo-p288-206","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"numerus et nomina et partes","aparato":"numerus et nomina et partes ] Vitruve résume que le système permet d’identifier le nombre des vents, leurs noms et les régions d’où ils soufflent. Il ne s’agit pas d’une « triade taxonomique » de l’urbanisme scientifique.","texto":"Vitruve résume que le système permet d’identifier le nombre des vents, leurs noms et les régions d’où ils soufflent. Il ne s’agit pas d’une « triade taxonomique » de l’urbanisme scientifique.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","libro":1,"orden":57},{"id":"V554-glo-p288-428","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"sic erit ratiocinandum","aparato":"sic erit ratiocinandum ] « ainsi faudra-t-il procéder/calculer ». La formule introduit la construction géométrique au gnomon et au compas ; elle n’implique pas à elle seule une doctrine mathématique plus large. I.6.6 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) ad libellam / amussium : le passage exige une surface horizontale de référence. Amussium désigne ici une pièce ou un plan de contrôle en marbre ; libella, l’instrument ou le procédé de nivellement. Le texte ne précise ni que l’amussium soit un disque circulaire ni que la libella soit nécessairement un niveau à eau. gnomon / σκιαθήρας : le gnomon est la piè","texto":"« ainsi faudra-t-il procéder/calculer ». La formule introduit la construction géométrique au gnomon et au compas ; elle n’implique pas à elle seule une doctrine mathématique plus large. I.6.6 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) ad libellam / amussium : le passage exige une surface horizontale de référence. Amussium désigne ici une pièce ou un plan de contrôle en marbre ; libella, l’instrument ou le procédé de nivellement. Le texte ne précise ni que l’amussium soit un disque circulaire ni que la libella soit nécessairement un niveau à eau. gnomon / σκιαθήρας : le gnomon est la piè","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","libro":1,"orden":57},{"id":"V514-nota-95","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota griega [F] — I.6.6. Vitruvio denomina al gnomon indagator umbrae con el término griego σκιαθήρας. La tradición manuscrita presenta variantes gráficas; la edición normaliza aquí la forma griega para facilitar la lectura y conserva en el aparato la advertencia ecdótica.","contexto":"5. Así, están situados entre el solano y el austro, desde el oriente invernal, el euro; entre el austro y el favonio, desde el occidente invernal, el áfrico; entre el favonio y el septentrión, el cauro, que muchos llaman coro; entre el septentrión y el solano, el aquilón. De este modo parece expresarse de manera que se vea claro el número, los nombres y las partes de donde soplan los soplos determinados de los viento","nota":"95","parrafo":1871,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":57},{"id":"V514-nota-96","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Σκιαθήρας significa literalmente «cazador/observador de sombra». El procedimiento de sombras iguales de mañana y tarde permite obtener una línea meridiana sin recurrir a una brújula.","contexto":"5. Así, están situados entre el solano y el austro, desde el oriente invernal, el euro; entre el austro y el favonio, desde el occidente invernal, el áfrico; entre el favonio y el septentrión, el cauro, que muchos llaman coro; entre el septentrión y el solano, el aquilón. De este modo parece expresarse de manera que se vea claro el número, los nombres y las partes de donde soplan los soplos determinados de los viento","nota":"96","parrafo":1871,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":57},{"id":"V554-nota-94","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note grecque [F] — I.6.6. Vitruve nomme le gnomon indagator umbrae au moyen du grec σκιαθήρας. La tradition manuscrite présente des variantes graphiques ; la présente édition normalise la forme grecque pour la lisibilité et conserve l’avertissement ecdotique dans l’appareil.","contexto":"5. Ainsi sont placés, entre le solanus et l’auster, de l’orient d’hiver, l’eurus ; entre l’auster et le favonius, de l’occident d’hiver, l’africus ; entre le favonius et le septentrion, le caurus, que beaucoup appellent corus ; entre le septentrion et le solanus, l’aquilon. Il semble exprimé de cette manière, de sorte qu’apparaissent clairement le nombre, les noms et les parties d’où soufflent les souffles déterminés","nota":"94","parrafo":1895,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":57},{"id":"V554-nota-95","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Σκιαθήρας signifie littéralement « observateur/chasseur d’ombre ». La méthode des ombres égales du matin et de l’après-midi permet de construire une ligne méridienne sans recourir à une boussole.","contexto":"5. Ainsi sont placés, entre le solanus et l’auster, de l’orient d’hiver, l’eurus ; entre l’auster et le favonius, de l’occident d’hiver, l’africus ; entre le favonius et le septentrion, le caurus, que beaucoup appellent corus ; entre le septentrion et le solanus, l’aquilon. Il semble exprimé de cette manière, de sorte qu’apparaissent clairement le nombre, les noms et les parties d’où soufflent les souffles déterminés","nota":"95","parrafo":1895,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":57},{"id":"V514-T-p1102-44","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"gnomon, [indagator presente umbrae]","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H transmite la glosa latina.","folios":["15r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":1,"orden":58},{"id":"V554-T-p1111-241","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"gnomon, [indagator présent umbrae]","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H transmet la glose latine.","folios":["15r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":1,"orden":58},{"id":"V297-glo-p350-1679","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Antemeridiana circiter hora quinta","aparato":"Antemeridiana circiter hora quinta ] Vitruvius prescribes a specific time window for taking the first measurement. Since the Roman day was divided into 12 variable hours from sunrise to sunset, the fifth hour of the morning corresponds to the period immediately before noon (the solar zenith occurs exactly at the end of the sixth hour). During this time, the shadow of the gnomon is long and sharp enough to be indexed accurately, and its speed of movement allows for clear marking. • Circinus diductus /","texto":"Vitruvius prescribes a specific time window for taking the first measurement. Since the Roman day was divided into 12 variable hours from sunrise to sunset, the fifth hour of the morning corresponds to the period immediately before noon (the solar zenith occurs exactly at the end of the sixth hour). During this time, the shadow of the gnomon is long and sharp enough to be indexed accurately, and its speed of movement allows for clear marking. • Circinus diductus /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":350,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=350","libro":1,"orden":58},{"id":"V297-glo-p350-2184","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.6","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"linea rotundationis","aparato":"linea rotundationis ] The method of concentric circles or equal shadows. By drawing a circle taking as the exact radius the length of the shadow of the fifth hour of the morning, Vitruvius generates a geometric control arc based on the astronomical principle that the 338","texto":"The method of concentric circles or equal shadows. By drawing a circle taking as the exact radius the length of the shadow of the fifth hour of the morning, Vitruvius generates a geometric control arc based on the astronomical principle that the 338","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":350,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=350","libro":1,"orden":58},{"id":"V514-glo-p286-842","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"antemeridiana circiter hora quinta","aparato":"antemeridiana circiter hora quinta ] «aproximadamente hacia la quinta hora antes del mediodía» dentro del sistema horario antiguo de horas estacionales. Su equivalencia con una hora moderna varía según estación y latitud; no debe fijarse automáticamente en las 11:00. circino diducto / linea rotundationis: con el compás abierto hasta la longitud de la sombra matutina se traza una circunferencia desde el centro. El segundo punto se obtiene cuando la sombra vespertina vuelve a alcanzar esa misma circunferencia. parem antemeridianae umbrae postmeridianam: el procedimiento utiliza dos sombras de igual longitud, una antes y otra despué","texto":"«aproximadamente hacia la quinta hora antes del mediodía» dentro del sistema horario antiguo de horas estacionales. Su equivalencia con una hora moderna varía según estación y latitud; no debe fijarse automáticamente en las 11:00. circino diducto / linea rotundationis: con el compás abierto hasta la longitud de la sombra matutina se traza una circunferencia desde el centro. El segundo punto se obtiene cuando la sombra vespertina vuelve a alcanzar esa misma circunferencia. parem antemeridianae umbrae postmeridianam: el procedimiento utiliza dos sombras de igual longitud, una antes y otra despué","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=286","libro":1,"orden":58},{"id":"V554-glo-p288-1273","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"antemeridiana circiter hora quinta","aparato":"antemeridiana circiter hora quinta ] « environ vers la cinquième heure avant midi » dans le système antique des heures saisonnières. Son équivalence avec une heure moderne varie selon la saison et la latitude ; elle ne peut être fixée automatiquement à 11 h. circino diducto / linea rotundationis : le compas est ouvert à la longueur de l’ombre matinale et une circonférence est tracée depuis le centre. Le second point est obtenu lorsque l’ombre de l’aprèsmidi atteint à nouveau cette même circonférence. parem antemeridianae umbrae postmeridianam : le procédé utilise deux ombres de même longueur, l’une avant et l’autre après midi, af","texto":"« environ vers la cinquième heure avant midi » dans le système antique des heures saisonnières. Son équivalence avec une heure moderne varie selon la saison et la latitude ; elle ne peut être fixée automatiquement à 11 h. circino diducto / linea rotundationis : le compas est ouvert à la longueur de l’ombre matinale et une circonférence est tracée depuis le centre. Le second point est obtenu lorsque l’ombre de l’aprèsmidi atteint à nouveau cette même circonférence. parem antemeridianae umbrae postmeridianam : le procédé utilise deux ombres de même longueur, l’une avant et l’autre après midi, af","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","libro":1,"orden":58},{"id":"V297-nota-128","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.6","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Σκιαθήρας literally means “shadow hunter” or “shadow observer”. The procedure using morning and afternoon shadows of equal length establishes a meridian line without using a magnetic compass.","contexto":"1.6.6 Let a marble plane be set level in the center of the city, or let the ground be smoothed with a straightedge and level so that a marble plane is unnecessary. Place a bronze gnomon, a shadow-tracer, at its center. At about the fifth hour of the morning mark the tip of the gnomon’s shadow. With the compasses opened from the center to that mark, describe a circle. Then observe the growing shadow in the afternoon; ","nota":"128","parrafo":2429,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":58},{"id":"V297-glo-p353-1402","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"octavae partis designatio","aparato":"octavae partis designatio ] A practical, highly precise geometric operation. Vitruvius divides the circumference (360 °) into 16 equal parts, so each sixteenth part is equivalent to an arc of 22.5 ° . By marking this distance to the right and left on the meridian axis, a total angular sector of 45 ° is obtained (22.5 ° × 2 = 45 °). This angle of 45 ° Mathematically, it represents one-eighth of the circumference (octavae partis designatio), which is the space or \"house\" assigned to the quadrant of influence of a specific wind (in this case, the Austro in the south and the Septentrio in the north). Repeating the operation,","texto":"A practical, highly precise geometric operation. Vitruvius divides the circumference (360 °) into 16 equal parts, so each sixteenth part is equivalent to an arc of 22.5 ° . By marking this distance to the right and left on the meridian axis, a total angular sector of 45 ° is obtained (22.5 ° × 2 = 45 °). This angle of 45 ° Mathematically, it represents one-eighth of the circumference (octavae partis designatio), which is the space or \"house\" assigned to the quadrant of influence of a specific wind (in this case, the Austro in the south and the Septentrio in the north). Repeating the operation,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":353,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=353","libro":1,"orden":59},{"id":"V297-glo-p353-2089","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per angulos inter duas ventorum regiones","aparato":"per angulos inter duas ventorum regiones ] This is the core of Vitruvius's bioclimatic urban theory. Streets and alleys (plateae et angiporta) should not be aligned in the central direction of the winds, but along the lines that delimit the boundaries between two winds (the bisectors or intermediate angles). 341","texto":"This is the core of Vitruvius's bioclimatic urban theory. Streets and alleys (plateae et angiporta) should not be aligned in the central direction of the winds, but along the lines that delimit the boundaries between two winds (the bisectors or intermediate angles). 341","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":353,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=353","libro":1,"orden":59},{"id":"V297-glo-p353-841","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"linea perducenda","aparato":"linea perducenda ] Vitruvius explains the Euclidean geometric method for drawing the perpendicular bisector of a segment. By centering the compass (circinus) on the two shadow points recorded in the previous paragraph (morning and afternoon), and opening the instrument to a fixed radius, the intersection of both arcs generates a cross-section point (decussatio). The line joining this point with the center of the gnomon is the exact perpendicular to the line of shadows, representing the local astronomical meridian (North-South axis). • sexta decima pars...","texto":"Vitruvius explains the Euclidean geometric method for drawing the perpendicular bisector of a segment. By centering the compass (circinus) on the two shadow points recorded in the previous paragraph (morning and afternoon), and opening the instrument to a fixed radius, the intersection of both arcs generates a cross-section point (decussatio). The line joining this point with the center of the gnomon is the exact perpendicular to the line of shadows, representing the local astronomical meridian (North-South axis). • sexta decima pars...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":353,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=353","libro":1,"orden":59},{"id":"V554-nota-96","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"circino decussatim : il s’agit de tracer des arcs qui se croisent en sautoir. Le but est de construire géométriquement la ligne méridienne à partir des deux points d’ombre de longueur égale.","contexto":"7. À partir de ces deux marques, il faut tracer au compas des arcs qui se croisent, et par le croisement et le centre mener une ligne jusqu’à l’extrémité, pour avoir la région méridionale et la septentrionale. Ensuite, il faut prendre la seizième partie de toute la ligne de la circonférence, placer la pointe du compas sur la ligne méridionale, là où elle touche la circonférence, et marquer à droite et à gauche sur la","nota":"96","parrafo":1899,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":59},{"id":"V297-glo-p355-1186","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ventorum vis molesta","aparato":"ventorum vis molesta ] Vitruvius conceptualizes the action of the wind on the city not as a simple thermal nuisance, but as a destructive mechanical and hydrodynamic force (vis). The objective of Roman urban planning is to neutralize the force vectors of the atmosphere through artificial architectural screens. •","texto":"Vitruvius conceptualizes the action of the wind on the city not as a simple thermal nuisance, but as a destructive mechanical and hydrodynamic force (vis). The objective of Roman urban planning is to neutralize the force vectors of the atmosphere through artificial architectural screens. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":355,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=355","libro":1,"orden":60},{"id":"V297-glo-p355-1499","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"conclusus in faucibus angiportorum","aparato":"conclusus in faucibus angiportorum ] Empirical intuition of the Venturi effect or tunnel effect. Vitruvius describes a real physical principle of fluid dynamics: when a mass of air moving freely through an open space (ex aperto caeli spatio) is forced to suddenly enter a narrow channel or throat (fauces), the reduction of the cross-section of passage forces the fluid to increase its speed drastically, increasing the kinetic energy and the aggressiveness of the internal currents of the city (vehementioribus viribus pervagabitur). • Directiones vicorum /","texto":"Empirical intuition of the Venturi effect or tunnel effect. Vitruvius describes a real physical principle of fluid dynamics: when a mass of air moving freely through an open space (ex aperto caeli spatio) is forced to suddenly enter a narrow channel or throat (fauces), the reduction of the cross-section of passage forces the fluid to increase its speed drastically, increasing the kinetic energy and the aggressiveness of the internal currents of the city (vehementioribus viribus pervagabitur). • Directiones vicorum /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":355,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=355","libro":1,"orden":60},{"id":"V297-glo-p355-2057","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"angulos insularum","aparato":"angulos insularum ] Vitruvius employs the technical urban planning vocabulary of the late Republic. The vici are the urban administrative neighborhoods or districts; the insulae are the blocks or city 343","texto":"Vitruvius employs the technical urban planning vocabulary of the late Republic. The vici are the urban administrative neighborhoods or districts; the insulae are the blocks or city 343","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":355,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=355","libro":1,"orden":60},{"id":"V297-glo-p356-333","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"frangantur repulsique dissipentur","aparato":"frangantur repulsique dissipentur ] Dynamics of wind dissipation. When the airflow strikes the corner of the block (insula) at an oblique angle, the current experiences a break in its original linear vector (frangantur), causing a sudden loss of pressure, local turbulence, and a rebound effect (repulsi). The air front becomes disorganized into small, disordered vortices that instantly lose strength as they expand through the secondary street network, achieving passive climate control and comfort in the living space. 1.6.8 The application of this angular layout neutralizes the virulence (vis) of wind currents in residential areas","texto":"Dynamics of wind dissipation. When the airflow strikes the corner of the block (insula) at an oblique angle, the current experiences a break in its original linear vector (frangantur), causing a sudden loss of pressure, local turbulence, and a rebound effect (repulsi). The air front becomes disorganized into small, disordered vortices that instantly lose strength as they expand through the secondary street network, achieving passive climate control and comfort in the living space. 1.6.8 The application of this angular layout neutralizes the virulence (vis) of wind currents in residential areas","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":356,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=356","libro":1,"orden":60},{"id":"V514-glo-p287-1068","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"frangantur repulsique dissipentur","aparato":"frangantur repulsique dissipentur ] Vitruvio espera que las corrientes, al encontrar los ángulos de las manzanas, se desvíen, pierdan continuidad y se dispersen. La nota conserva esta observación práctica sin formular una teoría moderna de turbulencia. I.6.9 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio)","texto":"Vitruvio espera que las corrientes, al encontrar los ángulos de las manzanas, se desvíen, pierdan continuidad y se dispersen. La nota conserva esta observación práctica sin formular una teoría moderna de turbulencia. I.6.9 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","libro":1,"orden":60},{"id":"V514-glo-p287-30","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ventorum vis molesta","aparato":"ventorum vis molesta ] «la fuerza molesta de los vientos». Vitruvio trata aquí el viento como una corriente que puede hacerse más intensa al encauzarse por pasos estrechos; no es necesario describirla como fuerza «hidrodinámica destructiva». conclusus in faucibus angiportorum: el flujo de aire queda encerrado o canalizado en las «gargantas» estrechas de los callejones. El pasaje anticipa una observación sobre aceleración del viento en espacios confinados, pero no formula el efecto Venturi en sentido físico moderno. directiones vicorum /","texto":"«la fuerza molesta de los vientos». Vitruvio trata aquí el viento como una corriente que puede hacerse más intensa al encauzarse por pasos estrechos; no es necesario describirla como fuerza «hidrodinámica destructiva». conclusus in faucibus angiportorum: el flujo de aire queda encerrado o canalizado en las «gargantas» estrechas de los callejones. El pasaje anticipa una observación sobre aceleración del viento en espacios confinados, pero no formula el efecto Venturi en sentido físico moderno. directiones vicorum /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","libro":1,"orden":60},{"id":"V514-glo-p287-572","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"angulos insularum","aparato":"angulos insularum ] Vitruvio emplea el léxico urbanístico técnico de la República tardía. Los vici son los barrios o distritos administrativos urbanos; las insulae son los bloques o manzanas de viviendas multifamiliares de alquiler aisladas por calles perimetrales. El diseño ortogonal tradicional se modifica rotando ligeramente la retícula respecto a los vientos dominantes. Las aristas vivas de piedra o ladrillo de las manzanas de casas (anguli insularum) actúan como tajamares aerodinámicos.","texto":"Vitruvio emplea el léxico urbanístico técnico de la República tardía. Los vici son los barrios o distritos administrativos urbanos; las insulae son los bloques o manzanas de viviendas multifamiliares de alquiler aisladas por calles perimetrales. El diseño ortogonal tradicional se modifica rotando ligeramente la retícula respecto a los vientos dominantes. Las aristas vivas de piedra o ladrillo de las manzanas de casas (anguli insularum) actúan como tajamares aerodinámicos.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","libro":1,"orden":60},{"id":"V554-glo-p289-1116","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"frangantur repulsique dissipentur","aparato":"frangantur repulsique dissipentur ] Vitruve attend que les courants, en rencontrant les angles des îlots, soient déviés, perdent leur continuité et se dispersent. La note conserve cette observation pratique sans en faire une théorie moderne de la turbulence. I.6.9 Note textuelle [F] — I.6.9. Rose (1899) conserve la quantité au moyen d’une notation numérale surlignée ; la traduction la développe en 31 500 000 pas. La présente édition maintient la référence à Ératosthène sans reconstruire ici l’ensemble de la procédure historique de sa mesure ni imposer une valeur moderne unique au stade antique.","texto":"Vitruve attend que les courants, en rencontrant les angles des îlots, soient déviés, perdent leur continuité et se dispersent. La note conserve cette observation pratique sans en faire une théorie moderne de la turbulence. I.6.9 Note textuelle [F] — I.6.9. Rose (1899) conserve la quantité au moyen d’une notation numérale surlignée ; la traduction la développe en 31 500 000 pas. La présente édition maintient la référence à Ératosthène sans reconstruire ici l’ensemble de la procédure historique de sa mesure ni imposer une valeur moderne unique au stade antique.","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=289","libro":1,"orden":60},{"id":"V514-nota-97","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"vis: «fuerza» o «violencia». La nota se limita al sentido del pasaje y evita reconstruir una historia de abreviaturas manuscritas sin comprobación directa del aparato.","contexto":"8. Pues, con estos principios y esta división, quedará excluida de las habitaciones y de los barrios la fuerza molesta de los vientos. Pues, cuando las calles estén conformadas frente a los vientos directos, desde el espacio abierto del cielo, el ímpetu y el soplo frecuente, encerrado en las gargantas de los callejones, recorrerá con fuerzas más violentas. Por estas razones han de desviarse las orientaciones de los b","nota":"97","parrafo":1876,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":60},{"id":"V554-nota-97","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"vis : Les manuscrits de la branche médiévale mineure présentent la corruption typographique vs, reflétant une abréviation mal interprétée par les copistes. La tradition philologique rétablit unanimement le nom vis (force, violence), essentiel à la signification de la dynamique physique décrite.","contexto":"8. Car, par ces principes et cette division, la force gênante des vents sera exclue des habitations et des quartiers. En effet, lorsque les rues seront orientées face aux vents directs, depuis l’espace ouvert du ciel, l’élan et le souffle fréquent, enfermé dans les gorges des ruelles, les parcourra avec des forces plus violentes. Pour ces raisons, il faut détourner les orientations des quartiers des régions des vents","nota":"97","parrafo":1900,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":60},{"id":"V297-glo-p358-1620","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","aparato":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium ] The figure of 252 000 stadia adopted by Vitruvius represents the practical correction attributed to Eratosthenes (or his successors) to make the number perfectly divisible by 360 ° from the division of the circle, assigning exactly 700 stades per geographical degree. Depending on the stadium module used (probably the Egyptian stadium of ≈ 157.5 m), the calculation yields a circumference of about 39 690 km, a value astonishingly close to modern satellite measurement (≈ 40 075 km). •","texto":"The figure of 252 000 stadia adopted by Vitruvius represents the practical correction attributed to Eratosthenes (or his successors) to make the number perfectly divisible by 360 ° from the division of the circle, assigning exactly 700 stades per geographical degree. Depending on the stadium module used (probably the Egyptian stadium of ≈ 157.5 m), the calculation yields a circumference of about 39 690 km, a value astonishingly close to modern satellite measurement (≈ 40 075 km). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":358,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=358","libro":1,"orden":61},{"id":"V297-glo-p358-959","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"rationibus mathematicis","aparato":"rationibus mathematicis ] Vitruvius testifies to the geodetic method of Eratosthenes (c. 276 – 194 BCE). This consisted of simultaneously measuring the difference in the inclination of the sun's rays at midday","texto":"Vitruvius testifies to the geodetic method of Eratosthenes (c. 276 – 194 BCE). This consisted of simultaneously measuring the difference in the inclination of the sun's rays at midday","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":358,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=358","libro":1,"orden":61},{"id":"V514-glo-p287-1377","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Eratosthene Cyrenaeo… rationibus mathematicis","aparato":"Eratosthene Cyrenaeo… rationibus mathematicis ] Vitruvio atribuye a Eratóstenes una determinación de la circunferencia terrestre mediante razonamientos matemáticos y geométricos. El pasaje no describe el procedimiento de Siena y Alejandría con el detalle que ofrecen otras fuentes antiguas, por lo que ese desarrollo no se introduce como si formara parte del texto vitruviano.","texto":"Vitruvio atribuye a Eratóstenes una determinación de la circunferencia terrestre mediante razonamientos matemáticos y geométricos. El pasaje no describe el procedimiento de Siena y Alejandría con el detalle que ofrecen otras fuentes antiguas, por lo que ese desarrollo no se introduce como si formara parte del texto vitruviano.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","libro":1,"orden":61},{"id":"V514-glo-p287-1753","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","aparato":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium ] Vitruvio transmite la cifra de 252 000 estadios. La longitud exacta del estadio empleada por Eratóstenes es objeto de debate historiográfico; por ello no se convierte aquí la cifra en kilómetros con una precisión moderna aparente. quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia: la expresión (CCCXV en la notación numérica de Rose) representa 31 500 000 pasos. La traducción desarrolla la cantidad en números arábigos para evitar una lectura errónea como 315 000.","texto":"Vitruvio transmite la cifra de 252 000 estadios. La longitud exacta del estadio empleada por Eratóstenes es objeto de debate historiográfico; por ello no se convierte aquí la cifra en kilómetros con una precisión moderna aparente. quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia: la expresión (CCCXV en la notación numérica de Rose) representa 31 500 000 pasos. La traducción desarrolla la cantidad en números arábigos para evitar una lectura errónea como 315 000.","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","libro":1,"orden":61},{"id":"V514-glo-p287-2278","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"huius autem octava pars","aparato":"huius autem octava pars ] Vitruvio toma una octava parte de la magnitud anterior para explicar que cada región principal de viento abarca un espacio muy amplio. La operación sirve a su argumento sobre la diversidad de nombres y variaciones locales de los vientos; no debe interpretarse como la anchura física exacta de un «frente eólico» medido sobre el ecuador. inclinationibus et recessionibus:«desviacioneseinflexiones/retrocesos»delsoploaldesplazarse por una región extensa. Vitruvio usa estas variaciones para explicar la multiplicidad de nombres locales de los vientos sin formular una teoría meteorológica moderna. I.6.","texto":"Vitruvio toma una octava parte de la magnitud anterior para explicar que cada región principal de viento abarca un espacio muy amplio. La operación sirve a su argumento sobre la diversidad de nombres y variaciones locales de los vientos; no debe interpretarse como la anchura física exacta de un «frente eólico» medido sobre el ecuador. inclinationibus et recessionibus:«desviacioneseinflexiones/retrocesos»delsoploaldesplazarse por una región extensa. Vitruvio usa estas variaciones para explicar la multiplicidad de nombres locales de los vientos sin formular una teoría meteorológica moderna. I.6.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","libro":1,"orden":61},{"id":"V554-glo-p289-1718","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","aparato":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium ] Vitruve transmet le chiffre de 252 000 stades. La longueur exacte du stade employé par Ératosthène demeure discutée ; la note évite donc une conversion en kilomètres d’une précision trompeuse. quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia : l’expression (CCCXV dans la notation de Rose) représente 31 500 000 pas. La traduction développe cette quantité afin d’éviter une lecture fautive comme 315 000 ; elle n’en déduit pas une conversion métrique moderne certaine.","texto":"Vitruve transmet le chiffre de 252 000 stades. La longueur exacte du stade employé par Ératosthène demeure discutée ; la note évite donc une conversion en kilomètres d’une précision trompeuse. quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia : l’expression (CCCXV dans la notation de Rose) représente 31 500 000 pas. La traduction développe cette quantité afin d’éviter une lecture fautive comme 315 000 ; elle n’en déduit pas une conversion métrique moderne certaine.","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=289","libro":1,"orden":61},{"id":"V554-glo-p289-2247","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"huius autem octava pars","aparato":"huius autem octava pars ] Vitruve prend un huitième de la grandeur précédente pour montrer que chaque grande région de vent couvre un espace considérable. L’opération soutient son argumentsurladiversitédesnomslocaux ;ellenedéfinitpasunelargeurphysiqueexacted’un« front éolien » sur l’équateur. inclinationibus et recessionibus : déviations, inflexions ou retours du souffle au cours de son déplacement sur une vaste région. Vitruve s’en sert pour expliquer la multiplicité des noms locaux sans formuler une théorie météorologique moderne. I.6.11 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","texto":"Vitruve prend un huitième de la grandeur précédente pour montrer que chaque grande région de vent couvre un espace considérable. L’opération soutient son argumentsurladiversitédesnomslocaux ;ellenedéfinitpasunelargeurphysiqueexacted’un« front éolien » sur l’équateur. inclinationibus et recessionibus : déviations, inflexions ou retours du souffle au cours de son déplacement sur une vaste région. Vitruve s’en sert pour expliquer la multiplicité des noms locaux sans formuler une théorie météorologique moderne. I.6.11 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=289","libro":1,"orden":61},{"id":"V297-nota-129","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Eratosthenes of Cyrene (Greek Ἐρατοσθένης; born between 276 and 273 BC at Cyrene, died around 194 BC at Alexandria) was an exceptionally versatile Greek scholar at the height of Hellenistic science.","contexto":"1.6.9 Perhaps those acquainted with many names of winds will be surprised that we have set down only eight. But if they observe that the circuit of the earth's globe, by the course of the sun, the shadows of the equinoctial gnomon, and the inclination of the heavens, was found by Eratosthenes of Cyrene through mathematical reckoning and geometrical method to be two hundred and fifty-two thousand stadia, which make th","nota":"129","parrafo":2475,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":61},{"id":"V297-nota-130","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius attributes a circumference of 252,000 stadia for the Earth to Eratosthenes. Conversion into modern units depends on the length assigned to the stadium; the edition therefore retains the ancient value without imposing a single equivalent.","contexto":"1.6.9 Perhaps those acquainted with many names of winds will be surprised that we have set down only eight. But if they observe that the circuit of the earth's globe, by the course of the sun, the shadows of the equinoctial gnomon, and the inclination of the heavens, was found by Eratosthenes of Cyrene through mathematical reckoning and geometrical method to be two hundred and fifty-two thousand stadia, which make th","nota":"130","parrafo":2475,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":61},{"id":"V514-nota-100","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota textual [F] — I.6.9. El texto de Rose (1899) conserva la cifra mediante numerales con barra supralineal; la traducción la desarrolla como 31 500 000 pasos. La edición mantiene la referencia a Eratóstenes sin reconstruir aquí el procedimiento histórico completo de su medición ni fijar un valor moderno único para el estadio antiguo.","contexto":"9. Quizá se asombren quienes conocen muchos nombres de vientos de que hayamos expuesto que los vientos son solo ocho. Pero, si advierten que el circuito del orbe de la tierra, según el curso del sol y las sombras del gnomon equinoccial a partir de la inclinación del cielo, fue hallado por Eratóstenes de Cirene, con principios matemáticos y métodos geométricos, en doscientos cincuenta y dos mil estadios, que hacen tre","nota":"100","parrafo":1879,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":61},{"id":"V514-nota-99","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvio atribuye a Eratóstenes 252 000 estadios para la circunferencia terrestre. La conversión a unidades modernas depende de la longitud de estadio que se adopte; por ello la edición conserva el valor antiguo sin imponer una equivalencia única.","contexto":"9. Quizá se asombren quienes conocen muchos nombres de vientos de que hayamos expuesto que los vientos son solo ocho. Pero, si advierten que el circuito del orbe de la tierra, según el curso del sol y las sombras del gnomon equinoccial a partir de la inclinación del cielo, fue hallado por Eratóstenes de Cirene, con principios matemáticos y métodos geométricos, en doscientos cincuenta y dos mil estadios, que hacen tre","nota":"99","parrafo":1879,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":61},{"id":"V554-nota-100","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note textuelle [F] — I.6.9. Le texte de Rose emploie une notation numérale surlignée pour la conversion en pas romains. La présente édition développe la valeur en 31 500 000 pas et évite d’attribuer à un codex précis des « corruptions » numériques sans contrôle direct de l’appareil.Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","contexto":"9. Peut-être ceux qui connaissent beaucoup de noms de vents s’étonneront-ils que nous ayons exposé qu’il n’y a que huit vents. Mais s’ils remarquent que le circuit de l’orbe de la terre, d’après la course du soleil et les ombres du gnomon équinoxial à partir de l’inclinaison du ciel, a été trouvé par Ératosthène de Cyrène, par des principes mathématiques et des méthodes géométriques, de deux cent cinquante-deux mille","nota":"100","parrafo":1903,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":61},{"id":"V554-nota-99","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.6.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruve attribue à Ératosthène 252 000 stades pour la circonférence terrestre. La conversion en unités modernes dépend de la longueur de stade adoptée ; l’édition conserve donc la valeur antique sans imposer une équivalence unique.","contexto":"9. Peut-être ceux qui connaissent beaucoup de noms de vents s’étonneront-ils que nous ayons exposé qu’il n’y a que huit vents. Mais s’ils remarquent que le circuit de l’orbe de la terre, d’après la course du soleil et les ombres du gnomon équinoxial à partir de l’inclinaison du ciel, a été trouvé par Ératosthène de Cyrène, par des principes mathématiques et des méthodes géométriques, de deux cent cinquante-deux mille","nota":"99","parrafo":1903,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":61},{"id":"V297-glo-p372-158","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"haruspicibus disciplinarum scripturis","aparato":"haruspicibus disciplinarum scripturis ] Refers to the Etruscan Disciplina, the set of ritual and sacred books (such as the Libri Rituales and Acherontici) that regulated the founding of cities (ritus etruscus) and which the Romans adopted as a pillar of their sacred urbanism. Academic translation 1.7.1 Once the alleyways have been divided and the main avenues established, the allocation of building plots (areae) intended for the convenience and common use of the citizenry must proceed: the sacred temples, the forum, and the remaining public spaces. If the walls are situated by the sea, the plot for the forum should be chosen in the ","texto":"Refers to the Etruscan Disciplina, the set of ritual and sacred books (such as the Libri Rituales and Acherontici) that regulated the founding of cities (ritus etruscus) and which the Romans adopted as a pillar of their sacred urbanism. Academic translation 1.7.1 Once the alleyways have been divided and the main avenues established, the allocation of building plots (areae) intended for the convenience and common use of the citizenry must proceed: the sacred temples, the forum, and the remaining public spaces. If the walls are situated by the sea, the plot for the forum should be chosen in the ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":372,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=372","libro":1,"orden":62},{"id":"V297-glo-p373-456","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"proxime portum","aparato":"proxime portum ] Vitruvius applies a functional and typological criterion for the distribution of space (areae). The forum (forum) is the economic, legal, and political center. In a maritime colony, its position must correspond to the logistics of overseas trade (proxime portum), connecting the port with the road axis. In continental cities (mediterranea), the geometry of the military model is applied: the forum occupies the intersection of the cardo and the decumanus, in the geographical heart of the settlement (ino oppido medio). •","texto":"Vitruvius applies a functional and typological criterion for the distribution of space (areae). The forum (forum) is the economic, legal, and political center. In a maritime colony, its position must correspond to the logistics of overseas trade (proxime portum), connecting the port with the road axis. In continental cities (mediterranea), the geometry of the military model is applied: the forum occupies the intersection of the cardo and the decumanus, in the geographical heart of the settlement (ino oppido medio). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":373,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=373","libro":1,"orden":62},{"id":"V297-glo-p373-995","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco","aparato":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco ] This is the urbanistic translation of the model of the Capitoline Triad of Rome. The main temple, dedicated to the state cult, must preside over the city from the acropolis or the highest topographical point (excelsissimus locus). This position not only corresponds to a theological hierarchy, but also to a defensive-visual function: the gods act as sentinels guarding the curtain of the walls (moenium maxima pars conspiciatur). • Theological -","texto":"This is the urbanistic translation of the model of the Capitoline Triad of Rome. The main temple, dedicated to the state cult, must preside over the city from the acropolis or the highest topographical point (excelsissimus locus). This position not only corresponds to a theological hierarchy, but also to a defensive-visual function: the gods act as sentinels guarding the curtain of the walls (moenium maxima pars conspiciatur). • Theological -","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":373,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=373","libro":1,"orden":62},{"id":"V514-glo-p292-2340","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco","aparato":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco ] Vitruvio prescribe un emplazamiento elevado desde el que se vea gran parte de las murallas. La asociación con la tríada capitolina es relevante para la recepción romana, pero el pasaje no convierte a las divinidades en «centinelas» ni atribuye al templo una función defensiva material. Distribución de santuarios en I.7.1: Vitruvio relaciona diferentes divinidades con lugares urbanos concretos. La edición conserva esas asociaciones como prescripciones del tratado y evita convertirlas en una teoría total de zonificación socioeconómica. Mercurio,","texto":"Vitruvio prescribe un emplazamiento elevado desde el que se vea gran parte de las murallas. La asociación con la tríada capitolina es relevante para la recepción romana, pero el pasaje no convierte a las divinidades en «centinelas» ni atribuye al templo una función defensiva material. Distribución de santuarios en I.7.1: Vitruvio relaciona diferentes divinidades con lugares urbanos concretos. La edición conserva esas asociaciones como prescripciones del tratado y evita convertirlas en una teoría total de zonificación socioeconómica. Mercurio,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":292,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=292","libro":1,"orden":62},{"id":"V514-glo-p292-313","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"haruspicibus disciplinarum scripturis","aparato":"haruspicibus disciplinarum scripturis ] Vitruvio atribuye la prescripción a los escritos doctrinales de los arúspices etruscos. El pasaje no identifica un libro concreto del corpus etrusco ni describe aquí el conjunto del ritus de fundación urbana. 60 Nota textual [F] — I.7.2. Se sigue el texto de Krohn (1912): quo ⟨non quolibet⟩nomine semper homines…; cum religione…, y de earum symmetriis, con ⟨deinde⟩como suplemento editorial. Rose (1899) imprime en este lugar una constitución distinta —quo non omnes semper homines…, cum religiose…—. La divergencia queda señalada porque afecta a la redacción, aunque no altera el sentido general de","texto":"Vitruvio atribuye la prescripción a los escritos doctrinales de los arúspices etruscos. El pasaje no identifica un libro concreto del corpus etrusco ni describe aquí el conjunto del ritus de fundación urbana. 60 Nota textual [F] — I.7.2. Se sigue el texto de Krohn (1912): quo ⟨non quolibet⟩nomine semper homines…; cum religione…, y de earum symmetriis, con ⟨deinde⟩como suplemento editorial. Rose (1899) imprime en este lugar una constitución distinta —quo non omnes semper homines…, cum religiose…—. La divergencia queda señalada porque afecta a la redacción, aunque no altera el sentido general de","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":292,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=292","libro":1,"orden":62},{"id":"V514-glo-p293-888","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Martis fana","aparato":"Martis fana ] Venus: Vitruvio justifica la ubicación extramuros diciendo que la veneria libido no debe hacerse habitual entre jóvenes y madres de familia. Esta es su explicación moral-religiosa antigua; no se amplía a una política estatal contra la prostitución sin evidencia adicional. Vulcano: Vitruvio relaciona su culto extramuros con la esperanza ritual de mantener alejada de los edificios la fuerza destructiva del fuego y el temor a los incendios. Marte: Vitruvio afirma que un santuario de Marte fuera de las murallas contribuiría, en términos religiosos, a evitar la discordia armada entre ciudadanos y a","texto":"Venus: Vitruvio justifica la ubicación extramuros diciendo que la veneria libido no debe hacerse habitual entre jóvenes y madres de familia. Esta es su explicación moral-religiosa antigua; no se amplía a una política estatal contra la prostitución sin evidencia adicional. Vulcano: Vitruvio relaciona su culto extramuros con la esperanza ritual de mantener alejada de los edificios la fuerza destructiva del fuego y el temor a los incendios. Marte: Vitruvio afirma que un santuario de Marte fuera de las murallas contribuiría, en términos religiosos, a evitar la discordia armada entre ciudadanos y a","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","libro":1,"orden":62},{"id":"V554-glo-p294-2298","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco","aparato":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco ] Vitruve prescrit un emplacement élevé d’où l’on puisse voir une grande partie des murailles. Le rapprochement avec la triade capitoline est pertinent pour la réception romaine, mais le passage ne transforme pas les divinités en « sentinelles » ni le temple en ouvrage défensif. Répartition des sanctuaires en I.7.1 : Vitruve associe plusieurs divinités à des lieux urbains déterminés. La présente édition conserve ces prescriptions sans en faire une théorie exhaustive de zonage socio-économique. Mercure,","texto":"Vitruve prescrit un emplacement élevé d’où l’on puisse voir une grande partie des murailles. Le rapprochement avec la triade capitoline est pertinent pour la réception romaine, mais le passage ne transforme pas les divinités en « sentinelles » ni le temple en ouvrage défensif. Répartition des sanctuaires en I.7.1 : Vitruve associe plusieurs divinités à des lieux urbains déterminés. La présente édition conserve ces prescriptions sans en faire une théorie exhaustive de zonage socio-économique. Mercure,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":294,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=294","libro":1,"orden":62},{"id":"V554-glo-p294-328","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"haruspicibus disciplinarum scripturis","aparato":"haruspicibus disciplinarum scripturis ] Vitruve attribue la prescription aux écrits doctrinaux des haruspices étrusques. Le passage n’identifie aucun livre précis de ce corpus et ne décrit pas ici l’ensemble du rituel étrusque de fondation urbaine. 57 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.7. Krohn imprime en I.7.1 sin autem mediterraneo, tandis que d’autres constitutions donnent mediterranea ; les deux formes appartiennent à une zone de transmission instable. En I.7.2,","texto":"Vitruve attribue la prescription aux écrits doctrinaux des haruspices étrusques. Le passage n’identifie aucun livre précis de ce corpus et ne décrit pas ici l’ensemble du rituel étrusque de fondation urbaine. 57 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.7. Krohn imprime en I.7.1 sin autem mediterraneo, tandis que d’autres constitutions donnent mediterranea ; les deux formes appartiennent à une zone de transmission instable. En I.7.2,","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":294,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=294","libro":1,"orden":62},{"id":"V554-glo-p295-823","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Martis fana","aparato":"Martis fana ] Vénus : Vitruve justifie l’emplacement extra-muros par le souhait que la veneria libido ne devienne pas habituelle chez les jeunes gens et les mères de famille. Il s’agit de sa rationalisation morale et religieuse antique, non d’une politique explicitement dirigée contre la prostitution. Vulcain : Vitruve relie son culte extra-muros à l’espoir rituel d’écarter des bâtiments la force destructrice du feu et la crainte des incendies. Mars :Vitruveaffirmequ’unsanctuairedeMarssituéhorsdesmurscontribue,danssalogique religieuse, à éviter la discorde armée entre citoyens et à protéger la ville contre ","texto":"Vénus : Vitruve justifie l’emplacement extra-muros par le souhait que la veneria libido ne devienne pas habituelle chez les jeunes gens et les mères de famille. Il s’agit de sa rationalisation morale et religieuse antique, non d’une politique explicitement dirigée contre la prostitution. Vulcain : Vitruve relie son culte extra-muros à l’espoir rituel d’écarter des bâtiments la force destructrice du feu et la crainte des incendies. Mars :Vitruveaffirmequ’unsanctuairedeMarssituéhorsdesmurscontribue,danssalogique religieuse, à éviter la discorde armée entre citoyens et à protéger la ville contre ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","libro":1,"orden":62},{"id":"V297-nota-131","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius presents the reasons for placing the temples of Venus, Vulcan and Mars outside the walls as prescriptions of the discipline of the Etruscan haruspices. They should be read as ancient religious rationalizations rather than secular zoning criteria.","contexto":"1.7.1 Once the lanes and streets have been laid out, sites must be chosen for sacred temples, the forum and other public places, with regard to the city’s convenience and common use. In a coastal town the forum should be near the harbour; in an inland town, at its center. Temples of the gods under whose special protection the city stands, such as Jupiter, Juno and Minerva, should occupy the highest place, from which ","nota":"131","parrafo":2545,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":62},{"id":"V514-nota-104","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las razones para situar fuera de los muros los templos de Venus, Vulcano y Marte son presentadas por Vitruvio como prescripciones de la disciplina de los arúspices etruscos. Deben leerse como racionalizaciones religiosas antiguas, no como criterios seculares de zonificación.","contexto":"1. Divididos los callejones y establecidas las calles, ha de resolverse la elección de los solares, según la conveniencia y el uso común de la ciudad, para los templos, el foro y los demás lugares comunes. Y si las murallas están junto al mar, el solar donde se establezca el foro ha de elegirse muy cerca del puerto; pero si en el interior, en el centro de la población. Para los templos de los dioses bajo cuya tutela ","nota":"104","parrafo":1982,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":62},{"id":"V514-nota-105","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"haruspicibus disciplinarum scripturis: Vitruvio atribuye la prescripción a los escritos doctrinales de los arúspices etruscos. El pasaje no identifica un libro concreto del corpus etrusco ni describe aquí el conjunto del ritus de fundación urbana.","contexto":"1. Divididos los callejones y establecidas las calles, ha de resolverse la elección de los solares, según la conveniencia y el uso común de la ciudad, para los templos, el foro y los demás lugares comunes. Y si las murallas están junto al mar, el solar donde se establezca el foro ha de elegirse muy cerca del puerto; pero si en el interior, en el centro de la población. Para los templos de los dioses bajo cuya tutela ","nota":"105","parrafo":1982,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":62},{"id":"V554-nota-103","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Les raisons du placement extra-muros des sanctuaires de Vénus, Vulcain et Mars sont présentées par Vitruve comme des prescriptions de la discipline des haruspices étrusques. Elles doivent être lues comme des rationalisations religieuses antiques, non comme des critères séculiers de zonage.","contexto":"1. Les ruelles divisées et les rues établies, il faut exposer le choix des terrains, selon la commodité et l’usage commun de la cité, pour les temples, le forum et les autres lieux communs. Si les remparts sont au bord de la mer, l’emplacement où l’on établira le forum doit être choisi tout près du port ; mais si c’est à l’intérieur des terres, au milieu de la place. Pour les temples des dieux sous la tutelle desquel","nota":"103","parrafo":2005,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":62},{"id":"V554-nota-104","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"haruspicibus disciplinarum scripturis : Vitruve attribue la prescription aux écrits doctrinaux des haruspices étrusques. Le passage n’identifie aucun livre précis de ce corpus et ne décrit pas ici l’ensemble du rituel étrusque de fondation urbaine.","contexto":"1. Les ruelles divisées et les rues établies, il faut exposer le choix des terrains, selon la commodité et l’usage commun de la cité, pour les temples, le forum et les autres lieux communs. Si les remparts sont au bord de la mer, l’emplacement où l’on établira le forum doit être choisi tout près du port ; mais si c’est à l’intérieur des terres, au milieu de la place. Pour les temples des dieux sous la tutelle desquel","nota":"104","parrafo":2005,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":62},{"id":"V514-T-p1103-47","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"quo ⟨non quolibet⟩ nomine; ⟨deinde⟩ commensus fin del Libro I ⟨quae⟩ primo volumine; materiationibus … rerum natura e principiis … temperatae; ingressus eorum, qui antiquitates","aparato":"quo ⟨non quolibet⟩ nomine; ⟨deinde⟩ commensus fin del Libro I ⟨quae⟩ primo volumine; materiationibus … rerum natura e principiis … temperatae; ingressus eorum, qui antiquitates ] om. ambos rúbrica LIBER 1 PRIMUS EXPLICIT · D(E)O GRATIAS AMEN · INCIPIT LIBER SECUNDUS om. quae; materiae 1 rationibus … rerum naturae principiis … temperata; ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia H","testimonios":{"H":"om. ambos rúbrica LIBER 1 PRIMUS EXPLICIT · D(E)O GRATIAS AMEN · INCIPIT LIBER SECUNDUS om. quae; materiae 1 rationibus … rerum naturae principiis … temperata; ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia"},"texto":"om.: ambos son uplementos de Krohn. Confirma la nota sobre los títulos. H coincide con la vulgata y G (f. 17r) con H; Rose imprime el mismo texto. Se restituye el texto transmitido (materiae rationibus, rerum naturae principiis, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia), con temperatae de G y Rose.","folios":["17v","18r","8r","9r"],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":1,"orden":63},{"id":"V554-T-p1112-244","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"quo ⟨non quolibet⟩ nomine ; ⟨deinde⟩ commensus fin du livre I ⟨quae⟩ primo volumine ; om materiationibus … rerum natura e principiis … temperatae ; ingressus eorum, qui antiquitates","aparato":"quo ⟨non quolibet⟩ nomine ; ⟨deinde⟩ commensus fin du livre I ⟨quae⟩ primo volumine ; om materiationibus … rerum natura e principiis … temperatae ; ingressus eorum, qui antiquitates ] om. les deux rubrique LIBER 18 PRIMUS EXPLICIT · D(E)O GRATIAS AMEN · INCIPIT LIBER SECUNDUS . quae ; materiae 19r rationibus … rerum naturae principiis … temperata ; ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia H","testimonios":{"H":"om. les deux rubrique LIBER 18 PRIMUS EXPLICIT · D(E)O GRATIAS AMEN · INCIPIT LIBER SECUNDUS . quae ; materiae 19r rationibus … rerum naturae principiis … temperata ; ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia"},"texto":"om. : les deux sont des ppléments de Krohn. Confirme la note sur les titres. H coïncide avec la vulgate et G (f. 17r) avec H ; Rose imprime le même texte. On restitue le texte transmis (materiae rationibus, rerum naturae principiis, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia), avec temperatae de G et de Rose.","folios":["17v","18r"],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":1,"orden":63},{"id":"V297-glo-p375-1467","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"deinde","aparato":"deinde ] These adverbs articulate the program: materials are treated first in Book II, followed by dimensions and orders in Books III and IV. The Spanish edition and Krohn mark <deinde> as an editorial supplement. The reading imum is not attributed to a particular manuscript without documentary support. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 1.7.2. For the text and its program of materials, temple building and symmetria, compare Rose (1899), 30, and Krohn (1912), 26. The passage itself does not identify particular agrarian mysteries as the reason for the sanctu","texto":"These adverbs articulate the program: materials are treated first in Book II, followed by dimensions and orders in Books III and IV. The Spanish edition and Krohn mark <deinde> as an editorial supplement. The reading imum is not attributed to a particular manuscript without documentary support. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 1.7.2. For the text and its program of materials, temple building and symmetria, compare Rose (1899), 30, and Krohn (1912), 26. The passage itself does not identify particular agrarian mysteries as the reason for the sanctu","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":375,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=375","libro":1,"orden":63},{"id":"V297-glo-p376-486","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"quibus sint virtutibus","aparato":"quibus sint virtutibus ] Justification of the plan of the work. Before addressing the aesthetics of the architectural orders, Vitruvius adopts a strictly constructive and engineering approach. He maintains that it is useless to design ideal beauty if the architect is ignorant of the physics, resistance, and behavior of the raw materials. Book II will therefore become a treatise on the science of materials (analysis of sand, lime, stone, pozzolanic cement, and wood). • commensus...","texto":"Justification of the plan of the work. Before addressing the aesthetics of the architectural orders, Vitruvius adopts a strictly constructive and engineering approach. He maintains that it is useless to design ideal beauty if the architect is ignorant of the physics, resistance, and behavior of the raw materials. Book II will therefore become a treatise on the science of materials (analysis of sand, lime, stone, pozzolanic cement, and wood). • commensus...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":376,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=376","libro":1,"orden":63},{"id":"V297-glo-p376-971","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"et genera singula symmetriarum","aparato":"et genera singula symmetriarum ] Introduction to the architectural theory of the following books. The term commensus translates the Greek concept of proportional symmetry (the modular metric correspondence between individual elements and the whole of the work). Vitruvius anticipates the structure of Books III and IV, dedicated entirely to the typology of religious temples and the codification of the classical orders (Doric, Ionic, and Corinthian), thereby closing the general introductory framework of the discipline. 1.7.2 Vitruvius concludes the arrangement of sacred sites by placing the sanctuary of Ceres outside the city an","texto":"Introduction to the architectural theory of the following books. The term commensus translates the Greek concept of proportional symmetry (the modular metric correspondence between individual elements and the whole of the work). Vitruvius anticipates the structure of Books III and IV, dedicated entirely to the typology of religious temples and the codification of the classical orders (Doric, Ionic, and Corinthian), thereby closing the general introductory framework of the discipline. 1.7.2 Vitruvius concludes the arrangement of sacred sites by placing the sanctuary of Ceres outside the city an","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":376,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=376","libro":1,"orden":63},{"id":"V514-glo-p293-1900","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Cereri extra urbem loco…","aparato":"Cereri extra urbem loco… ] Vitruvio prescribe un santuario extramuros y exige que el lugar se conserve religiosamente, con pureza y costumbres santas. El texto no menciona aquí los misterios eleusinos, las Tesmoforias ni un requisito explícito de secreto ritual; esas asociaciones no se presentan como causa directa de la ubicación. ad sacrificiorum rationes: los solares de los demás templos deben adecuarse a las exigencias de sus sacrificios. Vitruvio no desarrolla aquí una tipología que asigne automáticamente divinidades ctónicas a fosas, divinidades celestes a alturas o sacrificios multitudinarios a grandes explanadas.","texto":"Vitruvio prescribe un santuario extramuros y exige que el lugar se conserve religiosamente, con pureza y costumbres santas. El texto no menciona aquí los misterios eleusinos, las Tesmoforias ni un requisito explícito de secreto ritual; esas asociaciones no se presentan como causa directa de la ubicación. ad sacrificiorum rationes: los solares de los demás templos deben adecuarse a las exigencias de sus sacrificios. Vitruvio no desarrolla aquí una tipología que asigne automáticamente divinidades ctónicas a fosas, divinidades celestes a alturas o sacrificios multitudinarios a grandes explanadas.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","libro":1,"orden":63},{"id":"V554-glo-p295-1798","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Cereri extra urbem loco…","aparato":"Cereri extra urbem loco… ] Vitruve prescrit un sanctuaire extra-muros et exige que le lieu soit maintenu religieusement, avec pureté et mœurs saintes. Le texte ne mentionne ici ni les mystères d’Éleusis, ni les Thesmophories, ni une obligation explicite de secret rituel comme cause de cet emplacement. ad sacrificiorum rationes : les parcelles des autres temples doivent être adaptées aux exigences de leurs sacrifices. Vitruve ne développe pas ici une typologie attribuant automatiquement fosses aux divinités chthoniennes, hauteurs aux divinités célestes ou grandes esplanades aux sacrifices nombreux.","texto":"Vitruve prescrit un sanctuaire extra-muros et exige que le lieu soit maintenu religieusement, avec pureté et mœurs saintes. Le texte ne mentionne ici ni les mystères d’Éleusis, ni les Thesmophories, ni une obligation explicite de secret rituel comme cause de cet emplacement. ad sacrificiorum rationes : les parcelles des autres temples doivent être adaptées aux exigences de leurs sacrifices. Vitruve ne développe pas ici une typologie attribuant automatiquement fosses aux divinités chthoniennes, hauteurs aux divinités célestes ou grandes esplanades aux sacrifices nombreux.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","libro":1,"orden":63},{"id":"V514-nota-106","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota textual [F] — I.7.2. Se sigue el texto de Krohn (1912): quo ⟨non quolibet⟩ nomine semper homines…; cum religione…, y de earum symmetriis, con ⟨deinde⟩ como suplemento editorial. Rose (1899) imprime en este lugar una constitución distinta —quo non omnes semper homines…, cum religiose…—. La divergencia queda señalada porque afecta a la redacción, aunque no altera el sentido general del pasaje.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.7. Krohn imprime en I.7.1 sin autem mediterraneo, mientras otras constituciones ofrecen mediterranea; ambas responden a una zona de transmisión inestable. En I.7.2 la divergencia es más sustantiva: Krohn reconstruye quo <non quolibet> nomine semper… cum religione…, mientras Rose y otras constituciones presentan quo non omnes semper homines… cum religiose…. La presente edición mantiene visible esa divergencia porque afecta a la sintaxis de la prescripción sobre Ceres. También se conserva <deinde> como suplemento editorial en el programa final de los libros siguientes.NOTA HISTÓRICO-RELIGIOSA — I.7. La distribución de santuarios no debe confundirse con una ordenanza de zonificación moderna. Vitruvio combina conveniencia cívica, visibilidad, proximidad a ciertos espacios públicos y racionalizaciones religiosas atribuidas a la disciplina etrusca. El comentario distingue lo que afirma el texto de las reconstrucciones posteriores sobre el urbanismo religioso romano.","contexto":"2. Igualmente, para Ceres, fuera de la ciudad, en un lugar al que los hombres no tengan necesidad de acudir por cualquier motivo, sino solo para el sacrificio; ese lugar debe guardarse con religión, castidad y costumbres santas. Y para los demás dioses han de distribuirse solares adecuados para sus templos según los principios de los sacrificios. Sobre la construcción de los propios templos y sobre sus relaciones de ","nota":"106","parrafo":1984,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":63},{"id":"V554-nota-105","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.7.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.7. Krohn imprime en I.7.1 sin autem mediterraneo, tandis que d’autres constitutions donnent mediterranea ; les deux formes appartiennent à une zone de transmission instable. En I.7.2, la divergence est plus substantielle : Krohn reconstruit quo <non quolibet> nomine semper… cum religione…, tandis que Rose et d’autres constitutions présentent quo non omnes semper homines… cum religiose…. La présente édition rend cette divergence visible parce qu’elle affecte la syntaxe de la prescription concernant Cérès. <deinde> est également conservé comme supplément éditorial dans le programme final des livres suivants.NOTE HISTORIQUE ET RELIGIEUSE — I.7. La répartition des sanctuaires ne doit pas être assimilée à un règlement moderne de zonage. Vitruve combine convenance civique, visibilité, proximité de certains espaces publics et rationalisations religieuses attribuées à la discipline étrusque. Le commentaire distingue ce que dit le texte des reconstructions ultérieures de l’urbanisme religieux romain.APPARAT COMPARATIF [F] — I.7. Forum, portus, aedes sacrae et loci communes sont distribués selon la position et l’usage de la ville. Les implantations attribuées à Vénus, Vulcain, Mars, Jupiter, Junon et Minerve sont conservées comme rationalisations religieuses et urbaines transmises par Vitruve, sans être universalisées en règles de l’urbanisme romain.","contexto":"2. De même, pour Cérès, hors de la ville, en un lieu où les hommes n’aient pas besoin d’aller pour n’importe quel motif, mais seulement pour le sacrifice ; ce lieu doit être gardé avec religion, chasteté et des mœurs saintes. Et pour les autres dieux, il faut répartir des terrains adaptés à leurs temples selon les principes des sacrifices. Sur la construction des temples eux-mêmes et sur leurs rapports de commensurab","nota":"105","parrafo":2007,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":63},{"id":"H-1r-0","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.1","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"","aparato":"uitruuii de architectura lib i add. H","testimonios":{"H":"uitruuii de architectura lib i"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":64},{"id":"H-1r-1","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.1","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"inuictaque","aparato":"inuictaque ] inuic taque H","testimonios":{"H":"inuic taque"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":64},{"id":"H-1r-2","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.1","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"cogitationibus","aparato":"cogitationibus ] cogitationib H","testimonios":{"H":"cogitationib"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1035","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"orbis terrarum","aparato":"orbis terrarum ] Adopted reading. It is equivalent to “the whole world” or “the terrestrial orb”. •","texto":"Adopted reading. It is equivalent to “the whole world” or “the terrestrial orb”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1135","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"invictaque virtute","aparato":"invictaque virtute ] Adopted reading. Virtus here has the Roman sense of “military valour ” and “excellence”. •","texto":"Adopted reading. Virtus here has the Roman sense of “military valour ” and “excellence”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1247","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cunctis hostibus stratis","aparato":"cunctis hostibus stratis ] Stratis means ‘laid low’, ‘prostrated’ or ‘defeated’ in this context. •","texto":"Stratis means ‘laid low’, ‘prostrated’ or ‘defeated’ in this context. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1345","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Triumpho victoriaque tua","aparato":"Triumpho victoriaque tua ] The adopted wording links the emperor’s triumph and victory. An additional et has no identified documentary witness in the sources cited here and is not adopted as a manuscript variant. •","texto":"The adopted wording links the emperor’s triumph and victory. An additional et has no identified documentary witness in the sources cited here and is not adopted as a manuscript variant. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1559","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tuum spectarent nutum","aparato":"tuum spectarent nutum ] Preferred reading. A nod (nutus) denotes a sign, an assent, or the sovereign will — a nod of the ruler’s head. •","texto":"Preferred reading. A nod (nutus) denotes a sign, an assent, or the sovereign will — a nod of the ruler’s head. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1696","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"amplissimis tuis cogitationibus consiliisque","aparato":"amplissimis tuis cogitationibus consiliisque ] A formula of elevated praise: ‘your far-reaching reflections and counsel’. • non audebam …","texto":"A formula of elevated praise: ‘your far-reaching reflections and counsel’. • non audebam …","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1833","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"edere","aparato":"edere ] Edere here means to publish or make a written work public. •","texto":"Edere here means to publish or make a written work public. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-1901","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem","aparato":"metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem ] Standard reading. It means “afraid of incurring your displeasure by interrupting you at an inopportune moment.” 207","texto":"Standard reading. It means “afraid of incurring your displeasure by interrupting you at an inopportune moment.” 207","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-700","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Divina tua mens et numen","aparato":"Divina tua mens et numen ] Adopted wording. The expression emphasizes the elevated, almost divine status accorded to Augustus. The earlier reference to “codd. plerique” and unspecified old editions is not treated as documentary evidence. •","texto":"Adopted wording. The expression emphasizes the elevated, almost divine status accorded to Augustus. The earlier reference to “codd. plerique” and unspecified old editions is not treated as documentary evidence. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"V297-glo-p219-939","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"imperio potiretur","aparato":"imperio potiretur ] Adopted reading. It means “he exercised dominion / possessed the empire”. •","texto":"Adopted reading. It means “he exercised dominion / possessed the empire”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","libro":1,"orden":64},{"id":"H-1r-3","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"attenderem","aparato":"attenderem ] adtenderem H","testimonios":{"H":"adtenderem"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"H-1r-4","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"constitutione","aparato":"constitutione ] constitutionem H","testimonios":{"H":"constitutionem"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"H-1r-5","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"opportunitate","aparato":"opportunitate ] oportunitate H","testimonios":{"H":"oportunitate"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"H-1r-6","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"aedificiorum","aparato":"aedificiorum ] aedificia H","testimonios":{"H":"aedificia"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"H-1r-7","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"inmortalitatis","aparato":"inmortalitatis ] immortalitatis H","testimonios":{"H":"immortalitatis"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"H-1r-8","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"ballistarum","aparato":"ballistarum ] balistarum H","testimonios":{"H":"balistarum"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"H-1r-9","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"1.praef.2","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"scorpionum","aparato":"scorpionum ] scorpionem H","testimonios":{"H":"scorpionem"},"texto":"Una discrepancia con V514 no es todavía una variante: puede ser error de lectura. Las palabras griegas que V514 imprime en alfabeto griego (θεματισμός, διπηχαϊκή) figuran aquí como «sólo en H» por la diferencia de escritura, no por variante.","folios":["1r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar","pagina":null,"pdf":null,"imagen":9,"libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p221-1657","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"de vita communi omnium curam","aparato":"de vita communi omnium curam ] Adopted reading. It means “the general welfare of all”. •","texto":"Adopted reading. It means “the general welfare of all”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p221-1746","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"publicaeque rei constitutione","aparato":"publicaeque rei constitutione ] It refers to the “organization of the State” or “constitution of the republic”. •","texto":"It refers to the “organization of the State” or “constitution of the republic”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p221-1859","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"de opportunitate publicorum aedificiorum","aparato":"de opportunitate publicorum aedificiorum ] Opportunitas = suitability, convenience, good location. •","texto":"Opportunitas = suitability, convenience, good location. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p221-1959","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"maiestas imperii","aparato":"maiestas imperii ] Key expression of the Augustan ideology: “the majesty of the Empire”. •","texto":"Key expression of the Augustan ideology: “the majesty of the Empire”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p221-2049","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"egregias haberet auctoritates","aparato":"egregias haberet auctoritates ] It means “he enjoyed eminent authority” or “exceptional prestige”. •","texto":"It means “he enjoyed eminent authority” or “exceptional prestige”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p221-2149","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"parenti tuo","aparato":"parenti tuo ] Reference to Julius Caesar (Augustus’s adoptive father). 209","texto":"Reference to Julius Caesar (Augustus’s adoptive father). 209","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p222-179","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","aparato":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset ] Formal expression of the transmission of power. • M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","texto":"Formal expression of the transmission of power. • M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p222-313","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Cornelio","aparato":"Cornelio ] Names of military engineer colleagues. Cn. and Gn. are alternative abbreviations of Gnaeus; the text here prints Cn. •","texto":"Names of military engineer colleagues. Cn. and Gn. are alternative abbreviations of Gnaeus; the text here prints Cn. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p222-442","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","aparato":"ad apparationem ballistarum et scorpionum ] Apparationem = preparation, construction. •","texto":"Apparationem = preparation, construction. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p222-529","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"recognitionem per sororis commendationem servasti","aparato":"recognitionem per sororis commendationem servasti ] Adopted reading. Recognitionem = gratification, economic reward; sororis refers to Octavia, sister of Augustus. Academic translation “But when I observed that you were concerned not only with the common welfare of all and the organization of the state, but also with the proper arrangement of public buildings — so that, thanks to you, the city had not only grown larger through the annexation of provinces, but also that the majesty of the Empire had the exalted authority of its public buildings — I considered that I should not delay any longer in dedicating these writings to you on such matters ","texto":"Adopted reading. Recognitionem = gratification, economic reward; sororis refers to Octavia, sister of Augustus. Academic translation “But when I observed that you were concerned not only with the common welfare of all and the organization of the state, but also with the proper arrangement of public buildings — so that, thanks to you, the city had not only grown larger through the annexation of provinces, but also that the majesty of the Empire had the exalted authority of its public buildings — I considered that I should not delay any longer in dedicating these writings to you on such matters ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-1007","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"maiestas imperii","aparato":"maiestas imperii ] Expresión clave de la ideología augústea: «la majestad del Imperio».","texto":"Expresión clave de la ideología augústea: «la majestad del Imperio».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-1094","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"egregias haberet auctoritates","aparato":"egregias haberet auctoritates ] Significa «gozara de una autoridad eminente» o «de un prestigio excepcional».","texto":"Significa «gozara de una autoridad eminente» o «de un prestigio excepcional».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-1203","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"parenti tuo","aparato":"parenti tuo ] Referencia a Julio César (adoptado por Augusto como padre).","texto":"Referencia a Julio César (adoptado por Augusto como padre).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-1393","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","aparato":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset ] Expresión formal de la transmisión del poder. M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","texto":"Expresión formal de la transmisión del poder. M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-1523","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Cornelio","aparato":"Cornelio ] Colegas de Vitruvio en el servicio de las máquinas de guerra. La abreviatura clásica de Gnaeus es Cn.","texto":"Colegas de Vitruvio en el servicio de las máquinas de guerra. La abreviatura clásica de Gnaeus es Cn.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-1635","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","aparato":"ad apparationem ballistarum et scorpionum ] Apparationem = preparación, construcción. 3","texto":"Apparationem = preparación, construcción. 3","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-798","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"publicaeque rei constitutione","aparato":"publicaeque rei constitutione ] Se refiere a la «organización del Estado» o «constitución de la república».","texto":"Se refiere a la «organización del Estado» o «constitución de la república».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-glo-p202-905","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"de opportunitate publicorum aedificiorum","aparato":"de opportunitate publicorum aedificiorum ] Opportunitas = idoneidad, conveniencia, buen emplazamiento.","texto":"Opportunitas = idoneidad, conveniencia, buen emplazamiento.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-1025","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","aparato":"ad apparationem ballistarum et scorpionum ] Apparationem = préparation, construction. 3","texto":"Apparationem = préparation, construction. 3","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-239","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"de opportunitate publicorum aedificiorum","aparato":"de opportunitate publicorum aedificiorum ] Opportunitas = pertinence, commodité, bon emplacement.","texto":"Opportunitas = pertinence, commodité, bon emplacement.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-336","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"maiestas imperii","aparato":"maiestas imperii ] Expression clé de l’idéologie augustéenne : « la majesté de l’Empire ». [","texto":"Expression clé de l’idéologie augustéenne : « la majesté de l’Empire ». [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-427","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"egregias haberet auctoritates","aparato":"egregias haberet auctoritates ] Leçon des principaux codex. Cela signifie « il jouissait d’une autorité éminente » ou « d’un prestige exceptionnel ».","texto":"Leçon des principaux codex. Cela signifie « il jouissait d’une autorité éminente » ou « d’un prestige exceptionnel ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-576","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"parenti tuo","aparato":"parenti tuo ] Référence à Jules César (adopté par Auguste comme son père).","texto":"Référence à Jules César (adopté par Auguste comme son père).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-777","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","aparato":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset ] Expression formelle de la transmission du pouvoir. M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","texto":"Expression formelle de la transmission du pouvoir. M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V554-glo-p202-912","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Cornelio","aparato":"Cornelio ] Collègues de Vitruve dans le service des machines de guerre. L’abréviation classique de Gnaeus est Cn.","texto":"Collègues de Vitruve dans le service des machines de guerre. L’abréviation classique de Gnaeus est Cn.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":65},{"id":"V514-nota-19","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"fabrum: genitivo plural de faber, «artesano/obrero»; praefectus fabrum: «prefecto de los artesanos/obreros», título cuya función concreta depende del contexto histórico. Las formas latinas deben analizarse morfológicamente antes de traducirse y no tratarse como equivalentes léxicos aislados.","contexto":"Poco se sabe de la vida de Vitruvio, excepto lo que cuenta en su propia obra. Es posible que haya servido como praefectus fabrum o en un cargo técnico análogo, relacionado con la fabricación de máquinas de guerra. Sirvió en tiempos de César y se ocupó de la preparación de balistas y escorpiones, dos máquinas de artillería romanas; él mismo nombra como colegas a M. Aurelio, P. Minidio y Cn. Cornelio (1.praef.2). La hi","nota":"19","parrafo":524,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":65},{"id":"V514-nota-20","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Lucio Cornelio Balbo el Mayor (L. Cornelius Balbus, natural de Gades), praefectus fabrum de César y cónsul sufecto en el 40 a. C. La relación de Vitruvio con Balbo es una conjetura moderna: el texto (1 praef. 2) solo nombra como colegas a M. Aurelio, P. Minidio y Cn. Cornelio.","contexto":"Poco se sabe de la vida de Vitruvio, excepto lo que cuenta en su propia obra. Es posible que haya servido como praefectus fabrum o en un cargo técnico análogo, relacionado con la fabricación de máquinas de guerra. Sirvió en tiempos de César y se ocupó de la preparación de balistas y escorpiones, dos máquinas de artillería romanas; él mismo nombra como colegas a M. Aurelio, P. Minidio y Cn. Cornelio (1.praef.2). La hi","nota":"20","parrafo":524,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":65},{"id":"V514-nota-6","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Augusto (Augustus), nacido Gaius Octavius en 63 a. C., fue el primer emperador romano. Adoptado testamentariamente por Julio César, después de 44 a. C. llevó el nombre de Gaius Julius Caesar Octavianus según el uso historiográfico moderno, y en 27 a. C. recibió del Senado el título de Augustus. En las fuentes griegas, Καῖσαρ (Kaisar) corresponde al latín Caesar.","contexto":"Vitruvio, que según su propio testimonio (1.praef.2) había servido en la preparación de máquinas de guerra en tiempos de Julio César, se dedicó a la arquitectura civil tras retirarse del servicio militar. Durante este período, creó su única obra construida conocida, la Basílica de Fanum Fortunae (hoy Fano, en las Marcas, Italia), descrita con detalle en De architectura 5.1.6–10. Sin embargo, su legado más perdurable ","nota":"6","parrafo":320,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":65},{"id":"V554-nota-21","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"fabrum : « des ouvriers / artisans » ; praefectus fabrum : « préfet des ouvriers » ou officier responsable du corps technique selon le contexte. Les formes latines doivent être analysées morphologiquement avant toute traduction et ne doivent pas être traitées comme des équivalents lexicaux isolés.","contexto":"On sait peu de choses de la vie de Vitruve, si ce n’est ce qu’il relate dans ses propres écrits. Il a peut-être exercé la fonction de praefectus fabrum ou une charge technique analogue, liée à la fabrication des machines de guerre. Il servit à l’époque de César et s’occupa de la préparation des balistes et des scorpions, deux pièces d’artillerie romaines ; il nomme lui-même comme collègues M. Aurelius, P. Minidius et","nota":"21","parrafo":527,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":65},{"id":"V554-nota-22","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Lucius Cornelius Balbus l’Ancien (natif de Gadès), praefectus fabrum de César et consul suffect en 40 av. J.-C. Le lien de Vitruve avec Balbus est une conjecture moderne : le texte (1 praef. 2) ne nomme comme collègues que M. Aurelius, P. Minidius et Cn. Cornelius.","contexto":"On sait peu de choses de la vie de Vitruve, si ce n’est ce qu’il relate dans ses propres écrits. Il a peut-être exercé la fonction de praefectus fabrum ou une charge technique analogue, liée à la fabrication des machines de guerre. Il servit à l’époque de César et s’occupa de la préparation des balistes et des scorpions, deux pièces d’artillerie romaines ; il nomme lui-même comme collègues M. Aurelius, P. Minidius et","nota":"22","parrafo":527,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":1,"orden":65},{"id":"V297-glo-p223-1971","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"eo beneficio essem obligatus","aparato":"eo beneficio essem obligatus ] It refers to the rewards and the financial support received from Augustus. 211","texto":"It refers to the rewards and the financial support received from Augustus. 211","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":223,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=223","libro":1,"orden":66},{"id":"V297-glo-p224-185","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"multa te aedificavisse et nunc aedificare","aparato":"multa te aedificavisse et nunc aedificare ] It indicates both completed works and those under construction. •","texto":"It indicates both completed works and those under construction. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","libro":1,"orden":66},{"id":"V297-glo-p224-294","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pro amplitudine rerum gestarum","aparato":"pro amplitudine rerum gestarum ] It alludes directly to the greatness of Augustus' feats (Res Gestae). •","texto":"It alludes directly to the greatness of Augustus' feats (Res Gestae). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","libro":1,"orden":66},{"id":"V297-glo-p224-494","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Conscripsi praescriptiones terminatas","aparato":"Conscripsi praescriptiones terminatas ] Praescriptiones terminatas = “precise instructions” or “well-defined rules” (referring to the ten books of the treatise). •","texto":"Praescriptiones terminatas = “precise instructions” or “well-defined rules” (referring to the ten books of the treatise). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","libro":1,"orden":66},{"id":"V297-glo-p224-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem","aparato":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem ] An elegant expression that means “not having to fear poverty until the end of my days”. •","texto":"An elegant expression that means “not having to fear poverty until the end of my days”. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","libro":1,"orden":66},{"id":"V297-glo-p224-657","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"et ante facta et futura","aparato":"et ante facta et futura ] Vitruvius offers tools to evaluate both works already completed and those that will be built in the future. Academic translation “Being bound, therefore, by that favor of yours, so that until the end of my life I need not fear want, I began to write these books for you because I noticed that you had built many works and that at this moment you were still building, and that in the future you would also take care of both public and private buildings, ensuring they matched the greatness of your achievements, so that they might be passed on to posterity as your memory. I have written precise and w","texto":"Vitruvius offers tools to evaluate both works already completed and those that will be built in the future. Academic translation “Being bound, therefore, by that favor of yours, so that until the end of my life I need not fear want, I began to write these books for you because I noticed that you had built many works and that at this moment you were still building, and that in the future you would also take care of both public and private buildings, ensuring they matched the greatness of your achievements, so that they might be passed on to posterity as your memory. I have written precise and w","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p202-1722","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"eo beneficio essem obligatus","aparato":"eo beneficio essem obligatus ] Se refiere a las recompensas y el apoyo económico recibido de Augusto.","texto":"Se refiere a las recompensas y el apoyo económico recibido de Augusto.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p202-1823","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem","aparato":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem ] Elegante expresión que significa «no tener que temer la pobreza hasta el fin de mis días».","texto":"Elegante expresión que significa «no tener que temer la pobreza hasta el fin de mis días».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p202-1959","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"multa te aedificavisse et nunc aedificare","aparato":"multa te aedificavisse et nunc aedificare ] Indica tanto las obras ya concluidas como las que están en construcción.","texto":"Indica tanto las obras ya concluidas como las que están en construcción.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p202-2075","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pro amplitudine rerum gestarum","aparato":"pro amplitudine rerum gestarum ] Alude directamente a la grandeza de las hazañas de Augusto (Res Gestae).","texto":"Alude directamente a la grandeza de las hazañas de Augusto (Res Gestae).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p202-2276","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Conscripsi praescriptiones terminatas","aparato":"Conscripsi praescriptiones terminatas ] Praescriptiones terminatas = «instrucciones precisas» o «normas bien delimitadas» (refiriéndose a los diez libros del tratado).","texto":"Praescriptiones terminatas = «instrucciones precisas» o «normas bien delimitadas» (refiriéndose a los diez libros del tratado).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p202-2443","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"et ante facta et futura","aparato":"et ante facta et futura ] Vitruvio ofrece herramientas para evaluar tanto las obras ya realizadas como las que se construirán en el futuro. APARATO COMPARATIVO [F] — I.1.1. «Architecti est scientia…» se mantiene como lemma de trabajo. Scientia se traduce como «saber» o «conocimiento disciplinar» cuando «ciencia» pueda sugerir una institución moderna. Fabrica y ratiocinatio no son teoría y práctica aisladas, sino dos dimensiones cuya concurrencia define la competencia del architectus.","texto":"Vitruvio ofrece herramientas para evaluar tanto las obras ya realizadas como las que se construirán en el futuro. APARATO COMPARATIVO [F] — I.1.1. «Architecti est scientia…» se mantiene como lemma de trabajo. Scientia se traduce como «saber» o «conocimiento disciplinar» cuando «ciencia» pueda sugerir una institución moderna. Fabrica y ratiocinatio no son teoría y práctica aisladas, sino dos dimensiones cuya concurrencia define la competencia del architectus.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V554-glo-p202-1259","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem","aparato":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem ] Expression élégante qui signifie « ne pas avoir à craindre la pauvreté jusqu’à la fin de mes jours ».","texto":"Expression élégante qui signifie « ne pas avoir à craindre la pauvreté jusqu’à la fin de mes jours ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V554-glo-p202-1406","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"multa te aedificavisse et nunc aedificare","aparato":"multa te aedificavisse et nunc aedificare ] Elle désigne aussi bien les ouvrages achevés que ceux en cours de construction.","texto":"Elle désigne aussi bien les ouvrages achevés que ceux en cours de construction.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V554-glo-p202-1529","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pro amplitudine rerum gestarum","aparato":"pro amplitudine rerum gestarum ] Leçon des principaux codex. Il fait directement allusion à la grandeur des exploits d’Auguste (Res Gestae).","texto":"Leçon des principaux codex. Il fait directement allusion à la grandeur des exploits d’Auguste (Res Gestae).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V554-glo-p202-1774","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Conscripsi praescriptiones terminatas","aparato":"Conscripsi praescriptiones terminatas ] Praescriptiones terminatas = « instructions précises » ou « règles bien définies » (faisant référence aux dix livres du traité).","texto":"Praescriptiones terminatas = « instructions précises » ou « règles bien définies » (faisant référence aux dix livres du traité).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V554-glo-p202-1942","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"et ante facta et futura","aparato":"et ante facta et futura ] Vitruve propose des outils pour évaluer à la fois les œuvres déjà achevées et celles qui seront construites à l’avenir. APPARAT COMPARATIF [F] — I.1.1. « Architecti est scientia… » est maintenu comme lemme de travail. Scientia est rendu par « savoir » ou « connaissance disciplinaire » lorsque « science » risquerait d’évoquer une institution moderne. Fabrica et ratiocinatio ne sont pas deux domaines étanches, mais deux dimensions conjointes de la compétence de l’architectus. Commentaire I, praef. 1 Note ecdotique sur la préface du livre I Texte retenu : « Cum divina tua mens et numen, imperator","texto":"Vitruve propose des outils pour évaluer à la fois les œuvres déjà achevées et celles qui seront construites à l’avenir. APPARAT COMPARATIF [F] — I.1.1. « Architecti est scientia… » est maintenu comme lemme de travail. Scientia est rendu par « savoir » ou « connaissance disciplinaire » lorsque « science » risquerait d’évoquer une institution moderne. Fabrica et ratiocinatio ne sont pas deux domaines étanches, mais deux dimensions conjointes de la compétence de l’architectus. Commentaire I, praef. 1 Note ecdotique sur la préface du livre I Texte retenu : « Cum divina tua mens et numen, imperator","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":1,"orden":66},{"id":"V514-glo-p886-33","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"βαρουλκον","aparato":"βαρουλκον ] Vitruvio 10.1.1 denomina así, en griego, el genus tractorium, la clase de máquinas destinada a arrastrar o elevar cargas. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Se conserva el tecnicismo griego y se glosa como aparato de tracción/elevación, sin afirmar una restitución frente a una transliteración manuscrita no cotejada. 3 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.1.1–3. La constitución moderna del comienzo del Libro X no es uniforme en todos sus detalles. Se adopta el texto crítico con rotundationibus y los términos griegos κυκλικὴκίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν y βαροῦλκον. En la explicación del género as","texto":"Vitruvio 10.1.1 denomina así, en griego, el genus tractorium, la clase de máquinas destinada a arrastrar o elevar cargas. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Se conserva el tecnicismo griego y se glosa como aparato de tracción/elevación, sin afirmar una restitución frente a una transliteración manuscrita no cotejada. 3 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.1.1–3. La constitución moderna del comienzo del Libro X no es uniforme en todos sus detalles. Se adopta el texto crítico con rotundationibus y los términos griegos κυκλικὴκίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν y βαροῦλκον. En la explicación del género as","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":886,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=886","libro":10,"orden":67},{"id":"V554-glo-p896-33","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"βαρουλκον","aparato":"βαρουλκον ] Vitruve 10.1.1 désigne ainsi, en grec, le genus tractorium, classe de machines destinée à tirer ou à élever des charges. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Le technicisme grec est conservé et glosé comme dispositif de traction/levage, sans prétendre à une restitution contre une translittération manuscrite non collationnée. 3 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.1.1–3. La constitution moderne du début du Livre X n’est pas uniforme dans tous ses détails. On adopte le texte critique avec rotundationibus et les termes grecs κυκλικὴκίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν et βαροῦλκον. Dans la définition du gen","texto":"Vitruve 10.1.1 désigne ainsi, en grec, le genus tractorium, classe de machines destinée à tirer ou à élever des charges. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Le technicisme grec est conservé et glosé comme dispositif de traction/levage, sans prétendre à une restitution contre une translittération manuscrite non collationnée. 3 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.1.1–3. La constitution moderne du début du Livre X n’est pas uniforme dans tous ses détails. On adopte le texte critique avec rotundationibus et les termes grecs κυκλικὴκίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν et βαροῦλκον. Dans la définition du gen","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":896,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=896","libro":10,"orden":67},{"id":"V297-nota-165","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"βαροῦλκον] At 10.1.1 Vitruvius uses this Greek term for the genus tractorium, the class of machines employed to draw or raise loads. Krohn (1912) prints the Greek word. It is retained and glossed as a traction or lifting apparatus, without claiming an independently verified restoration from a manuscript transliteration.","contexto":"[1] A machine is a connected assemblage of timber, possessing the greatest powers for the moving of loads. It is set in motion by the art of circular movements, which the Greeks call cyclic movement. Of these there is one kind for scaling, which in Greek is called acrobaticon; another is a breathing machine, which among them is called a pneumatic; the third is the hoisting type (tractorium), which the Greeks call bar","nota":"165","parrafo":4630,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":67},{"id":"V514-nota-295","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.1.1–3. La constitución moderna del comienzo del Libro X no es uniforme en todos sus detalles. Se adopta el texto crítico con rotundationibus y los términos griegos κυκλικὴ κίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν y βαροῦλκον. En la explicación del género ascensional se mantiene el suplemento <est, cum> y se señala entre corchetes el segmento [ad apparatus spectationem], tratado como problemático por la crítica. En 10.1.2 se normaliza erismatorum; en 10.1.3, pluribus operis vel vi maiore coguntur effectus habere. No se atribuyen aquí lecturas concretas a H o G cuando no han sido verificadas directamente en el manuscrito.NOTA FILOLÓGICO-TÉCNICA — MACHINA / ORGANUM. Vitruvio no establece una equivalencia exacta con la distinción moderna entre «máquina» y «herramienta». Su contraste es funcional: la machina moviliza una combinación de partes, operarios o fuerzas para producir un efecto considerable; el organum puede alcanzar su finalidad mediante una intervención más concentrada y experta. Conviene, por ello, conservar los latinismos en el comentario técnico cuando la traducción española pudiera sugerir categorías mecánicas contemporáneas.","contexto":"1. Una máquina es una conexión continua de material que tiene la máxima virtud para mover cargas. Se mueve con arte mediante las rotaciones de círculos, que los griegos llaman κυκλικὴ κίνησις. Un género es el de escalar, que en griego se llama ἀκροβατικόν; otro, el neumático, que entre ellos se llama πνευματικόν; el tercero, el de tracción, que los griegos llaman βαρουλκόν. El de escalar se da cuando las máquinas est","nota":"295","parrafo":3779,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":67},{"id":"V554-nota-288","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.1.1–3. La constitution moderne du début du Livre X n’est pas uniforme dans tous ses détails. On adopte le texte critique avec rotundationibus et les termes grecs κυκλικὴ κίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν et βαροῦλκον. Dans la définition du genre ascensionnel, on maintient le supplément <est, cum> et l’on signale entre crochets le segment [ad apparatus spectationem], tenu pour problématique par la critique. En 10.1.2, on normalise erismatorum ; en 10.1.3, pluribus operis vel vi maiore coguntur effectus habere. Aucune leçon précise n’est ici attribuée à H ou G lorsqu’elle n’a pas été vérifiée directement sur le manuscrit.NOTE PHILOLOGIQUE ET TECHNIQUE — MACHINA / ORGANUM. Vitruve n’établit pas une équivalence exacte avec la distinction moderne entre « machine » et « outil ». Son opposition est fonctionnelle : la machina mobilise une combinaison de pièces, d’opérateurs ou de forces pour produire un effet important ; l’organum peut atteindre son but par une intervention plus concentrée et experte. Il convient donc de conserver les latinismes dans le commentaire technique lorsque la traduction française risquerait d’imposer des catégories mécaniques contemporaines.","contexto":"1. Une machine est un assemblage continu de matière qui a les plus grandes vertus pour mouvoir les charges. Elle est mue avec art par les rotations de cercles, que les Grecs appellent κυκλικὴ κίνησις. Un genre est celui qui sert à monter, qu’on appelle en grec ἀκροβατικόν ; un autre, pneumatique, qui chez eux s’appelle πνευματικόν ; le troisième, de traction, que les Grecs appellent βαρουλκόν. Celui qui sert à monter","nota":"288","parrafo":3794,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":67},{"id":"V297-nota-154","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Ad normam means ‘to the square’. The norma (γνώμων) is the builder’s square; the term recurs technically at 7.3.5. The relation between bodily height and the span of the outstretched arms underlies the discussion of the homo quadratus and temple proportion.","contexto":"Similarly, each part of a temple must bear a most fitting correspondence of commensurability to the total magnitude of the whole. The body’s natural central point is the navel. If a man lies on his back with his hands and feet outstretched, and the center of a pair of compasses is placed at his navel, the circle described will touch the fingers of both hands and the toes of both feet. A square figure can be found in ","nota":"154","parrafo":3115,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":69},{"id":"V297-nota-155","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"The classic passage on inscribing the human body in geometrical figures (homo ad circulum et ad quadratum). This passage and the preceding one (3.1.2) gave rise to Leonardo da Vinci’s celebrated drawing (c. 1490, Gallerie dell’Accademia, Venice). Leonardo, however, does not inscribe the two figures concentrically, as is often assumed, but moves the center of the square to the pubis, departing from the letter of Vitruvius’s text. Compare 3.1.2–3 and Pliny, Natural History 7.77, on the body’s commensurability.","contexto":"Likewise, the natural center of the body is the navel. For if a man be laid on his back, with his hands and feet outstretched, and the point of a compass be placed upon his navel, the circle thereby described will touch the tips of the fingers of both hands and of the toes. And just as the body yields a circular outline, so too a square figure may be found within it: for if the distance from the soles of the feet to ","nota":"155","parrafo":3117,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":69},{"id":"V514-nota-296","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — X.1. El comienzo del Libro X formula tres principios operativos: prever antes de construir, distinguir el dispositivo según la forma en que transmite fuerza y aprender de movimientos observables en la naturaleza. La mecánica aparece así como parte de la disciplina arquitectónica: cálculo, montaje, transmisión del movimiento y control del riesgo.APARATO ECDÓTICO [F] — X.1. La definición «Machina est continens e materia coniunctio…» se conserva sin reducir machina a la máquina industrial moderna. Los griegos κυκλικὴ κίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν y βαροῦλκον se mantienen junto al equivalente contextual. Los suplementos <est, cum> e <ignotae sed> permanecen visibles porque reparan discontinuidades sintácticas del texto.NOTA HERMENÉUTICA — NATURA MAGISTRA. X.1.4–6 presenta la mecánica como imitación de procesos naturales y de movimientos circulares. Se distingue esta argumentación antigua de una teoría física moderna: su importancia reside en cómo Vitruvio legitima la machinatio dentro de la disciplina arquitectónica.","contexto":"6. Y el examen mediante los pesos de las balanzas de brazos desiguales y de las balanzas de platillos, una vez hallado, protege la vida de la injusticia con costumbres justas. Y no menos hay innumerables principios de maquinarias sobre los que no parece necesario disputar, porque no son desconocidos, sino que están cada día a mano, como las muelas, los fuelles de los herreros, los carruajes, los cabriolés, los tornos","nota":"296","parrafo":3788,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":72},{"id":"V554-nota-289","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — X.1. Le début du Livre X formule trois principes opératoires : prévoir avant de construire, distinguer le dispositif selon sa manière de transmettre la force et apprendre des mouvements observables dans la nature. La mécanique apparaît ainsi comme une composante de la discipline architecturale : calcul, montage, transmission du mouvement et maîtrise du risque.APPARAT ECDOTIQUE [F] — X.1. La définition « Machina est continens e materia coniunctio… » est conservée sans réduire machina à la machine industrielle moderne. κυκλικὴ κίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν et βαροῦλκον restent visibles avec leur équivalent contextuel. Les suppléments <est, cum> et <ignotae sed> demeurent signalés parce qu’ils réparent des discontinuités syntaxiques.NOTE HERMÉNEUTIQUE — NATURA MAGISTRA. X.1.4–6 présente la mécanique comme imitation de processus naturels et de mouvements circulaires. Cette argumentation antique est distinguée d’une théorie physique moderne ; son intérêt est de montrer comment Vitruve légitime la machinatio au sein de la discipline architecturale.","contexto":"6. Et l’examen par les poids des balances romaines et des balances à plateaux, une fois trouvé, protège la vie de l’iniquité par des mœurs justes. Non moins, il y a d’innombrables principes de machineries dont il ne semble pas nécessaire de disserter, parce qu’ils ne sont pas inconnus, mais sont chaque jour sous la main, comme les meules, les soufflets des forgerons, les voitures, les cabriolets, les tours et les aut","nota":"289","parrafo":3803,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":72},{"id":"V297-nota-150","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"The Temple of Apollo, also known as the Apollonion (Greek: Ἀπολλώνιον, Romanized: Apollṓnion), was an important part of the pan-Hellenic religious sanctuary located in central Greece at Delphi. The temple and the sanctuary in general were dedicated to one of the major Greek deities, Apollo, the god of archery, music, light, prophecy, the arts, and healing.","contexto":"The Delphic Apollo, through the responses of the Pythia, proclaimed Socrates the wisest of all men. Socrates is remembered as having said, with prudence and great learning, that men’s breasts ought to have been fitted with windows and left open, so that their thoughts would not remain hidden but be exposed to examination. Would that nature had followed his judgment and made them manifest and visible! Then not only wo","nota":"150","parrafo":3096,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V514-nota-309","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"El scorpio y la catapulta de Vitruvio son máquinas de torsión para proyectiles ligeros; en 10.10 el dimensionamiento parte de la longitud del dardo y el diámetro de los forámenes del capitulum. La ballista de 10.11 se calibra, en cambio, a partir del peso de la piedra. Conviene no fundir ambos sistemas en una sola regla modular.","contexto":"1. Expondré ahora lo que se ha inventado para defensa frente al peligro y por necesidad de salvación, es decir, los principios de los escorpiones y de las balistas, con qué relaciones de conmensurabilidad pueden prepararse. Todas las proporciones de estos instrumentos, para calcularlas, se toman de la longitud propuesta de la flecha que el instrumento debe lanzar, y de la novena parte de esta se hace la magnitud del ","nota":"309","parrafo":3923,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V514-nota-310","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota ecdótica [F] — X.10–12, X.14–15 (signos fraccionarios). En los capítulos sobre las máquinas de tiro y de asedio, el texto latino reproduce los símbolos con los que la edición de Krohn (1912) transcribe los signos fraccionarios romanos de los códices (S = semis, y otros compendios cuyo valor es en varios lugares incierto); donde el signo no admite transcripción tipográfica segura se imprime ⟦sign.⟧, y su forma se describe en T.13ff. Donde el valor no puede establecerse con seguridad, la traducción lo señala con […]; donde el texto está corrupto, con †…†; las lagunas se indican con * * *.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.10–12. El módulo básico de la catapulta se obtiene de la longitud del proyectil: el diámetro del orificio de torsión equivale a un noveno de la longitud de la flecha. En la ballesta, en cambio, el módulo se establece a partir del peso de la piedra. Las tablas numéricas de X.10–11 presentan numerosos loci corrupti: fracciones perdidas, signos numéricos ambiguos y medidas cuya restitución varía entre editores. Esta edición corrige únicamente los valores respaldados por la constitución crítica consultada y conserva ⟨…⟩ cuando la cifra no puede fijarse con seguridad.","contexto":"1. Expondré ahora lo que se ha inventado para defensa frente al peligro y por necesidad de salvación, es decir, los principios de los escorpiones y de las balistas, con qué relaciones de conmensurabilidad pueden prepararse. Todas las proporciones de estos instrumentos, para calcularlas, se toman de la longitud propuesta de la flecha que el instrumento debe lanzar, y de la novena parte de esta se hace la magnitud del ","nota":"310","parrafo":3923,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V514-nota-314","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.11. Las ballistae se calibran según el peso del saxum y el diámetro de los haces de torsión. La larga serie desde II pondo hasta CCCLX pondo es de máximo riesgo textual: se conserva tal como está transmitida, incluidos suplementos como s<emisque> y pe<di>s, hasta completar la colación numeral con Krohn/Budé.NOTA TÉCNICA [T] — TORSIÓN. Capillus muliebris y nervus se registran como materiales de los haces según Vitruvio. El comentario puede explicar pretensión, torsión y energía almacenada, pero no convierte el sistema en una fórmula balística moderna ni infiere prestaciones ausentes del texto.","contexto":"1. Catapultarum rationes, e quibus membris ex portionibus componantur, dixi. Ballistarum autem rationes variae sunt et differentes unius effectus causa comparatae. Aliae enim vectibus suculis, nonnullae polyspastis, aliae ergatis, quaedam etiam tympanorum torquentur rationibus. Sed tamen nulla ballista perficitur nisi ad propositam magnitudinem ponderis saxi, quod id organum mittere debet. Igitur de ratione earum non","nota":"314","parrafo":3934,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V554-nota-303","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Le scorpio et la catapulta de Vitruve sont des machines à torsion pour traits ; en 10.10, leur dimensionnement part de la longueur du projectile et du diamètre des foramen du capitulum. La ballista de 10.11 est, en revanche, calibrée à partir du poids de la pierre. Il ne faut donc pas fondre les deux systèmes dans une règle modulaire unique.","contexto":"1. J’exposerai maintenant ce qui a été inventé pour la défense contre le danger et par nécessité de salut, c’est-à-dire les principes des scorpions et des balistes, et selon quels rapports de commensurabilité on peut les apprêter. Toutes les proportions de ces instruments, pour en faire le calcul, se tirent de la longueur proposée de la flèche que l’instrument doit lancer, et l’on fait de la neuvième partie de celle-","nota":"303","parrafo":3935,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V554-nota-304","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note ecdotique [F] — X.10–12, X.14–15 (signes fractionnaires). Dans les chapitres consacrés aux machines de jet et de siège, le texte latin reproduit les symboles par lesquels l’édition de Krohn (1912) transcrit les signes fractionnaires romains des manuscrits (S = semis, et d’autres abréviations dont la valeur est incertaine en plusieurs endroits) ; lorsque le signe n’admet pas de transcription typographique sûre, on imprime ⟦sign.⟧, et sa forme est décrite en T.13ff. Lorsque la valeur ne peut être établie avec certitude, la traduction la signale par […] ; lorsque le texte est corrompu, par †…† ; les lacunes sont indiquées par * * *.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.10–12. Le module fondamental de la catapulte est déduit de la longueur du projectile : le diamètre de l’orifice de torsion vaut un neuvième de la longueur de la flèche. Pour la baliste, au contraire, le module est déterminé d’après le poids de la pierre. Les tableaux numériques de X.10–11 présentent de nombreux loci corrupti : fractions perdues, signes numériques ambigus et mesures dont la restitution varie selon les éditeurs. La présente édition ne corrige que les valeurs étayées par le texte critique consulté et maintient ⟨…⟩ lorsque le chiffre ne peut être établi avec sûreté.","contexto":"1. J’exposerai maintenant ce qui a été inventé pour la défense contre le danger et par nécessité de salut, c’est-à-dire les principes des scorpions et des balistes, et selon quels rapports de commensurabilité on peut les apprêter. Toutes les proportions de ces instruments, pour en faire le calcul, se tirent de la longueur proposée de la flèche que l’instrument doit lancer, et l’on fait de la neuvième partie de celle-","nota":"304","parrafo":3935,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V554-nota-308","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.11. Les ballistae sont calibrées selon le poids du saxum et le diamètre des faisceaux de torsion. La longue série de II à CCCLX pondo présente un risque textuel maximal : elle est conservée telle que transmise, y compris s<emisque> et pe<di>s, jusqu’à la collation numérique complète avec Krohn/Budé.NOTE TECHNIQUE [T] — TORSION. Capillus muliebris et nervus sont enregistrés comme matériaux des faisceaux selon Vitruve. Le commentaire peut expliquer prétension, torsion et énergie emmagasinée, sans transformer le système en formule balistique moderne ni inférer des performances absentes du texte.","contexto":"1. Catapultarum rationes, e quibus membris ex portionibus componantur, dixi. Ballistarum autem rationes variae sunt et differentes unius effectus causa comparatae. Aliae enim vectibus suculis, nonnullae polyspastis, aliae ergatis, quaedam etiam tympanorum torquentur rationibus. Sed tamen nulla ballista perficitur nisi ad propositam magnitudinem ponderis saxi, quod id organum mittere debet. Igitur de ratione earum non","nota":"308","parrafo":3949,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":73},{"id":"V297-nota-151","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.10.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Polyclitus (Greek: Πολύκλειτος), called \" the Elder \" to distinguish him from Polyclitus the Younger, was a 5th-century BC Greek bronze sculptor born in Argos or Sicyon. Along with the famous Phidias, Myron, and Cresilas, he is one of the most important sculptors of classical antiquity. The 4th-century BC catalog attributed to Xenocrates (\" Xenocratic Catalog \"), which served as Pliny's guide to art, placed Polyclitus between Phidias and Myron. Polyclitus was most famous for his bronze statues of gods and athletes, apart from the enormous statue of the goddess Hera, intended for worship in the Heraion of Argos. One of his most outstanding sculptures is the Doryphoros.","contexto":"This can be seen above all in the sculptors and painters of old. Those who enjoyed marks of distinction and the favor of recommendation remain in everlasting memory among posterity—Myron, Polyclitus, Phidias, Lysippus and the others who won renown through their art. They achieved it because they made works for great cities, kings or noble citizens. Others, with no less zeal, talent and skill, made works no less admir","nota":"151","parrafo":3099,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":74},{"id":"V297-nota-152","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.10.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Phidias (Athens, c. 500 BC–Olympia or Athens, c. 431 BC) was the most celebrated sculptor of ancient Greece.","contexto":"This can be seen above all in the sculptors and painters of old. Those who enjoyed marks of distinction and the favor of recommendation remain in everlasting memory among posterity—Myron, Polyclitus, Phidias, Lysippus and the others who won renown through their art. They achieved it because they made works for great cities, kings or noble citizens. Others, with no less zeal, talent and skill, made works no less admir","nota":"152","parrafo":3099,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":74},{"id":"V297-nota-153","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.10.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Lysippus (Λύσιππος) of Sicyon was a Greek sculptor active in the later fourth century BCE. Getty’s Union List of Artist Names records activity around 370–300 BCE and a biographical range extending beyond 310 BCE; the precise date of his death is uncertain. See Getty ULAN, record 500012332.","contexto":"This can be seen above all in the sculptors and painters of old. Those who enjoyed marks of distinction and the favor of recommendation remain in everlasting memory among posterity—Myron, Polyclitus, Phidias, Lysippus and the others who won renown through their art. They achieved it because they made works for great cities, kings or noble citizens. Others, with no less zeal, talent and skill, made works no less admir","nota":"153","parrafo":3099,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":74},{"id":"V514-T-p1129-158","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XVIIII en 19; sucula 4 y Grafía/numerales: canaliculus y 5/12; epitoxis [Hvid; A]. regulae; signos 3/4 × 1/4; chele 3 Expansión fraccionarios × 1/4 × 1/4; aritmética de visibles en sucula, canalis fundus 16 signos: [Rep; B]. epitoxis, chele y × 1/4 × 3/4. canalis fundus.","aparato":"XVIIII en 19; sucula 4 y Grafía/numerales: canaliculus y 5/12; epitoxis [Hvid; A]. regulae; signos 3/4 × 1/4; chele 3 Expansión fraccionarios × 1/4 × 1/4; aritmética de visibles en sucula, canalis fundus 16 signos: [Rep; B]. epitoxis, chele y × 1/4 × 3/4. canalis fundus. ] 4 H","testimonios":{"H":"4"},"texto":"152v–153r","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1129,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1129","libro":10,"orden":75},{"id":"V554-T-p1138-357","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XVIIII pour le 19 ; sucula 4 et canaliculus et les 5/12 ; epitoxis regulae ; signes 3/4 × 1/4 ; chele fractionnaires 3 × 1/4 × 1/4 ; visibles pour la canalis fundus 16 sucula, l’epitoxis, × 1/4 × 3/4. la chele et le canalis fundus.","aparato":"XVIIII pour le 19 ; sucula 4 et canaliculus et les 5/12 ; epitoxis regulae ; signes 3/4 × 1/4 ; chele fractionnaires 3 × 1/4 × 1/4 ; visibles pour la canalis fundus 16 sucula, l’epitoxis, × 1/4 × 3/4. la chele et le canalis fundus. ] 4 H","testimonios":{"H":"4"},"texto":"152v–153r · Graphie/numéraux : [Hvid ; A]. Développement arithmétique : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1138,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1138","libro":10,"orden":75},{"id":"V514-T-p1129-159","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIII, XII, VIIII y Base 8; columna Enteros e IS signos de 3/4, 12; capreoli 9 × transmitido: 5/8, 7/16; brazo 1/2 × 7/16; cardo [Hvid; A]; [IS] VII, con IS 1 1/2; antefixum secl. Krohn. transmitido ante 3/4 × 1; brazo 7, Valores foraminum 9/16→7/16. fraccionarios (como G). normalizados: [Rep; B].","aparato":"VIII, XII, VIIII y Base 8; columna Enteros e IS signos de 3/4, 12; capreoli 9 × transmitido: 5/8, 7/16; brazo 1/2 × 7/16; cardo [Hvid; A]; [IS] VII, con IS 1 1/2; antefixum secl. Krohn. transmitido ante 3/4 × 1; brazo 7, Valores foraminum 9/16→7/16. fraccionarios (como G). normalizados: [Rep; B]. ] 5 H","testimonios":{"H":"5"},"texto":"53r","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1129,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1129","libro":10,"orden":76},{"id":"V554-T-p1138-358","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIII, XII, VIIII Base 8 ; colonne et signes de 3/4, 12 ; capreoli 9 × 5/8, 7/16 ; bras 1/2 × 7/16 ; VII, avec IS cardo 1 1/2 ; transmis avant antefixum 3/4 × foraminum 1 ; bras 7, (comme G). 9/16→7/16.","aparato":"VIII, XII, VIIII Base 8 ; colonne et signes de 3/4, 12 ; capreoli 9 × 5/8, 7/16 ; bras 1/2 × 7/16 ; VII, avec IS cardo 1 1/2 ; transmis avant antefixum 3/4 × foraminum 1 ; bras 7, (comme G). 9/16→7/16. ] 5 H","testimonios":{"H":"5"},"texto":"53r · Entiers et IS transmis : [Hvid ; A] ; [IS] secl. Krohn. Fractions normalisées : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1138,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1138","libro":10,"orden":76},{"id":"V514-Tp-p1147-38","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pedum quinque … IIII hominibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pedum IIII … quinque hominibus H G: las cifras impresas son corrección de Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":78},{"id":"V554-Tp-p1156-159","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pedum quinque … IIII hominibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pedum IIII … quinque hominibus H G : les chiffres imprimés sont une correction de Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":78},{"id":"V514-nota-311","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA TÉCNICA [T] — ANATONON / CATATONON. Vitruvio relaciona la geometría del cabezal con la longitud de los brazos y con la dureza de la tracción. La comparación con la palanca no debe convertirse en una ecuación moderna de energía: funciona como analogía operativa para explicar cómo la variación de la longitud modifica el esfuerzo requerido y la violencia del golpe.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.10. Catapultae y scorpiones se dimensionan a partir de la longitud de la sagitta y del diámetro del foramen capituli/peritretum. El capítulo contiene una concentración excepcional de fracciones y módulos: dodrans, semis, partes y numerales romanos se conservarán en el cuerpo y se comprobarán contra Krohn y Callebat antes de cualquier tabla decimal.NOTA ECDÓTICA [F] — PERITRETA Y SYRINX. περιτρητόν designa el orificio/módulo de referencia del capitulum; σύριγξ, el canal de la flecha. El suplemento <semissis> y <longitudo> permanecen visibles. Las variantes que alteren una proporción se registran; simples grafías mecánicas no se elevan a variante crítica.NOTA DE METROLOGÍA — X.10. La tabla editorial de catapultas deberá contener, por separado, lectura latina, valor fraccionario antiguo, conversión matemática y observación ecdótica. No se redondeará una fracción antigua para hacer coincidir una reconstrucción gráfica.","contexto":"6. Estas cosas se preparan con estas proporciones o con adiciones o sustracciones. Pues, si los capiteles se hacen más altos que su anchura —los que se llaman anatona—, se quitará de los brazos, para que, cuanto más blanda sea la tensión a causa de la altura del capitel, la brevedad del brazo produzca un golpe más violento. Si el capitel es menos alto —lo que se llama catatonum—, a causa de su violencia se harán los ","nota":"311","parrafo":3932,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":78},{"id":"V554-nota-305","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE TECHNIQUE [T] — ANATONON / CATATONON. Vitruve relie la géométrie du capitulum à la longueur des bras et à la dureté de la traction. La comparaison avec le levier ne doit pas être transformée en une équation moderne d’énergie : elle fonctionne comme une analogie opératoire destinée à montrer comment la variation de longueur modifie l’effort requis et la violence du coup.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.10. Catapultae et scorpiones sont dimensionnés à partir de la longueur de la sagitta et du diamètre du foramen capituli/peritretum. Le chapitre concentre fractions et modules : dodrans, semis, partes et chiffres romains restent dans le corps et seront contrôlés contre Krohn et Callebat avant toute table décimale.NOTE ECDOTIQUE [F] — PERITRETA ET SYRINX. περιτρητόν désigne l’orifice/module de référence du capitulum ; σύριγξ, le canal de la flèche. Les suppléments <semissis> et <longitudo> restent visibles. Les variantes modifiant une proportion sont consignées ; les simples graphies mécaniques ne deviennent pas des variantes critiques.NOTE DE MÉTROLOGIE — X.10. Le tableau éditorial des catapultes séparera leçon latine, valeur fractionnaire antique, conversion mathématique et remarque ecdotique. Aucune fraction antique ne sera arrondie pour faire coïncider une reconstruction graphique.","contexto":"6. Ces choses s’apprêtent selon ces proportions, ou par des additions ou des retranchements. Car si les chapiteaux sont faits plus hauts que leur largeur — on les appelle anatona —, on retranchera des bras, afin que, plus la tension est molle à cause de la hauteur du chapiteau, plus la brièveté du bras produise un coup violent. Si le chapiteau est moins haut — ce qu’on appelle catatonum —, à cause de sa violence on f","nota":"305","parrafo":3944,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":78},{"id":"V514-nota-312","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Catapulta/scorpio y ballista pertenecen a la artillería de torsión, pero Vitruvio no les asigna el mismo dato inicial de cálculo: para catapultas, longitud del proyectil; para ballistas, peso de la piedra. Cf. De arch. 10.10–11. La distinción se conserva en traducción, tablas y reconstrucciones.","contexto":"1. He dicho los principios de las catapultas, a partir de qué miembros y de qué proporciones se componen. Los principios de las balistas, en cambio, son variados y diferentes, aunque preparados para un solo efecto. Pues unas se tensan con palancas y tornos, algunas con polipastos, otras con cabrestantes, y algunas incluso con sistemas de tambores. Pero ninguna balista se realiza sino en función de la magnitud propues","nota":"312","parrafo":3937,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":79},{"id":"V554-nota-306","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Catapulta/scorpio et ballista relèvent de l’artillerie à torsion, mais Vitruve ne leur assigne pas la même donnée initiale de calcul : pour les catapultes, la longueur du trait ; pour les balistes, le poids de la pierre. Cf. De arch. 10.10–11. La distinction est conservée dans la traduction, les tableaux et les restitutions.","contexto":"1. J’ai dit les principes des catapultes, à partir de quels membres et selon quelles proportions on les compose. Les principes des balistes, en revanche, sont variés et différents, bien qu’apprêtés pour un seul effet. Les unes, en effet, se bandent au moyen de leviers et de treuils, certaines de polyspastes, d’autres de cabestans, quelques-unes même par des systèmes de tambours. Mais aucune baliste ne s’exécute qu’en","nota":"306","parrafo":3952,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":79},{"id":"V514-T-p1091-8","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ral y suplemento de alto riesgo: H (f. 154r) y G (f. 81v) transmiten CC et X pedis IS et digitorum VI, como Rose; ⟨L pondo⟩ y VII son de Krohn.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1091,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1091","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-T-p1110-120","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CC et X ⟨L pondo⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Krohn con suplemento marcado · Hvid, Gvid: CC et X pedis IS et digitorum VI · Rose: CC et X pedis I S et digitorum VI","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose","S"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-T-p1111-125","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"B ítico] CC et X ⟨L pondo o⟩ y lee así CC et XL, p. 266, ll. 5–6); CC e * digitorum VII] laguna ulg. — XII SK] Krohn (s edis I [sign.]] Krohn; X pedis I s⟨emissisque⟩ ite el pasaje; S, según co-metrológica] Con 16 9,2 cm (2 libras) a 44 el suplemento de Krohn e de manera monótona (1 on la lectura de la vul pie 6 dedos); con la de 0 libras superaría al d ón: se prefiere Krohn, zancio para las balista en 1971)— solo se aprox rucción hipotética] La taller redondeada al m cúbica. Los valores pe ación, pero esa restitu en el texto.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"que su- igitorum VI digitorum , VI, digi- vulg. edis I S] 13ff; , la sos queda a de diá- 7 dedos, mo diámetro s), el ori- rompen ula de úbica del alores una exacto marse por n y no se · ificio según el p ⟩ pedis I et digi 240 libras; CC et t X pedis et digi señalada por Kro igno fraccionario signo no resuelto vulg. — H y G: v el aparato de Kr dedos por pie (≈ ,4 cm (360 libras (… 180, 200, 240 pie 5 dedos, 1 p gata, 210 libras Rose (1½ pies y e 360 (1½ pies = con el suplemento s —el diámetro cr ima a la serie vi tabla vitruviana edio dedo más que rdidos en las lag ción no tiene apo · eso de la piedra torum VII] Krohn, X pedis I S et d torum VI vulg. — hn; digitorum sex ); XII s⟨emisque⟩ ; — CCCLX * * * p éanse T.13bb y T. ohn: T.13ee. 1,85 cm por dedo) ). La serie de pe , 360 libras) y l ie 6 dedos, 1 pie recibirían el mis 6 dedos = 30 dedo 24 dedos). Ambas marcado. La fórm ece con la raíz c truviana en los v puede leerse como como un cálculo unas podrían esti yo en la tradició","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-T-p1114-140","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"C suple <L pondo>; Rose provisionalmente la sol n CC et X pedis IS et d permanece de alto riesg","aparato":"","testimonios":{},"texto":"e numeral y diámetro. Rec ible. Grado C. H (f. 154r nto ⟨L pondo⟩ y VII son d · I et digitorum VI transmite una sec ución de Krohn, c igitorum VI, como o. · I uencia distinta d on suplemento vis Rose; el supleme","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-T-p1121-150","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"serie de calibres de balista · numerales y signos fraccionarios de alto riesgo","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-T-p1130-166","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Serie ponde- Mantener Formas legibles: ral/diametral con separadas las [Hvid; A]. V, IIII y cifras visibles de Suplementos o progresiones las restituciones reconstrucciones posteriores; H de la serie de la serie: [Ed; presenta proporcional; no C]. irregularidades y completar por zonas donde la mera progresión. secuencia editorial exige cautela.","aparato":"Serie ponde- Mantener Formas legibles: ral/diametral con separadas las [Hvid; A]. V, IIII y cifras visibles de Suplementos o progresiones las restituciones reconstrucciones posteriores; H de la serie de la serie: [Ed; presenta proporcional; no C]. irregularidades y completar por zonas donde la mera progresión. secuencia editorial exige cautela. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"54r","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1130","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-Tp-p1117-15","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨si pondo sex⟩ … CCCLX ⟨pondo⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Callebat–Fleury · lagunas en Krohn","folios":[],"sigla":["Callebat","Fleury","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-Tp-p1151-115","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pedis I et digitorum VII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pedis IS et digitorum VI H S · pedes IS et digitorum VI G","folios":[],"sigla":["G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-T-p1100-205","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ral et supplément à haut risque : H (f. 154r) et G (f. 81v) transmettent CC et X pedis IS et digitorum VI, comme Rose ; ⟨L pondo⟩ et VII sont de Krohn.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1100,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1100","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-T-p1119-317","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CC et X ⟨L pondo⟩","aparato":"CC et X ⟨L pondo⟩ ] Rose: CC et X pedis I S et digitorum VI","testimonios":{"testimonio":"Rose: CC et X pedis I S et digitorum VI"},"texto":"Krohn avec supplément signalé","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose","S","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-T-p1120-322","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"B itique] CC et X ⟨L pond pondo⟩ et lit ainsi CC Rose (1899, p. 266, l. sex et * * * digitorum , digitorum VII vulg. — ue vulg. — C et LX pedi pedis I S] Krohn ; CCC et T.13ff ; E ne trans 3ee. ico-métrologique] Avec de 9,2 cm (2 livres) à ière avec le supplément iamètres croît de façon igts, 1½ pied). Avec la mètre que 200 (1 pied 6 doigts), le trou de 21 s deux rompent la progr é. La formule de Philon la racine cubique du p truvienne que pour les itution hypothétique] L e d’atelier arrondie au r racine cubique. Les v imées par interpolation tion et n’est pas impri","aparato":"B itique] CC et X ⟨L pond pondo⟩ et lit ainsi CC Rose (1899, p. 266, l. sex et * * * digitorum , digitorum VII vulg. — ue vulg. — C et LX pedi pedis I S] Krohn ; CCC et T.13ff ; E ne trans 3ee. ico-métrologique] Avec de 9,2 cm (2 livres) à ière avec le supplément iamètres croît de façon igts, 1½ pied). Avec la mètre que 200 (1 pied 6 doigts), le trou de 21 s deux rompent la progr é. La formule de Philon la racine cubique du p truvienne que pour les itution hypothétique] L e d’atelier arrondie au r racine cubique. Les v imées par interpolation tion et n’est pas impri ] de la pierre torum VII] Krohn, ; CC et X pedis I is et digitorum V lée par Krohn ; d gne fractionnaire ; signe non réso isque⟩ vulg. — H ; S, d’après l’a (≈ 1,85 cm le doi es). La série des 200, 240, 360 liv 5 doigts, 1 pied te, 210 livres re lle de Rose (1½ p it celui de 360 ( e Krohn, avec le es balistes — le ) — ne s’accorde e peut se lire co que comme un cal s les lacunes pou tution n’a pas d’","testimonios":{"testimonio":"de la pierre torum VII] Krohn, ; CC et X pedis I is et digitorum V lée par Krohn ; d gne fractionnaire ; signe non réso isque⟩ vulg. — H ; S, d’après l’a (≈ 1,85 cm le doi es). La série des 200, 240, 360 liv 5 doigts, 1 pied te, 210 livres re lle de Rose (1½ p it celui de 360 ( e Krohn, avec le es balistes — le ) — ne s’accorde e peut se lire co que comme un cal s les lacunes pou tution n’a pas d’"},"texto":"qui S et di- I vulg. igito- ) ; lu ; — et G : pparat de gt), poids de- res) et 6 doigts, cevraient ied et 6 1½ pied = 24 supplé- diamètre avec mme cul rraient appui dans","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose","S","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-T-p1123-337","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"C","aparato":"C ] I et digitorum VII","testimonios":{"testimonio":"I et digitorum VII"},"texto":"","folios":[],"sigla":["testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-T-p1130-348","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"série des calibres de baliste · numéraux et signes fractionnaires à haut risque","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-T-p1139-365","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Série pondé- rale/diamétrale avec V, IIII et progressions ultérieures ; H présente des irrégularités et des zones où la séquence éditoriale exige prudence.","aparato":"Série pondé- rale/diamétrale avec V, IIII et progressions ultérieures ; H présente des irrégularités et des zones où la séquence éditoriale exige prudence. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"Séparer les Formes lisibles : chiffres visibles [Hvid ; A]. des restitutions Supplé- de la série ments/reconstructions : proportionnelle ; [Ed ; C]. ne pas compléter par simple progression. · 54r","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1139","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-Tp-p1126-137","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨si pondo sex⟩ … CCCLX ⟨pondo⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Callebat–Fleury · lacunes chez Krohn","folios":[],"sigla":["Callebat","Fleury","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-Tp-p1161-236","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pedis I et digitorum VII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pedis IS et digitorum VI H S · pedes IS et digitorum VI G","folios":[],"sigla":["G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-glo-p1111-411","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","aparato":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII ] Krohn, que suple ⟨L pondo⟩y lee así CC et XL, 240 libras; CC et X pedis I S et digitorum VI Rose (1899, p. 266, ll. 5–6); CC et X pedis et digitorum VI vulg. — digitorum sex et * * * digitorum VII] laguna señalada por Krohn; digitorum sex, VI, digitorum VII vulg. —","texto":"Krohn, que suple ⟨L pondo⟩y lee así CC et XL, 240 libras; CC et X pedis I S et digitorum VI Rose (1899, p. 266, ll. 5–6); CC et X pedis et digitorum VI vulg. — digitorum sex et * * * digitorum VII] laguna señalada por Krohn; digitorum sex, VI, digitorum VII vulg. —","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-glo-p1111-720","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XII SK","aparato":"XII SK ] Krohn (signo fraccionario); XII s⟨emisque⟩vulg. — C et LX pedis I [sign.]] Krohn; signo no resuelto; — CCCLX * * *","texto":"Krohn (signo fraccionario); XII s⟨emisque⟩vulg. — C et LX pedis I [sign.]] Krohn; signo no resuelto; — CCCLX * * *","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-glo-p1111-843","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pedis I S","aparato":"pedis I S ] Krohn; CCCLX pedis I s⟨emissisque⟩vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-","texto":"Krohn; CCCLX pedis I s⟨emissisque⟩vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-glo-p1117-843","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CCCLX ⟨pondo⟩","aparato":"CCCLX ⟨pondo⟩ ] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7","texto":"Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-glo-p1147-1154","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","aparato":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII ] CC et X pedis IS et digitorum VI H (captura 315) y G (00170, f. 81v), como Rose; digitorum sex et digitorum VII H G, sin si pondo sex. — 10.11.4 †vel] vel H G. 10.11.7","texto":"CC et X pedis IS et digitorum VI H (captura 315) y G (00170, f. 81v), como Rose; digitorum sex et digitorum VII H G, sin si pondo sex. — 10.11.4 †vel] vel H G. 10.11.7","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-glo-p1120-430","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","aparato":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII ] Krohn, qui supplée ⟨L pondo⟩et lit ainsi CC et XL, 240 livres ; CC et X pedis I S et digitorum VI Rose (1899, p. 266, l. 5–6) ; CC et X pedis et digitorum VI vulg. — digitorum sex et * * * digitorum VII] lacune signalée par Krohn ; digitorum sex, VI, digitorum VII vulg. —","texto":"Krohn, qui supplée ⟨L pondo⟩et lit ainsi CC et XL, 240 livres ; CC et X pedis I S et digitorum VI Rose (1899, p. 266, l. 5–6) ; CC et X pedis et digitorum VI vulg. — digitorum sex et * * * digitorum VII] lacune signalée par Krohn ; digitorum sex, VI, digitorum VII vulg. —","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-glo-p1120-746","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XII SK","aparato":"XII SK ] Krohn (signe fractionnaire) ; XII s emisque vulg. — C et LX pedis I [sign.]] Krohn ; signe non résolu ; — CCCLX * * *","texto":"Krohn (signe fractionnaire) ; XII s emisque vulg. — C et LX pedis I [sign.]] Krohn ; signe non résolu ; — CCCLX * * *","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-glo-p1120-872","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pedis I S","aparato":"pedis I S ] Krohn ; CCCLX pedis I s⟨emissisque⟩vulg. — H et G : voir T.13bb et T.13ff ; E ne transmet pas le passage ; S, d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-","texto":"Krohn ; CCCLX pedis I s⟨emissisque⟩vulg. — H et G : voir T.13bb et T.13ff ; E ne transmet pas le passage ; S, d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-glo-p1126-1204","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CCCLX ⟨pondo⟩","aparato":"CCCLX ⟨pondo⟩ ] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC-","texto":"Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC-","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":10,"orden":81},{"id":"V554-glo-p1156-1413","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","aparato":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII ] CC et X pedis IS et digitorum VI H (capture 315) et G (00170, f. 81v), comme Rose ; digitorum sex et digitorum VII H G, sans si pondo sex. — 10.11.4 †vel] vel H G. 10.11.7","texto":"CC et X pedis IS et digitorum VI H (capture 315) et G (00170, f. 81v), comme Rose ; digitorum sex et digitorum VII H G, sans si pondo sex. — 10.11.4 †vel] vel H G. 10.11.7","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":81},{"id":"V514-nota-313","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA ECDÓTICA [F] — X.11.3. Se imprime CC et X ⟨L pondo⟩ pedis I et digitorum VII con el suplemento de Krohn, que da 240 libras; la traducción lo marca como tal («doscientas ⟨cuarenta⟩ libras»). H (f. 154r) y G (f. 81v) leen CC et X pedis IS et digitorum VI, sin pondo (T.13bb), y S coincide con H según el aparato de Krohn (T.13ee); Rose (1899, p. 266, ll. 5–6) imprime el texto de los códices. La diferencia afecta también al diámetro. La cifra impresa es una decisión editorial [Ed; C]; véase la nota a X.11.3 en T.13.","contexto":"3. Nam quae ballista duo pondo saxum mittere debet, foramen erit in eius capitulo digitorum V; si pondo IIII, digitorum sex; [et] ⟨si pondo sex⟩, digitorum VII; decem pondo digitorum VIII; viginti pondo digitorum X; XL pondo digitorum XII SK; LX pondo digitorum XIII et digiti octava parte; LXXX pondo digitorum XV; CXX pondo I pedis et sesquidigiti; C et LX pedis I⟦sign.⟧; C et LXXX pedis et digitorum V; CC pondo pedi","nota":"313","parrafo":3939,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":81},{"id":"V554-nota-307","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE ECDOTIQUE [F] — X.11.3. On imprime CC et X ⟨L pondo⟩ pedis I et digitorum VII avec le supplément de Krohn, qui donne 240 livres ; la traduction le signale comme tel (« deux cent ⟨quarante⟩ livres »). H (f. 154r) et G (f. 81v) lisent CC et X pedis IS et digitorum VI, sans pondo (T.13bb), et S concorde avec H d’après l’apparat de Krohn (T.13ee) ; Rose (1899, p. 266, l. 5–6) imprime le texte des manuscrits. Le désaccord touche aussi le diamètre. Le chiffre imprimé est une décision éditoriale [Ed ; C] ; voir la note à X.11.3 en T.13.","contexto":"3. Nam quae ballista duo pondo saxum mittere debet, foramen erit in eius capitulo digitorum V ; si pondo IIII, digitorum sex ; [et] ⟨si pondo sex⟩, digitorum VII ; decem pondo digitorum VIII ; viginti pondo digitorum X ; XL pondo digitorum XII SK ; LX pondo digitorum XIII et digiti octava parte ; LXXX pondo digitorum XV ; CXX pondo I pedis et sesquidigiti ; C et LX pedis I⟦sign.⟧; C et LXXX pedis et digitorum V ; CC ","nota":"307","parrafo":3954,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":81},{"id":"V514-T-p1129-160","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Los signos de lon- Scutula 2 3/4 de Signos: [Hvid; gitud/anchura de largo × 2 1/2 de A]. 2 3/4 y 2 1/2 la scutula son ancho. como expansión: visibles, pero la [Rep; B]. equivalencia moderna no se imprime diplo- máticamente.","aparato":"Los signos de lon- Scutula 2 3/4 de Signos: [Hvid; gitud/anchura de largo × 2 1/2 de A]. 2 3/4 y 2 1/2 la scutula son ancho. como expansión: visibles, pero la [Rep; B]. equivalencia moderna no se imprime diplo- máticamente. ] ff. H","testimonios":{"H":"ff."},"texto":"154r–154v","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1129,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1129","libro":10,"orden":82},{"id":"V514-Tp-p1147-39","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†vel","aparato":"","testimonios":{},"texto":"vel H G. 10.11.7 XIII] H (captura 316) · G omite desde latitudo de X.11.5 hasta crassitudo pars VIII K de X.11.7 (salto)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":82},{"id":"V554-T-p1138-359","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Les signes de Scutula : 2 3/4 de longueur/largeur long × 2 1/2 de de la scutula sont large. visibles, sans développement diplomatique moderne.","aparato":"Les signes de Scutula : 2 3/4 de longueur/largeur long × 2 1/2 de de la scutula sont large. visibles, sans développement diplomatique moderne. ] ff. H","testimonios":{"H":"ff."},"texto":"154r–154v · Signes : [Hvid ; A]. Valeurs développées : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1138,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1138","libro":10,"orden":82},{"id":"V554-Tp-p1156-160","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†vel","aparato":"","testimonios":{},"texto":"vel H G. 10.11.7 XIII] H (capture 316) · G omet de latitudo de X.11.5 jusqu’à crassitudo pars VIII K de X.11.7 (saut)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":82},{"id":"V514-T-p1129-161","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Modioli II; signos Modioli: 2; Numerales de 1 5/12, 3/4, ancho 1 5/12;enteros: [Hvid; 1/2; parastatae V espesor 3/4; A]; signos + signo; banda extremo 1/2. fraccionarios: central y cuarto Parastatae: 5lectura de altura. provisional 3/16; curvatura 1/2; espesor [Hvid ut vid.; B] 11/18. Banda:(véase T.13ff); expansiones: 1/5; altura 1/4. [Rep; B].","aparato":"Modioli II; signos Modioli: 2; Numerales de 1 5/12, 3/4, ancho 1 5/12;enteros: [Hvid; 1/2; parastatae V espesor 3/4; A]; signos + signo; banda extremo 1/2. fraccionarios: central y cuarto Parastatae: 5lectura de altura. provisional 3/16; curvatura 1/2; espesor [Hvid ut vid.; B] 11/18. Banda:(véase T.13ff); expansiones: 1/5; altura 1/4. [Rep; B]. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"54v","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1129,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1129","libro":10,"orden":83},{"id":"V554-T-p1138-360","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Modioli II ; Modioli : 2 ; signes de 1 5/12, largeur 1 5/12 ; 3/4, 1/2 ; épaisseur 3/4 ; parastatae V + bord 1/2. signe ; bande Parastatae : 5 médiane et quart 3/16 ; courbure de hauteur. 1/2 ; épaisseur 11/18. Bande : 1/5 ; hauteur 1/4.","aparato":"Modioli II ; Modioli : 2 ; signes de 1 5/12, largeur 1 5/12 ; 3/4, 1/2 ; épaisseur 3/4 ; parastatae V + bord 1/2. signe ; bande Parastatae : 5 médiane et quart 3/16 ; courbure de hauteur. 1/2 ; épaisseur 11/18. Bande : 1/5 ; hauteur 1/4. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"54v · Numéraux entiers : [Hvid ; A] ; signes fractionnaires : lecture provisoire [Hvid ut vid. ; B] (voir T.13ff) ; développements : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1138,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1138","libro":10,"orden":83},{"id":"V514-T-p1129-162","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Regula VIII; Regula 8 × 1/2 × H: [Hvid; A]. cardines II; 1/2; cardines 2, <Regula est> signos de 1/4 y espesor 1/4; cuando se usa 3/4; curvatura 3/4; para restaurar transversarius transversarius sintaxis: [Ed; C]. con signo de 1/4. 1/4.","aparato":"Regula VIII; Regula 8 × 1/2 × H: [Hvid; A]. cardines II; 1/2; cardines 2, <Regula est> signos de 1/4 y espesor 1/4; cuando se usa 3/4; curvatura 3/4; para restaurar transversarius transversarius sintaxis: [Ed; C]. con signo de 1/4. 1/4. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"54v","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1129,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1129","libro":10,"orden":84},{"id":"V554-T-p1138-361","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Regula VIII ; Regula 8 × 1/2 × cardines II ; 1/2 ; cardines 2, signes de 1/4 et épaisseur 1/4 ; 3/4 ; courbure 3/4 ; transversarius transversarius avec signe de 1/4. 1/4.","aparato":"Regula VIII ; Regula 8 × 1/2 × cardines II ; 1/2 ; cardines 2, signes de 1/4 et épaisseur 1/4 ; 3/4 ; courbure 3/4 ; transversarius transversarius avec signe de 1/4. 1/4. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"54v · H : [Hvid ; A]. <Regula est> si adopté pour la syntaxe : [Ed ; C].","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1138,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1138","libro":10,"orden":84},{"id":"V514-T-p1130-163","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"H muestra XIII Scapus 13, XIII: [Hvid; A], para el scapus (no espesor 1/4; con Krohn y XVIIII, como se intervallum 1 1/4 Rose. afirmaba antes); × 1 1/8; chele 1 Expansiones y XI signos 3/16 × 1/4, 1/2 según Budé: fraccionarios del longitud 11 1/2; [Rep; B]. intervallum y de saliente 1/2; la chele; G omite pterygoma 1/4. el pasaje por salto.","aparato":"H muestra XIII Scapus 13, XIII: [Hvid; A], para el scapus (no espesor 1/4; con Krohn y XVIIII, como se intervallum 1 1/4 Rose. afirmaba antes); × 1 1/8; chele 1 Expansiones y XI signos 3/16 × 1/4, 1/2 según Budé: fraccionarios del longitud 11 1/2; [Rep; B]. intervallum y de saliente 1/2; la chele; G omite pterygoma 1/4. el pasaje por salto. ] ff. H","testimonios":{"H":"ff."},"texto":"154v–155r","folios":[],"sigla":["Budé","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1130","libro":10,"orden":85},{"id":"V554-T-p1139-362","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"H montre XIII pour le scapus (non XVIIII, comme on l’affirmait auparavant) ; signes fractionnaires de l’intervallum et de la chele ; G omet le passage par saut.","aparato":"H montre XIII pour le scapus (non XVIIII, comme on l’affirmait auparavant) ; signes fractionnaires de l’intervallum et de la chele ; G omet le passage par saut. ] ff. H","testimonios":{"H":"ff."},"texto":"Scapus 13, XIII : [Hvid ; A], épaisseur 1/4 ; avec Krohn et intervallum 1 1/4 Rose. × 1 1/8 ; chele 1 Développements 3/16 × 1/4, et XI 1/2 selon longueur 11 1/2 ; Budé : [Rep ; B]. saillie 1/2 ; pterygoma 1/4. · 154v–155r","folios":[],"sigla":["Budé","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1139","libro":10,"orden":85},{"id":"V514-T-p1130-164","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Signos de las Regulae Signos: [Hvid; regulae interiores, interiores 5/16 × A]. Expansión: replum, 3/16; replum 1/4 [Rep; B]. quadratum y × 1/12; reducción del axis quadratum 1/4; son visibles. axis en claviculae 7/16 (= 1/2 − 1/16).","aparato":"Signos de las Regulae Signos: [Hvid; regulae interiores, interiores 5/16 × A]. Expansión: replum, 3/16; replum 1/4 [Rep; B]. quadratum y × 1/12; reducción del axis quadratum 1/4; son visibles. axis en claviculae 7/16 (= 1/2 − 1/16). ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"55r","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1130","libro":10,"orden":86},{"id":"V554-T-p1139-363","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Signes des regulae interiores, du replum, du quadratum et de la réduction de l’axis visibles.","aparato":"Signes des regulae interiores, du replum, du quadratum et de la réduction de l’axis visibles. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"Regulae Signes : [Hvid ; interiores 5/16 × A]. 3/16 ; replum Développement : 1/4 × 1/12 ; [Rep ; B]. quadratum 1/4 ; axis aux claviculae 7/16 (= 1/2 − 1/16). · 55r","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1139","libro":10,"orden":86},{"id":"V514-T-p1130-165","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Anterides, base Anterides 3 1/4; Enteros e IS: :::::::: (= VIII), 1/2 abajo; 3/16 [Hvid; A], con antibasis IIII, arriba. Base 8; G, Krohn y Rose columna con IS, antibase 4; (la lectura S bracchium VI; columna 1 1/2 × atribuida antes a signos de 1 1/2; brazo 6, H no se espesores. 5/8→3/8. confirma). Expansiones: [Rep; B].","aparato":"Anterides, base Anterides 3 1/4; Enteros e IS: :::::::: (= VIII), 1/2 abajo; 3/16 [Hvid; A], con antibasis IIII, arriba. Base 8; G, Krohn y Rose columna con IS, antibase 4; (la lectura S bracchium VI; columna 1 1/2 × atribuida antes a signos de 1 1/2; brazo 6, H no se espesores. 5/8→3/8. confirma). Expansiones: [Rep; B]. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"55r","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1130","libro":10,"orden":87},{"id":"V514-Tp-p1147-40","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.11.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"IS","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (captura 317) y G (00171, f. 82r)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":87},{"id":"V554-T-p1139-364","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Anterides, base :::::::: (= VIII), antibasis IIII, columna avec IS, ant bracchium VI ; signes d’épaisseur.","aparato":"Anterides, base :::::::: (= VIII), antibasis IIII, columna avec IS, ant bracchium VI ; signes d’épaisseur. ] f. 1 H","testimonios":{"H":"f. 1"},"texto":"Anterides 3 1/4 ; Entiers et IS : 1/2 en bas ; 3/16 [Hvid ; A], avec en haut. Base 8 ; G, Krohn et Rose ibase 4 ; (la leçon S colonne 1 1/2 × 1 attribuée 1/2 ; bras 6, auparavant à H 5/8→3/8. n’est pas confirmée). Dé- veloppements : [Rep ; B]. · 55r","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1139","libro":10,"orden":87},{"id":"V554-Tp-p1156-161","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.11.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"IS","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (capture 317) et G (00171, f. 82r)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":87},{"id":"V514-Tp-p1152-118","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.12.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"chelonia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"cheloniae H (chelomae) · includuntur suculae] cluduntur H · insecantur ⟨et⟩ exciduntur] om. et H (suplemento de Giocondo)","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":88},{"id":"V554-Tp-p1161-240","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"chelonia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"cheloniae H (chelomae) · includuntur suculae] cluduntur H · insecantur ⟨et⟩ exciduntur] om. et H (supplément de Giocondo)","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":88},{"id":"V514-glo-p1152-2794","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.12.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ἐπιζυγίδας","aparato":"ἐπιζυγίδας ] EPYSYCIDAS H (ut vid.), como G según Krohn (ἐπιζυγίδας es corrección de Turnèbe). — X.12.2 induntur] induuntur H; in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H; in suculas coiciuntur ⟨et⟩involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H; ext⟨enti⟩ rudentes] extrudentes H; aequalem utrique sonitus habeant] aequalem in utroque sonitus habent H (utrique es corrección de Krohn; habeant, de Giocondo); catapultae] catapulta H. — X.13.1 ad oppugnationes] ad oppugnationis H;","texto":"EPYSYCIDAS H (ut vid.), como G según Krohn (ἐπιζυγίδας es corrección de Turnèbe). — X.12.2 induntur] induuntur H; in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H; in suculas coiciuntur ⟨et⟩involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H; ext⟨enti⟩ rudentes] extrudentes H; aequalem utrique sonitus habeant] aequalem in utroque sonitus habent H (utrique es corrección de Krohn; habeant, de Giocondo); catapultae] catapulta H. — X.13.1 ad oppugnationes] ad oppugnationis H;","sigla":["Giocondo","Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":88},{"id":"V554-glo-p1161-3243","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ἐπιζυγίδας","aparato":"ἐπιζυγίδας ] EPYSYCIDAS H (ut vid.), comme G d’après Krohn (ἐπιζυγίδας est une correction de Turnèbe). — X.12.2 induntur] induuntur H ; in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H ; in suculas coiciuntur ⟨et⟩involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H ; ext⟨enti⟩rudentes] extrudentes H ; aequalem utrique sonitus habeant] aequalem in utroque sonitus habent H (utrique est une correction de Krohn ; habeant, de Giocondo) ; catapultae] catapulta H. — X.13.1 ad oppugnationes] ad oppugnationis H ;","texto":"EPYSYCIDAS H (ut vid.), comme G d’après Krohn (ἐπιζυγίδας est une correction de Turnèbe). — X.12.2 induntur] induuntur H ; in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H ; in suculas coiciuntur ⟨et⟩involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H ; ext⟨enti⟩rudentes] extrudentes H ; aequalem utrique sonitus habeant] aequalem in utroque sonitus habent H (utrique est une correction de Krohn ; habeant, de Giocondo) ; catapultae] catapulta H. — X.13.1 ad oppugnationes] ad oppugnationis H ;","sigla":["Giocondo","Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":88},{"id":"V514-nota-315","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.12.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA FILOLÓGICO-MECÁNICA — X.12.2. El criterio acústico no prescribe una altura musical absoluta: los haces de torsión se golpean con la mano y se ajustan hasta que ambos lados responden con un sonido equivalente. La audición funciona como método práctico de igualación de tensiones; la expresión musicis auditionibus describe una comparación por el oído, no una afinación según un sistema tonal moderno.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — X.10–12. El procedimiento vitruviano combina modulación dimensional, experiencia empírica y control sensorial. Primero se fija un módulo a partir del proyectil; después se dimensionan bastidor, brazos y dispositivos de torsión; finalmente se calibra la tensión por respuesta acústica. Es un ejemplo notable de diseño paramétrico antiguo, pero sus tablas deben manejarse como texto transmitido, no como planos modernos completos.","contexto":"1. Se toman maderos de grandísima longitud; encima se fijan chelonia, en los que se encajan tornos. Por los espacios centrales de los maderos se cortan y se excavan formas, y en estos recortes se encajan los capiteles de las catapultas y se sujetan con cuñas, para que no se muevan con las tensiones. Entonces se encajan en esos capiteles cilindros de bronce, y en ellos se colocan cuñas de hierro, que los griegos llama","nota":"315","parrafo":3956,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":88},{"id":"V554-nota-309","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE PHILOLOGIQUE ET MÉCANIQUE — X.12.2. Le critère acoustique ne prescrit pas une hauteur musicale absolue : les faisceaux de torsion sont frappés à la main puis réglés jusqu’à ce que les deux côtés rendent une réponse sonore équivalente. L’écoute sert donc de procédé pratique d’égalisation des tensions ; musicis auditionibus décrit une comparaison à l’oreille, non un accord selon un système tonal moderne.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — X.10–12. La méthode vitruvienne combine modulation dimensionnelle, expérience empirique et contrôle sensoriel. On fixe d’abord un module à partir du projectile ; on dimensionne ensuite cadre, bras et dispositifs de torsion ; enfin la tension est calibrée par la réponse acoustique. C’est un exemple remarquable de conception paramétrique antique, mais ses tableaux doivent être traités comme un texte transmis, non comme des plans modernes complets.","contexto":"1. On prend des poutres de très grande longueur ; par-dessus, on fixe des chelonia dans lesquels on engage des treuils. Dans les espaces médians des poutres, on taille et on évide des formes, et dans ces entailles on engage les chapiteaux des catapultes, qu’on maintient par des coins, pour qu’ils ne bougent pas sous les tensions. Alors on engage dans ces chapiteaux des cylindres de bronze, et l’on y place des coins d","nota":"309","parrafo":3971,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":88},{"id":"V514-Tp-p1152-119","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.12.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"induntur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"induuntur H · in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H · in suculas coiciuntur ⟨et⟩ involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":89},{"id":"V554-Tp-p1161-241","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"induntur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"induuntur H · in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H · in suculas coiciuntur ⟨et⟩ involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":89},{"id":"V514-nota-316","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.12.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.12. El reglaje final de catapultas y balistas se realiza por tensión simétrica y respuesta sonora de los funes. ἐπιζυγίδες, modioli, suculae, chelonia y cunei permanecen como términos técnicos controlados. La igualdad de sonitus se interpreta como procedimiento antiguo de ajuste comparativo, no como medición acústica de frecuencia en sentido moderno.NOTA PARA LA RECONSTRUCCIÓN — X.12. Una maqueta o figura deberá diferenciar capitulum, modioli, haces de torsión, suculae, cunei y vectes. Toda reconstrucción que requiera completar una pieza no descrita se rotulará «reconstrucción hipotética» y no se incorporará al texto latino.","contexto":"2. Después se meten los lazos de las cuerdas por los orificios de los capiteles, se pasan al otro lado, luego se llevan a los tornos y se enrollan, de modo que las cuerdas, tensadas por medio de palancas, al tocarlas con las manos, den a ambos lados un sonido que se corresponda por igual. Entonces se aseguran con cuñas en los orificios, para que no puedan aflojarse. Así, pasadas al otro lado, se tensan del mismo modo","nota":"316","parrafo":3958,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":89},{"id":"V554-nota-310","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.12. Le réglage final des catapultes et balistes repose sur une tension symétrique et une réponse sonore égale des funes. ἐπιζυγίδες, modioli, suculae, chelonia et cunei restent des termes techniques contrôlés. L’égalité du sonitus est interprétée comme procédure antique d’ajustement comparatif, non comme mesure acoustique moderne de fréquence.NOTE POUR LA RECONSTRUCTION — X.12. Toute maquette ou figure distinguera capitulum, modioli, faisceaux de torsion, suculae, cunei et vectes. Une pièce nécessaire à la reconstruction mais non décrite par le texte sera explicitement qualifiée de « reconstruction hypothétique » et ne sera pas introduite dans le latin.","contexto":"2. Ensuite, on engage les boucles des câbles par les trous des chapiteaux, on les fait passer de l’autre côté, puis on les porte aux treuils et on les enroule, de sorte que les câbles, tendus au moyen de leviers, lorsqu’on les touche de la main, rendent de part et d’autre un son qui se réponde également. Alors on les bloque par des coins aux trous, pour qu’ils ne puissent se relâcher. Ainsi, passés de l’autre côté, o","nota":"310","parrafo":3973,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":89},{"id":"V514-Tp-p1152-120","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ad oppugnationes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ad oppugnationis H · Carthaginienses] Chartaginienses H · cepissent] coepissent H","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":90},{"id":"V554-Tp-p1161-242","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ad oppugnationes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ad oppugnationis H · Carthaginienses] Chartagi","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":90},{"id":"V514-glo-p1152-3297","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Carthaginienses","aparato":"Carthaginienses ] Chartaginienses H; cepissent] coepissent H; demoliri] demolliri H. Consecuencia: ningún suplemento ni corrección de este tramo tiene apoyo en H; el texto impreso se mantiene [Ed; C] y la traducción no cambia. Suplementos ⟨⟩. Ninguno de los suplementos del texto de Krohn en el Libro X está en H, que tampoco deja espacio en blanco para ellos (por ejemplo, X.1.1 ⟨est, cum⟩; X.2.6 ⟨in dextram","texto":"Chartaginienses H; cepissent] coepissent H; demoliri] demolliri H. Consecuencia: ningún suplemento ni corrección de este tramo tiene apoyo en H; el texto impreso se mantiene [Ed; C] y la traducción no cambia. Suplementos ⟨⟩. Ninguno de los suplementos del texto de Krohn en el Libro X está en H, que tampoco deja espacio en blanco para ellos (por ejemplo, X.1.1 ⟨est, cum⟩; X.2.6 ⟨in dextram","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":90},{"id":"V514-T-p1127-156","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"6 [F/T]. H f. 156v LX, XVII; CXX y XXIII con ricula cubitorum quattuor (V508)). La presencia grá se explica por separado. · de las torres y en X.13.6, tura XIII atribuida id; A]; la expansión","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1127,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1127","libro":10,"orden":93},{"id":"V514-T-p1131-168","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LX, XVII, CXX, XXIII con signo fraccionario y XXX son visibles; en X.13.6 H lee XVI … VII (ut vid.) y turricula cubitorum quattuor, como la vulgata.","aparato":"LX, XVII, CXX, XXIII con signo fraccionario y XXX son visibles; en X.13.6 H lee XVI … VII (ut vid.) y turricula cubitorum quattuor, como la vulgata. ] 6 H","testimonios":{"H":"6"},"texto":"El signo junto a XXIII se desarrolla como 1/2 según Callebat–Fleury; el texto impreso de X.13.6 (XIII S … XVI) es el de Krohn. · Enteros/signos visibles: [Hvid; A]. Desarrollo 1/2: [Rep; B].","folios":[],"sigla":["Callebat","Fleury","H","Krohn","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1131,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1131","libro":10,"orden":93},{"id":"V514-T-p1134-173","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"). H confirma LX, XV a manuscrita [Hvid;","aparato":"). H confirma LX, XV a manuscrita [Hvid; ] 6 (c gistra como form H","testimonios":{"H":"6 (c gistra como form"},"texto":"II, CXX y XXX; el sig A] y su desarrollo co · no que acompaña mo 1/2, como normali-","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1134,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1134","libro":10,"orden":93},{"id":"V514-T-p1139-192","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"X, XVI, II y III son o formas gráficas, n no LXIII × XLII), XX mientras ⟨bi⟩pedali corruptus; en X.15. .16.4 p. CXXV (no CX e ⟨Is⟩ de los loci ae civitatum; su sus","aparato":"X, XVI, II y III son o formas gráficas, n no LXIII × XLII), XX mientras ⟨bi⟩pedali corruptus; en X.15. .16.4 p. CXXV (no CX e ⟨Is⟩ de los loci ae civitatum; su sus ] 6, L se certifica com lee LX × XIII ( signo S final, sigue como locus icit. H lee en X ntos ⟨et⟩, ⟨aut⟩ ransmite victori H","testimonios":{"H":"6, L se certifica com lee LX × XIII ( signo S final, sigue como locus icit. H lee en X ntos ⟨et⟩, ⟨aut⟩ ransmite victori"},"texto":"seguros; el signo fr o como desarrollos mo XVI y VIII; en X.15.5 no está en H y la anc 7 H confirma CCCCLXXX XXV), LX, p. CCCLX y correspondientes no s titución por ⟨civitat · accionario que acom- dernos automáticos. , CIV (ut vid.; no hura contraída de la cabeza pondo. milia p. CCCLX. on visibles en el códice. En es⟩ es una decisión consti-","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1139","libro":10,"orden":93},{"id":"V554-T-p1136-355","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"6 [F/T]. H f. 156v I ; CXX et XXIII avec sign la cubitorum quattuor, com onfirmée (V548)). La prése des signes est expliqué s · tours et de la X.13.6, XVI III attribuée [Hvid ; A] ; le","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1136,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1136","libro":10,"orden":93},{"id":"V554-T-p1140-367","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LX, XVII, CXX, XXIII avec signe fractionnaire et XXX sont visibles ; en X.13.6 H lit XVI … VII (ut vid.) et turricula cubitorum quattuor, comme la vulgate.","aparato":"LX, XVII, CXX, XXIII avec signe fractionnaire et XXX sont visibles ; en X.13.6 H lit XVI … VII (ut vid.) et turricula cubitorum quattuor, comme la vulgate. ] 6 H","testimonios":{"H":"6"},"texto":"Le signe joint à XXIII est développé en 1/2 selon Callebat–Fleury ; le texte imprimé de X.13.6 (XIII S … XVI) est celui de Krohn. · Entiers/signets visibles : [Hvid ; A]. Développement 1/2 : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["Callebat","Fleury","H","Krohn","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1140,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1140","libro":10,"orden":93},{"id":"V554-T-p1143-372","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"). H confirme LX, XVII forme manuscrite [Hvid","aparato":"). H confirme LX, XVII forme manuscrite [Hvid ] 6 (c nregistré comme H","testimonios":{"H":"6 (c nregistré comme"},"texto":", CXX et XXX ; le sig ; A] et son développ · ne qui accompagne ement en 1/2 comme","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1143,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1143","libro":10,"orden":93},{"id":"V554-T-p1148-391","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"X, XVI, II et III sont comme formes graphique it LX × XIII (non LXII t le signe S final, ta te du bélier demeure l X.16.4 p. CXXV (non CX ⟨aut⟩ et ⟨Is⟩ des loci","aparato":"X, XVI, II et III sont comme formes graphique it LX × XIII (non LXII t le signe S final, ta te du bélier demeure l X.16.4 p. CXXV (non CX ⟨aut⟩ et ⟨Is⟩ des loci ] 6, L II est certifié s. En X.15.2 H l . ; non CLXXX) e tractée de la tê . licit. H lit en ppléments ⟨et⟩, H","testimonios":{"H":"6, L II est certifié s. En X.15.2 H l . ; non CLXXX) e tractée de la tê . licit. H lit en ppléments ⟨et⟩,"},"texto":"certains ; le signe s, non comme développ I × XLII), XXXVI et V ndis que ⟨bi⟩pedali n ocus corruptus ; en X XXV), LX, p. CCCLX et correspondants ne so · fractionnaire accom- ements modernes III ; en X.15.5, ’est pas dans H et que la .15.7 H confirme CCC- milia p. CC- nt pas visibles dans le","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1148","libro":10,"orden":93},{"id":"V514-T-p1110-121","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXX … XIII S","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Krohn · Hvid ≈ vulg. (XXX … XVI) · vulg.: XXXII … XVI","folios":[],"sigla":["Krohn","S"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":10,"orden":95},{"id":"V514-T-p1111-126","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"T ítico] intervallum cubi","aparato":"","testimonios":{},"texto":"torum XXX, altitu · dinem … XIII S]","folios":[],"sigla":["S"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","libro":10,"orden":95},{"id":"V514-T-p1121-151","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"medidas de máquina de asedio · H ≈ vulgata (XXX … XVI; turricula cubitorum quattuor)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":10,"orden":95},{"id":"V514-Tp-p1147-41","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXX … XIII S … XVI","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XXX … XVI … VII (ut vid.) H (captura 319) · turricula cubitorum quattuor tabulatorum H","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-T-p1119-318","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXX … XIII S","aparato":"XXX … XIII S ] vulg.: XXXII … XVI","testimonios":{"testimonio":"vulg.: XXXII … XVI"},"texto":"Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn","S","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-T-p1121-323","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"T itique] intervallum cub ervallum XXXII, altitud Krohn ; turricula cubit Krohn ; criodocis vulg. passage ; S, d’après l’ ico-métrologique] 30 co m ; toit de 16 coudées m). Les deux séries son our la tourelle n’appar itution hypothétique] L branche suivie par Kroh relève de la collation","aparato":"T itique] intervallum cub ervallum XXXII, altitud Krohn ; turricula cubit Krohn ; criodocis vulg. passage ; S, d’après l’ ico-métrologique] 30 co m ; toit de 16 coudées m). Les deux séries son our la tourelle n’appar itution hypothétique] L branche suivie par Kroh relève de la collation ] dinem … XIII S] turricula III ta latorum III vulg. .13bb et T.13ff ; T.13ee. 13,3 m ; 13½ cou ulgate, 32 × 16 c ; l’indication « lgate. relle a pu se per me glose dans l’a","testimonios":{"testimonio":"dinem … XIII S] turricula III ta latorum III vulg. .13bb et T.13ff ; T.13ee. 13,3 m ; 13½ cou ulgate, 32 × 16 c ; l’indication « lgate. relle a pu se per me glose dans l’a"},"texto":"- — E ne trans- - oudées (≈ de quatre dre utre ; la","folios":[],"sigla":["E","Krohn","S","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-T-p1130-349","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"mesures d’une machine de siège · H ≈ vulgate (XXX … XVI ; turricula cubitorum quattuor)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-Tp-p1156-162","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXX … XIII S … XVI","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XXX … XVI … VII (ut vid.) H (capture 319) · turricula cubitorum quattuor tabulatorum H","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-Tp-p1161-237","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XIII S … XVI","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XVI … VII codd. · quattuor tabulatorum] quattuor H, IIII G S · trium est une correction de Rose","folios":[],"sigla":["G","H","Rose","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":95},{"id":"V514-glo-p1112-171","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"κριοδόκις","aparato":"κριοδόκις ] Krohn; criodocis vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-metrológica] 30 codos = 45 pies ≈13,3 m; 13½ codos ≈6,0 m; techo de 16 codos ≈7,1 m. En la vulgata, 32 × 16 codos (≈14,2 × 7,1 m). Ambasseriessoninternamenteposibles;laindicación«decuatrocodos»para la torrecilla solo aparece en la vulgata. [","texto":"Krohn; criodocis vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-metrológica] 30 codos = 45 pies ≈13,3 m; 13½ codos ≈6,0 m; techo de 16 codos ≈7,1 m. En la vulgata, 32 × 16 codos (≈14,2 × 7,1 m). Ambasseriessoninternamenteposibles;laindicación«decuatrocodos»para la torrecilla solo aparece en la vulgata. [","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":95},{"id":"V514-glo-p1112-84","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"turricula III tabulatorum","aparato":"turricula III tabulatorum ] Krohn; turricula cubitorum quattuor tabulatorum III vulg. —","texto":"Krohn; turricula cubitorum quattuor tabulatorum III vulg. —","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-glo-p1121-118","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XIII S","aparato":"XIII S ] Krohn ; intervallum XXXII, altitudinem … XVI vulg. —","texto":"Krohn ; intervallum XXXII, altitudinem … XVI vulg. —","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-glo-p1121-179","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"turricula III tabulatorum","aparato":"turricula III tabulatorum ] Krohn ; turricula cubitorum quattuor tabulatorum III vulg. —","texto":"Krohn ; turricula cubitorum quattuor tabulatorum III vulg. —","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":95},{"id":"V554-glo-p1121-267","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"κριοδόκις","aparato":"κριοδόκις ] Krohn ; criodocis vulg. — H et G : voir T.13bb et T.13ff ;E ne transmet pas le passage ; S, d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-métrologique] 30 coudées = 45 pieds ≈13,3 m ; 13½ coudées ≈6,0 m ; toit de 16 coudées ≈7,1 m. Dans la vulgate, 32 × 16 coudées (≈ 14,2 × 7,1 m). Les deux séries sont possibles en soi ; l’indication « de quatre coudées » pour la tourelle n’apparaît que dans la vulgate. [","texto":"Krohn ; criodocis vulg. — H et G : voir T.13bb et T.13ff ;E ne transmet pas le passage ; S, d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-métrologique] 30 coudées = 45 pieds ≈13,3 m ; 13½ coudées ≈6,0 m ; toit de 16 coudées ≈7,1 m. Dans la vulgate, 32 × 16 coudées (≈ 14,2 × 7,1 m). Les deux séries sont possibles en soi ; l’indication « de quatre coudées » pour la tourelle n’apparaît que dans la vulgate. [","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":95},{"id":"V514-nota-317","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO HISTÓRICO-TÉCNICO — X.13. Vitruvio presenta una genealogía de las máquinas de asedio que va del ariete improvisado de Gades a las elaboraciones atribuidas a Pefrásmeno, Ceras, Polido y Díades. Debe leerse como tradición técnica transmitida por el autor, no como secuencia históricamente demostrada en todos sus detalles. Los términos κριοδόχη, ἐπιβάθρα y corvus se conservan en el comentario porque designan dispositivos cuya identificación exacta depende de la reconstrucción de la poliorcética helenística.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.13. El ariete suspendido y las primeras máquinas de asedio se leen como tradición técnico-histórica, no como manual operativo contemporáneo. Aries, testudo, suspensura, funes, trocleae y vectes se conservan como vocabulario antiguo. Las atribuciones de invención y los exempla históricos se mantienen como testimonios de Vitruvio y se distinguen de la reconstrucción arqueológica.NOTA HISTÓRICO-ARQUEOLÓGICA — ARIES. La evolución narrada desde una viga impulsada manualmente hasta el ariete suspendido dentro de una estructura protegida expresa una genealogía técnica antigua. El comentario separa tres niveles: relato vitruviano, plausibilidad mecánica y evidencia arqueológica/iconográfica.","contexto":"8. Sobre el cuervo no he creído que debiera escribir nada, porque él advirtió que esa máquina no tenía ninguna eficacia. Sobre el paso de asalto, que en griego se llama ἐπιβάθρα, y sobre las maquinarias marinas, †que escribió que podían tener acceso por medio de las naves†, he advertido claramente que solo lo prometió y no explicó sus principios. He expuesto lo que Díades escribió sobre las máquinas y con qué constru","nota":"317","parrafo":3976,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":97},{"id":"V554-nota-311","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT HISTORIQUE ET TECHNIQUE — X.13. Vitruve présente une généalogie des machines de siège allant du bélier improvisé de Gadès aux développements attribués à Pephrasmenos, Ceras, Polyidos et Diadès. Il faut la lire comme une tradition technique transmise par l’auteur, non comme une séquence historiquement démontrée dans tous ses détails. Les termes κριοδόχη, ἐπιβάθρα et corvus sont conservés dans le commentaire, l’identification exacte de ces dispositifs dépendant de la reconstruction de la poliorcétique hellénistique.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.13. Le bélier suspendu et les premières machines de siège sont lus comme tradition techno-historique, non comme manuel opératoire contemporain. Aries, testudo, suspensura, funes, trocleae et vectes restent du vocabulaire antique. Attributions d’invention et exempla historiques sont conservés comme témoignages vitruviens et distingués de la reconstruction archéologique.NOTE HISTORIQUE ET ARCHÉOLOGIQUE — ARIES. L’évolution racontée depuis une poutre poussée manuellement jusqu’au bélier suspendu dans une structure protégée constitue une généalogie technique antique. Le commentaire sépare récit vitruvien, plausibilité mécanique et preuve archéologique/iconographique.","contexto":"8. Sur le corbeau, je n’ai pas cru devoir rien écrire, parce qu’il remarqua que cette machine n’avait aucune efficacité. Sur la passerelle d’assaut, qu’on appelle en grec ἐπιβάθρα, et sur les machineries marines, †qu’il a écrit pouvoir approcher par le moyen des navires†, j’ai clairement remarqué qu’il l’a seulement promis et n’en a pas expliqué les principes. J’ai exposé ce que Diadès a écrit sur les machines et par","nota":"311","parrafo":3991,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":97},{"id":"V514-T-p1131-169","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.14.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXI, IIII, III con signo fraccionario, VI, XII, VIIII y XII son visibles en la descripción de sambucae y estructuras.","aparato":"XXI, IIII, III con signo fraccionario, VI, XII, VIIII y XII son visibles en la descripción de sambucae y estructuras. ] 2 H","testimonios":{"H":"2"},"texto":"Se normaliza solo la presentación aritmética cuando el signo no tiene equivalente tipográfico directo. · Enteros: [Hvid; A]. Expansiones fraccionarias: [Rep; B].","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1131,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1131","libro":10,"orden":98},{"id":"V554-T-p1140-368","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.14.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXI, IIII, III avec signe fractionnaire, VI, XII, VIIII et XII sont visibles dans la description des sambucae et des structures.","aparato":"XXI, IIII, III avec signe fractionnaire, VI, XII, VIIII et XII sont visibles dans la description des sambucae et des structures. ] 2 H","testimonios":{"H":"2"},"texto":"Seule la présentation arithmétique est normalisée lorsque le signe n’a pas d’équivalent typographique direct. · Entiers : [Hvid ; A]. Développements fractionnaires : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1140,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1140","libro":10,"orden":98},{"id":"V514-nota-319","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.14.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.15. La descripción de la tortuga de Hegétor contiene uno de los conjuntos numéricos más inestables del Libro X. Frente a la tradición que ofrece una base de LX × XIII pies y un ariete de CIV pies, la constitución crítica moderna adopta LXIII × XLII y CLXXX, respectivamente; también restituye <bi>pedali para el grosor basal del ariete. Las fracciones de ruedas, postes y cabeza del ariete permanecen dañadas o discutidas. Por ello esta edición señala las cruces y evita completar por simple proporcionalidad.NOTA DE INGENIERÍA HISTÓRICA — X.15. El interés del pasaje reside menos en reconstruir una máquina única con precisión milimétrica que en la lógica del sistema: base móvil multidireccional, protección estratificada contra proyectiles e incendio, plataforma de artillería, ariete suspendido y control de aproximación. La inestabilidad de los numerales demuestra por qué el texto debe tratarse como documento técnico transmitido y no como plano ejecutivo moderno.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.15. En las máquinas de Hegetor y otros ingenieros, nombres propios, dimensiones y relaciones entre piezas son loci de riesgo ecdótico. Se prioriza la lectura crítica y se anotan sólo variantes que alteren geometría, transmisión de esfuerzos o identificación de componentes.","contexto":"1. Est autem et aliud genus testudinis, quod reliqua omnia habet, quemadmodum quae supra scripta sunt, praeter capreolos, sed habet circa pluteum et pinnas ex tabulis et superne subgrundas proclinatas, supraque tabulis et coriis firmiter fixis continentur. Insuper vero argilla cum capillo subacta ad eam crassitudinem inducatur, ut ignis omnino non possit ei machinae nocere. Possunt autem, si opus fuerit, eae machinae","nota":"319","parrafo":3986,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":98},{"id":"V554-nota-313","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.14.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.15. La description de la tortue d’Hégétor contient l’un des ensembles numériques les plus instables du Livre X. Face à la tradition donnant une base de LX × XIII pieds et un bélier de CIV pieds, la constitution critique moderne adopte LXIII × XLII et CLXXX ; elle restitue également <bi>pedali pour l’épaisseur du bélier à sa base. Les fractions relatives aux roues, aux poteaux et à la tête du bélier restent endommagées ou discutées. La présente édition signale donc les cruces et refuse de compléter les données par simple proportion.NOTE D’INGÉNIERIE HISTORIQUE — X.15. L’intérêt du passage réside moins dans la reconstruction millimétrique d’une machine unique que dans la logique du système : base mobile multidirectionnelle, protection stratifiée contre projectiles et incendie, plate-forme d’artillerie, bélier suspendu et contrôle de l’approche. L’instabilité des nombres montre pourquoi ce texte doit être traité comme un document technique transmis, non comme un plan d’exécution moderne.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.15. Dans les machines d’Hégétor et d’autres ingénieurs, noms propres, dimensions et rapports entre pièces constituent des loci à haut risque ecdotique. La leçon critique est privilégiée et seules les variantes modifiant géométrie, transmission des efforts ou identification des composants sont retenues.","contexto":"1. Est autem et aliud genus testudinis, quod reliqua omnia habet, quemadmodum quae supra scripta sunt, praeter capreolos, sed habet circa pluteum et pinnas ex tabulis et superne subgrundas proclinatas, supraque tabulis et coriis firmiter fixis continentur. Insuper vero argilla cum capillo subacta ad eam crassitudinem inducatur, ut ignis omnino non possit ei machinae nocere. Possunt autem, si opus fuerit, eae machinae","nota":"313","parrafo":4001,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":98},{"id":"V514-T-p1112-127","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.14.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"T ítico] in altitudine ex VIIII] concordes. — H aje; S, según el aparat co-metrológica] 12 pies s cabrios elevados 12 p gata), la cubierta serí razones técnicas.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"g. — pos- trans- stes de da; con no permite · citati pedes XII] y G: véanse T.13b o de Krohn: T.13e ≈ 3,55 m; 9 pies ies darían una cu a más baja que el · Krohn; VIIII vul b y T.13ff; E no e. ≈ 2,66 m. Con po bierta muy empina cuerpo. El texto","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":99},{"id":"V554-T-p1121-324","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.14.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"T itique] in altitudine e dum VIIII] concordants. s le passage ; S, d’apr ico-métrologique] 12 pi 9 pieds, des chevrons é ; avec 9 pieds (vulgate permet pas de trancher","aparato":"T itique] in altitudine e dum VIIII] concordants. s le passage ; S, d’apr ico-métrologique] 12 pi 9 pieds, des chevrons é ; avec 9 pieds (vulgate permet pas de trancher ] Krohn ; VIIII vu .13bb et T.13ff ; ohn : T.13ee. ieds ≈ 2,66 m. Av onneraient une co erait plus basse techniques.","testimonios":{"testimonio":"Krohn ; VIIII vu .13bb et T.13ff ; ohn : T.13ee. ieds ≈ 2,66 m. Av onneraient une co erait plus basse techniques."},"texto":"lg. — E ne ec des uverture que le corps.","folios":[],"sigla":["E","Krohn","S","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":99},{"id":"V514-nota-318","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.14.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.14. En la tortuga para colmatar fosos, la tradición editorial no es uniforme en varios numerales. El texto crítico consultado da doce pies para la altura de los capreoli, mientras otras constituciones transmiten nueve; asimismo oscila la lectura maxime palmeis / primis en el material del revestimiento. Estas divergencias se consignan como variantes ecdóticas y no se resuelven mediante una falsa precisión arqueológica.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.14. Las testudines y dispositivos asociados requieren control conjunto de dimensiones, pendientes, estructura de madera, revestimientos protectores y vocabulario de carpintería. Toda cifra se conservará en unidad antigua hasta completar la colación numérica; una reconstrucción gráfica no justificará por sí sola enmendar el numeral.NOTA CONSTRUCTIVA — PROTECCIÓN DE LA MÁQUINA. Coria, centones, crudo cuero y materiales de amortiguación se explican como sistemas antiguos de protección frente a proyectiles y fuego. El aparato distingue descripción material de inferencias modernas sobre comportamiento térmico o balístico.","contexto":"3. Y estos se sujeten con largueros fijados alrededor y se cubran con tablas, preferentemente de palmera, y si no, de otra madera que pueda tener la mayor resistencia, excepto el pino o el aliso; pues estos son frágiles y prenden fácilmente el fuego. Alrededor de los entablados colóquense zarzos tejidos muy apretadamente con varas delgadas y lo más frescas posible. Cúbrase alrededor toda la máquina con cueros crudísi","nota":"318","parrafo":3984,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":100},{"id":"V554-nota-312","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.14.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.14. Pour la tortue destinée au comblement des fossés, la tradition éditoriale n’est pas uniforme dans plusieurs nombres. Le texte critique consulté donne douze pieds pour la hauteur des capreoli, tandis que d’autres constitutions transmettent neuf ; la lecture maxime palmeis / primis varie également pour le matériau du revêtement. Ces divergences sont enregistrées comme variantes ecdotiques et ne sont pas résolues par une fausse précision archéologique.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.14. Testudines et dispositifs associés exigent un contrôle conjoint des dimensions, pentes, charpentes, protections et vocabulaire de menuiserie. Tout chiffre demeure dans son unité antique jusqu’à la collation numérique complète ; une reconstruction graphique ne justifie jamais à elle seule l’émendation d’un nombre.NOTE CONSTRUCTIVE — PROTECTION DE LA MACHINE. Coria, centones, cuir cru et matériaux amortissants sont expliqués comme protections antiques contre projectiles et incendie. L’apparat distingue description matérielle et inférences modernes sur comportement thermique ou balistique.","contexto":"3. Ceux-ci seront retenus par des longerons fixés tout autour et couverts de planches, de préférence de palmier, sinon d’un autre bois qui puisse avoir la plus grande résistance, excepté le pin ou l’aulne ; car ces bois sont fragiles et prennent facilement feu. Autour des planchers, on placera des claies tressées très serré de minces baguettes aussi fraîches que possible. On couvrira toute la machine de cuirs très cr","nota":"312","parrafo":3999,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":100},{"id":"V514-T-p1131-170","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIII; LX y XIII (no LXIII, XLII), XXXVI, VIII, VI con signo; III; XVIII; XII y otros signos fraccionarios.","aparato":"VIII; LX y XIII (no LXIII, XLII), XXXVI, VIII, VI con signo; III; XVIII; XII y otros signos fraccionarios. ] 4 H","testimonios":{"H":"4"},"texto":"45 para XXXXV; desarrollos fraccionarios según la guía Budé cuando no son diplomática- mente expresables. · Numerales visibles: [Hvid; A]. Expansiones: [Rep; B].","folios":[],"sigla":["Budé","H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1131,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1131","libro":10,"orden":101},{"id":"V554-T-p1140-369","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIII ; LX et XIII (non LXIII, XLII), XXXVI, VIII, VI avec signe ; III ; XVIII ; XII et autres signes fractionnaires.","aparato":"VIII ; LX et XIII (non LXIII, XLII), XXXVI, VIII, VI avec signe ; III ; XVIII ; XII et autres signes fractionnaires. ] 4 H","testimonios":{"H":"4"},"texto":"45 pour XXXXV ; développements fractionnaires selon le guide Budé lorsqu’ils ne sont pas exprimables di- plomatiquement. · Numéraux visibles : [Hvid ; A]. Développe- ments : [Rep ; B].","folios":[],"sigla":["Budé","H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1140,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1140","libro":10,"orden":101},{"id":"V514-T-p1110-122","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LXIII … XLII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Rose, Krohn C (mecánica), contra HG · Hvid, Gvid: LX … XIII · vulg.: LX … XIII","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-T-p1112-128","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"T ítico] Hegetor] Krohn; II] Krohn; LX, XIII vul se T.13bb y T.13ff; E n ee. co-metrológica] 63 × 42 17,7 × 3,8 m. Una base antes de 36 pies y ocho y se sigue Krohn.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"III, . — aparato de 2); 60 ible con camente · Hagetor vulg. — l g. — VI S÷] Krohn o transmite el pa pies ≈ 18,6 × 12 de 13 pies de an ruedas: la vulga · ongitudo pedum LX (signo); VI vulg saje; S, según el ,4 m (relación 3: chura es incompat ta es aquí mecáni","folios":[],"sigla":["E","Krohn","S"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-T-p1114-141","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"t : longitudo pedum LXIII 3v) transmiten LX … XII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"l presenta cifras diverge s enmienda de Rose y Kroh · , latitudo XLII; I, como la vulgat · la vulgata digita a: LXIII × XLII e","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-T-p1121-152","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"dimensiones de la tortuga de Hegétor · H G: LX … XIII; texto de Rose y Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-T-p1127-157","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"7 [F]. H ff. 158r– a (LXIII × XLII es de Ros X.15.7: gubernabant eam h La versión anterior se ha a visible de H y coincide · or LX × XIII 8), y permi- ttuor milium, e restituye","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1127,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1127","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-T-p1135-174","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"). En X.15.2 H lee L LII es de Rose y Kro son de los editores confirma CCCCLXXX p H lee p. CXXV, p. L e Rose y Krohn y se tinua de H · Libro I","aparato":"). En X.15.2 H lee L LII es de Rose y Kro son de los editores confirma CCCCLXXX p H lee p. CXXV, p. L e Rose y Krohn y se tinua de H · Libro I ] 7 (c d; A]; LXIII × X XX y ⟨bi⟩pedali pta. En X.15.7 H regido en V508). CXXXV procede d atio directa con H","testimonios":{"H":"7 (c d; A]; LXIII × X XX y ⟨bi⟩pedali pta. En X.15.7 H regido en V508). CXXXV procede d atio directa con"},"texto":"X × XIII, como G y la hn. En X.15.5 H lee C y la anchura contraíd ondo [Hvid; A]. X, p. CCCLX y milia p conserva como decisió X, IX.7–IX.8 · vulgata, y XXXVI IV (ut vid.) y pedali, a de la cabeza del ariete . CCCLX [Hvid; A], n editorial [Ed; C].","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1135,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1135","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-Tp-p1147-42","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LXIII … XLII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"LX … XIII H (captura 322) y G (00174, f. 83v)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-Tp-p1152-116","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LXIII … XLII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"LX … XIII codd. · 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. · 10.15.5 CLXXX] CIV codd.","folios":[],"sigla":["Krohn","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-Tp-p1152-117","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"X.13.1). Lema del texto impreso","aparato":"","testimonios":{},"texto":"lectura de H · todas las lecturas coinciden con las que Krohn registra para H o para x","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-T-p1119-319","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LXIII … XLII","aparato":"LXIII … XLII ] vulg.: LX … XIII","testimonios":{"testimonio":"vulg.: LX … XIII"},"texto":"Rose, Krohn (mécanique), contre H G","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-T-p1121-325","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"T itique] Hegetor] Krohn tudo XLII] Krohn ; LX, t G : voir T.13bb et T. e Krohn : T.13ee. ico-métrologique] 63 × ds ≈ 17,7 × 3,8 m. Une ants de 36 pieds et hui able et l’on suit Krohn","aparato":"T itique] Hegetor] Krohn tudo XLII] Krohn ; LX, t G : voir T.13bb et T. e Krohn : T.13ee. ico-métrologique] 63 × ds ≈ 17,7 × 3,8 m. Une ants de 36 pieds et hui able et l’on suit Krohn ] longitudo pedum ] Krohn (signe) ; et pas le passage 12,4 m (rapport 3 ieds est incompat te est ici mécani","testimonios":{"testimonio":"longitudo pedum ] Krohn (signe) ; et pas le passage 12,4 m (rapport 3 ieds est incompat te est ici mécani"},"texto":"VI ; S, d’après :2) ; ible avec quement","folios":[],"sigla":["G","Krohn","S","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-T-p1124-338","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"t : longitudo pedum LXII r) et G (f. 83v) transm t de Krohn. Recensio : mécanique de 63 × 42 p","aparato":"t : longitudo pedum LXII r) et G (f. 83v) transm t de Krohn. Recensio : mécanique de 63 × 42 p ] la vulgate numér comme la vulgate onservé provisoir argument interne,","testimonios":{"testimonio":"la vulgate numér comme la vulgate onservé provisoir argument interne,"},"texto":"ique présente des chiffre : LXIII × XLII est une co ement. Degré C. [T] La pl non une preuve manuscrit","folios":[],"sigla":["G","Krohn","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1124,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1124","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-T-p1130-350","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"dimensions de la tortue d’Hégétor · H G : LX … XIII ; texte de Rose et Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-T-p1136-356","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"7 [F]. H ff. 158r–1 II × XLII est de Rose et d .15.7 : gubernabant eam ho a version précédente était ar lecture visible de H et · × XIII pedes, , et permet uor milium, -","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1136,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1136","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-T-p1144-373","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"). En X.15.2 H lit LX LXIII × XLII est de Ro et ⟨bi⟩pedali viennent pue. En X.15.7 H confi H lit p. CXXV, p. LX, nt de Rose et Krohn et tinue de H · Livre IX,","aparato":"). En X.15.2 H lit LX LXIII × XLII est de Ro et ⟨bi⟩pedali viennent pue. En X.15.7 H confi H lit p. CXXV, p. LX, nt de Rose et Krohn et tinue de H · Livre IX, ] 7 (c II [Hvid ; A] ; comme G ; CLXXX ier reste corrom rigé dans V548). E ; CXXXV provie atio directe con H","testimonios":{"H":"7 (c II [Hvid ; A] ; comme G ; CLXXX ier reste corrom rigé dans V548). E ; CXXXV provie atio directe con"},"texto":"× XIII, comme G et la se et Krohn. En X.15. des éditeurs et la l rme CCCCLXXX pondo [H p. CCCLX et milia p. est conservé comme d IX.7–IX.8 · vulgate, ainsi que 5 H lit CIV (ut vid.) argeur contractée de la vid ; A]. CCCLX [Hvid ; A], écision éditoriale","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1144","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-Tp-p1156-163","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LXIII … XLII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"LX … XIII H (capture 322) et G (00174, f. 83v)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-Tp-p1161-238","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"LXIII … XLII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"LX … XIII codd. · 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. · 10.15.5 CLXXX] CIV codd.","folios":[],"sigla":["Krohn","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-Tp-p1161-239","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"X.13.1). Lemme du texte imprimé","aparato":"","testimonios":{},"texto":"leçon de H · toutes les leçons concordent avec celles que Krohn enregistre pour H ou pour x","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-glo-p1112-1281","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hegetor","aparato":"Hegetor ] Krohn; Hagetor vulg. — longitudo pedum LXIII,","texto":"Krohn; Hagetor vulg. — longitudo pedum LXIII,","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-glo-p1112-1336","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"latitudo XLII","aparato":"latitudo XLII ] Krohn; LX, XIII vulg. — VI S÷] Krohn (signo); VI vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-metrológica] 63 × 42 pies ≈18,6 × 12,4 m (relación 3:2); 60 × 13 pies ≈17,7 × 3,8 m. Una base de 13 pies de anchura es incompatible con cuatro montantes de 36 pies y ocho ruedas: la vulgata es aquí mecánicamente inverosímil y se sigue Krohn. 10.15.5 — Ariete de Hegétor [Aparato crítico]longitudinempedumCLXXX]Krohn;CIV vulg.—crassi-","texto":"Krohn; LX, XIII vulg. — VI S÷] Krohn (signo); VI vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-metrológica] 63 × 42 pies ≈18,6 × 12,4 m (relación 3:2); 60 × 13 pies ≈17,7 × 3,8 m. Una base de 13 pies de anchura es incompatible con cuatro montantes de 36 pies y ocho ruedas: la vulgata es aquí mecánicamente inverosímil y se sigue Krohn. 10.15.5 — Ariete de Hegétor [Aparato crítico]longitudinempedumCLXXX]Krohn;CIV vulg.—crassi-","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-glo-p1147-1655","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XLII","aparato":"XLII ] LX … XIII H (captura 322) y G (00174, f. 83v). — 10.15.4","texto":"LX … XIII H (captura 322) y G (00174, f. 83v). — 10.15.4","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-glo-p1152-149","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XLII","aparato":"XLII ] LX … XIII codd.; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd.; 10.15.5 CLXXX] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamen","texto":"LX … XIII codd.; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd.; 10.15.5 CLXXX] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamen","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-glo-p1121-1462","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Hegetor","aparato":"Hegetor ] Krohn ; Hagetor vulg. — longitudo pedum LXIII,","texto":"Krohn ; Hagetor vulg. — longitudo pedum LXIII,","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-glo-p1121-1518","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"latitudo XLII","aparato":"latitudo XLII ] Krohn ; LX, XIII vulg. — VI S÷] Krohn (signe) ; VI vulg.—HetG :voirT.13bbetT.13ff ;Enetransmetpaslepassage ;S,d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-métrologique] 63 × 42 pieds ≈18,6 × 12,4 m (rapport 3:2) ; 60 × 13 pieds ≈17,7 × 3,8 m. Une base large de 13 pieds est incompatible avec quatre montants de 36 pieds et huit roues : la vulgate est ici mécaniquement invraisemblable et l’on suit Krohn.","texto":"Krohn ; LX, XIII vulg. — VI S÷] Krohn (signe) ; VI vulg.—HetG :voirT.13bbetT.13ff ;Enetransmetpaslepassage ;S,d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-métrologique] 63 × 42 pieds ≈18,6 × 12,4 m (rapport 3:2) ; 60 × 13 pieds ≈17,7 × 3,8 m. Une base large de 13 pieds est incompatible avec quatre montants de 36 pieds et huit roues : la vulgate est ici mécaniquement invraisemblable et l’on suit Krohn.","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-glo-p1156-1918","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XLII","aparato":"XLII ] LX … XIII H (capture 322) et G (00174, f. 83v). — 10.15.4","texto":"LX … XIII H (capture 322) et G (00174, f. 83v). — 10.15.4","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":102},{"id":"V554-glo-p1161-481","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XLII","aparato":"XLII ] LX … XIII codd. ; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare dé","texto":"LX … XIII codd. ; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare dé","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":102},{"id":"V514-Tp-p1147-43","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXXXV","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX · ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.) · pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":104},{"id":"V554-Tp-p1156-164","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXXXV","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX · ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.) · pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r)","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":104},{"id":"V514-glo-p1147-1718","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XXXXV","aparato":"XXXXV ] XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX; ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.); pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G; CCCCLXXX pondo] H (captura 325) y G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci deci","texto":"XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX; ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.); pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G; CCCCLXXX pondo] H (captura 325) y G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci deci","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":104},{"id":"V514-glo-p1152-180","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XXXXV","aparato":"XXXXV ] XXXV codd.; 10.15.5 CLXXX] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genér","texto":"XXXV codd.; 10.15.5 CLXXX] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genér","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":104},{"id":"V554-glo-p1156-1982","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XXXXV","aparato":"XXXXV ] XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX ; ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.) ; pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G ; CCCCLXXX pondo] H (capture 325) et G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 4","texto":"XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX ; ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.) ; pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G ; CCCCLXXX pondo] H (capture 325) et G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 4","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":104},{"id":"V554-glo-p1161-513","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XXXXV","aparato":"XXXXV ] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de ","texto":"XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de ","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":104},{"id":"V514-T-p1110-123","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CLXXX ; ⟨bi⟩pedali; †pes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"li Rose, Krohn C contra H G; crux conservada · Hvid, Gvid: CIV; pedali · vulg.: CIV ; peda","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":10,"orden":105},{"id":"V514-T-p1112-129","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"A ítico] longitudinem ped","aparato":"","testimonios":{},"texto":"si- · um CLXXX ] Krohn; · CIV vulg. — cras","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","libro":10,"orden":105},{"id":"V514-T-p1115-142","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"10. ales, abreviaturas y su cción dimensional moder .15.5) y, con E, en CXX . Prioridad de collatio ones ecdóticas propias certa (con Rose y la vu ndo CCCLX : la serie de lee CLX). — 3. 5.1.6–10 o, pp. IV–VIII); Rose y imprime sin corchetes, nota a V.1; el pasaje aciendam). — 4. 10.11.3 traducción mantiene abi is I S et digitorum VI. 0.2; 10.15.5) y se repr nscripción tipográfica no se enmienda sin cola erencia con 3.3.10. — 7 y la Loeb, frente a pu veritatem se construye us. — 9. Los suplemento signos, salvo cuatro s struible el texto trans 0 ⟨si⟩), la marca de ta 2 y 9.8.7, retiradas co Hvid , Rose). — 11. 3.3 Krohn). — 12. 4.1.9: po n). — 13. 2 praef. 5, 2 e con H, se restituye e y G tampoco dan un text siones provisionales so onfirma que las diverge","aparato":"","testimonios":{},"texto":"telas y cruces ya impresa y G coinciden con la vul XXV son lecturas de Rose datio. 2. 8.6.4 tri- ranscripción r; véase ca. Esta atétesis de onlocavi hn ⟨L uces de os que no describen ódu- f. 49r), ión): di- ), no con e conser- sia de H m⟩, 8.3.14 e, y las cru- oditas sin ida frente de pu- (V508), 3 praef. e concentran · r y helépolis plementos se mant na se eleva a lec V (X.16.4); CLXXX : S, antes de cua lgata) frente a c 12 libras por de : Krohn secluye e los códices lo t con Rose, y deja está escrito en p : se mantiene el erta la cantidad; — 5. Libro X: se oducen sus signos segura se señalan ción. — 6. 3.3.7: . 4.1.9: se adopt pulis (Krohn). — con veritatem (« s ⟨ ⟩ y supresion uplementos retira mitido (8.3.11 ⟨I ngit⟨que⟩ (9.1.16 n Rose. — 10. 1.2 .8: XXXVIII (Hvid culis (Hvid , Gro .3.4, 2.6.6 y 6.3 l texto transmiti o construible, se bre el stemma ncias entre la ba · ienen con las cau tura del texto. H , ⟨bi⟩pedali y CX lquier nueva emen erta de Krohn. — do lo exige (la t l pasaje (secl. K ransmiten sin mar constancia de la rimera persona (c suplemento de Kro Rose lee conservan las cr fraccionarios; l con ⟦sign.⟧ y se se mantiene 9½ m a poculis con H ( 8. 1.6.2 (traducc la verdad divina» es [ ] de Krohn s dos tras la autop s⟩, 8.3.13 ⟨umoru ), que H transmit .2: modica y comm ; cifra transmit s, Loeb) en lugar .4: colacionado G do (con Rose); en mantiene Krohn. se y la vulgata s","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1115","libro":10,"orden":105},{"id":"V514-T-p1121-153","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pondera / medidas · H G: CIV, pedali; CLXXX de Rose y Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":10,"orden":105},{"id":"V514-T-p1132-171","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CIV (ut vid.; no CLXXX) y S final visibles en X.15.5; IIII, XV, III, VIII en X.15.6; C, C, C y CCCCLXXX en X.15.7. La anchura de la cabeza del ariete permanece corrupta.","aparato":"CIV (ut vid.; no CLXXX) y S final visibles en X.15.5; IIII, XV, III, VIII en X.15.6; C, C, C y CCCCLXXX en X.15.7. La anchura de la cabeza del ariete permanece corrupta. ] 7 H","testimonios":{"H":"7"},"texto":"⟨bi⟩pedali sigue siendo restitución; no se regulariza la zona †pes por plausibilidad mecánica. · Numerales visibles: [Hvid; A]. ⟨bi⟩pedali / zona corrupta: [Ed; C]/D.","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1132,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1132","libro":10,"orden":105},{"id":"V554-T-p1119-320","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CLXXX ; ⟨bi⟩pedali ; Hv †pes CI","aparato":"CLXXX ; ⟨bi⟩pedali ; Hv †pes CI ] vulg.: CIV ; pedali","testimonios":{"testimonio":"vulg.: CIV ; pedali"},"texto":"Rose, Krohn contre H G ; crux gardée","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":10,"orden":105},{"id":"V554-T-p1122-326","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"B itique] longitudinem pe e ⟨bi⟩pedali] supplémen vulg. — H et G : voir ’après l’apparat de Kro ico-métrologique] 180 p 8 m. Avec une section d pose un rapport longueu ue pour un bélier compo e Mécanicien, qui décri correction. itution hypothétique] S poutre composée, suspe ue la section de la têt","aparato":"B itique] longitudinem pe e ⟨bi⟩pedali] supplémen vulg. — H et G : voir ’après l’apparat de Kro ico-métrologique] 180 p 8 m. Avec une section d pose un rapport longueu ue pour un bélier compo e Mécanicien, qui décri correction. itution hypothétique] S poutre composée, suspe ue la section de la têt ] ; CIV vulg. — i vulg. — †pes] c E ne transmet pa 20 coudées) ; 104 37 × 59 cm), une e 90 : ce n’est v blées. Le parallè doit être confro XX, le bélier dev points ; la crux","testimonios":{"testimonio":"; CIV vulg. — i vulg. — †pes] c E ne transmet pa 20 coudées) ; 104 37 × 59 cm), une e 90 : ce n’est v blées. Le parallè doit être confro XX, le bélier dev points ; la crux"},"texto":"rux de s le pas- pièce rai- le grec nté ait †pes ne","folios":[],"sigla":["E","G","H","S","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1122,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1122","libro":10,"orden":105},{"id":"V554-T-p1124-339","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"10. aux, abréviations et su construction dimensionn ulgate sur CIV et pedal leçons de Rose et de Kr ons ecdotiques propres certa (avec Rose et la ndo CCCLX : la série de lit CLX). — 3. 5.1.6–10 o, p. IV–VIII) ; Rose e édition l’imprime sans la note à V.1 ; le pass que faciendam). — 4. 10 t la traduction maintie pedis I S et digitorum 0.2 ; 10.15.5) et l’on pas de transcription t en T.13ff ; aucune corr par cohérence avec 3.3. Gros (Budé) et le Loeb divinitatis … veritatem n avec inventionibus. — sont conservés avec leu sie de H parce que le t .3.14 ⟨ea⟩, 8.6.10 ⟨si⟩ t les cruces de 2.1.2 e ditas sans crochets (Hv nsmis contre XXXIV de K eu de pupulis (Krohn).","aparato":"10. aux, abréviations et su construction dimensionn ulgate sur CIV et pedal leçons de Rose et de Kr ons ecdotiques propres certa (avec Rose et la ndo CCCLX : la série de lit CLX). — 3. 5.1.6–10 o, p. IV–VIII) ; Rose e édition l’imprime sans la note à V.1 ; le pass que faciendam). — 4. 10 t la traduction maintie pedis I S et digitorum 0.2 ; 10.15.5) et l’on pas de transcription t en T.13ff ; aucune corr par cohérence avec 3.3. Gros (Budé) et le Loeb divinitatis … veritatem n avec inventionibus. — sont conservés avec leu sie de H parce que le t .3.14 ⟨ea⟩, 8.6.10 ⟨si⟩ t les cruces de 2.1.2 e ditas sans crochets (Hv nsmis contre XXXIV de K eu de pupulis (Krohn). ] servés avec les p élevée au rang d c E, sur CXXV (X. iorité de collati rta de Krohn. — 2 gt l’exige (la tr le passage (secl. e transmettent sa se, et signale l’ première personn e supplément de K erte ; Rose : on conserve les es fractionnaires sont signalés par ion. — 6. 3.3.7 : n adopte poculis Krohn). — 8. 1.6. veritatem (« la s ⟨ ⟩ et suppress atre suppléments onstruit (8.3.11 ngit⟨que⟩ (9.1.16 avec Rose. — 10. 3.3.8 : XXXVIII ( : poculis (Hvid 2.3.4, 2.6.6 et 6","testimonios":{"testimonio":"servés avec les p élevée au rang d c E, sur CXXV (X. iorité de collati rta de Krohn. — 2 gt l’exige (la tr le passage (secl. e transmettent sa se, et signale l’ première personn e supplément de K erte ; Rose : on conserve les es fractionnaires sont signalés par ion. — 6. 3.3.7 : n adopte poculis Krohn). — 8. 1.6. veritatem (« la s ⟨ ⟩ et suppress atre suppléments onstruit (8.3.11 ngit⟨que⟩ (9.1.16 avec Rose. — 10. 3.3.8 : XXXVIII ( : poculis (Hvid 2.3.4, 2.6.6 et 6"},"texto":"récautions et les cruces e leçon du texte. H et G 16.4) ; CLXXX, ⟨bi⟩pedali o : S, avant toute nouvel . 8.6.4 tri- anscription Kr ; voir ns marque. athétèse de e (conlo- rohn cruces de ; ceux qui ⟦sign.⟧ on garde avec 2 (tra- vérité di- ions [ retirés ⟨Is⟩, 8.3.13 ), que H 1.2.2 : modi- Hvid ; , Gros, .3.4 : G","folios":[],"sigla":["Budé","E","G","Gros","H","Krohn","Rose","S","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1124,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1124","libro":10,"orden":105},{"id":"V554-T-p1130-351","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pondera / mesures · H G : CIV, pedali ; CLXXX de Rose et Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":10,"orden":105},{"id":"V554-T-p1141-370","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CIV (ut vid. ; non CLXXX) et S final visibles en X.15.5 ; IIII, XV, III, VIII en X.15.6 ; C, C, C et CCCCLXXX en X.15.7. La largeur de la tête du bélier demeure corrompue.","aparato":"CIV (ut vid. ; non CLXXX) et S final visibles en X.15.5 ; IIII, XV, III, VIII en X.15.6 ; C, C, C et CCCCLXXX en X.15.7. La largeur de la tête du bélier demeure corrompue. ] 7 H","testimonios":{"H":"7"},"texto":"⟨bi⟩pedali reste une restitution ; la zone †pes n’est pas régularisée par plausibilité mécanique. · Numéraux visibles : [Hvid ; A]. ⟨bi⟩pedali / zone corrompue : [Ed ; C]/D.","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1141,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1141","libro":10,"orden":105},{"id":"V514-glo-p1147-1759","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"bi⟩pedali","aparato":"bi⟩pedali ] CIV (ut vid.); pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G;","texto":"CIV (ut vid.); pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G;","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":105},{"id":"V554-glo-p1156-2024","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"bi⟩pedali","aparato":"bi⟩pedali ] CIV (ut vid.) ; pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G ;","texto":"CIV (ut vid.) ; pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G ;","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":105},{"id":"V514-Tp-p1117-16","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CCCCLXXX pondo","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición · CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de K","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Perseus","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":10,"orden":107},{"id":"V514-Tp-p1147-44","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨regressu⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G · CCCCLXXX pondo] H (captura 325) y G","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":107},{"id":"V554-Tp-p1126-138","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CCCCLXXX pondo","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition · CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Perseus","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":10,"orden":107},{"id":"V554-Tp-p1156-165","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨regressu⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G · CCCCLXXX pondo] H (capture 325) et G","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":107},{"id":"V514-glo-p1117-903","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CCCCLXXX pondo","aparato":"CCCCLXXX pondo ] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del texto de Krohn, que Perseus reproduce fielmente: 2.3.3 πενταδώροις, τετραδώροις, con Rose (πενταδώρως, τετραδώρως Krohn; pentadoros H S); 2.8.15 ita, con los códices (ira Krohn); 2.9.7 antequam, con los códice","texto":"H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del texto de Krohn, que Perseus reproduce fielmente: 2.3.3 πενταδώροις, τετραδώροις, con Rose (πενταδώρως, τετραδώρως Krohn; pentadoros H S); 2.8.15 ita, con los códices (ira Krohn); 2.9.7 antequam, con los códice","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":10,"orden":107},{"id":"V514-glo-p1147-1858","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CCCCLXXX pondo","aparato":"CCCCLXXX pondo ] H (captura 325) y G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci decisivos, que incluyen todos los lugares en que las decisiones de esta edición dependían de G; la colación continua, palabra por palabra, sigue pendient","texto":"H (captura 325) y G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci decisivos, que incluyen todos los lugares en que las decisiones de esta edición dependían de G; la colación continua, palabra por palabra, sigue pendient","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":107},{"id":"V514-glo-p1148-3026","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15.7","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"autem","aparato":"autem ] E (f. 43r) puntúa insuper arietis signum; Septentrionis autem minoris …, con pausa fuerte ante Septentrionis, como también puntúa Rose: la frase se construye sin dificultad y la crux de Krohn se suprime (V511). — dixi [esse]] dixi esse E. — 9.5.3 [esse fuit]] transmitido por E (f. 43v), como H. 10.1.1] E (f. 45v) interrumpe el capítulo en βαρουλκόν (baruison vocitant) y pasa a la rúbrica DE REDA; los loci ⟨est, cum⟩y [ad apparatus spectatione] no están en E. — 10.9.1 [et sextantes]] et sextante E (f. 45v): la expresión pertenece a la tradición y su atetización es editorial; peractum pedes XII ","texto":"E (f. 43r) puntúa insuper arietis signum; Septentrionis autem minoris …, con pausa fuerte ante Septentrionis, como también puntúa Rose: la frase se construye sin dificultad y la crux de Krohn se suprime (V511). — dixi [esse]] dixi esse E. — 9.5.3 [esse fuit]] transmitido por E (f. 43v), como H. 10.1.1] E (f. 45v) interrumpe el capítulo en βαρουλκόν (baruison vocitant) y pasa a la rúbrica DE REDA; los loci ⟨est, cum⟩y [ad apparatus spectatione] no están en E. — 10.9.1 [et sextantes]] et sextante E (f. 45v): la expresión pertenece a la tradición y su atetización es editorial; peractum pedes XII ","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":10,"orden":107},{"id":"V554-glo-p1156-2126","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CCCCLXXX pondo","aparato":"CCCCLXXX pondo ] H (capture 325) et G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 45 loci décisifs, qui comprennent tous les lieux où les décisions de cette édition dépendaient de G ; la collation continue, mot à mot, reste à faire. E, ","texto":"H (capture 325) et G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 45 loci décisifs, qui comprennent tous les lieux où les décisions de cette édition dépendaient de G ; la collation continue, mot à mot, reste à faire. E, ","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":107},{"id":"V554-glo-p1157-3379","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15.7","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"autem","aparato":"autem ] E (f. 43r) ponctue insuper arietis signum ; Septentrionis autem minoris …, avec une pause forte devant Septentrionis, comme le fait aussi Rose : la phrase se construit sans difficulté et la crux de Krohn est supprimée (V551). — dixi [esse]] dixi esse E. — 9.5.3 [esse fuit]] transmis par E (f. 43v), comme H. 10.1.1] E (f. 45v) interrompt le chapitre à βαρουλκόν (baruison vocitant) et passe à la rubrique","texto":"E (f. 43r) ponctue insuper arietis signum ; Septentrionis autem minoris …, avec une pause forte devant Septentrionis, comme le fait aussi Rose : la phrase se construit sans difficulté et la crux de Krohn est supprimée (V551). — dixi [esse]] dixi esse E. — 9.5.3 [esse fuit]] transmis par E (f. 43v), comme H. 10.1.1] E (f. 45v) interrompt le chapitre à βαρουλκόν (baruison vocitant) et passe à la rubrique","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":10,"orden":107},{"id":"V297-nota-167","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.15.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Krohn (1912), p. 257, prints CCCCLXXX with a bar, followed by pondo. The bar marks thousands: the expanded figure is 480,000 Roman pounds. The unbarred or truncated digital transcription must not be read as 400 or 480 pounds.","contexto":"7. Item habuerat proiectura eius ex tabulis arcam compactam et confixam, in qua * * * rudentibus maioribus extentis, per quarum asperitates non labentibus pedibus faciliter ad murum perveniebatur. Atque ea machina sex modis movebatur: progressu, ⟨regressu,⟩ item latere dextra et sinistra, porrectiones non minus in altitudinem extollebantur et in imum inclinatione demittebantur. Erigebatur autem machina in altitudinem","nota":"167","parrafo":4883,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":107},{"id":"V514-nota-320","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO E INTERPRETATIVO — X.16. Se corrige a CXXXV pies la altura de la helépolis de Epímaco según la constitución crítica moderna, frente a CXXV en parte de la tradición. El episodio de Calias y Diogneto funciona además como reflexión sobre la escala: un modelo puede parecer viable y fracasar al crecer. Vitruvio formula aquí, mediante ejemplos mecánicos, una advertencia contra la traslación lineal e ingenua entre maqueta y obra real.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — CIERRE DEL LIBRO X. El desenlace desplaza la atención desde la máquina aislada hacia el proyecto adaptativo. Defensa, terreno, agua, materiales, escala, información y decisión táctica se combinan según el caso. El principio final de Vitruvio es metodológico: ningún catálogo sustituye al juicio del arquitecto cuando cambian la escala, el sitio y las condiciones de uso.","contexto":"11. Igualmente, cuando Masalia era asediada y los enemigos abrían entonces más de treinta galerías, los masaliotas, sospechándolo, ahondaron con una excavación más profunda todo el foso que había delante del muro. Así, todas las galerías tuvieron su salida en el foso. Y en los lugares en que no se había podido hacer el foso, hicieron dentro del muro una sima de grandísima longitud y anchura, como un estanque, frente ","nota":"320","parrafo":4027,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":110},{"id":"V554-nota-314","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE ET INTERPRÉTATIF — X.16. La hauteur de l’hélépole d’Épimachos est corrigée à CXXXV pieds selon la constitution critique moderne, contre CXXV dans une partie de la tradition. L’épisode de Callias et Diognète sert en outre de réflexion sur l’échelle : une maquette peut paraître viable et échouer lorsqu’on l’agrandit. Vitruve formule ainsi, au moyen d’exemples mécaniques, une mise en garde contre le passage linéaire et naïf du modèle réduit à l’ouvrage réel.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — CLÔTURE DU LIVRE X. Le dénouement déplace l’attention de la machine isolée vers le projet adaptatif. Défense, terrain, eau, matériaux, échelle, information et décision tactique se combinent selon les circonstances. Le principe final est méthodologique : aucun catalogue ne remplace le jugement de l’architecte lorsque changent l’échelle, le site et les conditions d’usage.","contexto":"11. De même, lorsque Marseille était assiégée et que les ennemis poussaient alors plus de trente galeries, les Marseillais, le soupçonnant, approfondirent par une fouille plus profonde tout le fossé qui était devant le mur. Ainsi toutes les galeries eurent leur issue dans le fossé. Et dans les lieux où l’on n’avait pu faire de fossé, ils creusèrent à l’intérieur du mur un gouffre d’une très grande longueur et largeur","nota":"314","parrafo":4042,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":110},{"id":"V514-nota-321","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.16. El cierre del tratado contrapone máquinas ofensivas y recursos defensivos mediante exempla de ingenio, engaño técnico y adaptación al sitio. Se conserva el carácter narrativo de estos episodios y se evita convertirlos en prescripciones militares modernas.SÍNTESIS ECDÓTICA — CIERRE DEL LIBRO X. Queda completada la revisión de X, desde machina y sistemas de elevación hasta hidráulica, artillería y poliorcética. Las zonas de máximo riesgo quedan identificadas: numerales, fracciones, suplementos, vocabulario griego, nombres de piezas y reconstrucciones dependientes de figuras.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — LIBRO X. Vitruvio integra estática práctica, transmisión de movimiento, hidráulica, instrumentación, torsión y construcción de grandes dispositivos dentro de la disciplina del architectus. La edición mantiene separados el texto antiguo, su explicación mecánica y la formalización ingenieril moderna.","contexto":"12. Asimismo, cuando se preparaba contra ellos un terraplén junto al muro y el lugar se iba elevando con obras, con árboles cortados y colocados allí, lanzando sobre él con las balistas barras de hierro al rojo, hicieron arder toda la fortificación. Y cuando la tortuga arietaria se acercó para golpear el muro, soltaron un lazo y, apresado con él el ariete, haciéndolo girar con un cabrestante mediante un tambor, suspe","nota":"321","parrafo":4029,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":111},{"id":"V514-nota-322","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"El término «pronaos,» que proviene del griego antiguo «ὁ πρόναος» (ho prónaos), se traduce literalmente como «delante del naos.» Este término, a su vez, se deriva del latín «pronàon,» que tiene sus raíces en el griego «Πρòναος,» y su significado esencial es «situado delante (pro) del templo (naós).» En otras palabras, el pronaos es el espacio arquitectónico que se encuentra en la parte frontal del naos o la cella del templo, siendo un elemento característico en los templos griegos y romanos. Este espacio conforma el vestíbulo o la entrada al templo y suele tener la misma anchura que el naos, extendiéndose en el mismo eje.","contexto":"PRONAOS [πρόναος]. El pórtico o vestíbulo delantero del templo, ante la celda (cella).","nota":"322","parrafo":4117,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":111},{"id":"V554-nota-315","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.16. La clôture du traité oppose machines offensives et ressources défensives à travers des exempla d’ingéniosité, de ruse technique et d’adaptation au site. Le caractère narratif de ces épisodes est conservé sans les transformer en prescriptions militaires modernes.SYNTHÈSE ECDOTIQUE — CLÔTURE DU LIVRE X. La révision de X est complète, de machina et des systèmes de levage à l’hydraulique, l’artillerie et la poliorcétique. Les zones de risque maximal sont identifiées : nombres, fractions, suppléments, vocabulaire grec, noms de pièces et reconstructions dépendantes des figures.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — LIVRE X. Vitruve réunit statique pratique, transmission du mouvement, hydraulique, instrumentation, torsion et construction de grands dispositifs dans la discipline de l’architectus. L’édition maintient distincts texte antique, explication mécanique et formalisation ingénierique moderne.","contexto":"12. De même, lorsqu’on apprêtait contre eux une terrasse contre le mur et que le lieu s’élevait par des ouvrages, avec des arbres coupés et placés là, en lançant dessus avec les balistes des barres de fer rougies au feu, ils firent brûler toute la fortification. Et lorsque la tortue bélière s’approcha pour battre le mur, ils lâchèrent un lacet et, le bélier y étant pris, le faisant tourner au moyen d’un tambour par u","nota":"315","parrafo":4044,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":111},{"id":"V554-nota-316","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Le terme « pronaos », issu du grec ancien « ὁ πρόναος » (ho prónaos), se traduit littéralement par « devant le naos ». Ce terme est passé en latin sous la forme pronaon, du grec πρόναος, et signifie essentiellement « situé devant (pro) le temple (naós) ». Autrement dit, le pronaos est l’espace architectural situé devant le naos ou la cella du temple, et constitue un élément caractéristique des temples grecs et romains. Cet espace forme le vestibule ou l’entrée du temple et a généralement la même largeur que le naos, s’étendant dans le même axe.","contexto":"PRONAOS [πρόναος]. Le porche ou vestibule d’entrée du temple, devant la cellule (cella).","nota":"316","parrafo":4132,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":111},{"id":"V297-nota-168","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.16.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Therefore, it is important to emphasize that: this world is, in fact, a living being endowed with a soul and intelligence, a unique and tangible entity that contains, in turn, all living beings in the universe, which by their very nature are all interconnected. Plato, Timaeus 29, 30","contexto":"These ideas predate the appearance of the first \" Chrismons \" associated with Christianity in the Romanesque period, or the \" labarum, \" the Roman standard used by Constantine, replacing \" the eagle of Jupiter \" with the \" monogram of Christ \" or \" Chrismon, \" a logo or symbol repeated in all churches or sacred buildings of the Romanesque period and later. In Plato 's Timaeus, it is explained that the two bands that ","nota":"168","parrafo":5281,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":112},{"id":"V297-nota-169","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.16.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Janus (Latin Ianus) is the Roman god of passages, doors and beginnings, represented with two faces. The month Ianuarius, from which English January and Spanish enero derive, was dedicated to him. He was invoked at the beginning of undertakings, at the start of the year and in rites associated with the opening and closing of war. He has no exactly corresponding Greek equivalent.","contexto":"3. The cult of Janus (Ianus) and the architecture of transit [hermeneutic reading]","nota":"169","parrafo":5289,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":113},{"id":"V514-T-p1110-124","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXXV ; pondo","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Rose, Krohn C contra H G · Hvid, Gvid: CXXV · vulg.: CXXV ; p⟨edum⟩","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-T-p1113-130","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"H ítico] altitudo fuerat — pondo CCCLX (dos vece erróneamente la abrevia de Krohn: CXXV (T.13ee) co-metrológica] 135 pie 000 libras × 327,45 g iodoro 20.91; Plutarco, omparación es instructi 0.10–11 — Signos fracci ítico] crassae foraminu signos fraccionarios ( ; donde el signo no adm .⟧ y se describe en T.1 ciones en inglés y la v ionada en T.13ff, sigue atus criticus comparati e loci en los que una v antiva al texto o a la las grandes ediciones mo control editorial po opia.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H e , según pies ≈ la helépolis s y en fra latina. en roducen ra se im- os sustituye Su lectura isión editorial afecta de incipio de economía seme- n y efecto. La referencia ato ni se presenta como · pedum CXXXV] Rose s)] Krohn; p⟨edum tura p. como pedu . s ≈ 39,9 m; 125 p ≈ 118 t. Las fuen Demetrio 21) dan va, pero no permi onarios y cruces m† quinum] crux d S, K, ÷, 9 y comb ite transcripción 3ff. La transcrip ulgata los desarr siendo provision vus selectus ariante, suplemen traducción. El fo críticas: lema, e r volumen; no se · , Krohn; p. CXXV ⟩ CCCLX vulg., qu m en un peso. — S ies ≈ 37,0 m; 60 tes griegas sobre medidas distinta te corregir la ci e Krohn; sin crux inaciones) se rep tipográfica segu ción de Perseus l olla o los omite. al. to, numeral o dec rmato sigue un pr videncia, decisió reproduce su apar","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1113","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-T-p1121-154","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"numerales y espesores · H G E: CXXV; CXXXV de Rose y Krohn","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-T-p1132-172","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXV pedes (no CXXXV), LX pedes, p. CCCLX y milia p. CCCLX.","aparato":"CXXV pedes (no CXXXV), LX pedes, p. CCCLX y milia p. CCCLX. ] f. 160r H","testimonios":{"H":"f. 160r"},"texto":"CXXXV del texto impreso procede de Rose y Krohn [Ed; C]; Budé se usa como control interpretativo. · [Hvid; A] para CXXV, LX y CCCLX (dos veces).","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1132,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1132","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-Tp-p1147-45","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXXV","aparato":"","testimonios":{},"texto":"CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v) · p. ante CCCLX H G · CXXV también E (f. 47r","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-T-p1119-321","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXXV ; pondo","aparato":"CXXXV ; pondo ] vulg.: CXXV ; p⟨edum⟩","testimonios":{"testimonio":"vulg.: CXXV ; p⟨edum⟩"},"texto":"Rose, Krohn contre H G","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-T-p1122-327","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"H itique] altitudo fuerat . — pondo CCCLX (deux f pe à tort l’abréviation e Krohn : CXXV (T.13ee) ico-métrologique] 135 p 17,7 m. 360 000 livres ole de Rhodes (Diodore sures, en coudées ; leu corriger le chiffre lat 10.10–11 — Signes fract itique] crassae foramin g. — Les signes fractio d’après Krohn ; lorsque ûre, on imprime ⟦sign.⟧ les remplace par des de s omet. Leur lecture da","aparato":"H itique] altitudo fuerat . — pondo CCCLX (deux f pe à tort l’abréviation e Krohn : CXXV (T.13ee) ico-métrologique] 135 p 17,7 m. 360 000 livres ole de Rhodes (Diodore sures, en coudées ; leu corriger le chiffre lat 10.10–11 — Signes fract itique] crassae foramin g. — Les signes fractio d’après Krohn ; lorsque ûre, on imprime ⟦sign.⟧ les remplace par des de s omet. Leur lecture da ] , Krohn ; p. CXXV um⟩ CCCLX vulg., un poids. — S, d’ 5 pieds ≈ 37,0 m . Les sources gre Démétrios 21) do instructive, mais s e Krohn ; sans cr 9 et combinaisons pas de transcript n T.13ff. La tran ais et la vulgate en T.13ff, reste","testimonios":{"testimonio":", Krohn ; p. CXXV um⟩ CCCLX vulg., un poids. — S, d’ 5 pieds ≈ 37,0 m . Les sources gre Démétrios 21) do instructive, mais s e Krohn ; sans cr 9 et combinaisons pas de transcript n T.13ff. La tran ais et la vulgate en T.13ff, reste"},"texto":"après ; cques nnent ne per- ux ) sont ion typo- scription les déve- provi-","folios":[],"sigla":["H","Krohn","S","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1122,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1122","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-T-p1130-352","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"numéraux et épaisseurs · H G E : CXXV ; CXXXV de Rose et Krohn","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-T-p1141-371","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXV pedes (non CXXXV), LX pedes, p. CCCLX et milia p. CCCLX.","aparato":"CXXV pedes (non CXXXV), LX pedes, p. CCCLX et milia p. CCCLX. ] f. 160r H","testimonios":{"H":"f. 160r"},"texto":"CXXXV du texte imprimé provient de Rose et Krohn [Ed ; C] ; Budé sert de contrôle interprétatif. · [Hvid ; A] pour CXXV, LX et CCCLX (deux fois).","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1141,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1141","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-Tp-p1156-166","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXXV","aparato":"","testimonios":{},"texto":"CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) · p. avant CCCLX H G · CXXV aussi E (f. 47r","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-Tp-p1158-192","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"CXXXV","aparato":"","testimonios":{},"texto":"p. CXXV E (f. 47r), comme H et G · pondo CCCLX … milia pondo CCCLX] p. CCCLX … milia p. CCCLX E. Conséquences. (1) E est une compilation d’extraits et n’admet pas de collation continue du De architectura : son apport se limite aux passages qu’il transmet.","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1158,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1158","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-glo-p1147-1905","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CXXXV","aparato":"CXXXV ] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci decisivos, que incluyen todos los lugares en que las decisiones de esta edición dependían de G; la colación continua, palabra por palabra, sigue pendiente. E, véase T.13cc. S, solo por el apa","texto":"CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci decisivos, que incluyen todos los lugares en que las decisiones de esta edición dependían de G; la colación continua, palabra por palabra, sigue pendiente. E, véase T.13cc. S, solo por el apa","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-glo-p1152-233","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CXXXV","aparato":"CXXXV ] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genéricamente a la coherencia técnica. (2) En VIII.3.13 te","texto":"CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genéricamente a la coherencia técnica. (2) En VIII.3.13 te","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-glo-p1156-2174","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CXXXV","aparato":"CXXXV ] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 45 loci décisifs, qui comprennent tous les lieux où les décisions de cette édition dépendaient de G ; la collation continue, mot à mot, reste à faire. E, voir T.13cc. S, seulement d’après l’app","texto":"CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 45 loci décisifs, qui comprennent tous les lieux où les décisions de cette édition dépendaient de G ; la collation continue, mot à mot, reste à faire. E, voir T.13cc. S, seulement d’après l’app","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":10,"orden":114},{"id":"V554-glo-p1161-568","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"CXXXV","aparato":"CXXXV ] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de l’attribuer de façon générale à la cohérence technique.","texto":"CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de l’attribuer de façon générale à la cohérence technique.","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":114},{"id":"V514-T-p1109-101","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.2.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"sin item bucculis tigneis capita religavit","vulgata":"añade la frase P t c"},"texto":"osible omisión de la ranscripción de Krohn; ontrol en la edición impresa.","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":10,"orden":122},{"id":"V554-T-p1118-298","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.2.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"sans item bucculis tigneis capita religavit","vulgata":"ajoute la phrase"},"texto":"Omission possible de la transcription de Krohn ; contrôle sur l’édition imprimée.","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":10,"orden":122},{"id":"V514-nota-298","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.2.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO HISTÓRICO-ARQUEOLÓGICO — X.2.11–15. El relato sobre Quersifrón y Metágenes pertenece al dossier vitruviano sobre transporte de grandes piezas para el Artemision de Éfeso. Se conservan los nombres técnicos cnodax y armilla en el comentario porque describen el sistema pivote-alojamiento que permite convertir el propio fuste o arquitrabe en parte del dispositivo rodante. La grafía Paeonius se adopta frente a Paconius. La distancia de ocho mil pasos y la anécdota de Pixodaro/Euángelos se presentan como testimonio de Vitruvio, no como datos arqueológicos independientes.NOTA DE INTERPRETACIÓN — X.2.11–15. Estos episodios no son digresiones ornamentales: ilustran una tesis mecánica del Libro X. Quersifrón y Metágenes reducen el problema del transporte convirtiendo la carga en eje o cilindro; Paeonio fracasa porque su solución carece de control direccional. Vitruvio contrapone así ingenio constructivo y eficacia operativa.APARATO TÉCNICO COMPARATIVO — X.2. Trispastos, pentaspaston y polyspaston se explican mediante el número y recorrido de ramales portantes, pero sin imponer una ventaja mecánica ideal cuando el texto no cuantifica fricción ni rendimiento. Troclea, orbiculus, sucula, chelonia, rechamus, artemo/ἐπάγων, antarii y retinacula quedan como vocabulario controlado.","contexto":"15. Me apartaré un poco y expondré cómo fueron halladas estas canteras. Pixódaro había sido pastor. Andaba por estos lugares. Cuando los ciudadanos de Éfeso pensaban hacer de mármol el santuario de Diana y decidían que se trajera mármol de Paros, del Proconeso, de Heraclea y de Tasos, Pixódaro, llevando delante sus ovejas, apacentaba el ganado en ese mismo lugar, y allí dos carneros, embistiéndose entre sí, se esquiv","nota":"298","parrafo":3820,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":126},{"id":"V554-nota-291","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.2.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT HISTORIQUE ET ARCHÉOLOGIQUE — X.2.11–15. Le récit de Chersiphron et Métagénès appartient au dossier vitruvien sur le transport de grandes pièces destinées à l’Artémision d’Éphèse. Les termes cnodax et armilla sont conservés dans le commentaire parce qu’ils désignent le système pivot-logement qui permet de transformer le fût ou l’architrave lui-même en élément roulant. La graphie Paeonius est adoptée contre Paconius. La distance de huit mille pas et l’anecdote de Pixodaros/Euangelos sont présentées comme le témoignage de Vitruve, non comme des données archéologiques indépendantes.NOTE D’INTERPRÉTATION — X.2.11–15. Ces épisodes ne constituent pas de simples digressions : ils illustrent une thèse mécanique du Livre X. Chersiphron et Métagénès réduisent le problème du transport en transformant la charge en axe ou en cylindre ; Paeonius échoue parce que sa solution ne maîtrise pas la direction. Vitruve oppose ainsi ingéniosité constructive et efficacité opératoire.APPARAT TECHNIQUE COMPARATIF — X.2. Trispastos, pentaspaston et polyspaston sont expliqués par le nombre et le cheminement des brins porteurs, sans imposer un avantage mécanique idéal lorsque le texte ne quantifie ni frottement ni rendement. Troclea, orbiculus, sucula, chelonia, rechamus, artemo/ἐπάγων, antarii et retinacula forment un vocabulaire contrôlé.","contexto":"15. Je m’écarterai un peu et j’exposerai comment ces carrières furent trouvées. Pixodaros était berger. Il fréquentait ces lieux. Lorsque les citoyens d’Éphèse songeaient à faire en marbre le sanctuaire de Diane et décidaient qu’on ferait venir le marbre de Paros, de Proconnèse, d’Héraclée et de Thasos, Pixodaros, poussant ses brebis devant lui, faisait paître son troupeau en ce même lieu ; et là deux béliers, se pré","nota":"291","parrafo":3835,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":126},{"id":"V297-nota-119","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius preserves some of his associations in the section of his work On Architecture in which he describes how the design of a temple (aedes) should reflect the nature of the deity that will be housed in it: The character of the Corinthian order seems most appropriate for Venus, Flora, Proserpina and the nymphs [ Lymphae ] of the Fountains; for its slenderness, elegance and richness, and its ornamental leaves topped by volutes, seem to bear analogy to their dispositions.","contexto":"« 5. Decorum, in turn, is the faultless appearance of a work composed, with authority, of approved elements. It is achieved by prescription—which in Greek is called θεματισμός, by usage, or by nature. By prescription, when temples to Jupiter the Lightning-bringer, to the Heaven, the Sun, and the Moon are erected in the open air and unroofed (hypaethral); for of these gods we behold the semblance and the active power ","nota":"119","parrafo":1955,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":129},{"id":"V297-nota-120","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"A triglyph (Greek τρίγλυφος, from τρι-, “three”, and γλύφος, “carving” or “groove”) is a characteristic architectural ornament of the Doric frieze: a rectangular element in relief, taller than it is wide, with three vertical bands separated by two complete grooves and two half-grooves, one at each end. Sometimes only the central grooves occur.","contexto":"“6. Propriety according to custom is achieved when magnificent interiors are accompanied by fitting and elegant vestibules. If the interiors offer elegant views but the entrances are low and undistinguished, the building will lack propriety. Likewise, if dentils are carved in the cornices of Doric entablatures, or triglyphs are introduced into Ionic entablatures with cushion-capital columns, the transfer of features ","nota":"120","parrafo":1973,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":129},{"id":"V514-nota-297","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.2.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.2.1–10. En el núcleo de las máquinas tractorias se normalizan las formas transmitidas por el texto crítico y se distinguen de errores materiales de copia. Son relevantes, entre otras, <et> antes de eadem ratione (10.2.3), <cum> en la maniobra del torno (10.2.4) y la secuencia técnica trispastos / pentaspaston / polyspaston. Rechamus, troclea, orbiculus, sucula, chelonia, artemo y ἐπάγων se conservan como voces técnicas allí donde una equivalencia moderna única sería engañosa. Los numerales y recorridos de cuerda se explican funcionalmente, sin reconstruir piezas que el texto no describe con certeza.NOTA TÉCNICA [T] — X.2. La ventaja mecánica no procede de una «fuerza nueva», sino de redistribuir el esfuerzo mediante recorridos de cuerda, diámetros, palancas y puntos de apoyo. Trispastos, pentaspastos y polyspaston deben leerse como configuraciones de aparejo: el número de ramales y reenvíos reduce el esfuerzo requerido a costa de aumentar el recorrido de la cuerda. Vitruvio describe además problemas de montaje, arriostramiento y seguridad que pertenecen plenamente a la práctica de obra.","contexto":"9. cuando han descendido abajo, se pasan por la parte interior y por las segundas roldanas hacia el exterior y se llevan arriba, a las segundas roldanas; pasados, vuelven abajo y desde abajo se llevan a la cabeza; pasados por las superiores, vuelven a la parte baja de la máquina. En el pie de la máquina se coloca un tercer polipasto; los griegos lo llaman ἐπάγων, los nuestros artemon. Este polipasto, que tiene tres r","nota":"297","parrafo":3809,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":134},{"id":"V554-nota-290","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.2.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.2.1–10. Dans le noyau consacré aux machines tractoires, les formes du texte critique sont normalisées et distinguées des simples fautes matérielles. Sont notamment significatifs le supplément <et> avant eadem ratione (10.2.3), <cum> dans la manœuvre du treuil (10.2.4), ainsi que la série technique trispastos / pentaspaston / polyspaston. Rechamus, troclea, orbiculus, sucula, chelonia, artemo et ἐπάγων sont conservés comme termes techniques lorsque toute équivalence française unique serait trompeuse. Les nombres et cheminements de câble sont expliqués fonctionnellement, sans reconstruire des pièces que le texte ne décrit pas avec certitude.NOTE TECHNIQUE [T] — X.2. L’avantage mécanique ne provient pas d’une « force nouvelle », mais de la redistribution de l’effort au moyen des cheminements du câble, des diamètres, des leviers et des points d’appui. Trispastos, pentaspastos et polyspaston désignent des configurations de mouflage : la multiplication des brins porteurs réduit l’effort requis au prix d’une plus grande longueur de câble à tirer. Vitruve traite également du montage, du haubanage et de la sécurité de chantier.","contexto":"9. lorsqu’ils sont descendus en bas, on les fait passer par l’intérieur et, par les deuxièmes poulies, vers l’extérieur, et on les ramène en haut, aux deuxièmes poulies ; passés, ils reviennent en bas et, du bas, sont ramenés à la tête ; passés sur les poulies supérieures, ils reviennent au bas de la machine. Au pied de la machine, on place une troisième moufle ; les Grecs l’appellent ἐπάγων, les nôtres artemon. Cett","nota":"290","parrafo":3824,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":134},{"id":"V514-T-p1109-102","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"Id autem ⟨eo facilius fit⟩, quo","vulgata":"Id autem quod S c"},"texto":"uplemento de Krohn onservado.","folios":[],"sigla":["Krohn","S","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":10,"orden":137},{"id":"V554-T-p1118-299","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"Id autem ⟨eo facilius fit⟩, quo","vulgata":"Id autem quod"},"texto":"Supplément de Krohn conservé.","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":10,"orden":137},{"id":"V297-nota-139","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Πεντάδωρον and τετράδωρον express modules of five and four palms. Modern metric equivalents depend on the standard adopted and must be identified as editorial conversions.","contexto":"3. Now there are three kinds of bricks. One which is called Lydian in Greek, that is, which our people use, is a foot and a half long and a foot wide. With the other two Greek buildings are built. Of these one is called pentadoron, the other tetradoron. But the Greeks call doron a palm, because the giving of gifts is called doron in Greek, and this is always done with the palm of the hand. So that which is five palms","nota":"139","parrafo":2854,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":137},{"id":"V297-nota-140","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Both Vitruvius and Pliny mention three types of brick: Lydian, tetradoron and pentadoron (Adam 1996, 64; Cairoli 2004, 152; Vitruvius 1995, 103). So-called half-bricks were also manufactured. When the bricks are laid level, one above another, courses of full bricks alternate with courses of half-bricks (Vitruvius 1995, 104).","contexto":"Three kinds of bricks are made. The Lydian brick used by our people is a foot and a half long and one foot wide. The two other kinds are used in Greek buildings: pentadoron and tetradoron. The Greeks call the palm doron, associating it with the giving of gifts, which is done with the palm of the hand. A square brick of five palms on each side is pentadoron; one of four palms is tetradoron. Public buildings use the fo","nota":"140","parrafo":2855,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":137},{"id":"V514-nota-299","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.3.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.3.1–9. El capítulo formula la mecánica a partir de dos principios: porrectio / εὐθεῖα y rotunditas / κυκλωτή. Se restituyen <efficiunt> en 10.3.1 y <eo facilius fit> en 10.3.3, suplementos necesarios para la sintaxis; se normalizan centra axiculi, aequipondium, penus y otras corrupciones materiales. La crux transmitida en el pasaje de los remos no se fuerza hacia una falsa seguridad: la explicación se limita a la relación funcional entre distancia al centro, arco recorrido y efecto mecánico.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — X.3. Vitruvio ofrece aquí una teoría cualitativa del momento mecánico antes de expresarlo con álgebra moderna. Palanca, balanza romana, timón, vela, remo, yugo y pértiga se explican mediante una misma intuición: al aumentar la distancia respecto del centro o fulcro, una fuerza dada produce un efecto mayor. Es una unificación conceptual de mecanismos distintos, no una formulación matemática moderna del torque.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.3. Porrectio/εὐθεῖα y rotunditas/κυκλωτή articulan la explicación vitruviana de palanca, torno, polea, rueda y eje. Los suplementos <efficiunt> y <eo facilius fit> se registran como intervenciones editoriales. La nota técnica puede expresar el principio mediante brazo de palanca o momento, pero esa formulación moderna no se introduce en la traducción latina.","contexto":"9. Y, así como las ruedas más pequeñas tienen movimientos más duros y difíciles, así los varales y los yugos, en las partes en que tienen distancias menores del centro a los extremos, oprimen duramente los cuellos, y en las que tienen espacios más largos desde el mismo centro alivian de las cargas tanto a los que tiran como a los que las llevan. Puesto que estas cosas reciben así sus movimientos respecto del centro m","nota":"299","parrafo":3844,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":143},{"id":"V554-nota-292","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.3.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.3.1–9. Le chapitre construit la mécanique à partir de deux principes : porrectio / εὐθεῖα et rotunditas / κυκλωτή. On restitue <efficiunt> en 10.3.1 et <eo facilius fit> en 10.3.3, suppléments nécessaires à la syntaxe ; centra axiculi, aequipondium, penus et d’autres corruptions matérielles sont normalisés. La crux transmise dans le passage des rames n’est pas forcée vers une fausse certitude : le commentaire s’en tient à la relation fonctionnelle entre distance au centre, arc parcouru et effet mécanique.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — X.3. Vitruve propose ici une théorie qualitative du moment mécanique avant toute formulation algébrique moderne. Levier, balance romaine, gouvernail, voile, rame, joug et perche sont expliqués par une même intuition : quand la distance au centre ou au point d’appui augmente, une même force produit un effet plus grand. Il s’agit d’une unification conceptuelle de mécanismes différents, non d’une formulation moderne du couple mécanique.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.3. Porrectio/εὐθεῖα et rotunditas/κυκλωτή structurent l’explication vitruvienne du levier, du treuil, de la poulie, de la roue et de l’essieu. Les suppléments <efficiunt> et <eo facilius fit> sont enregistrés comme interventions éditoriales. Le commentaire peut formaliser le principe par bras de levier ou moment, sans introduire cette formulation moderne dans la traduction.","contexto":"9. Et de même que les roues plus petites ont des mouvements plus durs et plus difficiles, de même les brancards et les jougs, dans les parties où ils ont des distances moindres du centre aux extrémités, pressent durement les cous, et dans celles où ils ont des espaces plus longs à partir du même centre, ils soulagent des charges aussi bien ceux qui tirent que ceux qui portent. Puisque ces choses reçoivent ainsi leurs","nota":"292","parrafo":3859,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":143},{"id":"V297-nota-141","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Carbunculus/carbuncularis is a problematic ancient designation for a variety of sand; a modern geological identification not specified by the text is not imposed.","contexto":"1. For rubble masonry, the first requirement is sand suitable for mixing mortar and free from earth. The kinds of pit sand are black, gray, red and carbunculus. The best sand makes a gritty sound when rubbed in the hand; sand mixed with earth lacks that roughness. If sand is thrown onto a white cloth and shaken off, leaving neither a stain nor a deposit of earth, it is suitable.","nota":"141","parrafo":2863,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":144},{"id":"V514-nota-300","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.4.  El suplemento <axis> permanece visible. Modioli, columbaria, castellum y catena se traducen según su función hidráulica, evitando confundir el tympanum con una rueda hidráulica motriz.NOTA TÉCNICA [T] — ELEVACIÓN DE AGUA. X.4 distingue tres soluciones: tambor compartimentado para gran caudal y poca altura, rueda con cangilones para mayor elevación y cadena de recipientes para cotas superiores. La comparación moderna puede expresar caudal y altura manométrica sólo como categorías explicativas, no como magnitudes calculadas por Vitruvio.","contexto":"4. Pero si hay que proporcionarla a lugares más altos, se colocará en el eje de esa misma rueda una doble cadena de hierro enrollada y bajada hasta el nivel inferior, que tenga colgando cubos de bronce de un congio. Así, el giro de la rueda, enrollando la cadena en el eje, llevará los cubos a lo alto, y estos, cuando pasen por encima del eje, se verán obligados a invertirse y a verter en el depósito el agua que hayan","nota":"300","parrafo":3854,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":147},{"id":"V554-nota-293","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.4.  Le supplément <axis> demeure visible. Modioli, columbaria, castellum et catena sont traduits selon leur fonction hydraulique, sans confondre le tympanum avec une roue hydraulique motrice.NOTE TECHNIQUE [T] — ÉLÉVATION DE L’EAU. X.4 distingue trois solutions : tambour compartimenté pour fort débit et faible hauteur, roue à godets pour une élévation supérieure, chaîne de récipients pour des niveaux plus élevés. Débit et hauteur manométrique ne sont employés que comme catégories explicatives modernes.","contexto":"4. Mais s’il faut la fournir à des lieux plus élevés, on placera sur l’axe de cette même roue une double chaîne de fer enroulée et descendue jusqu’au niveau inférieur, portant, suspendus, des seaux de bronze d’un conge. Ainsi, la rotation de la roue, enroulant la chaîne sur l’axe, portera les seaux en haut, et ceux-ci, lorsqu’ils passeront au-dessus de l’axe, seront contraints de se renverser et de verser dans le rés","nota":"293","parrafo":3869,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":147},{"id":"V297-nota-142","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"The transmitted proportions are an ancient recipe rather than a contemporary standardized mortar specification.","contexto":"1. Having explained the supplies of sand, I must also discuss lime, which should be burned from white stone or silex. Lime from dense, harder stone is useful in masonry; lime from porous stone is useful in plaster. Once the lime has been slaked, mix the mortar in these proportions: three parts sand to one part lime when pit sand is used, or two parts sand to one part lime when river or sea sand is used. These give th","nota":"142","parrafo":2888,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":148},{"id":"V514-nota-301","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.5. El pasaje de los hydraletae es un locus textual importante. El texto crítico conserva «ad perpendiculum conlocatum in cultrum» y presenta en el engranaje «tympanum maius <minus> item dentatum planum…», con suplemento y laguna posterior. Se incorpora <minus> como suplemento visible y no se completa la laguna por reconstrucción mecánica.NOTA HISTÓRICO-TÉCNICA [T] — MOLINO HIDRÁULICO. La rueda fluvial transmite el movimiento a un engranaje dentado que hace girar la muela. El pasaje constituye una fuente capital para la historia del molino hidráulico romano; la explicación moderna del par y de la relación de transmisión se mantiene fuera de la traducción.","contexto":"2. Por el mismo principio giran también los molinos de agua, en los que todo es igual, salvo que en un extremo del eje está encajado un tambor dentado. Este, colocado a plomo, de canto, gira junto con la rueda. A continuación de este tambor mayor, está colocado horizontalmente otro menor, igualmente dentado, en el que se sostiene * * *; así, los dientes del tambor que está encajado en el eje, empujando los dientes de","nota":"301","parrafo":3860,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":149},{"id":"V554-nota-294","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.5. Le passage des hydraletae constitue un locus textuel important. Le texte critique donne « ad perpendiculum conlocatum in cultrum » et, dans l’engrenage, « tympanum maius <minus> item dentatum planum… », avec supplément puis lacune. <minus> est intégré comme supplément visible ; la lacune n’est pas comblée par reconstruction mécanique.NOTE HISTORIQUE ET TECHNIQUE — MOULIN HYDRAULIQUE. La roue fluviale transmet le mouvement à un engrenage denté qui entraîne la meule. Le passage est une source majeure pour l’histoire du moulin hydraulique romain ; couple et rapport de transmission restent des explications modernes extérieures à la traduction.","contexto":"2. Selon le même principe tournent aussi les moulins à eau, dans lesquels tout est semblable, sauf qu’à une extrémité de l’axe est engagé un tambour denté. Celui-ci, placé verticalement, de chant, tourne avec la roue. À la suite de ce grand tambour est placé horizontalement un autre, plus petit, denté de même, par lequel est retenu * * * ; ainsi les dents du tambour engagé sur l’axe, poussant les dents du tambour hor","nota":"294","parrafo":3875,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":149},{"id":"V297-nota-143","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Pozzolans are siliceous or aluminosiliceous materials of volcanic origin which, mixed with lime, set in the presence of water; they form the basis of Roman opus caementicium.","contexto":"1. There is also a kind of powder that naturally produces remarkable effects. It occurs in the region of Baiae and around the towns near Mount Vesuvius. Mixed with lime and rubble, it strengthens ordinary buildings and even causes harbour works built in the sea to harden under water. This appears to happen because beneath those mountains lie hot earth and numerous springs, which could not exist without great subterra","nota":"143","parrafo":2909,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":150},{"id":"V297-nota-144","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"The hydraulic property of pulvis is explicit in Vitruvius; the modern chemical explanation of the pozzolanic reaction belongs to the commentary, not the translation.","contexto":"1. There is also a kind of powder that naturally produces remarkable effects. It occurs in the region of Baiae and around the towns near Mount Vesuvius. Mixed with lime and rubble, it strengthens ordinary buildings and even causes harbour works built in the sea to harden under water. This appears to happen because beneath those mountains lie hot earth and numerous springs, which could not exist without great subterra","nota":"144","parrafo":2909,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":150},{"id":"V514-nota-302","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.4–6. Los capítulos IV–VI forman una secuencia coherente de máquinas hidráulicas: tympanum y rueda de cangilones; rueda movida por la corriente y molino hidráulico; y coclea helicoidal. Se mantienen columbaria, modioli, hydraletae y coclea cuando una traducción única ocultaría la forma del mecanismo. En X.6 la geometría de la hélice depende de una retícula de ocho divisiones y la inclinación final remite explícitamente al triángulo 3-4-5. El texto exige especial cautela con numerales y proporciones, tradicionalmente sensibles a corrupción.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — X.4–6. Vitruvio ordena los dispositivos por relación entre caudal, altura y fuente de energía. El tímpano desplaza mucho volumen a poca altura; la rueda con cangilones aumenta la elevación; la corriente fluvial puede sustituir la fuerza humana y accionar además un molino mediante engranajes; la cóclea transforma la rotación en ascenso continuo del agua por una hélice inclinada. El interés arquitectónico reside tanto en la forma del artefacto como en la transmisión de movimiento y en su adaptación a la cota requerida.","contexto":"3. Así, sobre esa huella, se fijan unas reglas sobre otras, untadas con pez líquida, y se van superponiendo hasta que el grosor total sea la octava parte de la longitud. Sobre ellas se ponen alrededor y se fijan tablas que cubran ese enrollamiento. Entonces estas tablas se saturan de pez y se atan con láminas de hierro, para que no se deshagan por la fuerza del agua. Los extremos del madero, de hierro. A derecha e iz","nota":"302","parrafo":3868,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":152},{"id":"V554-nota-295","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.4–6. Les chapitres IV–VI forment une séquence cohérente de machines hydrauliques : tympanum et roue à godets ; roue entraînée par le courant et moulin hydraulique ; enfin coclea hélicoïdale. On conserve columbaria, modioli, hydraletae et coclea lorsque toute traduction unique masquerait la forme du mécanisme. En X.6, la géométrie de l’hélice dépend d’un réseau de huit divisions et l’inclinaison finale renvoie explicitement au triangle 3-4-5. Le texte demande une prudence particulière pour les nombres et proportions, traditionnellement exposés aux corruptions de transmission.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — X.4–6. Vitruve classe les dispositifs selon le rapport entre débit, hauteur d’élévation et source d’énergie. Le tympanum déplace un volume important à faible hauteur ; la roue à godets augmente l’élévation ; le courant du fleuve peut remplacer la force humaine et entraîner en outre un moulin par engrenages ; la coclea transforme la rotation en ascension continue de l’eau le long d’une hélice inclinée. L’intérêt architectural réside autant dans la forme de l’appareil que dans la transmission du mouvement et son adaptation à la cote recherchée.","contexto":"3. Ainsi, sur cette trace, on fixe les unes sur les autres des règles enduites de poix liquide, et on les superpose jusqu’à ce que l’épaisseur totale soit la huitième partie de la longueur. Par-dessus, on place alentour et l’on fixe des planches qui recouvrent cet enroulement. Alors ces planches sont saturées de poix et liées par des lames de fer, pour qu’elles ne soient pas disjointes par la force de l’eau. Les extr","nota":"295","parrafo":3883,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":152},{"id":"V297-nota-161","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Χειρόκμητα] The title associated with Democritus has a complex textual history. Krohn’s Vitruvian text prints χειρουμμετων; the form Χειρόκμητα draws on the parallel tradition and philological correction (compare Pliny, Natural History 24.160, and Diogenes Laertius 9.49). Χειρόκμητα is adopted here as an editorially normalized form, with that status made explicit.","contexto":"[2] For what does Milo of Croton, who was undefeated, do to men or to others who were victors of that kind, except that, while they lived, they enjoyed nobility among their citizens? But the precepts of Pythagoras, the daily cultivation of Democritus, Plato, Aristotle, and other wise men by the constant industry, bear fresh and flourishing fruits not only to their own citizens, but also to all nations. From which tho","nota":"161","parrafo":4348,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":153},{"id":"V514-nota-303","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.6. La coclea se conserva como máquina helicoidal de elevación. El dimensionado del madero, el trazado de ocho divisiones, la hélice y la inclinación mediante el triángulo 3–4–5 deben cotejarse numeral por numeral. La figura final mencionada por Vitruvio forma parte de la inteligibilidad del texto y deberá auditarse junto con sus llamadas.NOTA PARA ARQUITECTOS — COCLEA. La relación 3–4–5 determina la inclinación descrita por Vitruvio. Se explicará geométricamente sin atribuirle rendimiento hidráulico moderno. Deben mantenerse separados diámetro del núcleo, espesor de la envolvente, paso de la hélice e inclinación del conjunto.","contexto":"4. Su inclinación habrá de disponerse de tal modo que, así como se traza el triángulo rectángulo pitagórico, así tenga su correspondencia, es decir, que se divida la longitud en cinco partes, y se eleve la cabeza de la cóclea tres de ellas; así, desde la plomada hasta las bocas inferiores, habrá un espacio de cuatro de esas partes. Y cómo conviene que esto sea, al final del libro se ha dibujado su forma en su momento","nota":"303","parrafo":3870,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":153},{"id":"V554-nota-296","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.6.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.6. La coclea est conservée comme machine hélicoïdale d’élévation. Dimension du bois, division en huit, hélice et inclinaison fondée sur le triangle 3–4–5 doivent être vérifiées nombre par nombre. La figure finale mentionnée par Vitruve appartient à l’intelligibilité du texte et sera auditée avec ses renvois.NOTE POUR ARCHITECTES — COCLEA. Le rapport 3–4–5 détermine l’inclinaison décrite par Vitruve. Il est expliqué géométriquement sans lui attribuer un rendement hydraulique moderne. Noyau, enveloppe, pas de l’hélice et inclinaison du dispositif restent distincts.","contexto":"4. Son inclinaison devra être disposée de telle sorte que, de même qu’on trace le triangle rectangle de Pythagore, elle ait la même correspondance, c’est-à-dire qu’on divise la longueur en cinq parties et qu’on élève la tête de la vis de trois d’entre elles ; ainsi il y aura, de l’aplomb jusqu’aux orifices inférieurs, un espace de quatre de ces parties. Et comment il convient qu’il en soit ainsi, on en a dessiné la f","nota":"296","parrafo":3885,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":153},{"id":"V514-T-p1090-5","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"plemento funcionalmente ausible; no se presenta como ctura manuscrita.","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":10,"orden":154},{"id":"V514-T-p1114-137","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"no re> es suplemento edito nalmente plausible, gra rno de las válvulas no","aparato":"","testimonios":{},"texto":"a. Recensio: se mantiene de los demás testigos. [T ual. · rial visible, no do C, hasta cotej constituye por sí · lectura manuscrit o directo de H y sola prueba text","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":10,"orden":154},{"id":"V554-T-p1099-202","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"pplément mécaniquement ausible ; il n’est pas présenté mme leçon manuscrite.","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":10,"orden":154},{"id":"V554-T-p1123-334","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"no re> est un supplément é jecture fonctionnelleme ] La fonction antiretou","aparato":"no re> est un supplément é jecture fonctionnelleme ] La fonction antiretou ] non une leçon man é C, jusqu’au con constitue pas, à","testimonios":{"testimonio":"non une leçon man é C, jusqu’au con constitue pas, à"},"texto":"uscrite. Recensio : il es trôle direct de H et des elle seule, une preuve te","folios":[],"sigla":["H","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":10,"orden":154},{"id":"V514-nota-304","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La bomba de Ctesibio descrita por Vitruvio (10.7) emplea dos cilindros de bronce, conductos, válvulas y pistones accionados mediante vástagos y palancas para impulsar el agua hacia un recipiente central y un tubo ascendente. La explicación se mantiene estrictamente vinculada a la descripción vitruviana; las comparaciones con bombas posteriores son de historia de la técnica y no forman parte del texto antiguo.","contexto":"1. Sigue ahora mostrar la máquina de Ctesibio, que eleva el agua a lo alto. Se hace de bronce. En su base se hacen dos cilindros gemelos, algo separados, que tienen tubos que, unidos de forma semejante a una horquilla, confluyen en un recipiente central. En este recipiente se hacen válvulas colocadas en las bocas superiores de los tubos, con un ajuste preciso, que, cerrando los orificios de las bocas, no dejan volver","nota":"304","parrafo":3876,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":154},{"id":"V554-nota-297","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La pompe de Ctésibios décrite par Vitruve (10.7) comporte deux cylindres de bronze, conduits, soupapes et pistons actionnés par tiges et leviers, qui refoulent l’eau vers un récipient central puis un tube ascendant. L’explication reste strictement liée à la description vitruvienne ; les comparaisons avec des pompes postérieures relèvent de l’histoire des techniques et non du texte antique.","contexto":"1. Il s’agit maintenant de montrer la machine de Ctésibios, qui élève l’eau en hauteur. Elle se fait en bronze. À sa base, on fait deux cylindres jumeaux, un peu écartés, ayant des tuyaux qui, joints à la manière d’une fourche, confluent dans un bassin central. Dans ce bassin, on fait des clapets placés aux orifices supérieurs des tuyaux, avec un ajustage précis, qui, obturant les orifices, ne laissent pas revenir ce","nota":"297","parrafo":3891,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":154},{"id":"V297-nota-156","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.7.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"The term \" plinth,\" derived from the Latin \"plinthus\" and, in turn, from the Greek \"πλίνθος\" meaning \"brick,\" refers to the square-based molding found beneath the base of a column or pilaster, similar in shape to an abacus. This architectural element rests on the pedestal. When the pedestal extends continuously, a single plinth supports all the columns and is called a \"stylobate.\" It is thought that its origin may be related to the stone that served as the base for the column or the wooden upright in ancient architecture.","contexto":"Let their bases (spirae) be half as high as their thickness. Let the bases have a circular plinth, half as high as their thickness, and above it a torus with its apophyge, as thick as the plinth. The height of the capital, half the thickness. The width of the abacus, equal to the lower thickness of the column. Let the thickness of the capital be divided into three parts: one given to the plinth, which is on the abacu","nota":"156","parrafo":3430,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":156},{"id":"V514-T-p1090-6","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.7.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tervención visible; H no nsmite <se> (T.13q).","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":10,"orden":157},{"id":"V514-T-p1114-138","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.7.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"mo ce visible la intervenc nservado según la conve ión del texto.","aparato":"","testimonios":{},"texto":"y [quae motu] como segme explicación mecánica se · quae motu] ión: <se> se trat nción de esta edi · a como suplemento ción. Grado C. La","folios":[],"sigla":[],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":10,"orden":157},{"id":"V554-T-p1099-203","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.7.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ervention rendue visible ; H transmet pas <se> (T.13q).","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":10,"orden":157},{"id":"V554-T-p1123-335","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.7.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"mo ervention est rendue vi ique conservé selon la stitution du texte.","aparato":"mo ervention est rendue vi ique conservé selon la stitution du texte. ] raité comme suppl e édition. Degré","testimonios":{"testimonio":"raité comme suppl e édition. Degré"},"texto":"ément et [quae motu] comm C. L’explication mécaniqu","folios":[],"sigla":["testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":10,"orden":157},{"id":"V514-nota-305","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.7. En la bomba de Ctesibio se restituye el suplemento <redire> en «non patiuntur <redire>…», necesario para expresar la función antirretorno de las válvulas. Modioli, fistulae, catinum, asses, nares, emboli, paenula y tuba se conservan como léxico mecánico controlado. La traducción describe la acción alternativa de pistones y válvulas sin introducir terminología neumohidráulica anacrónica.NOTA ECDÓTICO-MECÁNICA — CTESIBIO. El funcionamiento reconstruido ayuda a interpretar la sintaxis, pero no decide por sí solo la lección latina. Se distingue siempre entre palabra transmitida, suplemento editorial y explicación funcional.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.7. En 10.7.1 se adopta el suplemento <redire>, necesario para expresar el funcionamiento de la válvula antirretorno. En 10.7.4 se conserva entre corchetes [quae motu] y se adopta <se> en moventia <se> sigilla, marcando la intervención editorial. La secuencia modioli–asses–emboli–catinum–tuba describe una bomba de doble cilindro con válvulas de retención; conviene no identificar cada pieza con una bomba moderna sin advertir la distancia tecnológica.","contexto":"5. De ellos he seleccionado los que he juzgado más útiles y necesarios, y he creído que debía hablar en el volumen anterior de los relojes, y en este de las impulsiones del agua. Los demás, que no sirven a la necesidad, sino al placer del entretenimiento, podrán encontrarlos en los propios tratados de Ctesibio quienes sean más deseosos de esa sutileza.","nota":"305","parrafo":3882,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":158},{"id":"V554-nota-298","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.7. En 10.7.1, on adopte le supplément <redire>, nécessaire pour exprimer le fonctionnement du clapet antiretour. En 10.7.4, [quae motu] est conservé entre crochets et <se> est adopté dans moventia <se> sigilla, afin de rendre visible l’intervention éditoriale. La séquence modioli–asses–emboli–catinum–tuba décrit une pompe à deux cylindres et clapets ; il faut éviter d’identifier chaque pièce à un équivalent moderne sans signaler l’écart technologique.NOTE TECHNIQUE [T] — POMPE DE CTÉSIBIOS. Les deux cylindres travaillent alternativement : admission et refoulement sont commandés par des clapets unidirectionnels. L’effet utile ne procède donc pas d’une simple « pression de l’air », mais d’une succession d’aspiration, de fermeture et d’expulsion de l’eau. Vitruve transmet ici l’un des témoignages antiques les plus importants sur les pompes à piston.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.7. Dans la pompe de Ctésibios, le supplément <redire> est rétabli dans « non patiuntur <redire>… », nécessaire à l’expression de la fonction antiretour des clapets. Modioli, fistulae, catinum, asses, nares, emboli, paenula et tuba forment un lexique mécanique contrôlé. La traduction décrit l’action alternée des pistons et clapets sans terminologie pneumohydraulique anachronique.","contexto":"5. J’ai choisi parmi eux ceux que j’ai jugés les plus utiles et les plus nécessaires, et j’ai pensé devoir parler, dans le volume précédent, des horloges, et dans celui-ci des refoulements de l’eau. Les autres, qui ne servent pas à la nécessité mais au plaisir de l’agrément, ceux qui seront plus désireux de cette finesse pourront les trouver dans les traités de Ctésibios lui-même.","nota":"298","parrafo":3897,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":158},{"id":"V297-nota-145","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.8.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"orthostata, -ae] From Greek ὀρθοστάτης, “an upright element”. In building terminology it denotes a block or slab set vertically in the lower part of a wall facing. The note retains the technical term and avoids equating it without qualification with a modern “post”.","contexto":"4. To avoid this defect, leave the space behind the facing stones and build inner walls two feet thick of squared red stone, fired brick or ordinary hard stone. Tie the inner work to the outer faces with iron clamps secured with lead. Built in regular courses rather than loose heaps, the work can remain sound: the beds and bonded joints keep the masonry from thrusting out, while the connected facing stones prevent it","nota":"145","parrafo":2962,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":162},{"id":"V297-nota-146","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.8.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"isodomum / pseudoisodomum] From Greek ἰσόδομον / ψευδισόδομον. In opus isodomum the courses have a regular height; in pseudoisodomum courses of different heights alternate. The distinction concerns masonry bond and the modulation of courses, not the nature of the material.","contexto":"Greek masonry should therefore not be disparaged. The Greeks do not make a carefully finished facing of soft rubble: when not using ashlar, they build with ordinary hard stone, laying it like brick and bonding the joints in alternating courses. They thus achieve lasting strength. They build this masonry in two forms, one called isodomon and the other pseudisodomon.","nota":"146","parrafo":2966,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":163},{"id":"V297-nota-160","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.8.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"The account concerns Aristophanes of Byzantium (c. 257–180 BCE), the scholar associated with the Library of Alexandria. Vitruvius’s anecdote illustrates literary judgment and the condemnation of plagiarism; it should not relocate Aristophanes to Pergamum merely because that library figures elsewhere in the preface.","contexto":"5. As the games approached, learned judges had to be selected to assess them. The king had already chosen six men from the city but could not readily find a suitable seventh. He consulted those in charge of the library and asked whether they knew anyone qualified. They told him of a certain Aristophanes, who read through all the books in order each day with exceptional diligence and attention. When the games assemble","nota":"160","parrafo":3969,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":163},{"id":"V554-nota-299","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.8.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.8. Le chapitre de l’hydraulis présente plusieurs corruptions qui affectent directement la reconstruction de l’instrument. On rétablit Intra aram, coagmentata arcula, conligata, le supplément <per> après foraminaque et <ubi fistulae modiolis sunt coniunctae>. Les termes pnigeus, canon musicus, pinax, epitonia et plinthides sont conservés comme technicismes. La traduction distingue les éléments pneumatiques de la partie proprement musicale et évite de rendre spiritus/anima par un vocabulaire métaphysique.NOTE HISTORIQUE ET TECHNIQUE — HYDRAULIS. L’eau n’est pas la source immédiate du son : elle stabilise et régularise la pression de l’air. Les cylindres compriment l’air, le pnigeus et le coffre jouent le rôle de chambre régulatrice, les robinets distribuent le flux vers les canaux et les touches commandent l’ouverture des conduits sonores. Le passage articule pneumatique, hydraulique et théorie musicale.","contexto":"5. Ainsi, lorsqu’on soulève les leviers, les coudes abaissent les fonds des cylindres jusqu’en bas, et les dauphins, qui sont engagés dans les articulations, descendant les cymbales vers eux, remplissent d’air les espaces des cylindres ; et les coudes, soulevant les fonds à l’intérieur des cylindres par une violente fréquence de coups et obturant par les cymbales les trous supérieurs, contraignent l’air qui y est enf","nota":"299","parrafo":3912,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":163},{"id":"V514-nota-306","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.8.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.8. El hydraulis exige leer conjuntamente aire, agua, recipientes, bombas, válvulas, teclas y tubos sonoros. El aparato mantendrá separados los términos del mecanismo hidráulico de los del sistema musical. Las reconstrucciones de la presión estabilizada por el agua se presentan como explicación del dispositivo, no como vocabulario físico de Vitruvio.NOTA ORGANOLÓGICA — HYDRAULIS. El capítulo pertenece simultáneamente a la historia de la mecánica y de los instrumentos musicales. Se controlarán especialmente ara, pnigeus, modioli, emboli, regulae, vectes, canales, pinakes y fistulae, así como toda cifra relativa a filas o dimensiones. La traducción castellana conservará precisión técnica sin perder legibilidad.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.8. El capítulo del hydraulis presenta varias corrupciones que alteran directamente la reconstrucción del instrumento. Se restituyen Intra aram, coagmentata arcula, conligata, el suplemento <per> tras foraminaque y <ubi fistulae modiolis sunt coniunctae>. Se mantienen como tecnicismos pnigeus, canon musicus, pinax, epitonia y plinthides. La traducción distingue los elementos neumáticos de la parte propiamente musical y evita convertir spiritus/anima en términos metafísicos.","contexto":"6. Así, cuando las teclas, tocadas con las manos, empujan y retiran continuamente las reglas, cerrando alternativamente y abriendo alternativamente los orificios, hacen sonar voces según las artes musicales, con múltiples variedades de melodías. He procurado, cuanto he podido esforzarme, que una cosa oscura se declarase con claridad por escrito, pero este no es un principio fácil ni expedito para que todos lo entiend","nota":"306","parrafo":3899,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":164},{"id":"V554-nota-300","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.8.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.8. L’hydraulis impose une lecture conjointe de l’air, de l’eau, des récipients, pompes, soupapes, touches et tuyaux sonores. L’apparat sépare le vocabulaire du mécanisme hydraulique de celui du système musical. Les reconstructions de la pression régularisée par l’eau sont données comme explication, non comme physique formulée par Vitruve.NOTE ORGANOLOGIQUE — HYDRAULIS. Le chapitre relève à la fois de l’histoire de la mécanique et de celle des instruments de musique. Ara, pnigeus, modioli, emboli, regulae, vectes, canales, pinakes et fistulae, ainsi que les nombres de rangées et dimensions, font l’objet d’un contrôle particulier.","contexto":"6. Ainsi, lorsque les touches, frappées par les mains, poussent et ramènent continuellement les règles, obturant tour à tour et ouvrant tour à tour les trous, elles font résonner des voix selon les arts musicaux, avec de multiples variétés de mélodies. Je me suis efforcé, autant que je l’ai pu, de rendre clairement par écrit une chose obscure ; mais ce n’est pas un principe facile ni aisé à comprendre pour tous, sauf","nota":"300","parrafo":3914,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":164},{"id":"V514-Tp-p1148-70","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[et sextantes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] et sextante E (f. 45v): la expresión pertenece a la tradición y su atetización es editorial · peractum pedes XII S] porrectum pedes XV S E, error propio de E","folios":[],"sigla":["E","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":10,"orden":165},{"id":"V514-Tp-p1151-114","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pedes XII S","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XV S E: Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly","folios":[],"sigla":["E","Krohn","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":10,"orden":165},{"id":"V554-Tp-p1158-191","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[et sextantes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] et sextante E (f. 45v) : l’expression appartient à la tradition et son athétèse est éditoriale · peractum pedes XII S] porrectum pedes XV S E, faute propre à E","folios":[],"sigla":["E","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1158,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1158","libro":10,"orden":165},{"id":"V554-Tp-p1161-235","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pedes XII S","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XV S E : Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly","folios":[],"sigla":["E","Krohn","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":165},{"id":"V514-glo-p1151-3288","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pedes XII S","aparato":"pedes XII S ] XV S E: Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque …","texto":"XV S E: Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque …","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":10,"orden":165},{"id":"V554-glo-p1161-116","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pedes XII S","aparato":"pedes XII S ] XV S E : Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque …","texto":"XV S E : Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque …","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":10,"orden":165},{"id":"V514-T-p1090-7","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"stitución exigida por la gica mecánica del dómetro; pendiente de oyo manuscrito.","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":10,"orden":167},{"id":"V514-T-p1114-139","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"<t anum> se conserva como ausibilidad deriva de l restitución en lectura","aparato":"","testimonios":{},"texto":"se presenta como Hvid. G interno útil pero insufic · suplemento editor a lógica del hodó transmitida. · ial explícito. No metro, argumento","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":10,"orden":167},{"id":"V554-T-p1100-204","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Restitution exigée par la logique mécanique de l’hodomètre ; appui manuscrit encore à vérifier.","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1100,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1100","libro":10,"orden":167},{"id":"V554-T-p1123-336","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"<t anum> est conservé comm [T] Sa plausibilité rés sformer la restitution","aparato":"<t anum> est conservé comm [T] Sa plausibilité rés sformer la restitution ] rial explicite. I de l’hodomètre, .","testimonios":{"testimonio":"rial explicite. I de l’hodomètre, ."},"texto":"l n’est pas présenté comm argument interne utile ma","folios":[],"sigla":["testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":10,"orden":167},{"id":"V297-nota-157","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.9.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius invokes cubic organization in the preface to Book V as a way of arranging a manageable body of knowledge. The interpretation of his name as an acronym developed in this work is the author’s hermeneutic proposal, rather than an established etymology or an independently documented explanation of the ancient title.","contexto":"3. Seeing also that the citizens were occupied with public and private affairs, I judged that I should write briefly, so that they could grasp my subject during their limited leisure. Pythagoras and the followers of his school likewise chose to set down their precepts in books on a cubic principle: they made one cube consist of 216 verses and thought that no more than three such units should appear in a single compos","nota":"157","parrafo":3474,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":167},{"id":"V297-nota-158","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.9.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius discusses six as a perfect number in Book III, chapter 1, and invokes the Pythagorean cube of six, 216, in the preface to Book V. The two passages concern different parts of his argument: bodily and numerical proportion in the former, the measured organization of technical writing in the latter.","contexto":"4. A cube is a solid bounded by equal square faces. When thrown, it remains stable on whichever face it rests, provided it is left untouched, like the dice cast by players into a gaming tray. The comparison seems to have been adopted because this number of verses, once established in the mind as a cube rests on a face, would give memory a similar stability. Greek comic poets also divided their plays by inserting song","nota":"158","parrafo":3477,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":168},{"id":"V514-T-p1109-103","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"rotae diametro pedum quaternûm z de evidencia de los loci crít eguridad editorial. A = lectura ión y prueba interna concordant edición crítica o por necesida olo por la comparación de edici plemento editorial que ningún t rovisionalmente. La escala no s tipo de nota: indica el grado d Matriz de evidencia: texto imp","vulgata":"quaternum et s⟨emis⟩ K d ( icos sostenida por colación d es; B = lectura sostenida d aritmética o técnica; C ones impresas o digitales estimonio colacionado tra ustituye a los rótulos [F e evidencia de la lectura reso, testimonios y grado"},"texto":"rohn: 4 pies, como la rueda el odómetro terrestre 10.9.1). irecta (Hvid ) por el apa- = lectura ; D = con- nsmite, ]/[T], que impresa. de seguridad","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":10,"orden":169},{"id":"V554-T-p1118-300","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"rotae diametro pedum quaternûm ce de preuve des loci critiques sûreté éditoriale. A = leçon app collation et une preuve interne at d’une édition critique ou par leçon appuyée seulement par la es ; D = conjecture ou supplémen ne transmet, gardé provisoireme F]/[T], qui indiquent le type de imprimée. a. Matrice de preuve : texte imp","vulgata":"quaternum et s⟨emis⟩ uyée par une collation dir concordantes ; B = leçon a une nécessité arithmétiqu comparaison d’éditions imp t éditorial qu’aucun témoi nt. L’échelle ne remplace note : elle indique le de rimé, témoins et degré de"},"texto":"Krohn : 4 pieds, comme la roue de l’odomètre terrestre (10.9.1). ecte (Hvid ) ppuyée e ou tech- rimées n pas les gré de preuve sûreté","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":10,"orden":169},{"id":"V514-nota-307","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.9. En el hodómetro se adopta rotundationis y el suplemento <tympanum> en 10.9.3; se conserva la cifra CCCC, esencial para la reducción mecánica. El diámetro de la rueda y la equivalencia final con cinco mil pies deben leerse como parte de un esquema idealizado: la exactitud práctica dependería del diámetro efectivo de la rueda y del deslizamiento. El mecanismo naval reproduce el mismo principio mediante ruedas de paletas.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — X.7–9. Los tres capítulos muestran una misma lógica de proyecto: transformar un fenómeno físico en una secuencia controlada. En X.7, movimiento alternativo → presión → elevación de agua; en X.8, presión regulada → distribución de aire → sonido; en X.9, rotación de rueda → reducción por engranajes → conteo de distancia. Vitruvio pasa así de la hidráulica a la neumática y de allí a la medición mecánica.","contexto":"6. Encima, en otra cajita unida a ella, está encerrado un tambor horizontal, dentado del mismo modo, con cuyos dientes encaja el dientecillo que está fijado en el lado del tambor colocado de canto, de modo que, empujando en cada vuelta un diente cada vez, haga girar en círculo el tambor horizontal. En el tambor horizontal háganse orificios, en los que se colocarán piedrecillas redondas. En la funda de ese tambor, o c","nota":"307","parrafo":3916,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":170},{"id":"V554-nota-301","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.9. Dans l’hodomètre, on adopte rotundationis et le supplément <tympanum> en 10.9.3 ; le nombre CCCC est conservé, car il est essentiel au rapport de réduction. Le diamètre de la roue et l’équivalence finale avec cinq mille pieds doivent être lus comme les données d’un schéma idéal : la précision pratique dépendrait du diamètre réel de la roue et du glissement. Le dispositif naval reproduit le même principe au moyen de roues à palettes.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — X.7–9. Les trois chapitres obéissent à une même logique de projet : transformer un phénomène physique en une séquence contrôlée. X.7 : mouvement alternatif → pression → élévation de l’eau ; X.8 : pression régulée → distribution de l’air → son ; X.9 : rotation de la roue → réduction par engrenages → comptage de la distance. Vitruve passe ainsi de l’hydraulique à la pneumatique, puis à la mesure mécanique.","contexto":"6. Au-dessus, dans un autre petit coffre fixé avec lui, est enfermé un tambour horizontal denté de la même manière, avec les dents duquel s’engrène la petite dent fixée sur le côté du tambour placé de chant, de sorte que, poussant à chaque tour une dent à la fois, elle fasse tourner en cercle le tambour horizontal. Dans le tambour horizontal, on fera des trous dans lesquels on placera des cailloux ronds. Dans l’envel","nota":"301","parrafo":3928,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":170},{"id":"V514-nota-308","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.9.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.9. El hodómetro se conserva como cadena cinemática: rueda del vehículo, dentículo único, rueda de cuatrocientos dientes, segundo engranaje y caída sucesiva de calculi. El suplemento <tympanum> permanece visible. El añadido [et sextantes] en el diámetro de la rueda se mantiene marcado y deberá cotejarse numeral por numeral antes de cualquier conversión métrica.NOTA TÉCNICA [T] — HODÓMETRO. La plausibilidad geométrica del mecanismo puede verificarse mediante circunferencia y relaciones de engranajes, pero esa reconstrucción no autoriza a corregir automáticamente los numerales transmitidos. Se distinguirán siempre: dato latino, reconstrucción mecánica y equivalencia moderna.NOTA NAVAL — HODÓMETRO MARÍTIMO. La variante para navegación sustituye el contacto rueda/suelo por paletas movidas por el agua. El comentario explica el principio sin identificarlo con un velocímetro moderno ni atribuirle una precisión que Vitruvio no cuantifica.","contexto":"7. Así, cuando la nave tenga el impulso de los remos o del soplo de los vientos, las paletas que haya en las ruedas, tocando el agua que va en sentido contrario, forzadas por un violento impulso hacia atrás, harán girar las ruedas; y estas, al girar, moverán el eje, y el eje el tambor, cuyo diente, al dar la vuelta, empujando en cada giro un diente del segundo tambor, producirá rotaciones moderadas. Así, cuando las r","nota":"308","parrafo":3918,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":171},{"id":"V554-nota-302","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.9.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.9. L’hodomètre est conservé comme chaîne cinématique : roue du véhicule, dent unique, roue de quatre cents dents, second engrenage et chute successive de calculi. Le supplément <tympanum> reste visible. L’ajout [et sextantes] relatif au diamètre de la roue demeure signalé et devra être collationné nombre par nombre avant toute conversion métrique.NOTE TECHNIQUE [T] — HODOMÈTRE. La plausibilité géométrique du mécanisme peut être contrôlée par circonférence et rapports d’engrenages, mais cette reconstruction n’autorise pas à corriger automatiquement les nombres transmis. Donnée latine, reconstruction mécanique et équivalent moderne restent distincts.NOTE NAVALE — HODOMÈTRE MARITIME. La variante destinée à la navigation remplace le contact roue/sol par des palettes entraînées par l’eau. Le commentaire explique le principe sans l’assimiler à un compteur de vitesse moderne ni lui attribuer une précision non quantifiée par Vitruve.","contexto":"7. Ainsi, lorsque le navire aura l’élan des rames ou du souffle des vents, les aubes qui seront sur les roues, touchant l’eau qui vient en sens contraire, contraintes par une violente poussée vers l’arrière, feront tourner les roues ; celles-ci, en tournant, entraîneront l’axe, et l’axe le tambour, dont la dent, en faisant le tour, poussant à chaque rotation une dent du second tambour, produira des révolutions mesuré","nota":"302","parrafo":3930,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":171},{"id":"V514-T-p1103-48","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"aliter ⟨atque aliter⟩","aparato":"aliter ⟨atque aliter⟩ ] aliter H","testimonios":{"H":"aliter"},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["19v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":176},{"id":"V514-Tp-p1146-25","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"eigebant; 2.1.2 requie data; aedificationes earum imitantes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00041), sin signo de corrupción. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmite el orden de H: … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur · se restituye el orden transmitido","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":2,"orden":176},{"id":"V514-Tp-p1146-26","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"2.6.6","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00049, f. 21r) sitúa Est autem materiae potestas … carbunculus al final del parágrafo, como H · se restituye el orden transmitido. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H: la cláusula Ipsique artifices pollicerentur … possunt figura al final del parágrafo · se mantiene la redacción de Krohn porque el texto transmitido no se","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":2,"orden":176},{"id":"V554-T-p1112-245","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"aliter ⟨atque aliter⟩","aparato":"aliter ⟨atque aliter⟩ ] aliter H","testimonios":{"H":"aliter"},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["19v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":176},{"id":"V554-Tp-p1155-147","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"2.6.6","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00049, f. 21r) place Est autem materiae potestas … carbunculus en fin de paragraphe, comme H · l’ordre transmis est restitué. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H : la proposition Ipsique artifices pollicerentur … possunt figure en fin de paragraphe · on garde la rédaction de Krohn, car le texte transmis ne se construi","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":2,"orden":176},{"id":"V297-glo-p393-1793","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"densae crebritatibus","aparato":"densae crebritatibus ] A typically Vitruvian -style phrase describing the high density, thickness, and physical proximity of tree masses in primeval forests. This compact arrangement of the forests is the indispensable mechanical condition for the natural friction generated by the wind to produce the outbreak of fire. — 2.","texto":"A typically Vitruvian -style phrase describing the high density, thickness, and physical proximity of tree masses in primeval forests. This compact arrangement of the forests is the indispensable mechanical condition for the natural friction generated by the wind to produce the outbreak of fire. — 2.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":393,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=393","libro":2,"orden":176},{"id":"V297-glo-p393-2117","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"hominum congressu","aparato":"hominum congressu ] A technical term from ancient 135 The origin of fire and language belongs to an ancient genealogy of civilisation. Parallels with Lucretius or other intellectual traditions are comparative; Vitruvius does not declare any precise doctrinal dependence here. 381","texto":"A technical term from ancient 135 The origin of fire and language belongs to an ancient genealogy of civilisation. Parallels with Lucretius or other intellectual traditions are comparative; Vitruvius does not declare any precise doctrinal dependence here. 381","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":393,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=393","libro":2,"orden":176},{"id":"V297-glo-p394-1845","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"utilitates","aparato":"utilitates ] Fire acts as the ultimate social catalyst. Upon discovering the physical advantage of heat (commoditatem ad ignis teporem), humans overcome their initial fear and learn to domesticate the element by gathering firewood (ligna adicientes). Maintaining the hearth requires temporary sedentary behavior and cooperation, forcing isolated individuals to gather in a common place (hominum congressus). 382","texto":"Fire acts as the ultimate social catalyst. Upon discovering the physical advantage of heat (commoditatem ad ignis teporem), humans overcome their initial fear and learn to domesticate the element by gathering firewood (ligna adicientes). Maintaining the hearth requires temporary sedentary behavior and cooperation, forcing isolated individuals to gather in a common place (hominum congressus). 382","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":394,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=394","libro":2,"orden":176},{"id":"V297-glo-p394-277","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"sermones","aparato":"sermones ] A concept that in this context does not define mere solemn speeches, but rather articulated language, interactive conversation, and the social communicative faculty that crystallizes after the fixation of arbitrary words. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) 4. Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 2.1.1. For the study of ancient theories on anthropogenesis and the development of language, see the critical edition of Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (","texto":"A concept that in this context does not define mere solemn speeches, but rather articulated language, interactive conversation, and the social communicative faculty that crystallizes after the fixation of arbitrary words. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) 4. Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 2.1.1. For the study of ancient theories on anthropogenesis and the development of language, see the critical edition of Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":394,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=394","libro":2,"orden":176},{"id":"V514-glo-p312-272","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"hominum congressu","aparato":"hominum congressu ] Vitruvio describe una masa densa de árboles cuyas ramas, agitadas por tormentas y vientos, producen fuego al rozarse; después, el calor atrae a los seres humanos y favorece su reunión. La explicación pertenece a un relato antiguo sobre los orígenes de la vida social y técnica. Nota — II.1.2. Vitruvio continúa el relato relacionando la reunión humana con la postura erguida, la capacidad manual y la observación de soluciones constructivas. Describe cubiertas de follaje, cuevas y refugios de barro y ramas inspirados, entre otros modelos, en los nidos de las golondrinas. 10 La postura erguida y la","texto":"Vitruvio describe una masa densa de árboles cuyas ramas, agitadas por tormentas y vientos, producen fuego al rozarse; después, el calor atrae a los seres humanos y favorece su reunión. La explicación pertenece a un relato antiguo sobre los orígenes de la vida social y técnica. Nota — II.1.2. Vitruvio continúa el relato relacionando la reunión humana con la postura erguida, la capacidad manual y la observación de soluciones constructivas. Describe cubiertas de follaje, cuevas y refugios de barro y ramas inspirados, entre otros modelos, en los nidos de las golondrinas. 10 La postura erguida y la","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":312,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=312","libro":2,"orden":176},{"id":"V514-glo-p313-1350","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"vetere more ut ferae","aparato":"vetere more ut ferae ] Vitruvio presenta a los primeros seres humanos viviendo en bosques, cavernas y arboledas y alimentándose de recursos silvestres. El pasaje tiene un carácter naturalista, pero una adscripción precisa a Demócrito, Epicuro o Lucrecio requiere comparación historiográfica y no se afirma como dependencia directa. terentes ramos ignem excitaverunt: el fuego surge en el relato por el roce de ramas agitadas por vientos y tormentas. La explicación prescinde aquí de un agente divino, pero la nota evita construir a partir de ello una polémica explícita contra el mito de Prometeo, que Vitruvio no menciona.","texto":"Vitruvio presenta a los primeros seres humanos viviendo en bosques, cavernas y arboledas y alimentándose de recursos silvestres. El pasaje tiene un carácter naturalista, pero una adscripción precisa a Demócrito, Epicuro o Lucrecio requiere comparación historiográfica y no se afirma como dependencia directa. terentes ramos ignem excitaverunt: el fuego surge en el relato por el roce de ramas agitadas por vientos y tormentas. La explicación prescinde aquí de un agente divino, pero la nota evita construir a partir de ello una polémica explícita contra el mito de Prometeo, que Vitruvio no menciona.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":313,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=313","libro":2,"orden":176},{"id":"V554-glo-p316-274","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"hominum congressu","aparato":"hominum congressu ] Vitruve décrit une masse dense d’arbres dont les branches, agitées par les tempêtes et les vents, produisent du feu en se frottant ; la chaleur attire ensuite les êtres humains et favorise leur réunion. Il s’agit d’un récit antique sur les origines de la vie sociale et technique. Note — II.1.2. Vitruve poursuit son récit en reliant le rassemblement humain à la posture droite, aux capacités manuelles et à l’observation de solutions constructives. Il mentionne des abris de feuillage, des cavités creusées et des constructions de boue et de brindilles inspirées, entre autres, des nids d’hirondelle","texto":"Vitruve décrit une masse dense d’arbres dont les branches, agitées par les tempêtes et les vents, produisent du feu en se frottant ; la chaleur attire ensuite les êtres humains et favorise leur réunion. Il s’agit d’un récit antique sur les origines de la vie sociale et technique. Note — II.1.2. Vitruve poursuit son récit en reliant le rassemblement humain à la posture droite, aux capacités manuelles et à l’observation de solutions constructives. Il mentionne des abris de feuillage, des cavités creusées et des constructions de boue et de brindilles inspirées, entre autres, des nids d’hirondelle","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=316","libro":2,"orden":176},{"id":"V297-nota-135","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"The origin of fire and language belongs to an ancient genealogy of civilisation. Parallels with Lucretius or other intellectual traditions are comparative; Vitruvius does not declare any precise doctrinal dependence here.","contexto":"2.1.1 In the earliest ages of the world, men were born like the wild beasts in forests, caves, and groves, and passed their lives feeding upon wild fare. Meanwhile, in a certain place, trees densely crowded and tossed by storms and winds, and rubbing their branches one against another, kindled fire; and those who were about that place, terrified by the fierce flame, were put to flight. Afterwards, when it had grown q","nota":"135","parrafo":2662,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":176},{"id":"V514-nota-114","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"El origen del fuego y del lenguaje pertenece a una genealogía antigua de la civilización. Los paralelos con Lucrecio u otras corrientes son comparativos; Vitruvio no declara aquí una dependencia doctrinal precisa.","contexto":"1. Los hombres, según la antigua costumbre, nacían como fieras en las selvas, en las cuevas y en los bosques, y pasaban la vida alimentándose de comida silvestre. Entretanto, en cierto lugar, unos árboles espesos, agitados por las tempestades y los vientos y frotando entre sí sus ramas, provocaron fuego, y los que estaban en torno a ese lugar, aterrados por su violenta llama, huyeron. Después, calmado el suceso, acer","nota":"114","parrafo":2065,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":176},{"id":"V514-nota-115","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"densae crebritatibus / hominum congressu: Vitruvio describe una masa densa de árboles cuyas ramas, agitadas por tormentas y vientos, producen fuego al rozarse; después, el calor atrae a los seres humanos y favorece su reunión. La explicación pertenece a un relato antiguo sobre los orígenes de la vida social y técnica.Nota — II.1.2. Vitruvio continúa el relato relacionando la reunión humana con la postura erguida, la capacidad manual y la observación de soluciones constructivas. Describe cubiertas de follaje, cuevas y refugios de barro y ramas inspirados, entre otros modelos, en los nidos de las golondrinas.","contexto":"1. Los hombres, según la antigua costumbre, nacían como fieras en las selvas, en las cuevas y en los bosques, y pasaban la vida alimentándose de comida silvestre. Entretanto, en cierto lugar, unos árboles espesos, agitados por las tempestades y los vientos y frotando entre sí sus ramas, provocaron fuego, y los que estaban en torno a ese lugar, aterrados por su violenta llama, huyeron. Después, calmado el suceso, acer","nota":"115","parrafo":2065,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":176},{"id":"V554-nota-113","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"L’origine du feu et du langage appartient à une généalogie antique de la civilisation. Les parallèles avec Lucrèce ou d’autres courants sont comparatifs ; Vitruve ne déclare pas ici de dépendance doctrinale précise.","contexto":"1. Les hommes, selon l’ancienne manière, naissaient comme des bêtes sauvages dans les forêts, les cavernes et les bois, et passaient leur vie en se nourrissant d’aliments sauvages. Cependant, en un certain lieu, des arbres serrés, agités par les tempêtes et les vents et frottant leurs branches les unes contre les autres, allumèrent le feu, et ceux qui se trouvaient autour de ce lieu, effrayés par sa flamme violente, ","nota":"113","parrafo":2086,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":176},{"id":"V554-nota-114","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"densae crebritatibus / hominum congressu : Vitruve décrit une masse dense d’arbres dont les branches, agitées par les tempêtes et les vents, produisent du feu en se frottant ; la chaleur attire ensuite les êtres humains et favorise leur réunion. Il s’agit d’un récit antique sur les origines de la vie sociale et technique.Note — II.1.2. Vitruve poursuit son récit en reliant le rassemblement humain à la posture droite, aux capacités manuelles et à l’observation de solutions constructives. Il mentionne des abris de feuillage, des cavités creusées et des constructions de boue et de brindilles inspirées, entre autres, des nids d’hirondelles.","contexto":"1. Les hommes, selon l’ancienne manière, naissaient comme des bêtes sauvages dans les forêts, les cavernes et les bois, et passaient leur vie en se nourrissant d’aliments sauvages. Cependant, en un certain lieu, des arbres serrés, agités par les tempêtes et les vents et frottant leurs branches les unes contre les autres, allumèrent le feu, et ceux qui se trouvaient autour de ce lieu, effrayés par sa flamme violente, ","nota":"114","parrafo":2086,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":176},{"id":"V514-T-p1103-49","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"earum imitantes","aparato":"earum imitantes ] earum imitantes H","testimonios":{"H":"earum imitantes"},"texto":"H transmite el pasaje sin signo de corrupción y el texto es construible; Rose lo imprime sin crux: se retira la crux de Krohn.","folios":["19v"],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":177},{"id":"V514-Tp-p1116-1","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"earum imitantes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, G, Rose · †earum Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1116","libro":2,"orden":177},{"id":"V554-T-p1112-246","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"earum imitantes","aparato":"earum imitantes ] earum imitantes H","testimonios":{"H":"earum imitantes"},"texto":"H transmet le passage sans signe de corruption et le texte se construit ; Rose l’imprime sans crux : la crux de Krohn est retirée.","folios":["19v"],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":177},{"id":"V554-Tp-p1126-123","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"earum imitantes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, G, Rose · †earum Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":2,"orden":177},{"id":"V297-glo-p396-1470","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"concilium et convictus","aparato":"concilium et convictus ] A literal translation of the tradition that read convictus as a participle (\"they were convinced\"). This is a substantive legal and sociological triad of Vitruvius (conventus, concilium, convictus): the physical assembly, common deliberation, and cohabitation or shared life under the same roof. — 2.","texto":"A literal translation of the tradition that read convictus as a participle (\"they were convinced\"). This is a substantive legal and sociological triad of Vitruvius (conventus, concilium, convictus): the physical assembly, common deliberation, and cohabitation or shared life under the same roof. — 2.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":396,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=396","libro":2,"orden":177},{"id":"V297-glo-p396-1795","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non proni sed erecti","aparato":"non proni sed erecti ] An expression of philosophical and histological origin that describes bipedalism. Vitruvius treats the upright posture not only as a physical trait, but as an ontological dignity bestowed by nature (naturae praemium). — 3.","texto":"An expression of philosophical and histological origin that describes bipedalism. Vitruvius treats the upright posture not only as a physical trait, but as an ontological dignity bestowed by nature (naturae praemium). — 3.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":396,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=396","libro":2,"orden":177},{"id":"V297-glo-p396-2040","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"manibus et articulis","aparato":"manibus et articulis ] Manual dexterity and digital articulation. Vitruvius brilliantly identifies bipedalism and the freeing of the hands as the two biological and engineering preconditions indispensable for the birth of technology and toolmaking. 136 Upright posture and manual skill form part of the ancient anthropology through which Vitruvius explains the origins of civic life (2.1.2). 384","texto":"Manual dexterity and digital articulation. Vitruvius brilliantly identifies bipedalism and the freeing of the hands as the two biological and engineering preconditions indispensable for the birth of technology and toolmaking. 136 Upright posture and manual skill form part of the ancient anthropology through which Vitruvius explains the origins of civic life (2.1.2). 384","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":396,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=396","libro":2,"orden":177},{"id":"V297-glo-p397-1499","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non proni sed erecti","aparato":"non proni sed erecti ] The anatomical foundation of culture. Vitruvius aligns himself with the Stoic and Ciceronian tradition (cf. Cicero, De natura deorum II.150) in arguing that the erect posture has a dual function: a cognitive/spiritual one (to gaze upon the cosmos and the stars, elevating thought) and a pragmatic /mechanical one (to free the upper limbs). Animals, being proni (looking towards the ground), are determined by their immediate biological needs; human beings, being erectus, possess the visual and physical distance necessary to design their environment. • manibus et articulis...","texto":"The anatomical foundation of culture. Vitruvius aligns himself with the Stoic and Ciceronian tradition (cf. Cicero, De natura deorum II.150) in arguing that the erect posture has a dual function: a cognitive/spiritual one (to gaze upon the cosmos and the stars, elevating thought) and a pragmatic /mechanical one (to free the upper limbs). Animals, being proni (looking towards the ground), are determined by their immediate biological needs; human beings, being erectus, possess the visual and physical distance necessary to design their environment. • manibus et articulis...","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":397,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=397","libro":2,"orden":177},{"id":"V297-glo-p398-610","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"adicientes suis cogitationibus","aparato":"adicientes suis cogitationibus ] The engine of technical progress is social emulation and cognitive development. Architecture evolves thanks to two interconnected factors: 1.","texto":"The engine of technical progress is social emulation and cognitive development. Architecture evolves thanks to two interconnected factors: 1.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":398,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=398","libro":2,"orden":177},{"id":"V514-glo-p1116-2131","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"earum imitantes","aparato":"earum imitantes ] H, G, Rose; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus an-","texto":"H, G, Rose; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus an-","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1116","libro":2,"orden":177},{"id":"V514-glo-p1146-2342","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aedificationes earum imitantes","aparato":"aedificationes earum imitantes ] G (00041), sin signo de corrupción. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmite el orden de H: … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur; se restituye el ordentransmitido.—2.6.6]G(00049,f.21r)sitúaEstautemmateriaepotestas…carbunculus al final del parágrafo, como H; se restituye el orden transmitido. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H: la cláusula Ipsique artifices pollicerentur … possunt figura al final del parágrafo; se mantiene la redacción de Krohn porque el texto transmitido no se construye sin corrección. — 3 praef. 2 Androc","texto":"G (00041), sin signo de corrupción. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmite el orden de H: … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur; se restituye el ordentransmitido.—2.6.6]G(00049,f.21r)sitúaEstautemmateriaepotestas…carbunculus al final del parágrafo, como H; se restituye el orden transmitido. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H: la cláusula Ipsique artifices pollicerentur … possunt figura al final del parágrafo; se mantiene la redacción de Krohn porque el texto transmitido no se construye sin corrección. — 3 praef. 2 Androc","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":2,"orden":177},{"id":"V514-glo-p314-108","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non proni sed erecti","aparato":"non proni sed erecti ] Vitruvio presenta la postura erguida como una ventaja natural que permite contemplar el mundo y los astros y, junto con manos y articulaciones, manipularobjetos.El pasajepuedecompararseconotros textosantiguossobrelaposiciónhumana, pero no necesita atribuirse a una escuela filosófica única. manibus et articulis… faciliter tractarent: el texto destaca la capacidad de las manos y articulaciones para manipular aquello que se desea. La observación forma parte de la explicación vitruviana de la capacidad constructiva humana; no se presenta como anticipación de teorías modernas de hominización.","texto":"Vitruvio presenta la postura erguida como una ventaja natural que permite contemplar el mundo y los astros y, junto con manos y articulaciones, manipularobjetos.El pasajepuedecompararseconotros textosantiguossobrelaposiciónhumana, pero no necesita atribuirse a una escuela filosófica única. manibus et articulis… faciliter tractarent: el texto destaca la capacidad de las manos y articulaciones para manipular aquello que se desea. La observación forma parte de la explicación vitruviana de la capacidad constructiva humana; no se presenta como anticipación de teorías modernas de hominización.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":314,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=314","libro":2,"orden":177},{"id":"V554-glo-p1126-291","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"earum imitantes","aparato":"earum imitantes ] H, G, Rose ; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum,","texto":"H, G, Rose ; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum,","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":2,"orden":177},{"id":"V554-glo-p1155-2667","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aedificationes earum imitantes","aparato":"aedificationes earum imitantes ] G (00041), sans signe de corruption. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmet l’ordre de H : … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur ; l’ordre transmis est restitué. — 2.6.6] G (00049, f. 21r) place Est autem materiae potestas … carbunculus en fin de paragraphe, comme H ; l’ordre transmis est restitué. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H : la proposition Ipsique artifices pollicerentur … possunt figureenfindeparagraphe ;ongardelarédactiondeKrohn,carletextetransmisneseconstruit pas sans correction. — 3 praef. 2 Androcydes ⟨Cyzi","texto":"G (00041), sans signe de corruption. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmet l’ordre de H : … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur ; l’ordre transmis est restitué. — 2.6.6] G (00049, f. 21r) place Est autem materiae potestas … carbunculus en fin de paragraphe, comme H ; l’ordre transmis est restitué. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H : la proposition Ipsique artifices pollicerentur … possunt figureenfindeparagraphe ;ongardelarédactiondeKrohn,carletextetransmisneseconstruit pas sans correction. — 3 praef. 2 Androcydes ⟨Cyzi","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":2,"orden":177},{"id":"V554-glo-p317-2582","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non proni sed erecti","aparato":"non proni sed erecti ] Vitruve présente la posture droite comme un avantage naturel permettant de contempler le monde et les astres et, avec les mains et les articulations,","texto":"Vitruve présente la posture droite comme un avantage naturel permettant de contempler le monde et les astres et, avec les mains et les articulations,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=317","libro":2,"orden":177},{"id":"V297-nota-136","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Upright posture and manual skill form part of the ancient anthropology through which Vitruvius explains the origins of civic life (2.1.2).","contexto":"2.1.2 The discovery of fire thus first gave rise to gatherings, deliberation and communal life, and brought more people together in one place. Nature had given them an advantage over the other animals: they walked upright rather than bent towards the ground, could contemplate the magnificence of the world and stars, and could handle whatever they wished with their hands and fingers. In that gathering some began to ma","nota":"136","parrafo":2678,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":177},{"id":"V514-nota-116","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La postura erguida y la habilidad manual forman parte de la antropología antigua con que Vitruvio explica los orígenes de la vida civil (2.1.2).","contexto":"2. Así pues, puesto que por el hallazgo del fuego nació al principio entre los hombres la reunión, la asamblea y la convivencia, y se juntaban muchos en un solo lugar, teniendo de la naturaleza el privilegio, sobre los demás animales, de no andar inclinados sino erguidos y contemplar la magnificencia del mundo y de los astros, e igualmente de manejar con facilidad, con las manos y los dedos, cualquier cosa que quisie","nota":"116","parrafo":2068,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":177},{"id":"V514-nota-117","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Observación y transmisión: los miembros del grupo aprenden viendo las soluciones construidas por otros.Modificación e invención: las soluciones observadas se transforman mediante nuevas cogitationes y producen tipos de vivienda progresivamente mejores.","contexto":"2. Así pues, puesto que por el hallazgo del fuego nació al principio entre los hombres la reunión, la asamblea y la convivencia, y se juntaban muchos en un solo lugar, teniendo de la naturaleza el privilegio, sobre los demás animales, de no andar inclinados sino erguidos y contemplar la magnificencia del mundo y de los astros, e igualmente de manejar con facilidad, con las manos y los dedos, cualquier cosa que quisie","nota":"117","parrafo":2068,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":177},{"id":"V554-nota-115","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La station droite et l’habileté manuelle relèvent de l’anthropologie antique par laquelle Vitruve explique les origines de la vie civile (2.1.2).","contexto":"2. Puisque donc, grâce à la découverte du feu, étaient nées au début parmi les hommes la réunion, l’assemblée et la vie commune, et que beaucoup se rassemblaient en un même lieu, ayant reçu de la nature, par-dessus les autres animaux, le privilège de marcher non pas penchés mais droits et de contempler la magnificence du monde et des astres, et de même de manier facilement, avec les mains et les doigts, tout ce qu’il","nota":"115","parrafo":2089,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":177},{"id":"V514-T-p1103-50","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ad extremos ⟨angulos⟩","aparato":"ad extremos ⟨angulos⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["20r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":179},{"id":"V554-T-p1112-247","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ad extremos ⟨angulos⟩","aparato":"ad extremos ⟨angulos⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["20r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":179},{"id":"V514-nota-118","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias bibliográficas:Marco Vitruvio Polión, De architectura 2.1.4. Referencias técnicas extraídas de la edición crítica de Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1912), ad loc..","contexto":"4. Y que estas cosas se instituyeron a partir de los orígenes arriba descritos podemos advertirlo así: que hasta hoy, en las naciones extranjeras, se construyen edificios con estos materiales, como en la Galia, Hispania, Lusitania y Aquitania, con tejamaniles de roble o con paja. Entre el pueblo de los colcos, en el Ponto, a causa de la abundancia de bosques, puestos en tierra a derecha e izquierda árboles enteros ho","nota":"118","parrafo":2071,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":179},{"id":"V554-nota-116","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références bibliographiques :Vitruve, De architectura 2.1.4. Références techniques extraites de l’édition critique de Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig : Teubner, 1912), ad loc..","contexto":"4. Et que ces choses aient été instituées à partir des origines décrites plus haut, nous pouvons le remarquer ainsi : jusqu’à aujourd’hui, chez les nations étrangères, on construit des édifices avec ces matériaux, comme en Gaule, en Hispanie, en Lusitanie et en Aquitaine, avec des bardeaux de rouvre ou du chaume. Chez le peuple des Colques, dans le Pont, à cause de l’abondance des forêts, on pose à terre, à droite et","nota":"116","parrafo":2092,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":179},{"id":"V297-glo-p403-2086","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"metas","aparato":"metas ] The term refers to the conical or pyramidal shape, similar to a circus goal, which allows for an optimal distribution of the earth load on the wooden structure. 391","texto":"The term refers to the conical or pyramidal shape, similar to a circus goal, which allows for an optimal distribution of the earth load on the wooden structure. 391","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":403,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=403","libro":2,"orden":180},{"id":"V297-glo-p404-216","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"subacta cum paleis terra","aparato":"subacta cum paleis terra ] Vitruvius cites Marseille as a case where the technique of rammed earth with straw (adobe or rudimentary rammed earth) is used as an alternative to fired clay tiles. •","texto":"Vitruvius cites Marseille as a case where the technique of rammed earth with straw (adobe or rudimentary rammed earth) is used as an alternative to fired clay tiles. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":404,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=404","libro":2,"orden":180},{"id":"V297-glo-p404-410","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Romuli casa","aparato":"Romuli casa ] The hut of Romulus (casa Romuli) was a sacred site in Rome deliberately preserved in its primitive appearance — straw and wood — to commemorate the austere foundation of the city in contrast to the opulence of the imperial era.","texto":"The hut of Romulus (casa Romuli) was a sacred site in Rome deliberately preserved in its primitive appearance — straw and wood — to commemorate the austere foundation of the city in contrast to the opulence of the imperial era.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":404,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=404","libro":2,"orden":180},{"id":"V514-glo-p316-129","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Romuli casa","aparato":"Romuli casa ] La cabaña de Rómulo (casa Romuli) era un sitio sagrado en Roma conservado deliberadamente con su aspecto primitivo —paja y madera— para rememorar la fundación austera de la ciudad frente a la opulencia de la época imperial. II.1.6","texto":"La cabaña de Rómulo (casa Romuli) era un sitio sagrado en Roma conservado deliberadamente con su aspecto primitivo —paja y madera— para rememorar la fundación austera de la ciudad frente a la opulencia de la época imperial. II.1.6","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":2,"orden":180},{"id":"V554-glo-p320-139","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Romuli casa","aparato":"Romuli casa ] La cabane de Romulus (casa Romuli)étaitunlieusacréàRome,délibérément préservé dans son aspect primitif — paille et bois — pour commémorer la fondation austère de la ville, en contraste avec l’opulence de l’époque impériale. II.1.6 Notes sur le texte tritiores manus : tritiores exprime ici des mains rendues plus exercées par l’usage répété. L’image relève de l’habitude et de la pratique ; il n’est pas nécessaire d’y projeter une théorie moderne de la motricité ou du raffinement gestuel. studiosiores fabros : le passage marque une différenciation des compétences : ceux qui s’appliquaient davanta","texto":"La cabane de Romulus (casa Romuli)étaitunlieusacréàRome,délibérément préservé dans son aspect primitif — paille et bois — pour commémorer la fondation austère de la ville, en contraste avec l’opulence de l’époque impériale. II.1.6 Notes sur le texte tritiores manus : tritiores exprime ici des mains rendues plus exercées par l’usage répété. L’image relève de l’habitude et de la pratique ; il n’est pas nécessaire d’y projeter une théorie moderne de la motricité ou du raffinement gestuel. studiosiores fabros : le passage marque une différenciation des compétences : ceux qui s’appliquaient davanta","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","libro":2,"orden":180},{"id":"V514-nota-119","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias: Vitruvio, De architectura, 2.1.5. (Edición de referencia: Krohn, F., 1912).De architectura 2.1.6. Vitruvio concluye esta fase de su relato etiológico vinculando la práctica reiterada, la especialización artesanal y el desarrollo de las artes con el tránsito desde una vida agreste hacia la humanitas. No se trata de una teoría evolutiva en sentido moderno.","contexto":"5. Los frigios, en cambio, que habitan en lugares de llanura, careciendo de madera por la escasez de bosques, eligen montículos naturales, los vacían por el centro excavándolos y, abriendo pasos, ensanchan los espacios cuanto lo permite la naturaleza del lugar. Y encima, atando entre sí estacas, forman pirámides, que, cubriéndolas con cañas y sarmientos, amontonan sobre las habitaciones grandísimos terrones de tierra","nota":"119","parrafo":2073,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":180},{"id":"V554-nota-117","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références : Vitruve, De architectura, 2.1.5. (Édition de référence : Krohn, F., 1912).De architectura 2.1.6. Vitruve conclut cette étape de son récit étiologique en reliant la pratique répétée, la spécialisation artisanale et le développement des arts au passage d’une vie agreste à l’humanitas. Il ne s’agit pas d’une théorie de l’évolution au sens moderne.","contexto":"5. Les Phrygiens, au contraire, qui habitent des lieux de plaine, manquant de bois faute de forêts, choisissent des tertres naturels, les évident par le milieu en les creusant et, perçant des passages, élargissent les espaces autant que le permet la nature du lieu. Et par-dessus, liant entre eux des pieux, ils forment des pyramides qu’ils couvrent de roseaux et de sarments, et entassent sur les habitations de très gr","nota":"117","parrafo":2094,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":180},{"id":"V297-glo-p405-1089","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tritiores manus","aparato":"tritiores manus ] The term tritiores (from terere, to rub or wear down) refers to the constant practice that softens or refines movements. It refers to the transition from brute physical effort to refined manual technique. •","texto":"The term tritiores (from terere, to rub or wear down) refers to the constant practice that softens or refines movements. It refers to the transition from brute physical effort to refined manual technique. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","libro":2,"orden":181},{"id":"V297-glo-p405-1313","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"studiosiores fabros","aparato":"studiosiores fabros ] Vitruvius marks the birth of the specialized craft. The architect or builder is no longer just any individual, but one who, through study and practice (studiosiores), elevates his activity to the level of a recognized profession. •","texto":"Vitruvius marks the birth of the specialized craft. The architect or builder is no longer just any individual, but one who, through study and practice (studiosiores), elevates his activity to the level of a recognized profession. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","libro":2,"orden":181},{"id":"V297-glo-p405-1566","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cogitationibus et consiliis","aparato":"cogitationibus et consiliis ] Vitruvius establishes here a hierarchical distinction between animal nature (endowed with senses) and human nature (endowed with reflective reason and strategic planning). •","texto":"Vitruvius establishes here a hierarchical distinction between animal nature (endowed with senses) and human nature (endowed with reflective reason and strategic planning). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","libro":2,"orden":181},{"id":"V514-glo-p316-616","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"studiosiores fabros","aparato":"studiosiores fabros ] Vitruvio marca el nacimiento del oficio especializado. El arquitecto o constructor ya no es cualquier individuo, sino aquel que, por estudio y práctica (studiosiores), eleva su actividad al nivel de una profesión reconocida.","texto":"Vitruvio marca el nacimiento del oficio especializado. El arquitecto o constructor ya no es cualquier individuo, sino aquel que, por estudio y práctica (studiosiores), eleva su actividad al nivel de una profesión reconocida.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":2,"orden":181},{"id":"V514-glo-p316-862","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cogitationibus et consiliis","aparato":"cogitationibus et consiliis ] Vitruvio establece aquí una distinción jerárquica entre la naturaleza animal (dotada de sentidos) y la humana (dotada de razón reflexiva y planificación estratégica).","texto":"Vitruvio establece aquí una distinción jerárquica entre la naturaleza animal (dotada de sentidos) y la humana (dotada de razón reflexiva y planificación estratégica).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":2,"orden":181},{"id":"V554-glo-p320-954","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cogitationibus et consiliis","aparato":"cogitationibus et consiliis ] Vitruve établit ici une distinction hiérarchique entre la nature animale (dotée de sens) et la nature humaine (dotée de raison réflexive et de planification stratégique). mansuetam humanitatem : l’expression oppose la vie fera agrestisque à une humanitas rendue mansueta, c’est-à-dire policée ou adoucie. Elle appartient au vocabulaire moral et culturel romain de la civilisation ; elle ne doit pas être réduite à un modèle linéaire moderne du progrès. II.1.7 Notes sur le texte prospicientes maioribus cogitationibus : prospicere exprime ici le fait de porter la pensée plus loin, vers des conceptio","texto":"Vitruve établit ici une distinction hiérarchique entre la nature animale (dotée de sens) et la nature humaine (dotée de raison réflexive et de planification stratégique). mansuetam humanitatem : l’expression oppose la vie fera agrestisque à une humanitas rendue mansueta, c’est-à-dire policée ou adoucie. Elle appartient au vocabulaire moral et culturel romain de la civilisation ; elle ne doit pas être réduite à un modèle linéaire moderne du progrès. II.1.7 Notes sur le texte prospicientes maioribus cogitationibus : prospicere exprime ici le fait de porter la pensée plus loin, vers des conceptio","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","libro":2,"orden":181},{"id":"V514-nota-120","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias bibliográficas:Marco Vitruvio Polión, De architectura 2.1.6.Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1912).De architectura 2.1.7. El capítulo concluye el relato sobre los orígenes de la construcción y enlaza con el examen de los materiales. Vitruvio pasa de las primeras casas a la formulación de rationes symmetriarum y anuncia que tratará las cualidades y propiedades de los materiales aptos para edificar.","contexto":"6. Así, por estas señales, razonando que así fueron, podemos juzgar sobre las antiguas invenciones de los edificios. Y cuando, haciéndolo cada día, hubieron vuelto sus manos más ejercitadas para construir y, ejercitando con sagacidad sus ingenios, llegaron por la costumbre a las artes, entonces también la industria, añadida a sus ánimos, hizo que quienes eran más aplicados en estas cosas se declarasen artesanos. Así ","nota":"120","parrafo":2076,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":181},{"id":"V554-nota-118","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références bibliographiques :Vitruve, De architectura 2.1.6.Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig : Teubner, 1912).De architectura 2.1.7. Le chapitre achève le récit sur les origines de la construction et assure la transition vers l’examen des matériaux. Vitruve passe des premières maisons à l’établissement de rationes symmetriarum et annonce qu’il traitera des qualités et propriétés des matériaux propres à l’édification.","contexto":"6. Ainsi, par ces indices, raisonnant qu’il en fut ainsi, nous pouvons juger des anciennes inventions des édifices. Et lorsque, en le faisant chaque jour, ils eurent rendu leurs mains plus exercées à bâtir et que, exerçant leurs esprits avec habileté, ils furent parvenus par l’usage aux arts, alors aussi l’industrie, ajoutée à leurs âmes, fit que ceux qui étaient les plus appliqués en ces choses se déclarèrent artisa","nota":"118","parrafo":2097,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":181},{"id":"V297-glo-p407-209","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"prospicientes maioribus cogitationibus","aparato":"prospicientes maioribus cogitationibus ] The transition from the rural to the urban requires a new scale of thought: the architect no longer improvises, but projects (prospicientes) with a long-term goal. •","texto":"The transition from the rural to the urban requires a new scale of thought: the architect no longer improvises, but projects (prospicientes) with a long-term goal. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":407,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=407","libro":2,"orden":182},{"id":"V297-glo-p407-954","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"voluptatibus elegantiam vitae","aparato":"voluptatibus elegantiam vitae ] Vitruvius concludes that the ultimate goal of construction technique is human well-being (voluptas), elevating the mere need for shelter to the category of elegance and vital refinement. •","texto":"Vitruvius concludes that the ultimate goal of construction technique is human well-being (voluptas), elevating the mere need for shelter to the category of elegance and vital refinement. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":407,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=407","libro":2,"orden":182},{"id":"V514-glo-p316-1530","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"domos fundatas","aparato":"domos fundatas ] Vitruvio marca un hito técnico fundamental: la introducción de los cimientos (fundata). La arquitectura civilizada comienza cuando la construcción se vuelve permanente, estable y tecnológicamente compleja (uso de piedra y ladrillo).","texto":"Vitruvio marca un hito técnico fundamental: la introducción de los cimientos (fundata). La arquitectura civilizada comienza cuando la construcción se vuelve permanente, estable y tecnológicamente compleja (uso de piedra y ladrillo).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":2,"orden":182},{"id":"V514-glo-p316-2054","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"voluptatibus elegantiam vitae","aparato":"voluptatibus elegantiam vitae ] Vitruvio concluye que el objetivo último de la técnica constructiva es el bienestar humano (voluptas), elevando la mera necesidad de abrigo a la categoría de elegancia y refinamiento vital.","texto":"Vitruvio concluye que el objetivo último de la técnica constructiva es el bienestar humano (voluptas), elevando la mera necesidad de abrigo a la categoría de elegancia y refinamiento vital.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":2,"orden":182},{"id":"V554-glo-p320-1729","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"domos fundatas","aparato":"domos fundatas ] Vitruve marque une étape technique fondamentale : l’introduction des fondations (fundata). L’architecture civilisée commence lorsque la construction devient permanente, stable et technologiquement complexe (utilisation de la pierre et de la brique).","texto":"Vitruve marque une étape technique fondamentale : l’introduction des fondations (fundata). L’architecture civilisée commence lorsque la construction devient permanente, stable et technologiquement complexe (utilisation de la pierre et de la brique).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","libro":2,"orden":182},{"id":"V554-glo-p320-2327","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"voluptatibus elegantiam vitae","aparato":"voluptatibus elegantiam vitae ] Vitruve conclut que le but ultime de la technique de construction est le bien-être humain (voluptas), élevant le simple besoin d’abri à la catégorie de l’élégance et du raffinement vital.","texto":"Vitruve conclut que le but ultime de la technique de construction est le bien-être humain (voluptas), élevant le simple besoin d’abri à la catégorie de l’élégance et du raffinement vital.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","libro":2,"orden":182},{"id":"V514-nota-121","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias bibliográficas:Marco Vitruvio Polión, De architectura 2.1.7.Krohn, Fritz, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1912).","contexto":"7. Entonces, construyendo con ánimo y mirando hacia el futuro con pensamientos más elevados, nacidos de la variedad de las artes, comenzaron a hacer no ya cabañas, sino también casas con cimientos, construidas con paredes de ladrillo o de piedra y cubiertas con madera y teja; después, mediante las observaciones de los estudios, pasaron de juicios vagos e inciertos a principios ciertos de conmensurabilidad. Después de","nota":"121","parrafo":2077,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":182},{"id":"V554-nota-119","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références bibliographiques :Vitruve, De architectura 2.1.7.Krohn, Fritz, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig : Teubner, 1912).","contexto":"7. Alors, bâtissant avec courage et regardant vers l’avenir avec des pensées plus hautes, nées de la variété des arts, ils commencèrent à faire non plus des cabanes, mais des maisons fondées, bâties de murs de brique ou de pierre et couvertes de bois et de tuiles ; ensuite, par les observations des études, ils passèrent de jugements vagues et incertains à des principes certains de commensurabilité. Après avoir remarq","nota":"119","parrafo":2098,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":182},{"id":"V297-glo-p408-2098","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Reddam rationem","aparato":"Reddam rationem ] Vitruvius uses legal and rhetorical language when apologizing for his structure: he is \" giving an account\" to the reader for his editorial decision. •","texto":"Vitruvius uses legal and rhetorical language when apologizing for his structure: he is \" giving an account\" to the reader for his editorial decision. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":408,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=408","libro":2,"orden":183},{"id":"V297-glo-p408-2267","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Corpus architecturae","aparato":"Corpus architecturae ] He defines his work not as a collection of notes, but as a \"body\" or organic and complete system. 396","texto":"He defines his work not as a collection of notes, but as a \"body\" or organic and complete system. 396","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":408,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=408","libro":2,"orden":183},{"id":"V297-glo-p409-37","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Eruditionibus et disciplinis","aparato":"Eruditionibus et disciplinis ] This refers to the catalog of knowledge (mathematics, music, geometry, etc.) that Vitruvius required in Book I for the comprehensive training of the architect. •","texto":"This refers to the catalog of knowledge (mathematics, music, geometry, etc.) that Vitruvius required in Book I for the comprehensive training of the architect. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":409,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=409","libro":2,"orden":183},{"id":"V514-glo-p317-346","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Eruditionibus et disciplinis","aparato":"Eruditionibus et disciplinis ] Hace referencia al catálogo de saberes (matemáticas, música, geometría, etc.) que Vitruvio exigió en el Libro I para la formación integral del arquitecto.","texto":"Hace referencia al catálogo de saberes (matemáticas, música, geometría, etc.) que Vitruvio exigió en el Libro I para la formación integral del arquitecto.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","libro":2,"orden":183},{"id":"V554-glo-p321-363","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Eruditionibus et disciplinis","aparato":"Eruditionibus et disciplinis ] Ceci fait référence au catalogue des connaissances (mathématiques, musique, géométrie, etc.) que Vitruve exigeait dans le Livre I pour la formation complète de l’architecte.","texto":"Ceci fait référence au catalogue des connaissances (mathématiques, musique, géométrie, etc.) que Vitruve exigeait dans le Livre I pour la formation complète de l’architecte.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","libro":2,"orden":183},{"id":"V514-nota-122","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias bibliográficas:Marco Vitruvio Polión, De architectura 2.1.8.Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1912).Valentin Rose, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1899).El parágrafo 2.1.8 funciona como epílogo metodológico en el que Vitruvio justifica el orden de su exposición; para la interpretación, cf. Ingrid D. Rowland y Thomas Noble Howe, Vitruvius: Ten Books on Architecture (Cambridge: Cambridge University Press, 1999), ad loc.De architectura 2.1.9. Concluye la introducción al Libro II y establece el marco epistemológico de la física de los materiales.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.1. El relato del fuego, la reunión humana, el lenguaje y las primeras construcciones se mantiene como genealogía vitruviana, aunque admita comparación con Lucrecio y otras tradiciones antiguas. Densae crebritatibus es una construcción áspera que no debe regularizarse por simple elegancia. Nutu y sermones marcan la transición desde gesto y voz hacia comunicación compartida; tritiores manus, studiosiores fabri y certas symmetriarum rationes articulan práctica, especialización y reglas proporcionales.","contexto":"8. Pero si alguien quisiera discutir sobre el orden de este libro, por pensar que debió situarse el primero, para que no crea que me he equivocado, daré razón así. Al escribir el cuerpo de la arquitectura, pensé que en el primer volumen convenía exponer de qué conocimientos y disciplinas estaba adornada, definir con delimitaciones sus especies y decir de qué cosas había nacido. Así pues, en el primero declaré la func","nota":"122","parrafo":2079,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":183},{"id":"V554-nota-120","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références bibliographiques :Vitruve, De architectura 2.1.8.Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig : Teubner, 1912).Valentin Rose, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1899).Le paragraphe 2.1.8 fait office d’épilogue méthodologique où Vitruve justifie l’ordre de son exposé ; pour l’interprétation, cf. Ingrid D. Rowland et Thomas Noble Howe, Vitruvius: Ten Books on Architecture (Cambridge : Cambridge University Press, 1999), ad loc.Justification méthodologique : La note souligne que Vitruve n’organise pas son travail au hasard, mais avec une intention didactique claire : d’abord le sujet (l’architecte) puis l’objet (la construction et ses matériaux).Terminologie technique : L’accent est mis sur la distinction entre les « disciplines » (formation initiale) et la « nature des choses » (naturales materiae rebus), qui est le principe directeur de sa méthode.De architectura 2.1.9. Il conclut l’introduction au Livre II et établit le cadre épistémologique de la physique des matériaux.","contexto":"8. Mais si quelqu’un voulait discuter de l’ordre de ce livre, pensant qu’il aurait dû être placé le premier, pour qu’il ne croie pas que je me sois trompé, j’en rendrai raison ainsi. En écrivant le corps de l’architecture, j’ai pensé qu’il fallait, dans le premier volume, exposer de quelles connaissances et disciplines elle était ornée, définir par des délimitations ses espèces et dire de quelles choses elle était né","nota":"120","parrafo":2100,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":183},{"id":"V297-glo-p411-1062","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Praeceptis physicorum","aparato":"Praeceptis physicorum ] Vitruvius demands for architecture the scientific rigor of ancient physics. It is not enough to know the use of materials, but it is essential to demonstrate their underlying causes through \"subtle reasoning\" (subtilibus rationibus). •","texto":"Vitruvius demands for architecture the scientific rigor of ancient physics. It is not enough to know the use of materials, but it is essential to demonstrate their underlying causes through \"subtle reasoning\" (subtilibus rationibus). •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":411,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=411","libro":2,"orden":184},{"id":"V297-glo-p411-539","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Constitutio","aparato":"Constitutio ] In this context, it refers to the logical and organizational structure of the treatise. • Principiorum coetu. Vitruvius here uses the vocabulary of the physical principles that he immediately develops by summarizing several Greek doctrines. Coetus and congressus denote the coming together or combination of those principles. The passage should not be reduced to a single atomist doctrine, since the chapter juxtaposes explanations from Thales, Heraclitus, Democritus/Epicurus and the Pythagorean tradition. •","texto":"In this context, it refers to the logical and organizational structure of the treatise. • Principiorum coetu. Vitruvius here uses the vocabulary of the physical principles that he immediately develops by summarizing several Greek doctrines. Coetus and congressus denote the coming together or combination of those principles. The passage should not be reduced to a single atomist doctrine, since the chapter juxtaposes explanations from Thales, Heraclitus, Democritus/Epicurus and the Pythagorean tradition. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":411,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=411","libro":2,"orden":184},{"id":"V514-glo-p317-1244","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Principiorum coetu","aparato":"Principiorum coetu ] Vitruvio emplea aquí el vocabulario de los principios físicos que desarrollará inmediatamente después al resumir doctrinas griegas diversas. Coetus y congressus designan la reunión o combinación de esos principios; no conviene reducir el pasaje a una doctrina atomista única, pues el capítulo yuxtapone explicaciones de Tales, Heráclito, Demócrito/Epicuro y la tradición pitagórica.","texto":"Vitruvio emplea aquí el vocabulario de los principios físicos que desarrollará inmediatamente después al resumir doctrinas griegas diversas. Coetus y congressus designan la reunión o combinación de esos principios; no conviene reducir el pasaje a una doctrina atomista única, pues el capítulo yuxtapone explicaciones de Tales, Heráclito, Demócrito/Epicuro y la tradición pitagórica.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","libro":2,"orden":184},{"id":"V514-glo-p317-1647","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Praeceptis physicorum","aparato":"Praeceptis physicorum ] Vitruvio reclama para la arquitectura el rigor científico de la física antigua. No basta con conocer el uso de los materiales, sino que es indispensable demostrar sus causas profundas mediante «razonamientos sutiles» (subtilibus rationibus).","texto":"Vitruvio reclama para la arquitectura el rigor científico de la física antigua. No basta con conocer el uso de los materiales, sino que es indispensable demostrar sus causas profundas mediante «razonamientos sutiles» (subtilibus rationibus).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","libro":2,"orden":184},{"id":"V554-glo-p321-1923","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Principiorum coetu","aparato":"Principiorum coetu ] Vitruve emploie ici le vocabulaire des principes physiques, sans le réduire à une doctrine atomiste unique. Il soutient que la matière n’est pas une entité simple, mais le résultat de l’union (coetus ou congressus) de principes élémentaires.","texto":"Vitruve emploie ici le vocabulaire des principes physiques, sans le réduire à une doctrine atomiste unique. Il soutient que la matière n’est pas une entité simple, mais le résultat de l’union (coetus ou congressus) de principes élémentaires.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","libro":2,"orden":184},{"id":"V554-glo-p321-2186","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Praeceptis physicorum","aparato":"Praeceptis physicorum ] Vitruve exige de l’architecture la rigueur scientifique de la physique antique. Il ne suffit pas de connaître l’usage des matériaux, il est essentiel d’en démontrer les causes sous-jacentes par un « raisonnement subtil » (subtilibus rationibus).","texto":"Vitruve exige de l’architecture la rigueur scientifique de la physique antique. Il ne suffit pas de connaître l’usage des matériaux, il est essentiel d’en démontrer les causes sous-jacentes par un « raisonnement subtil » (subtilibus rationibus).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","libro":2,"orden":184},{"id":"V514-nota-123","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — II.1. «Homines veteri more ut ferae…» introduce una historia conjetural del origen de la vida social y de la construcción: fuego, conventus, concilium, convictus, lenguaje, imitación y perfeccionamiento progresivo de los refugios. No se presenta como arqueología prehistórica moderna, sino como antropología arquitectónica antigua.NOTA ARQUITECTÓNICO-HERMENÉUTICA — ORIGEN DE LA CONSTRUCCIÓN. Vitruvio vincula la arquitectura primitiva con observación e imitación: ramas, horquillas, barro, cañas, troncos y cubiertas preceden a formas progresivamente regularizadas. La comparación con técnicas vernáculas puede ser ilustrativa, pero no prueba una secuencia histórica universal.","contexto":"9. Así pues, la disposición de este volumen estará en su orden y en su lugar. Ahora volveré a mi propósito y razonaré sobre los recursos que son aptos para la realización de los edificios, cómo parecen haber sido engendrados por la naturaleza y con qué mezclas de principios se templan sus combinaciones, para que no resulten oscuros sino perspicuos a los lectores. Pues ningún género de materiales, ni cuerpos, ni cosas","nota":"123","parrafo":2081,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":184},{"id":"V554-nota-121","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.1.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — II.1. « Homines veteri more ut ferae… » introduit une histoire conjecturale des origines de la vie sociale et de la construction : feu, conventus, concilium, convictus, langage, imitation et perfectionnement progressif des abris. Il ne s’agit pas d’archéologie préhistorique moderne, mais d’une anthropologie architecturale antique.NOTE ARCHITECTURALE ET HERMÉNEUTIQUE — ORIGINES DE LA CONSTRUCTION. Vitruve associe l’architecture primitive à l’observation et à l’imitation : branches, fourches, terre, roseaux, troncs et couvertures précèdent des formes progressivement régularisées. La comparaison avec des techniques vernaculaires peut éclairer le passage, sans prouver une séquence historique universelle.","contexto":"9. Ainsi la constitution de ce volume sera en son ordre et en sa place. Je reviendrai maintenant à mon propos et je raisonnerai sur les ressources propres à l’achèvement des édifices, comment elles semblent avoir été engendrées par la nature et par quels mélanges de principes leurs assemblages sont tempérés, afin qu’elles ne soient pas obscures mais claires pour les lecteurs. Car aucun genre de matériaux, ni corps, n","nota":"121","parrafo":2102,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":184},{"id":"V514-nota-151","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.10.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.10. La distinción entre abies supernas e infernas depende de procedencia, exposición y cualidades atribuidas a la madera. La edición conserva esa taxonomía vitruviana sin convertirla en clasificación botánica moderna. Cuando la transmisión o la identificación geográfica no permite una equivalencia segura, se mantiene el término latino y se explica en nota.NOTA DE SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS — LIBRO II. El libro construye una cadena argumental coherente: origen del construir → constitución de la materia → selección de ladrillo, arena, cal, puzolana y piedra → aparejos → madera. Las propiedades se juzgan siempre en relación con procedencia, preparación, exposición, trabazón y uso. Esta lógica técnica puede resumirse para el lector contemporáneo sin atribuir a Vitruvio categorías científicas posteriores.APARATO COMPARATIVO [F] — II.10. Abies supernas e infernas se explican mediante la geografía apenínica y las cualidades que Vitruvio atribuye a cada procedencia. La oposición no debe transformarse en taxonomía botánica moderna. Los topónimos y la descripción de vertientes se mantienen prioritariamente según el texto.","contexto":"3. En la medida en que he podido considerarlo con el ánimo, he expuesto lo relativo a los recursos necesarios en la preparación de los edificios, con qué temperaturas parecen tener por naturaleza la mezcla de sus principios, y qué virtudes y defectos hay en cada género, para que no sean desconocidos para los constructores. Así, quienes puedan seguir las prescripciones de estos preceptos serán más prudentes y podrán e","nota":"151","parrafo":2404,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":187},{"id":"V554-nota-149","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.10.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.10. La distinction entre abies supernas et infernas dépend de la provenance, de l’exposition et des qualités attribuées au bois. L’édition conserve cette taxonomie vitruvienne sans la transformer en classification botanique moderne. Lorsque l’identification géographique ou botanique demeure incertaine, le terme latin est maintenu et expliqué.NOTE DE SYNTHÈSE POUR ARCHITECTES — LIVRE II. Le livre construit une chaîne argumentative cohérente : origine de la construction → constitution de la matière → choix de la brique, du sable, de la chaux, de la pouzzolane et de la pierre → appareils → bois. Les propriétés sont jugées en relation avec provenance, préparation, exposition, liaison et usage, sans attribuer à Vitruve des catégories scientifiques postérieures.APPARAT COMPARATIF [F] — II.10. Abies supernas et infernas sont expliqués à partir de la géographie apennine et des qualités que Vitruve attribue à chaque provenance. L’opposition ne devient pas une taxonomie botanique moderne. Toponymes et description des versants restent prioritairement conformes au texte.SYNTHÈSE TECHNIQUE [T] — LIVRE II. Pour l’architecte, le livre constitue une théorie antique des matériaux et de leur mise en œuvre : sélection, préparation, vieillissement, liaison, provenance et adaptation à l’usage. L’édition conserve cette logique technologique sans attribuer à Vitruve chimie, pétrographie, résistance des matériaux ou botanique formulées en termes modernes.","contexto":"3. Autant que j’ai pu le considérer en esprit, j’ai exposé ce qui concerne les ressources nécessaires à la préparation des édifices, les températures selon lesquelles elles semblent avoir par nature le mélange de leurs principes, et les vertus et défauts propres à chaque genre, afin qu’ils ne soient pas ignorés des constructeurs. Ainsi, ceux qui pourront suivre les prescriptions de ces préceptes seront plus avisés et","nota":"149","parrafo":2415,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":187},{"id":"V297-glo-p414-484","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.2.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Principium","aparato":"Principium ] Vitruvius identifies the pre-Socratic concept of arche (fundamental principle) as the basis on which the physics of materials is built. •","texto":"Vitruvius identifies the pre-Socratic concept of arche (fundamental principle) as the basis on which the physics of materials is built. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":414,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=414","libro":2,"orden":188},{"id":"V554-glo-p324-2340","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.2.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"Principium","aparato":"Principium ] Vitruve identifie le concept présocratique d’arche (principe fondamental) comme la base sur laquelle repose la physique des matériaux.","texto":"Vitruve identifie le concept présocratique d’arche (principe fondamental) comme la base sur laquelle repose la physique des matériaux.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":324,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=324","libro":2,"orden":188},{"id":"V514-nota-124","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Σκοτεινός significa «oscuro». Atomoi, insecabilia corpora e individua pertenecen al vocabulario filosófico antiguo.","contexto":"1. Tales pensó primero que el agua era el principio de todas las cosas; Heráclito de Éfeso, a quien los griegos llamaron σκοτεινός por la oscuridad de sus escritos, el fuego; Demócrito, y Epicuro, que lo siguió, los átomos, que los nuestros llamaron cuerpos insecables y algunos indivisibles; y la escuela de los pitagóricos añadió al agua y al fuego el aire y lo terreno. Así pues, Demócrito, aunque no nombró propiamen","nota":"124","parrafo":2151,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":188},{"id":"V514-nota-125","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias bibliográficas:Krohn, F., ed. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig: Teubner, 1912.Rose, V., ed. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig: Teubner, 1899.De architectura 2.2.2. Vitruvio justifica la necesidad de comprender la naturaleza de los materiales para evitar errores en la práctica constructiva.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.2.1–2.  La serie Tales–Heráclito–Demócrito/Epicuro–pitagóricos reúne doctrinas físicas distintas bajo el problema de los principia. Insecabilia corpora e individua glosan atomoi y no deben modernizarse como física atómica contemporánea. Congruentibus y las mixtiones principiorum sirven de transición a la clasificación técnica de las materiae.NOTA FILOSÓFICO-TÉCNICA — PRINCIPIA. Vitruvio emplea física antigua para justificar que las propiedades observables de los materiales dependen de su constitución. La edición separa esa explicación histórica de la ciencia moderna de materiales.","contexto":"1. Tales pensó primero que el agua era el principio de todas las cosas; Heráclito de Éfeso, a quien los griegos llamaron σκοτεινός por la oscuridad de sus escritos, el fuego; Demócrito, y Epicuro, que lo siguió, los átomos, que los nuestros llamaron cuerpos insecables y algunos indivisibles; y la escuela de los pitagóricos añadió al agua y al fuego el aire y lo terreno. Así pues, Demócrito, aunque no nombró propiamen","nota":"125","parrafo":2151,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":188},{"id":"V554-nota-122","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Σκοτεινός signifie « obscur ». Atomoi, insecabilia corpora et individua appartiennent au vocabulaire philosophique antique.","contexto":"1. Thalès pensa le premier que l’eau était le principe de toutes choses ; Héraclite d’Éphèse, que les Grecs ont appelé σκοτεινός à cause de l’obscurité de ses écrits, le feu ; Démocrite, et Épicure qui l’a suivi, les atomes, que les nôtres ont appelés corps insécables, certains indivisibles ; l’école des pythagoriciens ajouta à l’eau et au feu l’air et le terrestre. Ainsi Démocrite, bien qu’il n’ait pas nommé proprem","nota":"122","parrafo":2176,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":188},{"id":"V554-nota-123","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références bibliographiques :Krohn, F., éd. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig : Teubner, 1912.Rose, V., éd. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig : Teubner, 1899.De architectura 2.2.2. Vitruve justifie la nécessité de comprendre la nature des matériaux afin d’éviter les erreurs dans la pratique de la construction.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.2.1–2.  La série Thalès–Héraclite–Démocrite/Épicure–pythagoriciens réunit des doctrines physiques différentes autour du problème des principia. Insecabilia corpora et individua glosent atomoi et ne doivent pas être modernisés en physique atomique contemporaine. Congruentibus et les mixtiones principiorum assurent la transition vers la classification technique des materiae.NOTE PHILOSOPHIQUE ET TECHNIQUE — PRINCIPIA. Vitruve emploie la physique antique pour justifier que les propriétés observables des matériaux dépendent de leur constitution. L’édition sépare cette explication historique de la science moderne des matériaux.","contexto":"1. Thalès pensa le premier que l’eau était le principe de toutes choses ; Héraclite d’Éphèse, que les Grecs ont appelé σκοτεινός à cause de l’obscurité de ses écrits, le feu ; Démocrite, et Épicure qui l’a suivi, les atomes, que les nôtres ont appelés corps insécables, certains indivisibles ; l’école des pythagoriciens ajouta à l’eau et au feu l’air et le terrestre. Ainsi Démocrite, bien qu’il n’ait pas nommé proprem","nota":"123","parrafo":2176,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":188},{"id":"V297-glo-p415-1134","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Varietatibus et discriminibus","aparato":"Varietatibus et discriminibus ] The author emphasizes the importance of empirical classification; for the architect, it is not enough to know that the material exists, but he must understand its specific differences in order to assign to each material its appropriate technical function in the work. •","texto":"The author emphasizes the importance of empirical classification; for the architect, it is not enough to know that the material exists, but he must understand its specific differences in order to assign to each material its appropriate technical function in the work. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":415,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=415","libro":2,"orden":189},{"id":"V297-glo-p415-1435","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Aptas ad usum copias","aparato":"Aptas ad usum copias ] The ultimate purpose of materials theory is the correct choice (aptas), thus avoiding improvisation and ensuring that the resources used are suitable to guarantee the stability and functionality of the building. References: • Krohn, F., ed. Vitruvii De architectura libri decem.","texto":"The ultimate purpose of materials theory is the correct choice (aptas), thus avoiding improvisation and ensuring that the resources used are suitable to guarantee the stability and functionality of the building. References: • Krohn, F., ed. Vitruvii De architectura libri decem.","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":415,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=415","libro":2,"orden":189},{"id":"V297-glo-p415-925","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"Congruentibus","aparato":"Congruentibus ] Vitruvius refers here to the combination or harmony of the elements (atoms or physical principles) mentioned in the previous paragraph, the basis of the material constitution of the universe. •","texto":"Vitruvius refers here to the combination or harmony of the elements (atoms or physical principles) mentioned in the previous paragraph, the basis of the material constitution of the universe. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":415,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=415","libro":2,"orden":189},{"id":"V514-glo-p321-1266","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Aptas ad usum copias","aparato":"Aptas ad usum copias ] «recursos/materiales adecuados al uso». El pasaje vincula el conocimiento de las cualidades materiales con su selección práctica para la construcción; estabilidad y funcionalidad pueden ser consecuencias técnicas, pero no deben introducirse como traducción literal de la expresión.","texto":"«recursos/materiales adecuados al uso». El pasaje vincula el conocimiento de las cualidades materiales con su selección práctica para la construcción; estabilidad y funcionalidad pueden ser consecuencias técnicas, pero no deben introducirse como traducción literal de la expresión.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=321","libro":2,"orden":189},{"id":"V514-glo-p321-988","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Varietatibus et discriminibus","aparato":"Varietatibus et discriminibus ] El autor enfatiza la importancia de la clasificación empírica; para el arquitecto, no basta con saber que la materia existe, sino que debe comprender sus diferencias específicas para asignar a cada material su función técnica adecuada en la obra.","texto":"El autor enfatiza la importancia de la clasificación empírica; para el arquitecto, no basta con saber que la materia existe, sino que debe comprender sus diferencias específicas para asignar a cada material su función técnica adecuada en la obra.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=321","libro":2,"orden":189},{"id":"V554-glo-p325-729","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Varietatibus et discriminibus","aparato":"Varietatibus et discriminibus ] L’auteur souligne l’importance de la classification empirique ; pour l’architecte, il ne suffit pas de savoir que le matériau existe, mais il doit comprendre ses différences spécifiques afin d’attribuer à chaque matériau sa fonction technique appropriée dans l’ouvrage. Aptas ad usum copias :« ressources/matériauxadaptésàl’usage ».Lepassagerelielaconnaissance des qualités matérielles à leur sélection pratique pour la construction ; stabilité et fonctionnalité peuvent en être des conséquences techniques, mais ne doivent pas être introduites comme traduction littérale de l’expression.","texto":"L’auteur souligne l’importance de la classification empirique ; pour l’architecte, il ne suffit pas de savoir que le matériau existe, mais il doit comprendre ses différences spécifiques afin d’attribuer à chaque matériau sa fonction technique appropriée dans l’ouvrage. Aptas ad usum copias :« ressources/matériauxadaptésàl’usage ».Lepassagerelielaconnaissance des qualités matérielles à leur sélection pratique pour la construction ; stabilité et fonctionnalité peuvent en être des conséquences techniques, mais ne doivent pas être introduites comme traduction littérale de l’expression.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":325,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=325","libro":2,"orden":189},{"id":"V514-nota-126","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias:Krohn, F., ed. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig: Teubner, 1912.Rose, V., ed. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig: Teubner, 1899.APARATO COMPARATIVO [F] — II.2. Las doctrinas de Tales, Heráclito, Demócrito/Epicuro y Pitágoras se presentan como opiniones antiguas sobre los principia rerum. Aqua, ignis, atomi/insecabilia corpora y la doctrina de los cuatro elementos forman el marco cosmológico que Vitruvio utiliza antes de tratar materiales. El comentario separa doxografía filosófica de ciencia de materiales.NOTA ECDÓTICO-FILOSÓFICA — TERMINOLOGÍA. σκοτεινός se conserva como epíteto griego de Heráclito; atomos se explica junto con insecabilia corpora e individua. No se traduce «átomo» como si el concepto antiguo fuera idéntico a la entidad de la física moderna.De architectura 2.3.1. Vitruvio comienza su descripción técnica de la fabricación de ladrillos (lateres).","contexto":"2. en sí mismos. Así pues, como de la concordancia de estos parecen reunirse y nacer todas las cosas, y estas están diferenciadas en infinitos géneros de la naturaleza, he creído que convenía exponer las variedades y diferencias de su uso y qué cualidades tienen en los edificios, para que, una vez conocidas, quienes piensan edificar no caigan en error, sino que preparen para los edificios recursos aptos para el uso.","nota":"126","parrafo":2153,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":189},{"id":"V554-nota-124","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références :Krohn, F., éd. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig : Teubner, 1912.Rose, V., éd. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig : Teubner, 1899.APPARAT COMPARATIF [F] — II.2. Les doctrines de Thalès, Héraclite, Démocrite/Épicure et Pythagore sont données comme opinions antiques sur les principia rerum. Aqua, ignis, atomi/insecabilia corpora et la doctrine des quatre éléments forment le cadre cosmologique mobilisé avant l’étude des matériaux. Le commentaire sépare doxographie philosophique et science des matériaux.NOTE ECDOTIQUE ET PHILOSOPHIQUE — TERMINOLOGIE. σκοτεινός reste l’épithète grecque d’Héraclite ; atomos est expliqué avec insecabilia corpora et individua. « Atome » n’est pas présenté comme concept identique à l’entité de la physique moderne.De architectura 2.3.1. Vitruve commence sa description technique de la fabrication de briques (lateres).","contexto":"2. en eux-mêmes. Puisque donc, de leur concordance, toutes les choses semblent se réunir et naître, et que celles-ci sont différenciées en d’infinis genres de la nature, j’ai pensé qu’il convenait d’exposer les variétés et les différences de leur usage et les qualités qu’elles ont dans les édifices, afin que, une fois connues, ceux qui songent à bâtir ne tombent pas dans l’erreur, mais préparent pour les édifices des","nota":"124","parrafo":2178,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":189},{"id":"V297-glo-p417-1813","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.3.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"duci eos","aparato":"duci eos ] The adopted text uses the passive infinitive duci with lateres, “bricks”, as the subject of the dependent statement. A gerundive referring to lateres would be ducendi, not ducenda. • Suitable materials: Vitruvius advises against sandy soils (harenous) or calcareous soils with gravel (calculous), as they lack plastic cohesion. He proposes, instead, white clay soils (chalk) or ferruginous soils (rubric), which 405","texto":"The adopted text uses the passive infinitive duci with lateres, “bricks”, as the subject of the dependent statement. A gerundive referring to lateres would be ducendi, not ducenda. • Suitable materials: Vitruvius advises against sandy soils (harenous) or calcareous soils with gravel (calculous), as they lack plastic cohesion. He proposes, instead, white clay soils (chalk) or ferruginous soils (rubric), which 405","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":417,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=417","libro":2,"orden":190},{"id":"V297-glo-p418-161","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.3.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"masculo sabulone","aparato":"masculo sabulone ] Firm, coarse sand in the adopted authorial explanation. The ancient qualitative description should not be replaced without evidence by an exact modern granulometric specification. Bibliographic references: In De architectura 2.3.2, Vitruvius details the seasonal and curing conditions necessary to guarantee the technical quality of the bricks. Latin text Ducendi autem sunt per vernum tempus et autumnale, ut uno tenore siccescant. Qui enim per solstitium parantur, ideo vitiosi fiunt, quod summum corium sol acriter cum praecoquit, efficit ut videatur aridum, interior autem sit non siccus. Et cum ","texto":"Firm, coarse sand in the adopted authorial explanation. The ancient qualitative description should not be replaced without evidence by an exact modern granulometric specification. Bibliographic references: In De architectura 2.3.2, Vitruvius details the seasonal and curing conditions necessary to guarantee the technical quality of the bricks. Latin text Ducendi autem sunt per vernum tempus et autumnale, ut uno tenore siccescant. Qui enim per solstitium parantur, ideo vitiosi fiunt, quod summum corium sol acriter cum praecoquit, efficit ut videatur aridum, interior autem sit non siccus. Et cum ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":418,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=418","libro":2,"orden":190},{"id":"V514-glo-p1097-77","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"rúbrica","aparato":"rúbrica ] UITRUUII DE ARCHITECTURA · LIB · I CUM DIUINA TUA MENS ET NUMEN :· Imperator caesar imperio potir&ur orbis terrarum inuic taq(ue) uirtute cunctis hostibus stratis triumpho uictoriaq(ue) tua ciues gloriarentur & gentes omnes subactae tuum spectarent nutum · populusq(ue) romanus & senatus libe ratus timore amplissimis tuis cogitationib(us) consiliisq(ue) gubernar&ur non audebam tantis occupationibus de architectura scripta · & magnis cogitationibus explica ta edere · metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem Cum uero adtenderem te · non solum de uita communi omnium c","texto":"UITRUUII DE ARCHITECTURA · LIB · I CUM DIUINA TUA MENS ET NUMEN :· Imperator caesar imperio potir&ur orbis terrarum inuic taq(ue) uirtute cunctis hostibus stratis triumpho uictoriaq(ue) tua ciues gloriarentur & gentes omnes subactae tuum spectarent nutum · populusq(ue) romanus & senatus libe ratus timore amplissimis tuis cogitationib(us) consiliisq(ue) gubernar&ur non audebam tantis occupationibus de architectura scripta · & magnis cogitationibus explica ta edere · metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem Cum uero adtenderem te · non solum de uita communi omnium c","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1097,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1097","libro":2,"orden":190},{"id":"V554-glo-p1106-80","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"rúbrica","aparato":"rúbrica ] UITRUUII DE ARCHITECTURA · LIB · I CUM DIUINA TUA MENS ET NUMEN :· Imperator caesar imperio potir&ur orbis terrarum inuic taq(ue) uirtute cunctis hostibus stratis triumpho uictoriaq(ue) tua ciues gloriarentur & gentes omnes subactae tuum spectarent nutum · populusq(ue) romanus & senatus libe ratus timore amplissimis tuis cogitationib(us) consiliisq(ue) gubernar&ur non audebam tantis occupationibus de architectura scripta · & magnis cogitationibus explica ta edere · metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem Cum uero adtenderem te · non solum de uita communi omnium c","texto":"UITRUUII DE ARCHITECTURA · LIB · I CUM DIUINA TUA MENS ET NUMEN :· Imperator caesar imperio potir&ur orbis terrarum inuic taq(ue) uirtute cunctis hostibus stratis triumpho uictoriaq(ue) tua ciues gloriarentur & gentes omnes subactae tuum spectarent nutum · populusq(ue) romanus & senatus libe ratus timore amplissimis tuis cogitationib(us) consiliisq(ue) gubernar&ur non audebam tantis occupationibus de architectura scripta · & magnis cogitationibus explica ta edere · metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem Cum uero adtenderem te · non solum de uita communi omnium c","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1106","libro":2,"orden":190},{"id":"V514-nota-127","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Referencias bibliográficas:De architectura 2.3.2. Vitruvio detalla las condiciones estacionales y de curado necesarias para garantizar la calidad técnica de los ladrillos.","contexto":"1. Así pues, primero hablaré de los ladrillos, de qué tierra conviene hacerlos. No deben hacerse, en efecto, de barro arenoso ni pedregoso, ni de sablón suelto, porque, hechos de estos géneros, en primer lugar resultan pesados, y después, cuando en las paredes son rociados por las lluvias, se deshacen y se disuelven, y las pajas no se adhieren en ellos a causa de su aspereza. Han de hacerse de tierra blanquecina gred","nota":"127","parrafo":2170,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":190},{"id":"V554-nota-125","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Références bibliographiques :De architectura 2.3.2. Vitruve détaille les conditions saisonnières et de séchage nécessaires pour garantir la qualité technique des briques.","contexto":"1. Je parlerai donc d’abord des briques et de la terre dont il convient de les faire. On ne doit pas les faire, en effet, d’une boue sableuse ou caillouteuse, ni de sablon meuble, parce que, faites de ces genres, d’abord elles deviennent lourdes, ensuite, lorsque sur les murs elles sont arrosées par les pluies, elles se délitent et se dissolvent, et les pailles n’y adhèrent pas à cause de leur âpreté. Il faut les fai","nota":"125","parrafo":2195,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":190},{"id":"V514-glo-p327-1506","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"laterum genera tria","aparato":"laterum genera tria ] Vitruvio describe tres tipos principales de ladrillos (lateres). El primero es rectangular (romano), los otros dos son cuadrados (griegos). Esta clasificación influyó en la tratadística arquitectónica posterior hasta el Renacimiento. ² Lydium: nombre griego que Vitruvio aplica al formato usado por los romanos en este pasaje. Sus dimensiones son 1,5 pies de largo × 1 pie de ancho (44,36 × 29,57 cm con pes = 29,57 cm). LadenominaciónnoautorizaporsísolaareconstruirunafiliaciónhistóricadirectadesdeLidia ni a identificarlo con un supuesto «ladrillo romano estándar». ³","texto":"Vitruvio describe tres tipos principales de ladrillos (lateres). El primero es rectangular (romano), los otros dos son cuadrados (griegos). Esta clasificación influyó en la tratadística arquitectónica posterior hasta el Renacimiento. ² Lydium: nombre griego que Vitruvio aplica al formato usado por los romanos en este pasaje. Sus dimensiones son 1,5 pies de largo × 1 pie de ancho (44,36 × 29,57 cm con pes = 29,57 cm). LadenominaciónnoautorizaporsísolaareconstruirunafiliaciónhistóricadirectadesdeLidia ni a identificarlo con un supuesto «ladrillo romano estándar». ³","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":327,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=327","libro":2,"orden":192},{"id":"V554-glo-p331-1776","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"laterum genera tria","aparato":"laterum genera tria ] Vitruve décrit trois principaux types de briques (lateres). La première est rectangulaire (romaine), les deux autres sont carrées (grecques). Cette classification a influencé les traités d’architecture ultérieurs jusqu’à la Renaissance. ² Lydium : nom grec que Vitruve applique, dans ce passage, au format employé par les Romains. Ses dimensions sont d’un pied et demi sur un pied (44,36 × 29,57 cm avec pes = 29,57 cm). La dénomination ne suffit pas à établir une filiation historique directe depuis la Lydie ni à en faire l’« ancêtre » d’une brique romaine standardisée. ³ sesquipede… pede : mesure","texto":"Vitruve décrit trois principaux types de briques (lateres). La première est rectangulaire (romaine), les deux autres sont carrées (grecques). Cette classification a influencé les traités d’architecture ultérieurs jusqu’à la Renaissance. ² Lydium : nom grec que Vitruve applique, dans ce passage, au format employé par les Romains. Ses dimensions sont d’un pied et demi sur un pied (44,36 × 29,57 cm avec pes = 29,57 cm). La dénomination ne suffit pas à établir une filiation historique directe depuis la Lydie ni à en faire l’« ancêtre » d’une brique romaine standardisée. ³ sesquipede… pede : mesure","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":331,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=331","libro":2,"orden":192},{"id":"V514-nota-128","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Tanto Vitruvio como Plinio señalan tres tipos de ladrillos, estos son: ladrillo lidio, tetradoron y pentadoron (ADAM, 1996, 64; CAIROLI, 2004, 152; VITRUVIO, 1995, 103). Además de estos ladrillos, se fabricaron también los llamados «medio-ladrillos». Cuando se colocan unos sobre otros, a nivel, se va construyendo alternando hileras de ladrillos con hileras de medio-ladrillos (VITRUVIO, 1995, 104).","contexto":"3. Hay tres géneros de ladrillos: uno, que en griego se llama lidio, es decir, el que usan los nuestros, de pie y medio de largo y un pie de ancho. Con los otros dos se construyen los edificios de los griegos; de ellos, uno se llama πεντάδωρον y el otro τετράδωρον. Los griegos llaman δῶρον al palmo, porque la entrega de regalos se llama en griego δῶρον, y esta se hace siempre con la palma de la mano. Así, el que tien","nota":"128","parrafo":2173,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":192},{"id":"V514-nota-129","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Observaciones generalesEl pasaje ejemplifica el registro técnico de Vitruvio y la incorporación de terminología griega especializada dentro del discurso latino. Conviene describir este bilingüismo técnico sin convertirlo en un juicio moderno sobre la «elegancia» del estilo.Refleja la helenización de la arquitectura romana: los romanos adoptan técnicas griegas pero mantienen su propio módulo (el ladrillo rectangular lidio).","contexto":"3. Hay tres géneros de ladrillos: uno, que en griego se llama lidio, es decir, el que usan los nuestros, de pie y medio de largo y un pie de ancho. Con los otros dos se construyen los edificios de los griegos; de ellos, uno se llama πεντάδωρον y el otro τετράδωρον. Los griegos llaman δῶρον al palmo, porque la entrega de regalos se llama en griego δῶρον, y esta se hace siempre con la palma de la mano. Así, el que tien","nota":"129","parrafo":2173,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":192},{"id":"V554-nota-126","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruve et Pline mentionnent tous deux trois types de briques : la brique lydienne, le tétradoron et le pentadoron (ADAM, 1996, 64 ; CAIROLI, 2004, 152 ; VITRUVIUS, 1995, 103). Outre ces briques, on fabriquait également des « demi-briques ». Empilées de niveau, les constructions alternent rangées de briques et rangées de demi-briques (VITRUVIUS, 1995, 104).","contexto":"3. Il y a trois genres de briques : l’un, qu’on appelle en grec lydien, c’est-à-dire celui dont usent les nôtres, long d’un pied et demi, large d’un pied. Des deux autres on bâtit les édifices des Grecs ; de ceux-ci, l’un s’appelle πεντάδωρον, l’autre τετράδωρον. Les Grecs appellent δῶρον le palme, parce que le don de présents s’appelle en grec δῶρον, et qu’il se fait toujours avec la paume de la main. Ainsi celle qu","nota":"126","parrafo":2198,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":192},{"id":"V554-nota-127","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Observations généralesLe passage illustre le registre technique de Vitruve et son recours au vocabulaire grec spécialisé. Le jugement « sans élégance » est supprimé : il relève d’une appréciation stylistique moderne qui n’est pas nécessaire à l’exégèse du passage.Le passage témoigne surtout de la circulation d’un vocabulaire technique grec dans le traité latin et de la coexistence de modules que Vitruve distingue comme romain et grecs. Une histoire générale de l’« hellénisation » ne doit pas être déduite de ce seul témoignage.","contexto":"3. Il y a trois genres de briques : l’un, qu’on appelle en grec lydien, c’est-à-dire celui dont usent les nôtres, long d’un pied et demi, large d’un pied. Des deux autres on bâtit les édifices des Grecs ; de ceux-ci, l’un s’appelle πεντάδωρον, l’autre τετράδωρον. Les Grecs appellent δῶρον le palme, parce que le don de présents s’appelle en grec δῶρον, et qu’il se fait toujours avec la paume de la main. Ainsi celle qu","nota":"127","parrafo":2198,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":192},{"id":"V514-T-p1103-51","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"orden de Krohn","aparato":"orden de Krohn ] nec patiantur … potestatem tras proprietate; et cum ducuntur H","testimonios":{"H":"nec patiantur … potestatem tras proprietate; et cum ducuntur"},"texto":"H = G (f. 19r) = vulgata = Rose: se restituye el orden transmitido.","folios":["23r"],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-T-p1108-92","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"cum non patiantur la cláusula precede, tras penetrare … potestatem tras proprietate onerosi et"},"texto":"Se restituye el orden transmitido (H, G, Rose); la transposición de Krohn era conjetura (véase Apéndice M.8).","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-T-p1110-109","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"orden transmitido","aparato":"","testimonios":{},"texto":"texto transmitido restituido · Hvid = Gvid (≠ Krohn) · vulg. = H","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-Tp-p1117-2","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"y 2.6.6 orden transmitido","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, G (y Rose en 2.3.4) · transposiciones de Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-Tp-p1151-107","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"y 3 praef. 1","aparato":"","testimonios":{},"texto":"el orden de H y G es también el de S · las transposiciones son de Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-T-p1112-248","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ordre de Krohn","aparato":"ordre de Krohn ] nec patiantur … potestatem tras proprietate ; et cum ducuntur H","testimonios":{"H":"nec patiantur … potestatem tras proprietate ; et cum ducuntur"},"texto":"H = G (f. 19r) = vulgate = Rose : l’ordre transmis est restitué.","folios":["23r"],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-T-p1117-289","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"cum non patiantur la proposition précède, penetrare … potestatem après proprietate après onerosi et"},"texto":"On restitue l’ordre transmis (H, G, Rose) ; la transposition de Krohn était conjecturale (voir Annexe M.9).","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-T-p1119-306","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ordre transmis","aparato":"ordre transmis ] vulg. = H","testimonios":{"testimonio":"vulg. = H"},"texto":"texte transmis restitué","folios":[],"sigla":["H","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-Tp-p1126-124","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"et 2.6.6 ordre transmis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, G (et Rose en 2.3.4) · transpositions de Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-Tp-p1160-228","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"et 3 praef. 1","aparato":"","testimonios":{},"texto":"l’ordre de H et de G est aussi celui de S · les transpositions sont de Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-glo-p328-1406","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"semilateria","aparato":"semilateria ] Medios ladrillos (normalmente cortados longitudinalmente). Este sistema de aparejo mixto (enteros por una cara, medios por la otra) mejora el aparejo y el enlace del muro, evitando juntas continuas que debiliten la estructura. ²","texto":"Medios ladrillos (normalmente cortados longitudinalmente). Este sistema de aparejo mixto (enteros por una cara, medios por la otra) mejora el aparejo y el enlace del muro, evitando juntas continuas que debiliten la estructura. ²","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-glo-p328-2319","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Pitane","aparato":"Pitane ] Antigua ciudad griega de Asia Menor (cerca de la actual Çandarlı, Turquía), famosa en la Antigüedad por sus ladrillos flotantes. ⁶","texto":"Antigua ciudad griega de Asia Menor (cerca de la actual Çandarlı, Turquía), famosa en la Antigüedad por sus ladrillos flotantes. ⁶","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-glo-p328-2458","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"pumicosa","aparato":"pumicosa ] Vitruvio caracteriza la tierra por analogía con la piedra pómez, destacando su ligereza y porosidad. La explicación pertenece a su física de los materiales; el texto no afirma que estos ladrillos fueran «ideales» para zonas húmedas o sísmicas. ⁷","texto":"Vitruvio caracteriza la tierra por analogía con la piedra pómez, destacando su ligereza y porosidad. La explicación pertenece a su física de los materiales; el texto no afirma que estos ladrillos fueran «ideales» para zonas húmedas o sísmicas. ⁷","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-glo-p328-2714","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aere solidata","aparato":"aere solidata ] Solidificada por el aire (secado natural). Vitruvio distingue claramente entre secado al aire y cocción.","texto":"Solidificada por el aire (secado natural). Vitruvio distingue claramente entre secado al aire y cocción.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-glo-p332-1352","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"non invenustam","aparato":"non invenustam ] Littéralement « qui ne manque pas de grâce / qui n’est pas laid ». Vitruve valorise à la fois la firmitas (solidité) et la venustas (beauté), même dans les éléments structurels. ⁴ Maxilua,","texto":"Littéralement « qui ne manque pas de grâce / qui n’est pas laid ». Vitruve valorise à la fois la firmitas (solidité) et la venustas (beauté), même dans les éléments structurels. ⁴ Maxilua,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-glo-p332-1558","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Callet","aparato":"Callet ] Villes d’Hispanie Ultérieure (Bétique). Leur identification moderne est discutée et doit rester ouverte sans appui épigraphique ou archéologique indépendant ; on ne fixe pas Maxilua près de Séville ou de Cordoue ni Callet à Cazalla de la Sierra. Ces exemples témoignent de l’intérêt de Vitruve pour des cas précis provenant de tout l’Empire. ⁵ Pitane : ancienne cité grecque d’Asie Mineure (près de l’actuelle Çandarlı, en Turquie), célèbre dans l’Antiquité pour ses briques flottantes. ⁶ pumicosa : terre poreuse semblable à la pierre ponce. Ces briques sont légères et n’absorbent pasl’eau ;letexte","texto":"Villes d’Hispanie Ultérieure (Bétique). Leur identification moderne est discutée et doit rester ouverte sans appui épigraphique ou archéologique indépendant ; on ne fixe pas Maxilua près de Séville ou de Cordoue ni Callet à Cazalla de la Sierra. Ces exemples témoignent de l’intérêt de Vitruve pour des cas précis provenant de tout l’Empire. ⁵ Pitane : ancienne cité grecque d’Asie Mineure (près de l’actuelle Çandarlı, en Turquie), célèbre dans l’Antiquité pour ses briques flottantes. ⁶ pumicosa : terre poreuse semblable à la pierre ponce. Ces briques sont légères et n’absorbent pasl’eau ;letexte","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-glo-p332-2239","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"aere solidata","aparato":"aere solidata ] Solidifié par l’air (séchage naturel). Vitruve fait une distinction claire entre le séchage à l’air et la cuisson.","texto":"Solidifié par l’air (séchage naturel). Vitruve fait une distinction claire entre le séchage à l’air et la cuisson.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":2,"orden":193},{"id":"V554-glo-p332-965","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Semilateria","aparato":"Semilateria ] Demi-briques (généralement coupées dans le sens de la longueur). Ce système de liaison mixte (entière sur une face, demi-brique sur l’autre) améliore la liaison et la connexion du mur, évitant les joints continus qui fragilisent la structure. ²","texto":"Demi-briques (généralement coupées dans le sens de la longueur). Ce système de liaison mixte (entière sur une face, demi-brique sur l’autre) améliore la liaison et la connexion du mur, évitant les joints continus qui fragilisent la structure. ²","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":2,"orden":193},{"id":"V514-nota-130","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvio, De architectura II.3; cf. II.4.1 (de las arenas).APARATO COMPARATIVO [F] — II.3. Later designa aquí el ladrillo moldeado y secado al aire descrito por Vitruvio. Se controlan la selección de tierra, secado estacional y tres genera laterum. Lydium mide sesquipede por pede; πεντάδωρον y τετράδωρον se conservan como denominaciones métricas griegas y se explican sin sustituirlas silenciosamente por centímetros.NOTA METROLÓGICA — DORON (II.3.3). Vitruvio explica doron mediante el palmo y relaciona pentadoron/tetradoron con cinco/cuatro palmos. Toda equivalencia métrica moderna se dará como aproximación dependiente del patrón adoptado; las dimensiones antiguas permanecen prioritarias en el texto.NOTA CONSTRUCTIVA — SEMILATERIA Y JUNTAS (II.3.4). La alternancia de lateres y semilateria se interpreta como estrategia de trabazón de paramentos y juntas. La explicación moderna del aparejo se mantiene separada de las palabras exactas de Vitruvio y no convierte una reconstrucción razonable en lectura textual.","contexto":"4. Con estos ladrillos se hacen también medios ladrillos. Cuando se construye con ellos, por un lado se ponen hiladas de ladrillos y por el otro medios ladrillos. Así pues, cuando se construye a cordel por ambos lados, las paredes quedan trabadas con hiladas alternas, y los ladrillos centrales, colocados sobre las juntas, producen firmeza y un aspecto no desagradable por ambos lados. Hay en la Hispania Ulterior las c","nota":"130","parrafo":2175,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":193},{"id":"V514-nota-131","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"πεντάδωρον y τετράδωρον expresan módulos de cinco y cuatro palmos. Las equivalencias métricas modernas dependen del patrón adoptado y deben marcarse como conversiones editoriales.","contexto":"4. Con estos ladrillos se hacen también medios ladrillos. Cuando se construye con ellos, por un lado se ponen hiladas de ladrillos y por el otro medios ladrillos. Así pues, cuando se construye a cordel por ambos lados, las paredes quedan trabadas con hiladas alternas, y los ladrillos centrales, colocados sobre las juntas, producen firmeza y un aspecto no desagradable por ambos lados. Hay en la Hispania Ulterior las c","nota":"131","parrafo":2175,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":193},{"id":"V554-nota-128","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruve, De architectura II.3 ; cf. II.4.1 (des sables).APPARAT COMPARATIF [F] — II.3. Later désigne ici la brique moulée et séchée à l’air décrite par Vitruve. Sont contrôlés le choix de la terre, le séchage saisonnier et les trois genera laterum. Le Lydium mesure sesquipede sur pede ; πεντάδωρον et τετράδωρον restent des dénominations métriques grecques et ne sont pas remplacés silencieusement par des centimètres.NOTE MÉTROLOGIQUE — DORON (II.3.3). Vitruve explique doron par le palme (palmus, quatre doigts, un quart de pied) et relie pentadoron/tetradoron à cinq/quatre palmes. Toute équivalence métrique moderne est donnée comme approximation dépendant de l’étalon retenu ; les dimensions antiques restent prioritaires dans le texte.NOTE CONSTRUCTIVE — SEMILATERIA ET JOINTS (II.3.4). L’alternance de lateres et semilateria est interprétée comme stratégie de liaison des parements et des joints. L’explication moderne de l’appareil demeure séparée des mots exacts de Vitruve et ne transforme pas une reconstruction plausible en leçon textuelle.","contexto":"4. Avec ces briques, on fait aussi des demi-briques. Lorsqu’on bâtit, on pose d’un côté des assises de briques, de l’autre des demi-briques. Ainsi, lorsqu’on bâtit au cordeau des deux côtés, les murs sont liés par des assises alternées, et les briques du milieu, placées sur les joints, produisent de la solidité et un aspect non désagréable des deux côtés. Il y a dans l’Hispanie Ultérieure les cités de Maxilua et de C","nota":"128","parrafo":2200,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":193},{"id":"V554-nota-129","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.3.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"πεντάδωρον et τετράδωρον expriment des modules de cinq et quatre palmes. Les équivalences métriques modernes dépendent de l’étalon retenu et doivent être signalées comme conversions éditoriales.","contexto":"4. Avec ces briques, on fait aussi des demi-briques. Lorsqu’on bâtit, on pose d’un côté des assises de briques, de l’autre des demi-briques. Ainsi, lorsqu’on bâtit au cordeau des deux côtés, les murs sont liés par des assises alternées, et les briques du milieu, placées sur les joints, produisent de la solidité et un aspect non désagréable des deux côtés. Il y a dans l’Hispanie Ultérieure les cités de Maxilua et de C","nota":"129","parrafo":2200,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":193},{"id":"V297-glo-p422-1173","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"fossiciae","aparato":"fossiciae ] The Spanish edition juxtaposes fossilis and fossicia with this lemma as variable forms. Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39) print fossiciae in the passage. The source note supplies no identifiable witness for the alternatives.","texto":"The Spanish edition juxtaposes fossilis and fossicia with this lemma as variable forms. Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39) print fossiciae in the passage. The source note supplies no identifiable witness for the alternatives.","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","libro":2,"orden":194},{"id":"V297-glo-p422-1412","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"carbunculus","aparato":"carbunculus ] Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39) print carbunculus; their apparatuses report carbunculum under H and S. This is evidence reported by the printed apparatuses, not a fresh inspection of those manuscripts. The Spanish edition also mentions carboneus without identifying a witness; that form is retained as an unverified authorial report, not established as a manuscript reading.","texto":"Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39) print carbunculus; their apparatuses report carbunculum under H and S. This is evidence reported by the printed apparatuses, not a fresh inspection of those manuscripts. The Spanish edition also mentions carboneus without identifying a witness; that form is retained as an unverified authorial report, not established as a manuscript reading.","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","libro":2,"orden":194},{"id":"V297-glo-p422-1805","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"confricata","aparato":"confricata ] The adopted word means “rubbed”, describing the test performed in the hand. The Spanish edition calls it the majority reading; that numerical claim about the manuscript tradition is not established by the source note.","texto":"The adopted word means “rubbed”, describing the test performed in the hand. The Spanish edition calls it the majority reading; that numerical claim about the manuscript tradition is not established by the source note.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","libro":2,"orden":194},{"id":"V297-glo-p422-2035","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"stridorem","aparato":"stridorem ] The characteristic grating or crunching sound made by clean sand when rubbed. 141 Carbunculus/carbuncularis is a problematic ancient designation for a variety of sand; a modern geological identification not specified by the text is not imposed. 410","texto":"The characteristic grating or crunching sound made by clean sand when rubbed. 141 Carbunculus/carbuncularis is a problematic ancient designation for a variety of sand; a modern geological identification not specified by the text is not imposed. 410","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","libro":2,"orden":194},{"id":"V297-glo-p422-919","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"materiem","aparato":"materiem ] The Spanish edition notes the alternative forms materiam and materiem, the latter being printed in its running text and in Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39). These are alternative accusative forms; no particular manuscript is assigned here.","texto":"The Spanish edition notes the alternative forms materiam and materiem, the latter being printed in its running text and in Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39). These are alternative accusative forms; no particular manuscript is assigned here.","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","libro":2,"orden":194},{"id":"V514-glo-p333-376","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"carbunculus","aparato":"carbunculus ] Nigra — arena negra (a menudo volcánica). Cana — arena blanca-grisácea. Rubra — arena rojiza (rica en óxidos de hierro). Carbunculus — denominación técnica de una variedad de arena excavada; su identificación mineralógica exacta no es segura y conviene conservar el término latino en nota. ⁴","texto":"Nigra — arena negra (a menudo volcánica). Cana — arena blanca-grisácea. Rubra — arena rojiza (rica en óxidos de hierro). Carbunculus — denominación técnica de una variedad de arena excavada; su identificación mineralógica exacta no es segura y conviene conservar el término latino en nota. ⁴","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":194},{"id":"V514-glo-p333-681","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"stridorem","aparato":"stridorem ] El crujido al frotarla es un criterio práctico de pureza. La arena limpia y angular (no redondeada por el agua) produce ese sonido característico. ⁵terrosa:Quecontienelimooarcillafina.Estetipodearenadebilitamuchoelmorteroporque impide una buena adherencia. ⁶","texto":"El crujido al frotarla es un criterio práctico de pureza. La arena limpia y angular (no redondeada por el agua) produce ese sonido característico. ⁵terrosa:Quecontienelimooarcillafina.Estetipodearenadebilitamuchoelmorteroporque impide una buena adherencia. ⁶","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":194},{"id":"V514-glo-p333-951","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in vestimentum candidum","aparato":"in vestimentum candidum ] Prueba empírica muy práctica. La arena de buena calidad no debe manchar ni dejar residuo terroso. Este tipo de pruebas sensoriales y sencillas son típicas del enfoque pragmático de Vitruvio. II.4.2 Notas explicativas al pie ¹","texto":"Prueba empírica muy práctica. La arena de buena calidad no debe manchar ni dejar residuo terroso. Este tipo de pruebas sensoriales y sencillas son típicas del enfoque pragmático de Vitruvio. II.4.2 Notas explicativas al pie ¹","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":194},{"id":"V554-glo-p337-1075","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"in vestimentum candidum","aparato":"in vestimentum candidum ] Un test empirique très pratique. Un sable de bonne qualité ne doit ni tacher ni laisser de résidu terreux. Ce type de test sensoriel simple est typique de l’approche pragmatique de Vitruve. II.4.2 Notes explicatives de bas de page ¹ harenaria : carrières ou gisements de sable. Vitruve exprime ici une préférence fonctionnelle pour le sable extrait récemment ; il convient de conserver les raisons dans les termes du texte sans leur substituer une explication granulométrique moderne. ² e glarea : matériau sableux tiré de dépôts graveleux. Le passage distingue cette provenance du sable de carrière ","texto":"Un test empirique très pratique. Un sable de bonne qualité ne doit ni tacher ni laisser de résidu terreux. Ce type de test sensoriel simple est typique de l’approche pragmatique de Vitruve. II.4.2 Notes explicatives de bas de page ¹ harenaria : carrières ou gisements de sable. Vitruve exprime ici une préférence fonctionnelle pour le sable extrait récemment ; il convient de conserver les raisons dans les termes du texte sans leur substituer une explication granulométrique moderne. ² e glarea : matériau sableux tiré de dépôts graveleux. Le passage distingue cette provenance du sable de carrière ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","libro":2,"orden":194},{"id":"V554-glo-p337-440","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"carbunculus","aparato":"carbunculus ] Nigra — sable noir (souvent volcanique). Cana — sable blanc-gris. Rubra — sable rougeâtre (riche en oxydes de fer). Carbunculus — terme technique désignant une variété de sable extrait ; son identification minéralogique exacte demeure incertaine et il est prudent de conserver le latin dans la note. ⁴","texto":"Nigra — sable noir (souvent volcanique). Cana — sable blanc-gris. Rubra — sable rougeâtre (riche en oxydes de fer). Carbunculus — terme technique désignant une variété de sable extrait ; son identification minéralogique exacte demeure incertaine et il est prudent de conserver le latin dans la note. ⁴","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","libro":2,"orden":194},{"id":"V554-glo-p337-756","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"stridorem","aparato":"stridorem ] Le crépitement produit lorsqu’on le frotte est un critère pratique de pureté. Le sable propre et anguleux (non arrondi par l’eau) produit ce son caractéristique. ⁵","texto":"Le crépitement produit lorsqu’on le frotte est un critère pratique de pureté. Le sable propre et anguleux (non arrondi par l’eau) produit ce son caractéristique. ⁵","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","libro":2,"orden":194},{"id":"V514-nota-132","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"materiam] materiem (variante frecuente en Vitruvio)fossiciae] fossilis o fossicia (grafía variable)carbunculus] carbunculum o carboneus en algunos testimoniosconfricata] confricata (lectura mayoritaria)stridorem] stridorem (el crujido característico de la arena limpia)terrosa] terrea en alguna variantesubsederit] subsederit / subsistat (variante menor)Base principal: edición de Krohn (Teubner, 1912), cotejada con la de Rose (Teubner, 1899).","contexto":"1. En las fábricas de mampostería, en primer lugar hay que examinar la arena, para que sea idónea para mezclar el mortero y no tenga tierra mezclada. Los géneros de arena de cantera son estos: negra, gris, roja y carbunculus. De ellas, la que, frotada en la mano, produzca un chirrido será óptima; la que sea terrosa no tendrá aspereza. Igualmente, si echada sobre un vestido blanco, sacudida después o golpeada, no lo m","nota":"132","parrafo":2213,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":194},{"id":"V554-nota-130","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"materiam] materiem (variante fréquente chez Vitruve)fossiciae] fossilis ou fossicia (orthographe variable)carbunculus] carbunculum ou carboneus dans certains témoignagesconfricata] confricata (lecture majoritaire)stridorem] stridorem (le craquement caractéristique du sable propre)terrosa] terrea dans une variantesubsederit] subsederit / subsistat (variante mineure)Base principale : édition de Krohn (Teubner, 1912), collationnée avec celle de Rose (Teubner, 1899).","contexto":"1. Dans les maçonneries de moellons, il faut d’abord examiner le sable, pour qu’il soit propre à la préparation du mortier et n’ait pas de terre mêlée. Les genres de sable de carrière sont ceux-ci : noir, gris, rouge et carbunculus. De ceux-ci, celui qui, frotté dans la main, produira un crissement sera excellent ; celui qui sera terreux n’aura pas d’âpreté. De même, si, jeté sur un vêtement blanc, puis secoué ou bat","nota":"130","parrafo":2237,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":194},{"id":"V297-glo-p423-1738","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"harenaria","aparato":"harenaria ] Sand pits or deposits. The Spanish edition also records harenariae and arenaria as variable forms, without identifying witnesses; the printed texts of Krohn (1912, 36) and Rose (1899, 39) read harenaria here.","texto":"Sand pits or deposits. The Spanish edition also records harenariae and arenaria as variable forms, without identifying witnesses; the printed texts of Krohn (1912, 36) and Rose (1899, 39) read harenaria here.","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":423,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=423","libro":2,"orden":195},{"id":"V297-glo-p423-1958","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"excernenda","aparato":"excernenda ] Sand to be sifted or separated out. The Spanish edition also lists excerenda and eligenda without documentary identification; neither is adopted here as a verified manuscript reading.","texto":"Sand to be sifted or separated out. The Spanish edition also lists excerenda and eligenda without documentary identification; neither is adopted here as a verified manuscript reading.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":423,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=423","libro":2,"orden":195},{"id":"V297-glo-p423-2154","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"paries patitur","aparato":"paries patitur ] The adopted singular wording means that the wall tolerates or permits loading. The Spanish edition also mentions parietes patiuntur as a reading of unspecified codices. The witnesses for that plural phrase are not identified in the source note, so it is not attributed to a manuscript here. 411","texto":"The adopted singular wording means that the wall tolerates or permits loading. The Spanish edition also mentions parietes patiuntur as a reading of unspecified codices. The witnesses for that plural phrase are not identified in the source note, so it is not attributed to a manuscript here. 411","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":423,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=423","libro":2,"orden":195},{"id":"V514-glo-p333-1478","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"e glarea","aparato":"e glarea ] Material arenoso obtenido de depósitos de grava. El texto no desarrolla aquí una explicación granulométrica moderna; la nota debe limitarse a distinguir esta procedencia de la arena excavada y de la marina. ³","texto":"Material arenoso obtenido de depósitos de grava. El texto no desarrolla aquí una explicación granulométrica moderna; la nota debe limitarse a distinguir esta procedencia de la arena excavada y de la marina. ³","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":195},{"id":"V514-glo-p333-1697","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"de litore marino","aparato":"de litore marino ] Arena procedente del litoral. Vitruvio enumera después sus inconvenientes para la fábrica y los revestimientos, especialmente el secado lento y la salsuginem. ⁴","texto":"Arena procedente del litoral. Vitruvio enumera después sus inconvenientes para la fábrica y los revestimientos, especialmente el secado lento y la salsuginem. ⁴","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":195},{"id":"V514-glo-p333-1876","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"difficulter siccescit","aparato":"difficulter siccescit ] «se seca con dificultad». Es una observación del comportamiento de la mezcla; no equivale por sí sola a una teoría moderna del fraguado. ⁵onerarisecontinenterpariespatitur:elmuronotoleraqueselocarguedemaneracontinuasin intervalos de reposo. La formulación es constructiva y temporal; no especifica pisos o cubiertas concretos. ⁶ concamerationes: estructuras abovedadas o encamaradas. Conviene evitar ampliar el término automáticamente a toda clase de arcos. ⁷","texto":"«se seca con dificultad». Es una observación del comportamiento de la mezcla; no equivale por sí sola a una teoría moderna del fraguado. ⁵onerarisecontinenterpariespatitur:elmuronotoleraqueselocarguedemaneracontinuasin intervalos de reposo. La formulación es constructiva y temporal; no especifica pisos o cubiertas concretos. ⁶ concamerationes: estructuras abovedadas o encamaradas. Conviene evitar ampliar el término automáticamente a toda clase de arcos. ⁷","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":195},{"id":"V514-glo-p333-2359","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"remittente se salsugine eorum dissolvuntur","aparato":"remittente se salsugine eorum dissolvuntur ] Vitruvio atribuye a la salinidad liberada por la arena marina el deterioro de las paredes revestidas. La explicación química moderna de sales y eflorescencias puede mencionarse comparativamente, pero no debe confundirse con la causalidad expresada por el autor antiguo.","texto":"Vitruvio atribuye a la salinidad liberada por la arena marina el deterioro de las paredes revestidas. La explicación química moderna de sales y eflorescencias puede mencionarse comparativamente, pero no debe confundirse con la causalidad expresada por el autor antiguo.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":2,"orden":195},{"id":"V554-glo-p337-1947","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"difficulter siccescit","aparato":"difficulter siccescit ] « sèche difficilement ». Il s’agit d’une observation du comportement du matériau, non d’une théorie moderne de la prise. ⁵ onerari se continenter paries patitur : le mur ne supporte pas d’être chargé continuellement sans intervalles de repos. Le texte ne précise pas ici la nature des charges. ⁶ concamerationes : constructions voûtées ou couvertes par concamération. Il est préférable de ne pas étendre automatiquement le terme à toute catégorie d’arc. ⁷","texto":"« sèche difficilement ». Il s’agit d’une observation du comportement du matériau, non d’une théorie moderne de la prise. ⁵ onerari se continenter paries patitur : le mur ne supporte pas d’être chargé continuellement sans intervalles de repos. Le texte ne précise pas ici la nature des charges. ⁶ concamerationes : constructions voûtées ou couvertes par concamération. Il est préférable de ne pas étendre automatiquement le terme à toute catégorie d’arc. ⁷","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","libro":2,"orden":195},{"id":"V554-glo-p337-2427","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"remittente se salsugine eorum dissolvuntur","aparato":"remittente se salsugine eorum dissolvuntur ] Vitruve attribue à la salinité relâchée par le sable marin la dégradation des murs enduits. Les explications chimiques modernes peuvent être données en comparaison, mais doivent rester distinctes de la causalité antique.","texto":"Vitruve attribue à la salinité relâchée par le sable marin la dégradation des murs enduits. Les explications chimiques modernes peuvent être données en comparaison, mais doivent rester distinctes de la causalité antique.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","libro":2,"orden":195},{"id":"V514-nota-133","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"harenaria] harenariae o arenaria (grafía variable)excernenda] excerenda o eligenda (variantes menores)paries patitur] paries patitur (mejor lectura); algunos códices tienen parietes patiunturconcamarationes] concamerationes (forma más común en ediciones modernas)remittentes salsuginem] remittentem salsuginem en alguna varianteObservación generalVitruvio registra aquí inconvenientes constructivos concretos de la arena fluvial y, sobre todo, de la marina. La comparación con mecanismos modernos de degradación puede ser útil como comentario, siempre que se mantenga separada de la explicación antigua.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.4. Harena fossicia, fluviatica y marina se mantienen como categorías antiguas de procedencia y comportamiento. Carbunculus/carbuncularis es una denominación difícil y no se fuerza una identificación geológica moderna. Las pruebas de fricción y del paño blanco se conservan como criterios empíricos del texto.","contexto":"2. Pero si no hay arenales de donde extraerla, entonces habrá que cernerla de los ríos o de la grava, y no menos de la costa marina. Pero esta tiene en las fábricas estos defectos: se seca con dificultad, y la pared no admite ser cargada continuamente, a menos que descanse con interrupciones, ni admite bóvedas. La marina, además, tiene esto: que también las paredes, cuando se han hecho en ellas revoques, se deshacen ","nota":"133","parrafo":2215,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":195},{"id":"V514-nota-134","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Carbunculus/carbuncularis es una denominación antigua problemática para una variedad de arena; no se impone una identificación geológica moderna no explicitada por el texto.","contexto":"2. Pero si no hay arenales de donde extraerla, entonces habrá que cernerla de los ríos o de la grava, y no menos de la costa marina. Pero esta tiene en las fábricas estos defectos: se seca con dificultad, y la pared no admite ser cargada continuamente, a menos que descanse con interrupciones, ni admite bóvedas. La marina, además, tiene esto: que también las paredes, cuando se han hecho en ellas revoques, se deshacen ","nota":"134","parrafo":2215,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":195},{"id":"V554-nota-131","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"harenaria] harenariae ou arenaria (graphique à variable)excernenda] excerenda ou eligenda (variantes mineures)paries patitur] paries patitur (meilleure leçon) ; certains codex ont des parietes patiunturconcamarationes] concamarationes (forme la plus courante dans les éditions modernes)remittentes salsuginem] remittentem salsuginem dans une varianteObservation généraleVitruve consigne ici des inconvénients constructifs précis des sables fluvial et surtout marin. Une comparaison avec les mécanismes modernes d’altération est possible, à condition de ne pas la substituer à l’explication du texte.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.4. Harena fossicia, fluviatica et marina sont maintenus comme catégories antiques de provenance et de comportement. Carbunculus/carbuncularis est une dénomination difficile et aucune identification géologique moderne n’est imposée. Les épreuves du frottement et de l’étoffe blanche sont conservées comme critères empiriques du texte.","contexto":"2. Mais s’il n’y a pas de sablières d’où l’extraire, il faudra alors le tamiser des fleuves ou du gravier, et non moins du rivage marin. Mais celui-ci a dans les maçonneries ces défauts : il sèche difficilement, le mur ne souffre pas d’être chargé continuellement, à moins de se reposer par intervalles, et il ne reçoit pas de voûtes. Le sable marin a de plus ce défaut que les murs, même lorsqu’on y a fait des enduits,","nota":"131","parrafo":2239,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":195},{"id":"V554-nota-132","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Carbunculus/carbuncularis est une dénomination antique problématique pour une variété de sable ; aucune identification géologique moderne non explicitée par le texte n’est imposée.","contexto":"2. Mais s’il n’y a pas de sablières d’où l’extraire, il faudra alors le tamiser des fleuves ou du gravier, et non moins du rivage marin. Mais celui-ci a dans les maçonneries ces défauts : il sèche difficilement, le mur ne souffre pas d’être chargé continuellement, à moins de se reposer par intervalles, et il ne reçoit pas de voûtes. Le sable marin a de plus ce défaut que les murs, même lorsqu’on y a fait des enduits,","nota":"132","parrafo":2239,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":195},{"id":"V514-glo-p334-352","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ab sole et luna et pruina","aparato":"ab sole et luna et pruina ] «por el sol, la luna y la escarcha». La expresión pertenece a la explicación física antigua de Vitruvio. No es necesario convertir la mención de la luna en una afirmación astrológica específica que el pasaje no formula. ³ caementa: fragmentos de piedra empleados en la fábrica. Aunque el término se relaciona con el posterior concepto de opus caementicium, aquí conviene traducirlo según su función material inmediata y no identificarlo sin más con el «hormigón romano» moderno. ⁴ in tectorio: en el revestimiento. Vitruvio contrapone aquí el buen comportamiento estructural de la arena excavada reci","texto":"«por el sol, la luna y la escarcha». La expresión pertenece a la explicación física antigua de Vitruvio. No es necesario convertir la mención de la luna en una afirmación astrológica específica que el pasaje no formula. ³ caementa: fragmentos de piedra empleados en la fábrica. Aunque el término se relaciona con el posterior concepto de opus caementicium, aquí conviene traducirlo según su función material inmediata y no identificarlo sin más con el «hormigón romano» moderno. ⁴ in tectorio: en el revestimiento. Vitruvio contrapone aquí el buen comportamiento estructural de la arena excavada reci","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":334,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=334","libro":2,"orden":196},{"id":"V554-glo-p338-357","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ab sole et luna et pruina","aparato":"ab sole et luna et pruina ] « par le soleil, la lune et le gel ». La formule appartient à la physique antique du passage ; la mention de la lune ne suffit pas à établir ici une doctrine astrologique particulière. ³ caementa : fragments de pierre employés dans la maçonnerie. Le terme est lié au vocabulaire de la construction en caementa, mais il ne doit pas être traduit mécaniquement par « béton romain ». ⁴ in tectorio : dans l’enduit. Vitruve oppose ici les qualités du sable de carrière récent dans la maçonnerieàsonemploidanscertainsenduits ;ilfautconserversonvocabulairedepinguitudo et de séchage sans y introduire une th","texto":"« par le soleil, la lune et le gel ». La formule appartient à la physique antique du passage ; la mention de la lune ne suffit pas à établir ici une doctrine astrologique particulière. ³ caementa : fragments de pierre employés dans la maçonnerie. Le terme est lié au vocabulaire de la construction en caementa, mais il ne doit pas être traduit mécaniquement par « béton romain ». ⁴ in tectorio : dans l’enduit. Vitruve oppose ici les qualités du sable de carrière récent dans la maçonnerieàsonemploidanscertainsenduits ;ilfautconserversonvocabulairedepinguitudo et de séchage sans y introduire une th","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=338","libro":2,"orden":196},{"id":"V514-nota-135","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.4.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — II.4. Harena se clasifica por procedencia y comportamiento: fossicia (nigra, cana, rubra, carbunculus), fluvial y marina. Los ensayos de Vitruvio —estridor al frotar, ausencia de tierra, comportamiento al secado— se conservan como criterios empíricos antiguos. No se identifican automáticamente con granulometría o petrografía modernas.NOTA CONSTRUCTIVA — ARENAS Y MORTERO. Vitruvio distingue la arena de cantera reciente de la arena fluvial o marina y relaciona cada una con usos y defectos. El comentario técnico puede explicar cohesión, sales o retracción como comparación moderna, pero no sustituye las causas formuladas en el texto.","contexto":"3. Las arenas de cantera, en cambio, se secan rápidamente en las fábricas, los revoques permanecen y admiten bóvedas; pero solo las que son recientes de los arenales. Pues, si una vez extraídas permanecen mucho tiempo expuestas, cocidas por el sol, la luna y la escarcha, se deshacen y se vuelven terrosas. Así, cuando se echan en la fábrica, no pueden sujetar los mampuestos, sino que estos se desmoronan y resbalan, y ","nota":"135","parrafo":2217,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":196},{"id":"V554-nota-133","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.4.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — II.4. Harena est classée selon provenance et comportement : fossicia (nigra, cana, rubra, carbunculus), fluviale et marine. Les essais de Vitruve —bruit au frottement, absence de terre, comportement au séchage— restent des critères empiriques antiques et ne sont pas assimilés automatiquement à la granulométrie ou à la pétrographie modernes.NOTE CONSTRUCTIVE — SABLES ET MORTIER. Vitruve distingue le sable de carrière récent des sables fluvial et marin et associe chacun à des usages et défauts. Le commentaire peut expliquer cohésion, sels ou retrait à titre comparatif, sans remplacer les causes formulées par le texte.","contexto":"3. Les sables de carrière, au contraire, sèchent rapidement dans les maçonneries, les enduits tiennent et ils reçoivent les voûtes ; mais seulement ceux qui sont fraîchement tirés des sablières. Car si, une fois extraits, ils restent longtemps exposés, cuits par le soleil, la lune et le givre, ils se désagrègent et deviennent terreux. Ainsi, lorsqu’on les jette dans la maçonnerie, ils ne peuvent retenir les moellons,","nota":"133","parrafo":2241,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":196},{"id":"V297-glo-p426-1225","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"fistuloso","aparato":"fistuloso ] Porous stone, with tube-like passages or cavities. in tectoriis] “In plasterwork” or “in coatings”. The Spanish edition also records in tectorio without identifying the witness; the singular and plural are not assigned to particular manuscripts here. infundantur] the Spanish edition’s lexical heading uses this plural form and explains the act of pouring or mixing. Its running text and Krohn (1912, 36) print the singular infundatur. The discrepancy between heading and running text is retained explicitly.","texto":"Porous stone, with tube-like passages or cavities. in tectoriis] “In plasterwork” or “in coatings”. The Spanish edition also records in tectorio without identifying the witness; the singular and plural are not assigned to particular manuscripts here. infundantur] the Spanish edition’s lexical heading uses this plural form and explains the act of pouring or mixing. Its running text and Krohn (1912, 36) print the singular infundatur. The discrepancy between heading and running text is retained explicitly.","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":426,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=426","libro":2,"orden":197},{"id":"V297-glo-p426-1745","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y página","lociPosibles":[],"lema":"fluviatica aut marina","aparato":"fluviatica aut marina ] The adopted wording coordinates the two provenances: river sand or sea sand. coiciantur /","texto":"The adopted wording coordinates the two provenances: river sand or sea sand. coiciantur /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-pagina","gradoRotulo":"locus por lema y página","pagina":426,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=426","libro":2,"orden":197},{"id":"V297-glo-p427-129","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"testam tunsam et succretam","aparato":"testam tunsam et succretam ] Crushed and sifted tile or pottery. The semantic explanation is retained without turning the authorial Spanish edition’s description of the wording as “very stable” into an unsupported claim of manuscript unanimity. ex tertia parte] “By a third part”. The wording expresses a proportional addition, but does not by itself justify a single modern recipe unless the quantity to which the proportion refers is specified. Having explained the supplies of sand, I must also discuss lime, which should be burned from white stone or silex. Lime from dense, harder stone is useful in masonry; lime from porou","texto":"Crushed and sifted tile or pottery. The semantic explanation is retained without turning the authorial Spanish edition’s description of the wording as “very stable” into an unsupported claim of manuscript unanimity. ex tertia parte] “By a third part”. The wording expresses a proportional addition, but does not by itself justify a single modern recipe unless the quantity to which the proportion refers is specified. Having explained the supplies of sand, I must also discuss lime, which should be burned from white stone or silex. Lime from dense, harder stone is useful in masonry; lime from porou","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":427,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=427","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-glo-p338-152","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"fistuloso","aparato":"fistuloso ] Correcto (piedra porosa, con «tubos» o huecos). in tectoriis] in tectorio en algunas variantes.","texto":"Correcto (piedra porosa, con «tubos» o huecos). in tectoriis] in tectorio en algunas variantes.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-glo-p338-1825","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"albo saxo aut silice","aparato":"albo saxo aut silice ] Vitruvio prescribe que la cal se cueza a partir de piedra blanca o de silex. La identificación mineralógica exacta de silex en este contexto requiere prudencia; no debe equipararse automáticamente con el sílex silíceo moderno. ² ex fistuloso: piedra de estructura porosa o cavitaria. Vitruvio la destina a los revestimientos; conviene no derivar de esta frase, sin apoyo adicional, una clasificación moderna completa de cales «grasas» y resistencias estructurales. ³","texto":"Vitruvio prescribe que la cal se cueza a partir de piedra blanca o de silex. La identificación mineralógica exacta de silex en este contexto requiere prudencia; no debe equipararse automáticamente con el sílex silíceo moderno. ² ex fistuloso: piedra de estructura porosa o cavitaria. Vitruvio la destina a los revestimientos; conviene no derivar de esta frase, sin apoyo adicional, una clasificación moderna completa de cales «grasas» y resistencias estructurales. ³","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-glo-p338-2314","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"extincta","aparato":"extincta ] «apagada». Se refiere al apagado de la cal después de la cocción. La equivalencia química moderna CaO →Ca(OH)₂ es útil como glosa comparativa, pero no forma parte de la explicación vitruviana. ⁴ tres harenae et una calcis: tres partes de arena por una de cal cuando la arena es excavada. Se conservalaproporciónquetransmiteeltextosinconvertirlaenuna«mezclaestándarromana» universal.","texto":"«apagada». Se refiere al apagado de la cal después de la cocción. La equivalencia química moderna CaO →Ca(OH)₂ es útil como glosa comparativa, pero no forma parte de la explicación vitruviana. ⁴ tres harenae et una calcis: tres partes de arena por una de cal cuando la arena es excavada. Se conservalaproporciónquetransmiteeltextosinconvertirlaenuna«mezclaestándarromana» universal.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-glo-p338-475","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"testam tunsam et succretam","aparato":"testam tunsam et succretam ] Muy estable; se refiere a teja/cerámica machacada y tamizada.","texto":"Muy estable; se refiere a teja/cerámica machacada y tamizada.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-glo-p338-565","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"ex tertia parte","aparato":"ex tertia parte ] «en una tercera parte»; la formulación expresa una adición proporcional, pero no autoriza por sí sola a reconstruir una receta moderna única sin precisar el referente de la proporción. 32 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.5. Se conserva la dosificación transmitida: 3 partes de arena de cantera por 1 de cal; 2 de arena fluvial o marina por 1 de cal, con adición posible de una tercera parte de cerámica triturada y tamizada. La física de poros, calor, agua y pérdida de peso se explica históricamente, sin sustituirla por química moderna. APARATO COMPARATIVO [F] — II.5. Calx se obtiene por cocci","texto":"«en una tercera parte»; la formulación expresa una adición proporcional, pero no autoriza por sí sola a reconstruir una receta moderna única sin precisar el referente de la proporción. 32 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.5. Se conserva la dosificación transmitida: 3 partes de arena de cantera por 1 de cal; 2 de arena fluvial o marina por 1 de cal, con adición posible de una tercera parte de cerámica triturada y tamizada. La física de poros, calor, agua y pérdida de peso se explica históricamente, sin sustituirla por química moderna. APARATO COMPARATIVO [F] — II.5. Calx se obtiene por cocci","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-glo-p339-436","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"temperaturae","aparato":"temperaturae ] Aquí no significa «temperatura», sino proporción / dosificación correcta del mortero (temperatio).","texto":"Aquí no significa «temperatura», sino proporción / dosificación correcta del mortero (temperatio).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":339,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=339","libro":2,"orden":197},{"id":"V554-glo-p342-158","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"fistuloso","aparato":"fistuloso ] Correct (pierre poreuse, avec des « tubes » ou des trous). in tectoriis] in tectorio dans certaines variantes. [","texto":"Correct (pierre poreuse, avec des « tubes » ou des trous). in tectoriis] in tectorio dans certaines variantes. [","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","libro":2,"orden":197},{"id":"V554-glo-p342-1792","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"albo saxo aut silice","aparato":"albo saxo aut silice ] Vitruve prescrit de cuire la chaux à partir de pierre blanche ou de silex. L’identification minéralogique exacte de silex dans ce contexte appelle la prudence et ne doit pas être assimilée automatiquement au silex siliceux moderne. ²exfistuloso :pierredestructureporeuseoucavitaire.Vitruveladestineauxenduits ;lepassage ne suffit pas, à lui seul, à établir une classification moderne complète des chaux grasses et de leurs résistances. ³","texto":"Vitruve prescrit de cuire la chaux à partir de pierre blanche ou de silex. L’identification minéralogique exacte de silex dans ce contexte appelle la prudence et ne doit pas être assimilée automatiquement au silex siliceux moderne. ²exfistuloso :pierredestructureporeuseoucavitaire.Vitruveladestineauxenduits ;lepassage ne suffit pas, à lui seul, à établir une classification moderne complète des chaux grasses et de leurs résistances. ³","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","libro":2,"orden":197},{"id":"V554-glo-p342-2253","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"extincta","aparato":"extincta ] « éteinte ». Il s’agit de l’extinction de la chaux après cuisson. L’équivalence chimique moderne CaO →Ca(OH)₂ peut servir de glose comparative, mais elle n’appartient pas à l’explication de Vitruve. ⁵ duo harenae, una calcis : deux parts de sable pour une de chaux avec du sable fluvial ou marin. Vitruve donne le dosage sans attribuer explicitement la différence à l’angularité des grains.","texto":"« éteinte ». Il s’agit de l’extinction de la chaux après cuisson. L’équivalence chimique moderne CaO →Ca(OH)₂ peut servir de glose comparative, mais elle n’appartient pas à l’explication de Vitruve. ⁵ duo harenae, una calcis : deux parts de sable pour une de chaux avec du sable fluvial ou marin. Vitruve donne le dosage sans attribuer explicitement la différence à l’angularité des grains.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","libro":2,"orden":197},{"id":"V554-glo-p342-403","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"testam tunsam et succretam","aparato":"testam tunsam et succretam ] Très stable ; se réfère à des carreaux/ céramiques concassés et tamisés.","texto":"Très stable ; se réfère à des carreaux/ céramiques concassés et tamisés.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","libro":2,"orden":197},{"id":"V554-glo-p342-504","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"ex tertia parte","aparato":"ex tertia parte ] « pour une troisième part » ; la formule exprime une adjonction proportionnelle, mais ne suffit pas à reconstruire sans autre précision une recette moderne unique. 31 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.5. Le dosage transmis est conservé : 3 parts de sable de carrière pour 1 de chaux ; 2 de sable fluvial ou marin pour 1 de chaux, avec adjonction possible d’un tiers de terre cuite pilée et tamisée. La physique des pores, de la chaleur, de l’eau et de la perte de poids est expliquée historiquement sans être remplacée par la chimie moderne. APPARAT COMPARATIF [F] — II.5. Calx est obtenue par cui","texto":"« pour une troisième part » ; la formule exprime une adjonction proportionnelle, mais ne suffit pas à reconstruire sans autre précision une recette moderne unique. 31 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.5. Le dosage transmis est conservé : 3 parts de sable de carrière pour 1 de chaux ; 2 de sable fluvial ou marin pour 1 de chaux, avec adjonction possible d’un tiers de terre cuite pilée et tamisée. La physique des pores, de la chaleur, de l’eau et de la perte de poids est expliquée historiquement sans être remplacée par la chimie moderne. APPARAT COMPARATIF [F] — II.5. Calx est obtenue par cui","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","libro":2,"orden":197},{"id":"V554-glo-p343-310","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"temperaturae","aparato":"temperaturae ] Ici, cela ne signifie pas « température », mais la proportion /le dosage correct du mortier (temperatio).","texto":"Ici, cela ne signifie pas « température », mais la proportion /le dosage correct du mortier (temperatio).","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":343,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=343","libro":2,"orden":197},{"id":"V514-nota-136","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las proporciones transmitidas son una receta antigua y no una especificación normalizada contemporánea de mortero.","contexto":"1. Explicado lo relativo a los recursos de arena, entonces también ha de ponerse diligencia en la cal, para que se cueza de piedra blanca o de sílex; y la que sea de piedra densa y más dura será útil en la fábrica, y la de piedra porosa, en los revoques. Cuando esté apagada, mézclese entonces el mortero de modo que, si la arena es de cantera, se echen tres partes de arena y una de cal; y si es de río o marina, se ech","nota":"136","parrafo":2255,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":197},{"id":"V514-nota-137","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"fistuloso] Correcto (piedra porosa, con «tubos» o huecos).in tectoriis] in tectorio en algunas variantes.infundantur] Forma correcta (se echa/mezcla).fluviatica aut marina] lectura del texto establecido; se mantiene la coordinación de ambas procedencias.coiciantur] coiciantur / coniiciantur (grafía antigua aceptada).testam tunsam et succretam] Muy estable; se refiere a teja/cerámica machacada y tamizada.ex tertia parte] «en una tercera parte»; la formulación expresa una adición proporcional, pero no autoriza por sí sola a reconstruir una receta moderna única sin precisar el referente de la proporción.","contexto":"1. Explicado lo relativo a los recursos de arena, entonces también ha de ponerse diligencia en la cal, para que se cueza de piedra blanca o de sílex; y la que sea de piedra densa y más dura será útil en la fábrica, y la de piedra porosa, en los revoques. Cuando esté apagada, mézclese entonces el mortero de modo que, si la arena es de cantera, se echen tres partes de arena y una de cal; y si es de río o marina, se ech","nota":"137","parrafo":2255,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":197},{"id":"V554-nota-134","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Les proportions transmises constituent une recette antique et non une spécification normalisée contemporaine de mortier.","contexto":"1. Ce qui concerne les ressources en sable ayant été expliqué, il faut aussi apporter de la diligence à la chaux, pour qu’on la cuise de pierre blanche ou de silex ; celle qui sera faite d’une pierre dense et plus dure sera utile dans la maçonnerie, celle d’une pierre poreuse, dans les enduits. Lorsqu’elle sera éteinte, on mélangera alors le mortier de telle sorte que, si le sable est de carrière, on verse trois part","nota":"134","parrafo":2279,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":197},{"id":"V554-nota-135","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"fistuloso] Correct (pierre poreuse, avec des « tubes » ou des trous).in tectoriis] in tectorio dans certaines variantes.[infundantur] Forme correcte (il est versé/mélangé).coiciantur] coiciantur / coniciantur (ancienne orthographe acceptée).testam tunsam et succretam] Très stable ; se réfère à des carreaux/ céramiques concassés et tamisés.ex tertia parte] « pour une troisième part » ; la formule exprime une adjonction proportionnelle, mais ne suffit pas à reconstruire sans autre précision une recette moderne unique.","contexto":"1. Ce qui concerne les ressources en sable ayant été expliqué, il faut aussi apporter de la diligence à la chaux, pour qu’on la cuise de pierre blanche ou de silex ; celle qui sera faite d’une pierre dense et plus dure sera utile dans la maçonnerie, celle d’une pierre poreuse, dans les enduits. Lorsqu’elle sera éteinte, on mélangera alors le mortier de telle sorte que, si le sable est de carrière, on verse trois part","nota":"135","parrafo":2279,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":197},{"id":"V514-nota-138","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.5. Se conserva la dosificación transmitida: 3 partes de arena de cantera por 1 de cal; 2 de arena fluvial o marina por 1 de cal, con adición posible de una tercera parte de cerámica triturada y tamizada. La física de poros, calor, agua y pérdida de peso se explica históricamente, sin sustituirla por química moderna.APARATO COMPARATIVO [F] — II.5. Calx se obtiene por cocción de piedra blanca o silex; Vitruvio diferencia piedra densa para structura y piedra fistulosa para tectoria. Se conservan las proporciones antiguas de mezcla —arena de cantera frente a arena fluvial o marina— sin convertirlas silenciosamente en dosificaciones contemporáneas por masa.NOTA FÍSICO-QUÍMICA — CAL. La explicación vitruviana de pérdida y recuperación de virtutes se inscribe en la teoría antigua de los elementos. La edición puede explicar aparte calcinación, apagado y carbonatación, pero esas categorías modernas no se atribuyen a Vitruvio ni se usan para corregir su causalidad.","contexto":"3. (Por eso, el peso con que las piedras se echan en el horno no puede corresponder al que tienen cuando se sacan, sino que, al pesarlas, conservando el mismo volumen, se encuentra que, cocido su líquido, han perdido aproximadamente un tercio de su peso.) Así pues, cuando el líquido que hay en el cuerpo de esa piedra y el aire han sido quemados y arrebatados, y ha quedado en ella un calor residual latente, que antes ","nota":"138","parrafo":2258,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":199},{"id":"V554-nota-136","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.5. Le dosage transmis est conservé : 3 parts de sable de carrière pour 1 de chaux ; 2 de sable fluvial ou marin pour 1 de chaux, avec adjonction possible d’un tiers de terre cuite pilée et tamisée. La physique des pores, de la chaleur, de l’eau et de la perte de poids est expliquée historiquement sans être remplacée par la chimie moderne.APPARAT COMPARATIF [F] — II.5. Calx est obtenue par cuisson de pierre blanche ou de silex ; Vitruve distingue pierre dense pour structura et pierre fistuleuse pour tectoria. Les proportions antiques du mélange —sable de carrière contre sable fluvial ou marin— sont conservées sans devenir silencieusement des dosages contemporains en masse.NOTE PHYSICO-CHIMIQUE — CHAUX. L’explication vitruvienne de la perte et de la récupération des virtutes appartient à la théorie antique des éléments. L’édition peut expliquer séparément calcination, extinction et carbonatation, mais ces catégories modernes ne sont ni attribuées à Vitruve ni utilisées pour corriger sa causalité.","contexto":"3. (C’est pourquoi le poids avec lequel on jette les pierres dans le four ne peut correspondre à celui qu’elles ont lorsqu’on les en retire ; mais, lorsqu’on les pèse, tout en conservant le même volume, on trouve que, leur liquide ayant été chassé par la cuisson, elles ont perdu environ un tiers de leur poids.) Lors donc que le liquide qui est dans le corps de cette pierre et l’air ont été brûlés et arrachés, et qu’i","nota":"136","parrafo":2282,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":199},{"id":"V514-nota-139","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La propiedad hidráulica del pulvis está explícita en Vitruvio; la explicación química moderna de la reacción puzolánica pertenece al comentario, no a la traducción.","contexto":"1. Hay también un género de polvo que produce naturalmente cosas admirables. Nace en la región de Bayas, en los campos de los municipios que están en torno al monte Vesubio. Este, mezclado con cal y mampuestos, no solo da firmeza a los demás edificios, sino que también, cuando se construyen moles en el mar, se solidifica bajo el agua. Y esto parece suceder por esta razón: porque bajo estos montes hay tierras ardiente","nota":"139","parrafo":2272,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":200},{"id":"V514-nota-140","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las puzolanas son materiales silíceos o silicoaluminosos de origen volcánico que, mezclados con cal, fraguan en presencia de agua; son la base del opus caementicium romano.","contexto":"1. Hay también un género de polvo que produce naturalmente cosas admirables. Nace en la región de Bayas, en los campos de los municipios que están en torno al monte Vesubio. Este, mezclado con cal y mampuestos, no solo da firmeza a los demás edificios, sino que también, cuando se construyen moles en el mar, se solidifica bajo el agua. Y esto parece suceder por esta razón: porque bajo estos montes hay tierras ardiente","nota":"140","parrafo":2272,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":200},{"id":"V554-nota-137","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Les pouzzolanes sont des matériaux siliceux ou silico-alumineux d’origine volcanique qui, mêlés à la chaux, font prise en présence d’eau ; elles sont à la base de l’opus caementicium romain.","contexto":"1. Il y a aussi un genre de poudre qui produit naturellement des effets admirables. Elle naît dans la région de Baïes, dans les campagnes des municipes qui sont autour du mont Vésuve. Mêlée à la chaux et aux moellons, non seulement elle donne de la solidité aux autres édifices, mais encore, lorsqu’on construit des môles dans la mer, elle se solidifie sous l’eau. Cela semble se faire pour cette raison : sous ces monta","nota":"137","parrafo":2295,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":200},{"id":"V554-nota-138","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La propriété hydraulique du pulvis est explicitement affirmée par Vitruve ; l’explication chimique moderne de la réaction pouzzolanique relève du commentaire et non de la traduction.","contexto":"1. Il y a aussi un genre de poudre qui produit naturellement des effets admirables. Elle naît dans la région de Baïes, dans les campagnes des municipes qui sont autour du mont Vésuve. Mêlée à la chaux et aux moellons, non seulement elle donne de la solidité aux autres édifices, mais encore, lorsqu’on construit des môles dans la mer, elle se solidifie sous l’eau. Cela semble se faire pour cette raison : sous ces monta","nota":"138","parrafo":2295,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":200},{"id":"V514-nota-141","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Que existen fuegos en estos lugares puede indicarlo también lo siguiente: en los montes de los cumanos, junto a Bayas, hay cavidades excavadas para baños de sudor, en las que un vapor ardiente, nacido de las profundidades, atraviesa la tierra por la violencia del fuego, se abre paso por ella y brota en esos lugares, produciendo notables efectos en las sudationes. Se recuerda asimismo que antiguamente hubo intensos fuegos bajo el monte Vesubio y que desde allí las llamas se extendieron por los campos. Por ello, la materia que se llama spongia o pumex Pompeianus parece haber adquirido esa cualidad al ser transformada por el fuego a partir de otra clase de piedra.","contexto":"2. Y que hay ardores en estos lugares puede indicarlo también esto: que en los montes de Cumas y de Bayas hay lugares excavados para baños de sudor, en los que un vapor ardiente, naciendo desde lo profundo, perfora con la violencia del fuego esa tierra y, manando a través de ella, surge en estos lugares y produce así egregias utilidades para los baños de sudor. No menos se recuerda que antiguamente crecieron y abunda","nota":"141","parrafo":2275,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":201},{"id":"V554-nota-139","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"La présence de feux dans ces lieux peut encore être indiquée par le fait suivant : dans les montagnes des Cumains, près de Baïes, il existe des cavités creusées pour les bains de sudation, où une vapeur brûlante, née des profondeurs, traverse la terre sous l’effet de la violence du feu, s’y fraye un passage et jaillit en ces lieux, produisant des effets remarquables dans les sudationes. On rapporte également qu’autrefois d’intenses feux existaient sous le Vésuve et que des flammes s’étendaient de là sur les campagnes. C’est pourquoi la matière appelée spongia ou pumex Pompeianus paraît avoir acquis cette qualité après avoir été transformée par le feu à partir d’une autre espèce de pierre.","contexto":"2. Et qu’il y ait des ardeurs en ces lieux, cela aussi peut l’indiquer : dans les montagnes de Cumes et de Baïes, il y a des lieux creusés pour les étuves, où une vapeur brûlante, naissant du fond, perce par la violence du feu cette terre et, s’écoulant à travers elle, sort en ces lieux et produit ainsi de remarquables avantages pour les étuves. Non moins, on rapporte qu’anciennement les ardeurs crûrent et abondèrent","nota":"139","parrafo":2298,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":201},{"id":"V514-nota-142","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.6. Pulvis designa el material volcánico campano posteriormente denominado puzolana. Vitruvio afirma su capacidad de adquirir consistencia bajo el agua con cal y caementa; su explicación causal antigua se mantiene separada de la mineralogía contemporánea.","contexto":"5. En todos los lugares y regiones no nacen los mismos géneros de tierra ni de piedras, sino que algunos son terrosos, otros de sablón e igualmente de grava, en otros lugares arenosos, no menos de toba blanda, y, en general, en la variedad de las regiones hay en la tierra cualidades de género desemejante y desigual. Y esto puede considerarse sobre todo así: que, por donde el monte Apenino ciñe las regiones de Italia ","nota":"142","parrafo":2280,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":204},{"id":"V554-nota-140","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.6. Pulvis désigne le matériau volcanique campanien appelé plus tard pouzzolane. Vitruve affirme sa capacité à prendre sous l’eau avec chaux et caementa ; son explication causale antique est maintenue distincte de la minéralogie contemporaine.","contexto":"5. En tous lieux et régions ne naissent pas les mêmes genres de terre ni de pierres ; mais certaines sont terreuses, d’autres de sablon et de même de gravier, en d’autres lieux sableuses, non moins de tuf tendre, et, en général, il y a dans la terre, selon la variété des régions, des qualités de genre dissemblable et inégal. On peut le considérer surtout ainsi : là où l’Apennin ceint les régions de l’Italie et de l’É","nota":"140","parrafo":2303,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":204},{"id":"V514-T-p1103-52","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"inciso tras genere materiae","aparato":"inciso tras genere materiae ] inciso al final del parágrafo H","testimonios":{"H":"inciso al final del parágrafo"},"texto":"H = G (f. 21r): se restituye el inciso al final del parágrafo.","folios":["26r"],"sigla":["G","H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":205},{"id":"V514-T-p1108-93","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"inciso (est autem materiae el inciso al final del potestas …) tras genere parágrafo materiae pellicerent sua prudentia, pollicerentur suam ⟨qui, etiam⟩si … possent prudentiam, si … possunt, al final"},"texto":"Se restituye el orden transmitido (H, G); la transposición de Krohn era conjetura. H = G = vulgata; Rose imprime ese orden con correcciones propias. Se mantiene Krohn, con aparato completo.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":2,"orden":205},{"id":"V514-T-p1110-110","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"inciso al final del parágrafo pellicerent sua prudentia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"texto transmitido restituido Krohn mantenido (texto transmitido no construible) · Hvid = Gvid (≠ Krohn) Hvid = Gvid (≠ Krohn) · vulg. = H vulg. = H","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":2,"orden":205},{"id":"V554-T-p1112-249","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incise après genere materiae","aparato":"incise après genere materiae ] incise en fin de paragraphe H","testimonios":{"H":"incise en fin de paragraphe"},"texto":"H = G (f. 21r) : l’incise est rétablie en fin de paragraphe.","folios":["26r"],"sigla":["G","H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":205},{"id":"V554-T-p1117-290","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"incise (est autem materiae l’incise en fin de potestas …) après genere paragraphe materiae pellicerent sua prudentia, pollicerentur suam ⟨qui, etiam⟩si … possent prudentiam, si … possunt, à la fin"},"texto":"On restitue l’ordre transmis (H, G) ; la transposition de Krohn était conjecturale. H = G = vulgate ; Rose imprime cet ordre avec ses propres corrections. On garde Krohn, avec apparat complet.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":2,"orden":205},{"id":"V554-T-p1119-307","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"incise en fin de paragraphe pellicerent sua prudentia","aparato":"incise en fin de paragraphe pellicerent sua prudentia ] vulg. = H vulg. = H","testimonios":{"testimonio":"vulg. = H vulg. = H"},"texto":"texte transmis restitué Krohn gardé (texte transmis non construisible)","folios":[],"sigla":["H","Krohn","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":2,"orden":205},{"id":"V514-nota-143","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.6.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — II.6. «Est etiam genus pulveris quod efficit naturaliter res admirandas» introduce el material volcánico de la región de Bayas y del Vesubio. Su mezcla con cal y caementum, capaz de endurecer bajo el agua según Vitruvio, se conserva como observación técnica; «puzolana» se usa en comentario como término histórico/moderno de identificación, no como sustitución automática de pulvis.NOTA HISTÓRICO-GEOLÓGICA — PULVIS. El texto vincula las propiedades del material a calor subterráneo, toba, tierra, vapor y antiguos fuegos del área vesubiana. Esta etiología debe separarse de la explicación moderna de las reacciones hidráulicas de materiales volcánicos. Κατακεκαυμένη se conserva como topónimo/adjetivo griego de la región «quemada».","contexto":"6. Así pues, en los lugares donde los montes no son terrosos sino de toba blanda, la fuerza del fuego, saliendo por sus venas, la quema. Lo que es blando y tierno lo consume, y lo que es áspero lo deja. Así, como en Campania la tierra quemada produce ceniza, así en Etruria la toba blanda cocida produce carbunculus. Y ambas son egregias en las fábricas, pero unas tienen su virtud en los edificios terrestres, y otras t","nota":"143","parrafo":2282,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":205},{"id":"V554-nota-141","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.6.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — II.6. « Est etiam genus pulveris quod efficit naturaliter res admirandas » introduit le matériau volcanique de la région de Baïes et du Vésuve. Son mélange avec chaux et caementum, capable selon Vitruve de durcir sous l’eau, reste une observation technique ; « pouzzolane » appartient au commentaire historique/moderne et ne remplace pas automatiquement pulvis.NOTE HISTORIQUE ET GÉOLOGIQUE — PULVIS. Le texte relie les propriétés du matériau à la chaleur souterraine, au tuf, à la terre, aux vapeurs et aux anciens feux de la région vésuvienne. Cette étiologie reste distincte de l’explication moderne des réactions hydrauliques des matériaux volcaniques. Κατακεκαυμένη est conservé comme désignation grecque de la région « brûlée ».","contexto":"6. Donc, dans les lieux où les montagnes ne sont pas terreuses mais de tuf tendre, la force du feu, sortant par ses veines, le brûle. Ce qui est mou et tendre, elle le consume ; ce qui est âpre, elle le laisse. Ainsi, de même qu’en Campanie la terre brûlée produit de la cendre, de même en Étrurie le tuf tendre cuit produit le carbunculus. L’un et l’autre sont remarquables dans les maçonneries, mais l’un a sa vertu da","nota":"141","parrafo":2305,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":205},{"id":"V514-nota-145","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.7.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"orthostata, -ae] del gr. ὀρθοστάτης, «elemento que está en pie». En vocabulario constructivo designa un bloque o losa colocado verticalmente en la zona inferior del paramento. La nota conserva el tecnicismo y evita identificarlo sin más con el «poste» moderno.","contexto":"4. Quodsi qui noluerit in id vitium incidere, medio cavo servato secundum orthostatas intrinsecus ex rubro saxo quadrato aut ex testa aut ex silicibus ordinariis struat bipedales parietes, et cum his ansis ferreis et plumbo frontes vinctae sint. Ita enim non acervatim, sed ordine structum opus poterit esse sine vitio sempiternum, quod cubilia et coagmenta eorum inter se sedentia et iuncturis alligata non protrudent o","nota":"145","parrafo":2302,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":209},{"id":"V554-nota-143","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.7.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"orthostata, -ae] du gr. ὀρθοστάτης, « élément dressé ». Dans le vocabulaire de la construction, le terme désigne un bloc ou une dalle posés verticalement dans la partie inférieure du parement. La note conserve le terme technique et évite de l’identifier sans plus au « poteau » moderne.","contexto":"4. Quodsi qui noluerit in id vitium incidere, medio cavo servato secundum orthostatas intrinsecus ex rubro saxo quadrato aut ex testa aut ex silicibus ordinariis struat bipedales parietes, et cum his ansis ferreis et plumbo frontes vinctae sint. Ita enim non acervatim, sed ordine structum opus poterit esse sine vitio sempiternum, quod cubilia et coagmenta eorum inter se sedentia et iuncturis alligata non protrudent o","nota":"143","parrafo":2326,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":209},{"id":"V514-nota-144","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — II.7. Las lapidicinae producen quadrata saxa y caementa con virtutes diferentes. Vitruvio distingue piedras molles, temperatae y durae y discute su respuesta a heladas, intemperie y fuego. Los ejemplos Rubrae, Pallenses, Fidenates, Albanae, Tiburtinae, Amiterninae y Soractinae se conservan como clasificación técnico-geográfica antigua.NOTA DE CONSERVACIÓN — PIEDRA. La recomendación de extraer ciertas piedras con antelación y exponerlas para descartar las que se deterioren se explica como procedimiento empírico de selección. La edición no transforma las categorías molles/temperatae/durae en una clasificación petrográfica moderna sin análisis mineralógico.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.7. El capítulo de las canteras se coteja con Rose, Krohn y la edición Budé del Libro II. Se conserva la nomenclatura antigua de las lapidicinae y de los materiales regionales sin forzar identificaciones petrográficas modernas cuando el texto no las permite. La oposición entre piedras molles y durae se explica por trabajabilidad, exposición, hielo, salinidad y fuego; las afirmaciones sobre Ferento se mantienen como observaciones de Vitruvio, no como ensayos modernos de durabilidad.","contexto":"5. Así pues, puesto que la necesidad, por la cercanía, obliga a usar los recursos de las canteras de Saxa Rubra, de las de Palla y de las más próximas a la ciudad, si alguien quiere obrar sin defectos, habrá que prepararlo así. Cuando haya que edificar, extráiganse esas piedras dos años antes, no en invierno sino en verano, y permanezcan expuestas en lugares abiertos. Las que en esos dos años hayan sido dañadas al se","nota":"144","parrafo":2294,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":210},{"id":"V554-nota-142","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — II.7. Les lapidicinae fournissent quadrata saxa et caementa aux virtutes diverses. Vitruve distingue pierres molles, tempérées et dures et examine leur comportement au gel, aux intempéries et au feu. Rubrae, Pallenses, Fidenates, Albanae, Tiburtinae, Amiterninae et Soractinae restent une classification techno-géographique antique.NOTE DE CONSERVATION — PIERRE. La recommandation d’extraire certaines pierres à l’avance et de les exposer afin d’écarter celles qui se dégradent est expliquée comme procédure empirique de sélection. Molles/temperatae/durae ne deviennent pas une classification pétrographique moderne sans analyse minéralogique.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.7. Le chapitre des carrières est collationné avec Rose, Krohn et l’édition Budé du Livre II. La nomenclature antique des lapidicinae et des matériaux régionaux est conservée sans imposer d’identifications pétrographiques modernes lorsque le texte ne les autorise pas. L’opposition entre pierres molles et dures est expliquée par l’ouvrabilité, l’exposition, le gel, la salinité et le feu ; les remarques sur Ferentum restent des observations de Vitruve et non des essais modernes de durabilité.","contexto":"5. Puisque donc la nécessité, à cause de la proximité, contraint à user des ressources des carrières de Saxa Rubra, de Palla et de celles qui sont les plus proches de la Ville, si l’on veut ouvrer sans défauts, voici comment il faudra préparer les choses. Quand il faudra bâtir, on extraira ces pierres deux ans à l’avance, non en hiver mais en été, et elles resteront exposées dans des lieux découverts. Celles qui, pen","nota":"142","parrafo":2317,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":210},{"id":"V514-T-p1103-54","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.8.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[civibus ad requiescendum aetatis otio]","aparato":"[civibus ad requiescendum aetatis otio] ] presente H","testimonios":{"H":"presente"},"texto":"H transmite el inciso.","folios":["29r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":212},{"id":"V554-T-p1112-251","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.8.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[civibus ad requiescendum aetatis otio]","aparato":"[civibus ad requiescendum aetatis otio] ] présent H","testimonios":{"H":"présent"},"texto":"H transmet l’incise.","folios":["29r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":212},{"id":"V514-nota-147","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.8.20","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"He expuesto, según pude, lo relativo a los muros y a la diversidad general de sus materiales, con sus virtudes y defectos. Trataré ahora de las maderas, exponiendo cómo deben acopiarse para que en las obras no presenten vicios.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.8. El núcleo terminológico exige conservar opus reticulatum, opus incertum, isodomum, pseudisodomum y ἔμπλεκτον como tecnicismos. En II.8.5–7 el texto crítico transmite también διατόνους para las piezas que atraviesan y traban el espesor del muro.  Isodomum designa hiladas de igual altura; pseudisodomum, hiladas desiguales. El ἔμπλεκτον griego se explica por la relación entre paramentos, piezas longitudinales y trabazón del espesor, no simplemente como «relleno».NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — II.8. Vitruvio compara sistemas de fábrica atendiendo simultáneamente a apariencia, juntas, lechos, absorción de humedad, trabazón transversal y velocidad de ejecución. La lectura constructiva debe conservar la diferencia entre paramento, núcleo, cubilia, coagmenta y diatonoi; reducir todo a categorías modernas de «mampostería» u «hormigón» borra distinciones esenciales del pasaje.","contexto":"20. En cuanto a los tabiques de zarzo, quisiera en verdad que no se hubieran inventado; pues cuanto aprovechan por su rapidez y por la holgura del espacio, tanto mayor y más común calamidad son, porque están preparados como antorchas para los incendios. Por eso parece preferible el gasto de las fábricas de ladrillo cocido al peligro por la economía de los zarzos. Además, en los revoques, estos producen grietas por la","nota":"147","parrafo":2339,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":223},{"id":"V554-nota-145","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.8.20","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"J’ai exposé comme j’ai pu ce qui concerne les murs et la préparation, genre par genre, de leurs matériaux, avec leurs qualités et leurs défauts. Quant aux planchers et aux matériaux dont ils sont faits, je vais expliquer, en suivant ce que montre la nature des choses, comment il faut les assembler pour qu’ils ne faiblissent pas avec le temps.NOTE ECDOTIQUE ET CONSTRUCTIVE — II.8. Dans la description des appareils, terminologie transmise et reconstruction graphique restent distinctes. ἰσόδομον, ψευδισόδομον, ἔμπλεκτον et διάτονοι sont conservés comme termes techniques grecs accompagnés d’une explication fonctionnelle. Leur équivalence avec des catégories archéologiques modernes n’est proposée que lorsqu’elle est sûre et ne sert jamais à modifier le latin.NOTE ARCHITECTURALE [T] — II.8. Vitruve compare les maçonneries selon l’apparence, les joints, les lits, l’absorption de l’humidité, la liaison transversale et la rapidité d’exécution. La lecture constructive maintient la distinction entre parement, noyau, cubilia, coagmenta et diatonoi.","contexto":"20. Quant aux cloisons clayonnées, je voudrais qu’elles n’eussent jamais été inventées ; car autant elles servent par leur rapidité et l’espace qu’elles ménagent, autant elles sont une calamité plus grande et plus commune, parce qu’elles sont prêtes comme des torches pour les incendies. C’est pourquoi il semble préférable de faire la dépense des maçonneries de brique cuite que de courir le danger par l’économie des c","nota":"145","parrafo":2363,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":223},{"id":"V514-nota-146","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.8.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"isodomum / pseudoisodomum] del gr. ἰσόδομον / ψευδισόδομον. En el opus isodomum las hiladas mantienen una altura regular; en el pseudoisodomum alternan hiladas de alturas diferentes. La distinción es de aparejo y modulación de hiladas, no de naturaleza del material.","contexto":"5. Itaque non est contemnenda Graecorum structura; non enim utuntur e molli caemento structura polita, sed cum discesserunt a quadrato, ponunt de silice seu lapide duro ordinaria, et ita uti latericia struentes alligant eorum alternis coriis coagmenta, et sic maxime ad aeternitatem firmas perficiunt virtutes. Haec autem duobus generibus struuntur; ex his unum isodomum, alterum pseudisodomum appellatur.","nota":"146","parrafo":2308,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":226},{"id":"V554-nota-144","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.8.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"isodomum / pseudoisodomum] du gr. ἰσόδομον / ψευδισόδομον. Dans l’opus isodomum, les assises ont une hauteur régulière ; dans le pseudisodomum, des assises de hauteurs différentes alternent. La distinction porte sur l’appareil et la modulation des assises, non sur la nature du matériau.","contexto":"5. Itaque non est contemnenda Graecorum structura ; non enim utuntur e molli caemento structura polita, sed cum discesserunt a quadrato, ponunt de silice seu lapide duro ordinaria, et ita uti latericia struentes alligant eorum alternis coriis coagmenta, et sic maxime ad aeternitatem firmas perficiunt virtutes. Haec autem duobus generibus struuntur ; ex his unum isodomum, alterum pseudisodomum appellatur.","nota":"144","parrafo":2332,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":226},{"id":"V514-T-p1103-53","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.8.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex reliqua summa ⟨pro rata⟩ parte","aparato":"ex reliqua summa ⟨pro rata⟩ parte ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["28v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1103,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1103","libro":2,"orden":229},{"id":"V554-T-p1112-250","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.8.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex reliqua summa ⟨pro rata⟩ parte","aparato":"ex reliqua summa ⟨pro rata⟩ parte ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["28v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1112","libro":2,"orden":229},{"id":"V514-glo-p1057-1016","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.9.16","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Colonia","aparato":"Colonia ] Böhlau, 1999. — Estudio de referencia sobre la recepción medieval y los manuscritos. Senseney, John R.","texto":"Böhlau, 1999. — Estudio de referencia sobre la recepción medieval y los manuscritos. Senseney, John R.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1057,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1057","libro":2,"orden":238},{"id":"V514-nota-150","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.9.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.9. El capítulo sobre maderas conserva la explicación fisiológica antigua de humedad, calor, aire y componente terrestre. Se mantiene Favonius como referencia estacional y se evita traducir las propiedades de abies, quercus, ulmus, populus, cupressus, pinus, alnus y larix mediante equivalencias mecánicas modernas que el latín no formula. Las recomendaciones de tala, secado y uso se presentan como tecnología constructiva antigua, distinguiendo observación empírica de explicación causal.NOTA FILOLÓGICO-CONSTRUCTIVA — II.9. Materies se traduce según contexto como madera de construcción, no simplemente «materia». La explicación de la tala estacional y del secado se conserva en su marco fisiológico antiguo. Abies, quercus, aesculus, robur, ulmus, populus, salix, tilia, vitex, cupressus, pinus, alnus y larix se controlan como nombres de maderas/especies, evitando equivalencias botánicas excesivamente seguras donde la identificación antigua sea discutida.NOTA HISTÓRICO-TÉCNICA [T] — LARIX. El relato sobre Larignum y la resistencia del larix al fuego se conserva como exemplum transmitido por Vitruvio. La edición distingue la observación material del episodio narrativo y no convierte la resistencia relativa de la madera en una afirmación moderna de incombustibilidad.","contexto":"17. Y estos árboles tienen hojas semejantes a las del pino; su madera es larga y manejable para la carpintería interior no menos que la sappinea, y tiene una resina líquida del color de la miel ática, que también cura a los tísicos. He expuesto, de cada género, con qué propiedades parecen haber sido compuestos por la naturaleza y con qué principios se engendran. Sigue el examen de por qué el abeto que en la ciudad se","nota":"150","parrafo":2387,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":239},{"id":"V554-nota-148","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.9.17","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.9. Le chapitre sur les bois conserve l’explication physiologique antique fondée sur l’humidité, la chaleur, l’air et la composante terrestre. Favonius est maintenu comme repère saisonnier ; les propriétés des différentes essences ne sont pas traduites par des équivalences mécaniques modernes absentes du latin. Les prescriptions d’abattage, de séchage et d’emploi sont présentées comme technologie constructive antique.NOTE TECHNIQUE [T] — MATERIES. Materies signifie ici notamment « bois de construction », et non « matière » au sens abstrait. La série des essences relie structure interne imaginée, comportement à la charge ou à l’humidité et usages architecturaux.NOTE PHILOLOGIQUE ET CONSTRUCTIVE — II.9. Materies est rendu selon le contexte par bois de construction, non par le simple « matière ». L’abattage saisonnier et le séchage restent expliqués dans leur cadre physiologique antique. Abies, quercus, aesculus, robur, ulmus, populus, salix, tilia, vitex, cupressus, pinus, alnus et larix sont contrôlés comme noms de bois/essences, sans imposer une identification botanique trop assurée lorsque l’usage antique est discuté.NOTE HISTORIQUE ET TECHNIQUE — LARIX. Le récit de Larignum et de la résistance du larix au feu est conservé comme exemplum transmis par Vitruve. L’édition distingue observation matérielle et épisode narratif et ne transforme pas une résistance relative du bois en affirmation moderne d’incombustibilité.","contexto":"17. Ces arbres ont des feuilles semblables à celles du pin ; leur bois est long et maniable pour la menuiserie intérieure non moins que la sappinea, et il a une résine liquide de la couleur du miel attique, qui guérit aussi les phtisiques. J’ai exposé, pour chaque genre, de quelles propriétés il semble avoir été composé par la nature et selon quels principes il est engendré. Suit l’examen de la raison pour laquelle l","nota":"148","parrafo":2407,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":239},{"id":"V514-nota-148","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.9.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Conviene talar así: practíquese un corte en el árbol hasta la mitad de la médula y déjese en pie, para que por aquella herida escurra y destile el humor. De este modo se evacúa por el árbol el jugo superfluo e inútil, y la madera, así desecada, no se pudre, sino que dura largo tiempo. Cuando haya destilado todo el humor y esté seca, derríbese: estará entonces en óptimas condiciones de uso.","contexto":"3. Y conviene cortarla de modo que se corte el grosor del árbol hasta el centro de la médula, y se deje así, para que por ese corte se seque el jugo goteando. Así, el líquido inútil que hay en ellos, saliendo por la albura, no permitirá que se estanque en ella el humor corrompido ni que se corrompa la homogeneidad de la madera. Entonces, cuando el árbol esté seco y sin goteo, derríbese, y así será óptimo en el uso.","nota":"148","parrafo":2361,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":241},{"id":"V554-nota-146","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.9.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"L’abattage doit en outre être conduit de la manière suivante : on entaillera le tronc jusqu’au milieu de la moelle, puis on le laissera sur pied afin que la sève s’écoule goutte à goutte et que le bois se dessèche progressivement. Ainsi, le liquide superflu contenu à l’intérieur pourra s’évacuer à travers l’aubier sans stagner, se corrompre et altérer la qualité du matériau. Lorsque l’arbre sera sec et ne laissera plus couler de sève, on l’abattra entièrement ; le bois sera alors, selon Vitruve, dans les meilleures conditions d’emploi.","contexto":"3. Et il faut le couper de telle sorte qu’on entaille l’épaisseur de l’arbre jusqu’au milieu de la moelle et qu’on le laisse ainsi, afin que par cette entaille le suc sèche en s’écoulant goutte à goutte. Ainsi le liquide inutile qui est en eux, s’écoulant par l’aubier, ne laissera pas la sanie y croupir ni l’homogénéité du bois se corrompre. Alors, lorsque l’arbre sera sec et sans gouttes, on l’abattra, et il sera ai","nota":"146","parrafo":2381,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":241},{"id":"V514-nota-149","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.9.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las distintas especies poseen propiedades diferentes: el roble, el olmo, el álamo, el ciprés, el abeto y las demás maderas particularmente aptas para la construcción no producen los mismos efectos. El roble no se comporta como el abeto, ni el ciprés como el olmo. Vitruvio explica estas diferencias mediante la diversa proporción de los principios elementales que, según su física, constituyen cada especie.","contexto":"5. Y estos tienen virtudes diferentes y desemejantes entre sí, como el roble, el olmo, el álamo, el ciprés, el abeto y los demás que son más idóneos en los edificios. Pues no puede el roble lo que el abeto, ni el ciprés lo que el olmo, ni los demás tienen por naturaleza las mismas semejanzas entre sí, sino que cada género, dispuesto según las propiedades de sus principios, presta en las obras efectos de distinto géne","nota":"149","parrafo":2363,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":243},{"id":"V554-nota-147","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.9.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Les différentes essences possèdent des propriétés distinctes : le chêne, l’orme, le peuplier, le cyprès, le sapin et les autres bois particulièrement propres à la construction ne produisent pas les mêmes effets. Le chêne ne se comporte pas comme le sapin, ni le cyprès comme l’orme. Vitruve rend compte de ces différences par la proportion variable des principes élémentaires qui, selon sa physique, constituent chaque espèce.","contexto":"5. Et ceux-ci ont des vertus différentes et dissemblables entre elles, comme le rouvre, l’orme, le peuplier, le cyprès, le sapin et les autres qui sont les plus propres aux édifices. Car le rouvre ne peut ce que peut le sapin, ni le cyprès ce que peut l’orme, et les autres n’ont pas non plus par nature les mêmes ressemblances entre eux, mais chaque genre, constitué selon les propriétés de ses principes, rend dans les","nota":"147","parrafo":2383,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":243},{"id":"V297-glo-p379-1259","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"purpuratos","aparato":"purpuratos ] Technical term from the Macedonian court and the Hellenistic kingdoms (philoi or diadochos) that designated the high dignitaries, ministers, and generals of the king's utmost confidence, who possessed the privilege of wearing robes dyed royal purple. The popular medieval translation confused the adjective with \"purple-colored letters.\" — 3.","texto":"Technical term from the Macedonian court and the Hellenistic kingdoms (philoi or diadochos) that designated the high dignitaries, ministers, and generals of the king's utmost confidence, who possessed the privilege of wearing robes dyed royal purple. The popular medieval translation confused the adjective with \"purple-colored letters.\" — 3.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":379,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=379","libro":2,"orden":248},{"id":"V297-glo-p380-1720","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"cum Alexander rerum potiretur","aparato":"cum Alexander rerum potiretur ] Historical and political setting. The expression rerum potiri (to exercise absolute power) places the action at the height of Alexander the Great's campaigns in the East (c. 332–331 BCE). Vitruvius uses this prologue not only as an entertaining element, but as a metaphor for patronage and the relationship between absolute political power and the design of state architecture. • primos ordines et purpuratos /","texto":"Historical and political setting. The expression rerum potiri (to exercise absolute power) places the action at the height of Alexander the Great's campaigns in the East (c. 332–331 BCE). Vitruvius uses this prologue not only as an entertaining element, but as a metaphor for patronage and the relationship between absolute political power and the design of state architecture. • primos ordines et purpuratos /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":380,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=380","libro":2,"orden":248},{"id":"V297-glo-p381-1072","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Contra tribunal regis ius dicentis","aparato":"Contra tribunal regis ius dicentis ] The climax of political audacity. Dinocrates interrupts the monarch's most sacred and solemn public act: the administration of justice (ius dicere). By bursting into the forum or military camp with the appearance of a living mythological hero, he unsettles the royal security and inevitably forces Alexander's direct attention, breaking through the filter of secretaries and generals. II.Pr.1 Vitruvius opens his second book with the famous image of Dinocrates of Macedon, an architect who, faced with the indolence and delaying tactics of the royal courtiers (purpurati) in presenting him to Alexand","texto":"The climax of political audacity. Dinocrates interrupts the monarch's most sacred and solemn public act: the administration of justice (ius dicere). By bursting into the forum or military camp with the appearance of a living mythological hero, he unsettles the royal security and inevitably forces Alexander's direct attention, breaking through the filter of secretaries and generals. II.Pr.1 Vitruvius opens his second book with the famous image of Dinocrates of Macedon, an architect who, faced with the indolence and delaying tactics of the royal courtiers (purpurati) in presenting him to Alexand","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","libro":2,"orden":248},{"id":"V297-glo-p381-173","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oleo corpus perunxit","aparato":"oleo corpus perunxit ] Vitruvius highlights the athletic physique of the Macedonian architect. By anointing himself with oil (oleo perunxit), Dinocrates adopts the aesthetic and heroic practices of the athletes of the Greek gymnasiums, highlighting his musculature under the sunlight to impress the audience and Alexander himself, who was a fervent admirer of classical physical beauty. • populea fronde / pelle leonina /","texto":"Vitruvius highlights the athletic physique of the Macedonian architect. By anointing himself with oil (oleo perunxit), Dinocrates adopts the aesthetic and heroic practices of the athletes of the Greek gymnasiums, highlighting his musculature under the sunlight to impress the audience and Alexander himself, who was a fervent admirer of classical physical beauty. • populea fronde / pelle leonina /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","libro":2,"orden":248},{"id":"V297-glo-p381-594","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"clavam tenens","aparato":"clavam tenens ] Analysis of the iconographic staging (Theatrical Performance). Dinocrates does not disguise himself arbitrarily; he executes a careful visual assimilation with Hercules (Heracles), the quintessential civilizing hero. The elements are unequivocal sacred attributes: the Nemean lion skin (pelle leonina) used as a cloak, the club (clava), and the crown of white poplar leaves (populea frons), a tree consecrated to Hercules after his descent into the Underworld. •","texto":"Analysis of the iconographic staging (Theatrical Performance). Dinocrates does not disguise himself arbitrarily; he executes a careful visual assimilation with Hercules (Heracles), the quintessential civilizing hero. The elements are unequivocal sacred attributes: the Nemean lion skin (pelle leonina) used as a cloak, the club (clava), and the crown of white poplar leaves (populea frons), a tree consecrated to Hercules after his descent into the Underworld. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","libro":2,"orden":248},{"id":"V514-glo-p301-1436","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"contra tribunal regis ius dicentis","aparato":"contra tribunal regis ius dicentis ] Dinócrates se presenta ante el lugar donde el rey impartía justicia. El gesto le permite ser visto directamente por Alejandro; el texto no afirma que violara un dispositivo de seguridad ni que interrumpiera deliberadamente un rito político. II, praef. 2 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) Novitas populum cum avertisset: novitas expresa la extrañeza o novedad que desvía la atención de la multitud hacia Dinócrates. El efecto narrativo es inmediato: el rey lo ve y le permite acercarse. cogitationes et formas: puede traducirse de manera prudente como «ideas y diseños/formas». El pas","texto":"Dinócrates se presenta ante el lugar donde el rey impartía justicia. El gesto le permite ser visto directamente por Alejandro; el texto no afirma que violara un dispositivo de seguridad ni que interrumpiera deliberadamente un rito político. II, praef. 2 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) Novitas populum cum avertisset: novitas expresa la extrañeza o novedad que desvía la atención de la multitud hacia Dinócrates. El efecto narrativo es inmediato: el rey lo ve y le permite acercarse. cogitationes et formas: puede traducirse de manera prudente como «ideas y diseños/formas». El pas","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","libro":2,"orden":248},{"id":"V514-glo-p301-552","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"ludi","aparato":"ludi ] Dinócrates intenta primero acceder al rey mediante cartas de recomendación y miembros destacados de la corte; al considerar que la presentación se retrasa excesivamente, opta por una estrategia directa. El texto no permite reconstruir una crítica general a una «burocracia» cortesana. naturae muneribus confisus /","texto":"Dinócrates intenta primero acceder al rey mediante cartas de recomendación y miembros destacados de la corte; al considerar que la presentación se retrasa excesivamente, opta por una estrategia directa. El texto no permite reconstruir una crítica general a una «burocracia» cortesana. naturae muneribus confisus /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","libro":2,"orden":248},{"id":"V514-glo-p301-872","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oleo corpus perunxit","aparato":"oleo corpus perunxit ] Vitruvio subraya la estatura, el aspecto y la dignidad física de Dinócrates. La unción con aceite forma parte de la puesta en escena corporal descritaporelautor;noesnecesarioatribuirleunaintenciónestéticamásprecisadelaquepermite el relato. populea fronde / pelle leonina / clavam tenens:lapieldeleónylamazaevocanconclaridadla iconografía de Heracles. La corona de álamo completa la apariencia extraordinaria descrita por Vitruvio. La nota se limita a esta alusión visual y evita reconstruir una ceremonia o programa simbólico no explicitado.","texto":"Vitruvio subraya la estatura, el aspecto y la dignidad física de Dinócrates. La unción con aceite forma parte de la puesta en escena corporal descritaporelautor;noesnecesarioatribuirleunaintenciónestéticamásprecisadelaquepermite el relato. populea fronde / pelle leonina / clavam tenens:lapieldeleónylamazaevocanconclaridadla iconografía de Heracles. La corona de álamo completa la apariencia extraordinaria descrita por Vitruvio. La nota se limita a esta alusión visual y evita reconstruir una ceremonia o programa simbólico no explicitado.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","libro":2,"orden":248},{"id":"V554-glo-p303-1245","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"oleo corpus perunxit","aparato":"oleo corpus perunxit ] Vitruve souligne la taille, l’apparence et la dignité corporelle de Dinocrate. L’onction d’huile appartient à la mise en scène décrite par le récit ; il n’est pas nécessaire de lui attribuer une intention esthétique plus précise. populea fronde / pelle leonina / clavam tenens : la peau de lion et la massue évoquent clairement l’iconographie d’Héraclès. La couronne de peuplier complète l’apparence extraordinaire décrite par Vitruve. La note s’en tient à cette évocation visuelle.","texto":"Vitruve souligne la taille, l’apparence et la dignité corporelle de Dinocrate. L’onction d’huile appartient à la mise en scène décrite par le récit ; il n’est pas nécessaire de lui attribuer une intention esthétique plus précise. populea fronde / pelle leonina / clavam tenens : la peau de lion et la massue évoquent clairement l’iconographie d’Héraclès. La couronne de peuplier complète l’apparence extraordinaire décrite par Vitruve. La note s’en tient à cette évocation visuelle.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","libro":2,"orden":248},{"id":"V554-glo-p303-1751","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"contra tribunal regis ius dicentis","aparato":"contra tribunal regis ius dicentis ] Dinocrate se présente devant le lieu où le roi rend la justice. Le geste lui permet d’être directement remarqué par Alexandre ; le texte ne dit pas qu’il ait violé un dispositif de sécurité ou interrompu un rite politique. II, praef. 2 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) Novitas populum cum avertisset : novitas exprime l’étrangeté ou la nouveauté qui détourne l’attention de la foule vers Dinocrate. L’effet narratif est immédiat : le roi le voit et l’autorise à s’approcher. cogitationes et formas : traduction prudente par « idées et dessins/formes ». Le passage ne permet pas de dé","texto":"Dinocrate se présente devant le lieu où le roi rend la justice. Le geste lui permet d’être directement remarqué par Alexandre ; le texte ne dit pas qu’il ait violé un dispositif de sécurité ou interrompu un rite politique. II, praef. 2 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) Novitas populum cum avertisset : novitas exprime l’étrangeté ou la nouveauté qui détourne l’attention de la foule vers Dinocrate. L’effet narratif est immédiat : le roi le voit et l’autorise à s’approcher. cogitationes et formas : traduction prudente par « idées et dessins/formes ». Le passage ne permet pas de dé","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","libro":2,"orden":248},{"id":"V554-glo-p303-929","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus por lema y sección","lociPosibles":[],"lema":"ludi","aparato":"ludi ] Dinocrate tente d’abord d’accéder au roi par des lettres de recommandation et des membres importants de la cour ; jugeant que la présentation tarde trop, il choisit une stratégie directe. Le texte ne suffit pas à reconstruire une critique générale d’une « bureaucratie » de cour. naturae muneribus confisus /","texto":"Dinocrate tente d’abord d’accéder au roi par des lettres de recommandation et des membres importants de la cour ; jugeant que la présentation tarde trop, il choisit une stratégie directe. Le texte ne suffit pas à reconstruire une critique générale d’une « bureaucratie » de cour. naturae muneribus confisus /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema-y-seccion","gradoRotulo":"locus por lema y sección","pagina":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","libro":2,"orden":248},{"id":"V297-nota-132","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Dinocrates (Δεινοκράτης; transmitted forms Dinocrates and Deinochares) was a Greek architect contemporary with Alexander the Great. Vitruvius devotes the preface to Book II (2.pref.1–4) to him, recounting how he presented himself to the king and proposed carving Mount Athos into a colossal statue, with a city in its left hand and, in its right, a basin collecting the mountain’s waters and discharging them into the sea. Alexander rejected the project after asking about land capable of feeding the city, but retained its author. Tradition attributes to Dinocrates the plan of Alexandria, founded in 331 BC, and its orthogonal Hippodamian layout. His identification with the Chirocrates mentioned by Strabo remains disputed, as do the attribution of Hephaestion’s funeral pyre at Babylon and of work on the temple of Artemis at Ephesus. In Vitruvius the episode serves an argumentative purpose: it contrasts princely favor with professional competence alone and introduces the author’s vindication of his own position.","contexto":"II.Pr.1 Dinocrates the architect, trusting in his ideas and ingenuity, left Macedonia for the army while Alexander was in power, eager to win the king’s favor. He brought letters from relatives and friends at home to the leading officers and courtiers, hoping to gain easier access. They received him kindly, and he asked to be brought before Alexander as soon as possible. Although they promised to do so, they delayed ","nota":"132","parrafo":2589,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V297-nota-36","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"A club is a mace, cudgel, or club, usually made of wood, that increases in diameter from its handle to its end and which, since ancient times, has been used as a melee or contact weapon. The club, along with the lion skin, are attributes of Heracles (or Hercules) in Western art. In Buddhism, it is the weapon of the Dvarapalas. In the hands of Vishnu, it symbolizes primordial knowledge, and with Kali, it represents the power of time, which destroys all that opposes it.","contexto":"II.Pr.1 Dinocrates the architect, trusting in his ideas and ingenuity, left Macedonia for the army while Alexander was in power, eager to win the king’s favor. He brought letters from relatives and friends at home to the leading officers and courtiers, hoping to gain easier access. They received him kindly, and he asked to be brought before Alexander as soon as possible. Although they promised to do so, they delayed ","nota":"36","parrafo":414,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V297-nota-37","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"In Greek mythographical tradition Athos personifies the mountain of that name. The genealogies of personified mountains vary between sources and are not essential to the architectural interpretation of Vitruvius’s narrative.","contexto":"II.Pr.1 Dinocrates the architect, trusting in his ideas and ingenuity, left Macedonia for the army while Alexander was in power, eager to win the king’s favor. He brought letters from relatives and friends at home to the leading officers and courtiers, hoping to gain easier access. They received him kindly, and he asked to be brought before Alexander as soon as possible. Although they promised to do so, they delayed ","nota":"37","parrafo":414,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V514-nota-23","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"La maza, junto con la piel de león, es uno de los atributos iconográficos habituales de Heracles/Hércules.","contexto":"II.Pr.1–2 El arquitecto Dinócrates, confiando en sus ideas y en su destreza, partió de Macedonia hacia el ejército cuando Alejandro ejercía el poder, deseoso de obtener la recomendación real. Llevó cartas de parientes y amigos para los jefes y dignatarios de la corte, a fin de facilitar su acceso; recibido cortésmente, pidió que lo presentaran cuanto antes a Alejandro. Como demoraban el encuentro esperando una ocasió","nota":"23","parrafo":559,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V514-nota-24","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Athos es, en la tradición mitográfica griega, una personificación asociada al monte homónimo. Las genealogías de las montañas personificadas varían según las fuentes y no son necesarias para la interpretación arquitectónica del pasaje.","contexto":"II.Pr.1–2 El arquitecto Dinócrates, confiando en sus ideas y en su destreza, partió de Macedonia hacia el ejército cuando Alejandro ejercía el poder, deseoso de obtener la recomendación real. Llevó cartas de parientes y amigos para los jefes y dignatarios de la corte, a fin de facilitar su acceso; recibido cortésmente, pidió que lo presentaran cuanto antes a Alejandro. Como demoraban el encuentro esperando una ocasió","nota":"24","parrafo":559,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V554-nota-25","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"La massue, avec la peau du lion, constitue l’un des attributs iconographiques habituels d’Héraclès/Hercule.","contexto":"II.Pr.1–2 L’architecte Dinocrate, confiant dans ses conceptions et son habileté, quitta la Macédoine pour rejoindre l’armée au temps où Alexandre détenait le pouvoir, désireux d’obtenir la faveur royale. Il emporta de son pays des lettres de parents et d’amis destinées aux principaux chefs et dignitaires de la cour afin de faciliter son accès ; reçu avec courtoisie, il demanda à être présenté au plus tôt à Alexandre.","nota":"25","parrafo":562,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V554-nota-26","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.1","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Athos est, dans la tradition mythographique grecque, une personnification associée au mont homonyme. Les généalogies des montagnes personnifiées varient selon les sources et ne sont pas nécessaires à l’interprétation architecturale du passage.","contexto":"II.Pr.1–2 L’architecte Dinocrate, confiant dans ses conceptions et son habileté, quitta la Macédoine pour rejoindre l’armée au temps où Alexandre détenait le pouvoir, désireux d’obtenir la faveur royale. Il emporta de son pays des lettres de parents et d’amis destinées aux principaux chefs et dignitaires de la cour afin de faciliter son accès ; reçu avec courtoisie, il demanda à être présenté au plus tôt à Alexandre.","nota":"26","parrafo":562,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":248},{"id":"V297-glo-p381-2290","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"At ille","aparato":"At ille ] «Dinocrates», inquit, «architectus Macedo, qui ad te cogitationes et formas adfero dignas tuae 369","texto":"«Dinocrates», inquit, «architectus Macedo, qui ad te cogitationes et formas adfero dignas tuae 369","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","libro":2,"orden":249},{"id":"V297-glo-p382-794","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Athon montem","aparato":"Athon montem ] Greek accusative of the toponym Athos (the peninsula and calcareous mountain area located in Chalkidiki, north of Greece). The manuscript tradition maintains the original Hellenistic declension adopted by Vitruvius. Academic translation II.Pr.2 When that striking novelty diverted the attention of the crowd, Alexander fixed his eyes on him. Filled with admiration, he ordered that a path be cleared for him to approach and questioned him about his identity. He replied: “I am Dinocrates, a Macedonian architect, and I have come to present to you ideas and graphic designs (forms) worthy of your subl","texto":"Greek accusative of the toponym Athos (the peninsula and calcareous mountain area located in Chalkidiki, north of Greece). The manuscript tradition maintains the original Hellenistic declension adopted by Vitruvius. Academic translation II.Pr.2 When that striking novelty diverted the attention of the crowd, Alexander fixed his eyes on him. Filled with admiration, he ordered that a path be cleared for him to approach and questioned him about his identity. He replied: “I am Dinocrates, a Macedonian architect, and I have come to present to you ideas and graphic designs (forms) worthy of your subl","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":382,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=382","libro":2,"orden":249},{"id":"V297-glo-p383-171","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Novitas populum cum avertisset","aparato":"Novitas populum cum avertisset ] Dinocrates's astute performance has an immediate effect. The term novitas (the eccentricity or strangeness of the spectacle) breaks the monotony of the royal court. In Greco-Roman culture, attracting the attention of the crowd (populus) was the indispensable first step to capture the interest of the monarch, who operated under the gaze of the public. •","texto":"Dinocrates's astute performance has an immediate effect. The term novitas (the eccentricity or strangeness of the spectacle) breaks the monotony of the royal court. In Greco-Roman culture, attracting the attention of the crowd (populus) was the indispensable first step to capture the interest of the monarch, who operated under the gaze of the public. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","libro":2,"orden":249},{"id":"V297-glo-p383-558","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Cogitationes et formas","aparato":"Cogitationes et formas ] Vitruvius employs a key conceptual binomial in his own architectural theory. Cogitationes represent the theoretical ideas or mental conception of the design, while forms refer to the models, plans, or tangible perspective representations that the architect brought with him to visually persuade the king. •","texto":"Vitruvius employs a key conceptual binomial in his own architectural theory. Cogitationes represent the theoretical ideas or mental conception of the design, while forms refer to the models, plans, or tangible perspective representations that the architect brought with him to visually persuade the king. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","libro":2,"orden":249},{"id":"V297-nota-133","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.2","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"The Athos project is discussed on the basis of Vitruvius’s account. The parallel ancient testimonies are not identical and should not be merged into a single biography of Dinocrates without indicating their differences.","contexto":"II.Pr.2 The unusual sight drew the crowd’s attention, and Alexander saw him. Astonished, he ordered room to be made for him to approach and asked who he was. “Dinocrates,” he replied, “a Macedonian architect, bringing you ideas and designs worthy of your glory. I have designed Mount Athos in the form of a male statue: in its left hand I have represented the walls of a very large city, and in its right a patera, a rit","nota":"133","parrafo":2604,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":249},{"id":"V297-glo-p385-1788","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"frumentaria ratione","aparato":"frumentaria ratione ] A technical expression of Roman administration and economy (linked to the annona and grain supply). Vitruvius projects this Roman concept onto the logistical mindset of Alexander the Great to assess the viability of the new polis. — 2.","texto":"A technical expression of Roman administration and economy (linked to the annona and grain supply). Vitruvius projects this Roman concept onto the logistical mindset of Alexander the Great to assess the viability of the new polis. — 2.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":385,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=385","libro":2,"orden":250},{"id":"V297-glo-p385-2045","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"transmarinis subvectionibus","aparato":"transmarinis subvectionibus ] A term that defines heavy logistical transport by sea. The popular and imprecise translation of the medieval period often rendered it anachronistically as \"transoceanic 134Frumentaria ratio concerns the capacity to supply the population with grain. The comparison with an infant deprived of milk turns territorial food supply into a criterion for the viability of a city. 373","texto":"A term that defines heavy logistical transport by sea. The popular and imprecise translation of the medieval period often rendered it anachronistically as \"transoceanic 134Frumentaria ratio concerns the capacity to supply the population with grain. The comparison with an infant deprived of milk turns territorial food supply into a criterion for the viability of a city. 373","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":385,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=385","libro":2,"orden":250},{"id":"V297-glo-p386-1772","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"frumentaria ratione","aparato":"frumentaria ratione ] This passage introduces the fundamental concept of the hinterland or surrounding agricultural territory. Alexander the Great demonstrates that urbanism is not a purely aesthetic discipline, but a science of survival. A city cannot exist in a geographical vacuum; it requires an immediate agricultural territory capable of generating surplus grain to feed the non-producing urban population (artisans, soldiers, bureaucrats). • transmarinis subvectionibus /","texto":"This passage introduces the fundamental concept of the hinterland or surrounding agricultural territory. Alexander the Great demonstrates that urbanism is not a purely aesthetic discipline, but a science of survival. A city cannot exist in a geographical vacuum; it requires an immediate agricultural territory capable of generating surplus grain to feed the non-producing urban population (artisans, soldiers, bureaucrats). • transmarinis subvectionibus /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":386,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=386","libro":2,"orden":250},{"id":"V297-glo-p386-2250","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"locum inprobandum","aparato":"locum inprobandum ] The danger of external dependence. Relying exclusively on maritime supplies 374","texto":"The danger of external dependence. Relying exclusively on maritime supplies 374","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":386,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=386","libro":2,"orden":250},{"id":"V297-glo-p387-889","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"teque volo esse mecum","aparato":"teque volo esse mecum ] The lucidity of Alexander's patronage. The king demonstrates the ability to separate the architect's technical talent from the geographical infeasibility of his initial project. By retaining Dinocrates in his service (quod tua opera sum usurus), Alexander secures for his court a brilliant designer with large-scale thinking, to whom he will later entrust a task where formal genius and ideal geographical conditions will coincide: the founding of Alexandria in Egypt. II.Pr.3 The outcome of the meeting between the monarch and the architect offers a lesson in economic geography and territorial prag","texto":"The lucidity of Alexander's patronage. The king demonstrates the ability to separate the architect's technical talent from the geographical infeasibility of his initial project. By retaining Dinocrates in his service (quod tua opera sum usurus), Alexander secures for his court a brilliant designer with large-scale thinking, to whom he will later entrust a task where formal genius and ideal geographical conditions will coincide: the founding of Alexandria in Egypt. II.Pr.3 The outcome of the meeting between the monarch and the architect offers a lesson in economic geography and territorial prag","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":387,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=387","libro":2,"orden":250},{"id":"V514-glo-p300-1834","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"transmarinis subvectionibus","aparato":"transmarinis subvectionibus ] Alejandro pregunta si existen campos capaces de sostener la ciudad mediante abastecimiento cerealístico. Al saber que dependería de transportes marítimos, juzga inadecuado el lugar. La nota no convierte frumentaria ratio en una institución romana específica ni atribuye al pasaje riesgos militares que no se mencionan. 6 Alexandriam constituere: dentro del relato de Vitruvio, Alejandro ordena a Dinócrates establecer Alejandría al reconocer un puerto naturalmente protegido, un buen emporium, campos cerealistas y las ventajas del Nilo. La participación exacta de Dinócrates en la planificación hist","texto":"Alejandro pregunta si existen campos capaces de sostener la ciudad mediante abastecimiento cerealístico. Al saber que dependería de transportes marítimos, juzga inadecuado el lugar. La nota no convierte frumentaria ratio en una institución romana específica ni atribuye al pasaje riesgos militares que no se mencionan. 6 Alexandriam constituere: dentro del relato de Vitruvio, Alejandro ordena a Dinócrates establecer Alejandría al reconocer un puerto naturalmente protegido, un buen emporium, campos cerealistas y las ventajas del Nilo. La participación exacta de Dinócrates en la planificación hist","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":300,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=300","libro":2,"orden":250},{"id":"V554-glo-p302-1874","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"transmarinis subvectionibus","aparato":"transmarinis subvectionibus ] Alexandre demande s’il existe des champs capables de soutenir la ville par un approvisionnement en grain. Apprenant qu’elle dépendrait de transports maritimes, il juge le site inadéquat. La note n’assimile pas frumentaria ratio à une institution romaine déterminée et n’ajoute pas de scénarios militaires absents du passage. 6 Alexandriam constituere : dans le récit de Vitruve, Alexandre ordonne à Dinocrate d’établir Alexandrie après avoir reconnu un port naturellement protégé, un bon emporium, des terres céréalières et les avantages du Nil. La participation historique exacte de Dinocrate à la p","texto":"Alexandre demande s’il existe des champs capables de soutenir la ville par un approvisionnement en grain. Apprenant qu’elle dépendrait de transports maritimes, il juge le site inadéquat. La note n’assimile pas frumentaria ratio à une institution romaine déterminée et n’ajoute pas de scénarios militaires absents du passage. 6 Alexandriam constituere : dans le récit de Vitruve, Alexandre ordonne à Dinocrate d’établir Alexandrie après avoir reconnu un port naturellement protégé, un bon emporium, des terres céréalières et les avantages du Nil. La participation historique exacte de Dinocrate à la p","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=302","libro":2,"orden":250},{"id":"V297-nota-134","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Frumentaria ratio concerns the capacity to supply the population with grain. The comparison with an infant deprived of milk turns territorial food supply into a criterion for the viability of a city.","contexto":"II.Pr.3 Delighted by the account of the design, Alexander immediately asked whether there was farmland nearby capable of supplying the city with grain. Learning that it could be sustained only by supplies brought from overseas, he said: “Dinocrates, I appreciate the excellence of your design and take pleasure in it, but anyone who founded a colony there would, I see, be criticized for his judgment. Just as a newborn ","nota":"134","parrafo":2626,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":250},{"id":"V514-nota-22","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Frumentaria ratio alude a la capacidad de abastecer de grano a la población. La comparación con una criatura privada de leche convierte el abastecimiento territorial en argumento de viabilidad urbana.","contexto":"II.Pr.3–4 Delectatus Alexander ratione formae statim quaesiit, si essent agri circa, qui possent frumentaria ratione eam civitatem tueri. Cum invenisset non posse nisi transmarinis subvectionibus: «Dinocrates», inquit, «attendo egregiam formae compositionem et ea delector, sed animadverto, si qui deduxerit eo loci coloniam, fore ut iudicium eius vituperetur. Ut enim natus infans sine nutricis lacte non potest ali neq","nota":"22","parrafo":556,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":250},{"id":"V554-nota-24","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.3","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Frumentaria ratio renvoie à la capacité d’approvisionner la population en grain. La comparaison avec un être privé de lait transforme l’approvisionnement territorial en argument de viabilité urbaine.","contexto":"II.Pr.3–4 Delectatus Alexander ratione formae statim quaesiit, si essent agri circa, qui possent frumentaria ratione eam civitatem tueri. Cum invenisset non posse nisi transmarinis subvectionibus: « Dinocrates », inquit, « attendo egregiam formae compositionem et ea delector, sed animadverto, si qui deduxerit eo loci coloniam, fore ut iudicium eius vituperetur. Ut enim natus infans sine nutricis lacte non potest ali ","nota":"24","parrafo":559,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":2,"orden":250},{"id":"V297-glo-p388-1075","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Alexandriam constituere","aparato":"Alexandriam constituere ] Refers to the founding of Alexandria in the Nile Delta (c. 331 BCE). Historiography confirms that Dinocrates of Macedon acted as the director of the urban layout and chief engineer (architectus) of the new city, applying a rigorous orthogonal or Hippodamian plan. — 2.","texto":"Refers to the founding of Alexandria in the Nile Delta (c. 331 BCE). Historiography confirms that Dinocrates of Macedon acted as the director of the urban layout and chief engineer (architectus) of the new city, applying a rigorous orthogonal or Hippodamian plan. — 2.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":388,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=388","libro":2,"orden":251},{"id":"V297-glo-p389-1064","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"emporium egregium","aparato":"emporium egregium ] Vitruvius summarizes the geostrategic reasons that made Alexandria the metropolis of the eastern Mediterranean. Unlike the unfeasible project of Mount Athos (analyzed in II.Pr.3), the Egyptian site met the optimal conditions of urban science: natural naval protection against the island of Pharos, commercial connectivity (emporium) and an inexhaustible agricultural basin fed by the silt of the Nile. • Fields... grain fields /","texto":"Vitruvius summarizes the geostrategic reasons that made Alexandria the metropolis of the eastern Mediterranean. Unlike the unfeasible project of Mount Athos (analyzed in II.Pr.3), the Egyptian site met the optimal conditions of urban science: natural naval protection against the island of Pharos, commercial connectivity (emporium) and an inexhaustible agricultural basin fed by the silt of the Nile. • Fields... grain fields /","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":389,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=389","libro":2,"orden":251},{"id":"V297-glo-p389-1960","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"a facie dignitateque corporis","aparato":"a facie dignitateque corporis ] Vitruvius closes the Hellenistic anecdote by insisting that the trigger for Dinocrates' success was not initially his technical portfolio, but his spectacular physical stature and his mastery of political theatricality. This observation serves as a springboard to introduce his personal manifesto. 377","texto":"Vitruvius closes the Hellenistic anecdote by insisting that the trigger for Dinocrates' success was not initially his technical portfolio, but his spectacular physical stature and his mastery of political theatricality. This observation serves as a springboard to introduce his personal manifesto. 377","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":389,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=389","libro":2,"orden":251},{"id":"V297-glo-p390-534","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Per auxilia scientiae scriptaque","aparato":"Per auxilia scientiae scriptaque ] The thesis of Vitruvius's treatise. The author proposes to Emperor Augustus a new model of patronage based not on the immediate visual appeal of megalomaniacal projects, but on the solidity of scientific knowledge and the written codification of the laws of architecture. His ten books are, therefore, his own \"lion's skin\" and his \"club\": the intellectual instruments with which he aspires to earn immortality and the commendation (commendatio) of the sovereign of Rome. II.Pr.4 The prologue concludes by linking Dinocrates' definitive success with the founding of Alexandria, a site that, unlike Mo","texto":"The thesis of Vitruvius's treatise. The author proposes to Emperor Augustus a new model of patronage based not on the immediate visual appeal of megalomaniacal projects, but on the solidity of scientific knowledge and the written codification of the laws of architecture. His ten books are, therefore, his own \"lion's skin\" and his \"club\": the intellectual instruments with which he aspires to earn immortality and the commendation (commendatio) of the sovereign of Rome. II.Pr.4 The prologue concludes by linking Dinocrates' definitive success with the founding of Alexandria, a site that, unlike Mo","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":390,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=390","libro":2,"orden":251},{"id":"V297-glo-p390-90","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"valetudo detraxit vires","aparato":"valetudo detraxit vires ] The Autobiographical Turn and the Rhetoric of Physical Decline. Vitruvius presents himself to Augustus as the exact opposite of Dinocrates: an old man (aetas), marked by illness (valetudo) and devoid of visual appeal or athletic prowess. This confession does not seek compassion, but rather operates under a classical literary convention: the devaluation of the body to extol the imperishable value of the intellect. •","texto":"The Autobiographical Turn and the Rhetoric of Physical Decline. Vitruvius presents himself to Augustus as the exact opposite of Dinocrates: an old man (aetas), marked by illness (valetudo) and devoid of visual appeal or athletic prowess. This confession does not seek compassion, but rather operates under a classical literary convention: the devaluation of the body to extol the imperishable value of the intellect. •","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":390,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=390","libro":2,"orden":251},{"id":"V514-glo-p302-1657","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"emporium egregium","aparato":"emporium egregium ] Vitruvio enumera las ventajas que, en su relato, distinguen el emplazamiento egipcio del proyecto del Athos: puerto protegido, actividad comercial, tierras cerealistas y el Nilo. La nota no extrapola de esta enumeración una descripción completa del sistema portuario alejandrino. campos… frumentarios / Nili magnas utilitates: el texto contrapone la insuficiencia alimentaria del Athos con la abundancia agrícola y las ventajas fluviales de Egipto. Se evita traducir esta oposición mediante conceptos modernos como «soberanía alimentaria».","texto":"Vitruvio enumera las ventajas que, en su relato, distinguen el emplazamiento egipcio del proyecto del Athos: puerto protegido, actividad comercial, tierras cerealistas y el Nilo. La nota no extrapola de esta enumeración una descripción completa del sistema portuario alejandrino. campos… frumentarios / Nili magnas utilitates: el texto contrapone la insuficiencia alimentaria del Athos con la abundancia agrícola y las ventajas fluviales de Egipto. Se evita traducir esta oposición mediante conceptos modernos como «soberanía alimentaria».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","libro":2,"orden":251},{"id":"V514-glo-p302-2216","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"a facie dignitateque corporis","aparato":"a facie dignitateque corporis ] Vitruvio atribuye expresamente parte del ascenso de Dinócrates a su apariencia y dignidad corporal. La observación prepara el contraste autobiográfico que sigue. Mihi autem… faciem deformavit aetas,","texto":"Vitruvio atribuye expresamente parte del ascenso de Dinócrates a su apariencia y dignidad corporal. La observación prepara el contraste autobiográfico que sigue. Mihi autem… faciem deformavit aetas,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","libro":2,"orden":251},{"id":"V514-glo-p302-2446","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"valetudo detraxit vires","aparato":"valetudo detraxit vires ] Vitruvio contrapone su propiaestatura,edadysaludalosdonesfísicosdeDinócrates.Puedeleersecomorecursoretóricode autorrepresentación,peroeltextonopermitereconstruirsuedadnidiagnosticarunaenfermedad concreta.","texto":"Vitruvio contrapone su propiaestatura,edadysaludalosdonesfísicosdeDinócrates.Puedeleersecomorecursoretóricode autorrepresentación,peroeltextonopermitereconstruirsuedadnidiagnosticarunaenfermedad concreta.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","libro":2,"orden":251},{"id":"V514-glo-p302-2676","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per auxilia scientiae scriptaque","aparato":"per auxilia scientiae scriptaque ] Vitruvio declara que espera alcanzar la recomendación mediante el conocimiento y sus escritos. Esa oposición con los «dones naturales» de Dinócrates es suficiente para explicar la estructura retórica del prefacio; no es necesario convertir los diez libros","texto":"Vitruvio declara que espera alcanzar la recomendación mediante el conocimiento y sus escritos. Esa oposición con los «dones naturales» de Dinócrates es suficiente para explicar la estructura retórica del prefacio; no es necesario convertir los diez libros","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","libro":2,"orden":251},{"id":"V554-glo-p304-1697","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"emporium egregium","aparato":"emporium egregium ] Vitruve énumère les avantages qui, dans son récit, distinguent le site égyptien du projet de l’Athos : port protégé, échanges commerciaux, terres céréalières et Nil. La note n’extrapole pas cette liste en description complète du système portuaire alexandrin. campos… frumentarios / Nili magnas utilitates : le texte oppose l’insuffisance alimentaire de l’Athos à l’abondance agricole et aux avantages fluviaux de l’Égypte. On évite de traduire cette opposition au moyen du concept moderne de « souveraineté alimentaire ».","texto":"Vitruve énumère les avantages qui, dans son récit, distinguent le site égyptien du projet de l’Athos : port protégé, échanges commerciaux, terres céréalières et Nil. La note n’extrapole pas cette liste en description complète du système portuaire alexandrin. campos… frumentarios / Nili magnas utilitates : le texte oppose l’insuffisance alimentaire de l’Athos à l’abondance agricole et aux avantages fluviaux de l’Égypte. On évite de traduire cette opposition au moyen du concept moderne de « souveraineté alimentaire ».","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","libro":2,"orden":251},{"id":"V554-glo-p304-2239","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"a facie dignitateque corporis","aparato":"a facie dignitateque corporis ] Vitruve attribue explicitement une part de la renommée de Dinocrate à son apparence et à la dignité de sa personne. Cette remarque prépare le contraste autobiographique qui suit. Mihi autem… faciem deformavit aetas,","texto":"Vitruve attribue explicitement une part de la renommée de Dinocrate à son apparence et à la dignité de sa personne. Cette remarque prépare le contraste autobiographique qui suit. Mihi autem… faciem deformavit aetas,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","libro":2,"orden":251},{"id":"V554-glo-p304-2487","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"valetudo detraxit vires","aparato":"valetudo detraxit vires ] Vitruve oppose sa propre stature, son âge et sa santé aux dons physiques de Dinocrate. On peut lire cette opposition comme une stratégie d’autoreprésentation, mais le passage ne permet ni d’établir son âge exact ni de diagnostiquer une maladie.","texto":"Vitruve oppose sa propre stature, son âge et sa santé aux dons physiques de Dinocrate. On peut lire cette opposition comme une stratégie d’autoreprésentation, mais le passage ne permet ni d’établir son âge exact ni de diagnostiquer une maladie.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","libro":2,"orden":251},{"id":"V554-glo-p304-2758","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"2.praef.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"per auxilia scientiae scriptaque","aparato":"per auxilia scientiae scriptaque ] Vitruve déclare espérer parvenir à la recommandation grâce au savoir et à ses écrits. Cette opposition avec les dons naturels de Dinocrate suffit à expliquer la","texto":"Vitruve déclare espérer parvenir à la recommandation grâce au savoir et à ses écrits. Cette opposition avec les dons naturels de Dinocrate suffit à expliquer la","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","libro":2,"orden":251},{"id":"V514-nota-154","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Locus classicus de la inscripción del cuerpo humano en figuras geométricas (homo ad circulum et ad quadratum). De este pasaje y del precedente (3.1.2) deriva el célebre dibujo de Leonardo da Vinci (h. 1490, Gallerie dell’Accademia, Venecia). Leonardo centra el círculo en el ombligo y el cuadrado en el pubis: Vitruvio solo fija en el ombligo el centro del círculo y no exige que ambas figuras sean concéntricas. Cf. 3.1.2–3 y Plinio, Nat. 7.77 sobre la simetría del cuerpo.","contexto":"3. Del mismo modo, los miembros de los templos deben tener, de cada una de sus partes a la suma total de la magnitud del conjunto, una correspondencia de conmensuración sumamente adecuada. Asimismo, el centro medio del cuerpo es naturalmente el ombligo. Pues, si un hombre se tiende boca arriba con las manos y los pies extendidos y se coloca el centro del compás en su ombligo, al trazar el círculo, la línea tocará los","nota":"154","parrafo":2432,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":255},{"id":"V514-nota-155","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítica [F] — III.1.3. El texto de Krohn transmite «item corporis centrum medium naturaliter est umbilicus. namque si homo conlocatus fuerit supinus…». No existe, por tanto, fundamento para considerar namque una corrupción o una dittografía. El pasaje describe sucesivamente la relación del cuerpo con una circunferencia cuyo centro se sitúa en el ombligo y la igualdad entre la altura corporal y la extensión de los brazos, que permite compararlo con un cuadrado. La recepción renacentista —y, de manera eminente, el dibujo de Leonardo da Vinci conocido modernamente como Hombre de Vitruvio— pertenece a la historia de la recepción y debe distinguirse del establecimiento del texto latino.Nota comparativa [F] — III.1.2–3. Vitruvio parte del homo bene figuratus como término de comparación para la conmensuración arquitectónica. El texto latino no contiene la fórmula homo ad circulum et quadratum: se trata de una designación historiográfica posterior. Tampoco afirma que círculo y cuadrado compartan necesariamente un mismo centro geométrico. El ombligo es centro de la circunferencia descrita por los miembros extendidos; la comparación con el cuadrado procede, en cambio, de la igualdad entre altura y envergadura.","contexto":"3. Del mismo modo, los miembros de los templos deben tener, de cada una de sus partes a la suma total de la magnitud del conjunto, una correspondencia de conmensuración sumamente adecuada. Asimismo, el centro medio del cuerpo es naturalmente el ombligo. Pues, si un hombre se tiende boca arriba con las manos y los pies extendidos y se coloca el centro del compás en su ombligo, al trazar el círculo, la línea tocará los","nota":"155","parrafo":2432,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":255},{"id":"V554-nota-152","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Le lieu classique de l’inscription du corps humain en figures géométriques (homo ad circulum et ad quadratum). De ce passage et du précédent (3.1.2) découle le célèbre dessin de Léonard de Vinci (vers 1490, Gallerie dell’Accademia, Venise). Léonard centre le cercle sur le nombril et le carré sur le pubis : Vitruve ne fixe au nombril que le centre du cercle et n’exige pas que les deux figures soient concentriques. Cf. 3.1.2–3 et Pline l’Ancien, Histoire naturelle 7.77 sur la symétrie du corps.","contexto":"3. De même, les membres des temples doivent avoir, de chacune de leurs parties à la somme totale de la grandeur de l’ensemble, une correspondance de commensuration parfaitement convenable. De même, le centre du corps est naturellement le nombril. En effet, si un homme est couché sur le dos, les mains et les pieds étendus, et qu’on place la pointe du compas sur son nombril, en traçant le cercle, la ligne touchera les ","nota":"152","parrafo":2440,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":255},{"id":"V554-nota-153","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique [F] — III.1.3. Le texte transmis et l’édition de Krohn donnent bien « item corporis centrum medium naturaliter est umbilicus. namque si homo conlocatus fuerit supinus… ». Il n’y a donc pas lieu de présenter namque comme une corruption ou une dittographie. Le passage décrit successivement la relation du corps à une circonférence centrée sur l’ombilic puis l’égalité de sa hauteur et de l’envergure des bras, permettant la comparaison avec le carré. Sa réception renaissante, notamment le dessin de Léonard de Vinci couramment appelé Homme de Vitruve, relève de l’histoire de la réception et doit être distinguée de l’établissement du texte latin.Note comparative [F] — III.1.2–3. Vitruve prend l’homo bene figuratus comme terme de comparaison pour la commensurabilité architecturale. Le texte latin ne contient pas la formule homo ad circulum et quadratum : il s’agit d’une désignation historiographique postérieure. Il n’affirme pas davantage que le cercle et le carré possèdent nécessairement le même centre géométrique. L’ombilic est le centre de la circonférence décrite par les membres étendus ; la comparaison avec le carré procède, quant à elle, de l’égalité entre la hauteur du corps et l’envergure des bras.","contexto":"3. De même, les membres des temples doivent avoir, de chacune de leurs parties à la somme totale de la grandeur de l’ensemble, une correspondance de commensuration parfaitement convenable. De même, le centre du corps est naturellement le nombril. En effet, si un homme est couché sur le dos, les mains et les pieds étendus, et qu’on place la pointe du compas sur son nombril, en traçant le cercle, la ligne touchera les ","nota":"153","parrafo":2440,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":255},{"id":"V514-Tp-p1148-46","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨quod eorum⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 10v) · et laudes et culpae] et laudes sculpte E, es decir, s(et) culpae con la s soldada","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":3,"orden":256},{"id":"V554-Tp-p1157-167","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨quod eorum⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 10v) · et laudes et culpae] et laudes sculpte E, c’est-à-dire s(et) culpae avec le s soudé","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":3,"orden":256},{"id":"V514-nota-156","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota — Lib. 3.1.2–3. El canon de proporciones del cuerpo (rostro 1/10, cabeza 1/8, pie 1/6…) y la doble inscripción del homo bene figuratus en el círculo —con centro en el ombligo— y en el cuadrado fundan la analogía entre el cuerpo humano y el templo. Sobre su fortuna, de Leonardo a Le Corbusier, véase el estudio preliminar «Vitruvio hoy».","contexto":"4. Así pues, si la naturaleza compuso el cuerpo del hombre de modo que sus miembros respondan con proporciones a su figura total, con razón parecen haber establecido los antiguos que también en la realización de las obras los miembros singulares tuvieran una exacta conmensuración respecto de la apariencia total de la figura. Por eso, al transmitir en todas las obras sus órdenes, lo hicieron sobre todo en los templos ","nota":"156","parrafo":2435,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":256},{"id":"V554-nota-154","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — Livre 3.1.2–3. Le canon des proportions du corps (visage 1/10, tête 1/8, pied 1/6 …) et la double inscription « homo bene figuratus » dans le cercle — centré sur le nombril — et dans le carré établissent l’analogie entre le corps humain et le temple. Sur son évolution, de Léonard de Vinci à Le Corbusier, voir l’étude préliminaire « Vitruve aujourd’hui ».","contexto":"4. Si donc la nature a composé le corps de l’homme de sorte que ses membres répondent par des proportions à sa figure totale, c’est avec raison que les anciens semblent avoir établi que, dans l’exécution des ouvrages aussi, les membres singuliers eussent une exacte commensuration par rapport à l’apparence totale de la figure. C’est pourquoi, en transmettant dans tous les ouvrages leurs ordonnances, ils le firent surt","nota":"154","parrafo":2443,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":256},{"id":"V514-Tp-p1148-47","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[ab palmo pes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por E · ⟨X⟩] om. E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":3,"orden":257},{"id":"V554-Tp-p1157-168","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[ab palmo pes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par E · ⟨X⟩] om. E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":3,"orden":257},{"id":"V514-nota-157","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítica [F] — III.1.6. La digresión sobre el seis y las razones numéricas se conserva en el texto de Krohn. Esta edición no la calificará de interpolación o pasaje apócrifo sin documentar expresamente una decisión del aparato crítico de la edición que se cite. La terminología combina fracciones latinas y vocabulario griego de razón proporcional; por ello se mantienen los términos griegos cuando una equivalencia moderna única resultaría reductora.","contexto":"6. Los matemáticos, en cambio, disputando en sentido contrario, dijeron que el número perfecto es el que se llama seis, porque este número tiene divisiones que, según sus principios, convienen con el número seis así: uno es su sextante; dos, su triente; tres, su semis; cuatro, su bes, que llaman δίμοιρον; cinco, su quintario, que llaman πεντάμοιρον; y seis, el número perfecto. Cuando crece hacia el doble, añadido un ","nota":"157","parrafo":2438,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":258},{"id":"V554-nota-155","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique [F] — III.1.6. La digression sur le nombre six et les rapports numériques est conservée dans le texte de Krohn. La présente édition ne la qualifiera ni d’interpolation ni de passage apocryphe sans documenter explicitement une décision de l’apparat critique de l’édition invoquée. Le vocabulaire associe les fractions latines et les termes grecs du rapport proportionnel ; les formes grecques sont donc conservées lorsque toute équivalence moderne unique serait réductrice.","contexto":"6. Les mathématiciens, en revanche, disputant en sens contraire, ont dit que le nombre parfait est celui qu’on appelle six, parce que ce nombre a des divisions qui, selon leurs principes, conviennent au nombre six ainsi : un en est le sextans ; deux, le triens ; trois, le semis ; quatre, le bes, qu’ils appellent δίμοιρον ; cinq, le quintarius, qu’ils appellent πεντάμοιρον ; et six, le nombre parfait. Lorsqu’il croît ","nota":"155","parrafo":2446,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":258},{"id":"V514-Tp-p1148-48","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨altitudo, veteribus columnis basis scapi elata⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 11r), que lee corporis sexies altitudinis terminavit","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":3,"orden":259},{"id":"V554-Tp-p1157-169","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨altitudo, veteribus columnis basis scapi elata⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 11r), qui lit corporis sexies altitudinis terminavit","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":3,"orden":259},{"id":"V514-nota-158","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"No menos lo confirma el que el pie sea la sexta parte de la altura del hombre: como la estatura del cuerpo se determina precisamente por seis veces la longitud del pie, tuvieron por perfecto ese número; y advirtieron que el codo consta de seis palmos, esto es, de veinticuatro dedos. De ahí parece que las ciudades griegas obraron de este modo: así como el codo es de seis palmos, en la dracma —moneda que empleaban— acuñaron seis monedas de bronce, del tipo de los ases, que llaman óbolos, y, como cuartos de óbolo, las que unos llaman dicalcos y otros tricalcos, correspondientes a los veinticuatro dedos de la dracma.","contexto":"7. No menos también, porque el pie del hombre es la sexta parte de su altura (así también, a partir de que la altura del cuerpo se completa con el número de los pies, los antiguos, en las columnas, determinaron la altura del fuste, con su basa, en seis veces), lo establecieron como perfecto, y advirtieron que el codo consta de seis palmos y de veinticuatro dedos. Por ello parece también que las ciudades de los griego","nota":"158","parrafo":2441,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":259},{"id":"V554-nota-156","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruve rapporte en outre le nombre six au corps : puisque le pied représente un sixième de la hauteur humaine, la stature s’exprime par six pieds. Il observe également que la coudée comprend six paumes, soit vingt-quatre doigts. À partir de cette analogie, il établit un rapprochement avec les systèmes monétaires grecs : la drachme se divise en six oboles et, dans ses subdivisions inférieures, en vingt-quatre parties mises analogiquement en relation avec les doigts. Cette correspondance appartient à l’argument numérique et métrologique de Vitruve ; elle ne doit pas être présentée comme une dérivation historique démontrée des systèmes monétaires.","contexto":"7. Non moins aussi, parce que le pied de l’homme est la sixième partie de sa hauteur (de même, du fait que la hauteur du corps se complète par le nombre des pieds, les anciens, dans les colonnes, ont fixé la hauteur du fût, avec sa base, à six fois), ils l’ont établi comme parfait, et ont remarqué que la coudée se compose de six palmes et de vingt-quatre doigts. De là vient aussi, semble-t-il, que les cités grecques,","nota":"156","parrafo":2449,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":259},{"id":"V514-Tp-p1148-49","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨perfectum⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":3,"orden":260},{"id":"V554-Tp-p1157-170","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨perfectum⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":3,"orden":260},{"id":"V554-nota-157","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — Livre 3.1.7–8. Vitruve établit les mesures à partir du corps : le pied (16 doigts = 4 paumes), la coudée (24 doigts = 6 paumes), et les relie aux systèmes monétaires — la drachme grecque divisée en six oboles, le denier romain de seize ânes —. La commensurabilité de ces unités soutient la doctrine de la symétrie.","contexto":"8. Les nôtres, en revanche, adoptèrent d’abord l’ancien nombre parfait et établirent dans le denier dix as de bronze, et c’est pourquoi la composition du nom conserve jusqu’à aujourd’hui celui de denier. Et à son quart, parce qu’il résultait de deux as et d’un troisième à moitié, ils donnèrent le nom de sesterce. Mais ensuite, lorsqu’ils remarquèrent que les deux nombres étaient parfaits, six et dix, ils les réuniren","nota":"157","parrafo":2450,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":260},{"id":"V514-nota-159","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.1.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO ECDÓTICO [F] — III.1. El pasaje del homo bene figuratus se controla fracción por fracción: facies, palma, pes, cubitus, pectus y altura total. La igualdad entre altura y envergadura y las construcciones del círculo y del cuadrado se mantienen según lo explícito del texto. Toda geometrización adicional se identifica como reconstrucción.NOTA FILOLÓGICA — SYMMETRIA / PROPORTIO / ANALOGIA. En este capítulo, «proporción» no debe absorber symmetria. Se conserva la diferencia funcional entre relación de una parte, conmensuración de miembros y razón común. En español se evita alternar arbitrariamente «simetría», «proporción» y «modulación» cuando el latín cambia de término.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — III.1.1–9. Symmetria, proportio, commodulatio y ἀναλογία no se reducen a sinónimos modernos. Proportio designa una relación mensurable de partes; symmetria, la conmensuración ordenada de los miembros entre sí y con el todo; commodulatio subraya la referencia común a un módulo. En III.1.3 el texto transmitido sitúa el centro del círculo corporal en el ombligo, mientras la relación con el cuadrado se construye a partir de la igualdad entre altura y envergadura. La edición conserva la secuencia del seis y del diez como historia antigua del número y de la medida, sin atribuirle una teoría matemática universal ajena al pasaje.","contexto":"9. Así pues, si se acepta que el número se halló a partir de las articulaciones del hombre y que la correspondencia de conmensuración según una parte determinada se hace desde los miembros separados hacia la apariencia total del cuerpo, queda que admiremos a quienes, estableciendo también los templos de los dioses inmortales, ordenaron los miembros de las obras de modo que sus distribuciones, separadas y en conjunto,","nota":"159","parrafo":2444,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":261},{"id":"V554-nota-158","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.1.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT ECDOTIQUE [F] — III.1. Le passage de l’homo bene figuratus est contrôlé fraction par fraction : facies, palma, pes, cubitus, pectus et hauteur totale. L’égalité hauteur–envergure et les constructions du cercle et du carré restent limitées à ce que le texte explicite. Toute géométrisation supplémentaire est signalée comme reconstruction.NOTE PHILOLOGIQUE — SYMMETRIA / PROPORTIO / ANALOGIA. Dans ce chapitre, « proportion » ne doit pas absorber symmetria. La distinction fonctionnelle entre rapport d’une partie, commensurabilité des membres et raison commune est maintenue. Le français évite d’alterner arbitrairement « symétrie », « proportion » et « modulation » lorsque le latin change de terme.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — III.1.1–9. Symmetria, proportio, commodulatio et ἀναλογία ne se réduisent pas à des synonymes modernes. Proportio désigne un rapport mesurable des parties ; symmetria, la commensurabilité ordonnée des membres entre eux et avec le tout ; commodulatio souligne leur référence commune à un module. En III.1.3, le texte transmis place le centre du cercle corporel au nombril, tandis que la relation au carré est construite à partir de l’égalité entre hauteur et envergure. L’édition conserve la séquence du six et du dix comme histoire antique du nombre et de la mesure, sans lui attribuer une théorie mathématique universelle étrangère au passage.","contexto":"9. Si donc l’on admet que le nombre a été trouvé à partir des articulations de l’homme et que la correspondance de commensuration selon une partie déterminée se fait des membres séparés vers l’apparence totale du corps, il reste que nous admirions ceux qui, établissant aussi les temples des dieux immortels, ont ordonné les membres des ouvrages de telle sorte que leurs répartitions, séparées et d’ensemble, fussent con","nota":"158","parrafo":2452,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":261},{"id":"V554-nota-159","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.2.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note archéologique [T] — III.2. La classification vitruvienne repose ici sur la disposition de la colonnade par rapport à la cella et à ses façades. Il convient de conserver la terminologie technique antique — in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros, hypaethros — et d’expliquer chaque forme à partir de la définition du texte lui-même, sans projeter sur Vitruve des taxonomies archéologiques postérieures. Krohn inclut dipteros dans la série ; l’hypaethros est défini plus loin par son organisation propre et ne doit pas être confondu avec un hypothétique « diptère-épiptère ».","contexto":"1. Les principes des temples, dont dépend l’aspect de leurs figures, sont ceux-ci : d’abord le temple in antis, qu’on appelle en grec ναὸς ἐν παραστάσιν ; ensuite le prostyle, l’amphiprostyle, le périptère, le pseudodiptère, le diptère et l’hypèthre. Leurs configurations s’expriment selon ces principes.","nota":"159","parrafo":2466,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":262},{"id":"V514-nota-160","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arqueológica [T] — III.2. La clasificación vitruviana se basa aquí en la disposición de la columnata respecto de la cella y de sus frentes. Conviene conservar la terminología técnica antigua —in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros, hypaethros— y explicar cada forma a partir de la definición del propio texto, evitando proyectar sobre Vitruvio taxonomías arqueológicas posteriores. Krohn incluye dipteros en la serie; el hypaethros se define más adelante por su organización específica y no debe confundirse con un supuesto «díptero-epíptero».","contexto":"2. Un templo será in antis cuando tenga en el frente las antas de las paredes que encierran la cella, y entre las antas, en medio, dos columnas, y encima un frontón dispuesto con la conmensurabilidad que se describirá en este libro. Un ejemplo de este será, de los tres templos de las Tres Fortunas, el que está más cerca de la puerta Colina.","nota":"160","parrafo":2459,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":263},{"id":"V514-nota-161","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"El anfipróstilo tiene todo lo que el próstilo, y además, en la parte posterior, columnas y frontón dispuestos del mismo modo.","contexto":"4. El anfipróstilo tiene todo lo que el próstilo, y además tiene en la parte posterior, del mismo modo, columnas y frontón.","nota":"161","parrafo":2461,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":265},{"id":"V554-nota-160","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"L’amphiprostyle possède toutes les caractéristiques du prostyle, et en plus, à l’arrière, des colonnes et un fronton disposés de la même manière.","contexto":"4. L’amphiprostyle a tout ce qu’a le prostyle, et il a en outre, dans la partie postérieure, de la même manière, des colonnes et un fronton.","nota":"160","parrafo":2469,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":265},{"id":"V514-nota-162","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.2.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota — III.2. La tipología vitruviana distingue in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros e hypaethros según la disposición de columnas y cella. Los ejemplos combinan edificios romanos y griegos. Las identificaciones arqueológicas modernas y las cronologías de cada monumento deben mantenerse separadas de la definición tipológica que ofrece el texto latino.APARATO ECDÓTICO [F] — III.2. La secuencia tipológica se conserva con sus términos griegos/latinizados. El suplemento <dipteros>, cuando forma parte del texto crítico adoptado, debe seguir tipográficamente visible en el aparato. El número de columnas de cada frente y flanco se controla contra la descripción verbal antes de validar cualquier esquema.NOTA DE FIGURAS — TEMPLOS. Las figuras de in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros e hypaethros no se usarán para «corregir» el texto por circularidad. Primero se establece la lectura; después se comprueba si la reconstrucción gráfica es compatible.NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — TIPOLOGÍAS DE TEMPLO. III.2 clasifica principalmente la relación entre cella, frentes y órdenes de columnas. No debe confundirse esta clasificación con la de III.3, que distingue especies por la amplitud de los intercolumnios. Ambas taxonomías son complementarias, pero responden a criterios diferentes.","contexto":"8. El hípetro es decástilo en el pronaos y en la parte posterior. Tiene todo lo demás igual que el díptero, pero en la parte interior tiene columnas dobles en altura, apartadas de las paredes para formar un circuito, como los pórticos de los peristilos. El centro está al aire libre, sin techo. Las entradas de las puertas, a uno y otro lado, en el pronaos y en la parte posterior. Tampoco hay ejemplo de este en Roma, s","nota":"162","parrafo":2469,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":269},{"id":"V554-nota-161","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.2.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — III.2. La typologie vitruvienne distingue in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros et hypaethros selon la disposition des colonnes et de la cella. Les exemples associent des édifices romains et grecs. Les identifications archéologiques modernes et la chronologie de chaque monument doivent rester distinctes de la définition typologique fournie par le texte latin.APPARAT ECDOTIQUE [F] — III.2. La séquence typologique conserve ses termes grecs ou latinisés. Le supplément <dipteros>, lorsqu’il appartient au texte critique adopté, reste typographiquement visible dans l’apparat. Le nombre de colonnes de chaque façade et flanc est contrôlé contre la description verbale avant validation de tout schéma.NOTE SUR LES FIGURES — TEMPLES. Les figures de in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros et hypaethros ne servent pas à « corriger » le texte par raisonnement circulaire. La leçon est d’abord établie ; sa compatibilité avec la reconstruction graphique est ensuite vérifiée.NOTE ARCHITECTURALE [T] — TYPOLOGIES DES TEMPLES. III.2 classe principalement la relation entre cella, façades et ordres de colonnes. Cette classification ne doit pas être confondue avec celle de III.3, qui distingue les espèces selon la largeur des entrecolonnements. Les deux taxonomies sont complémentaires mais reposent sur des critères différents.","contexto":"8. L’hypèthre est décastyle au pronaos et à l’arrière. Il a tout le reste semblable au diptère, mais, à l’intérieur, des colonnes sur deux niveaux, écartées des murs pour former un circuit, comme les portiques des péristyles. Le milieu est à ciel ouvert, sans toit. Les accès des portes se trouvent de part et d’autre, au pronaos et à l’arrière. Il n’y en a pas non plus d’exemple à Rome, mais à Athènes, l’octastyle du ","nota":"161","parrafo":2477,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":269},{"id":"V514-nota-163","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvio distingue cinco especies de templos según la disposición de los intercolumnios: pícnostilo (pycnostylos), de columnas muy próximas; sístilo (systylos), con intervalos algo más holgados; diástilo (diastylos), con separaciones mayores; areóstilo (araeostylos), con columnas más distantes de lo conveniente; y eústilo (eustylos), caracterizado por una distribución proporcionada de los intervalos.","contexto":"1. Las especies de templos son cinco, cuyos nombres son estos: picnóstilo, es decir, de columnas apretadas; sístilo, algo más espaciadas; diástilo, más separadas entre sí de lo debido; areóstilo, con espacios de intercolumnio abiertos y raros; éustilo, con una justa distribución de los intervalos.","nota":"163","parrafo":2481,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":270},{"id":"V554-nota-162","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruve distingue cinq espèces de temples d’après la disposition des entrecolonnements : le pycnostyle (pycnostylos), aux colonnes très rapprochées ; le systyle (systylos), dont les intervalles sont un peu plus relâchés ; le diastyle (diastylos), aux espacements plus ouverts ; l’aréostyle (araeostylos), dont les colonnes sont plus éloignées qu’il ne convient ; et l’eustyle (eustylos), caractérisé par une juste distribution des intervalles.","contexto":"1. Les espèces de temples sont cinq, dont voici les noms : pycnostyle, c’est-à-dire à colonnes serrées ; systyle, un peu plus espacées ; diastyle, plus écartées entre elles qu’il ne faut ; aréostyle, aux espaces d’entrecolonnement largement ouverts ; eustyle, avec une juste répartition des intervalles.","nota":"162","parrafo":2489,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":270},{"id":"V514-T-p1104-59","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"éustilo: 9½ partes","aparato":"éustilo: 9½ partes ] in novem partibus … et dimidiam H","testimonios":{"H":"in novem partibus … et dimidiam"},"texto":"Confirma la cifra.","folios":["42r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1104,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1104","libro":3,"orden":271},{"id":"V554-T-p1113-256","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"eustyle: 9½ partes","aparato":"eustyle: 9½ partes ] in novem partibus … et dimidiam H","testimonios":{"H":"in novem partibus … et dimidiam"},"texto":"Confirme le chiffre.","folios":["42r"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1113","libro":3,"orden":271},{"id":"V514-nota-166","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"En los templos areóstilos las columnas han de hacerse de modo que su grosor sea la octava parte de su altura. En el diástilo, divídase la altura de la columna en ocho partes y media, y désele a su grosor una parte. En el sístilo, divídase la altura en nueve partes y media, y désele al grosor una de ellas. En el pícnostilo, divídase la altura en diez, y hágase el grosor de la columna de una de esas partes. En el templo eústilo, como en el sístilo, divídase la altura en nueve partes y media, y establézcase una de ellas como grosor del fuste inferior. Así se tendrá la proporción ajustada a la clase de intercolumnio.","contexto":"10. En los templos areóstilos, las columnas han de hacerse de modo que su grosor sea la octava parte de su altura. Igualmente, en el diástilo, ha de dividirse la altura de la columna en ocho partes y media, y dese a la columna el grosor de una parte. En el sístilo, divídase la altura en nueve partes y media, y dese una de ellas al grosor de la columna. Igualmente, en el picnóstilo ha de dividirse la altura en diez pa","nota":"166","parrafo":2497,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":271},{"id":"V554-nota-165","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — III.3.11. La formule quod oculus fallit, ratiocinatione est exaequandum exprime avec une particulière netteté le principe vitruvien de compensation visuelle : la perception peut imposer des ajustements mesurables par rapport à une régularité géométrique abstraite. Il convient de parler ici de correction ou de compensation optique sans attribuer au passage une théorie moderne de la perception que le texte ne développe pas.","contexto":"11. Car, à mesure que croissent les espaces entre les colonnes, il faut augmenter proportionnellement les épaisseurs des fûts. En effet, si dans l’aréostyle l’épaisseur était de la neuvième ou de la dixième partie, la colonne paraîtra mince et grêle, parce qu’à travers la largeur des entrecolonnements l’air consume et diminue à la vue l’épaisseur des fûts. Au contraire, dans les pycnostyles, si l’épaisseur était de l","nota":"165","parrafo":2506,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":272},{"id":"V514-nota-167","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota — III.3.11. La sentencia quod oculus fallit, ratiocinatione est exaequandum formula con especial claridad el principio vitruviano de compensación visual: la percepción puede exigir ajustes mensurables respecto de una regularidad geométrica abstracta. Conviene hablar de corrección o compensación óptica sin atribuir al pasaje una teoría moderna de la percepción que el texto no desarrolla.","contexto":"12. Las contracciones en lo alto de las columnas, en los hipotraquelios, parece que deben hacerse así: si la columna tiene desde lo mínimo hasta quince pies, divídase el grosor inferior en seis partes, y fórmese el superior con cinco de ellas. Igualmente, la que tenga de quince a veinte pies, divídase la parte inferior del fuste en seis partes y media, y hágase el grosor superior de la columna con cinco partes y medi","nota":"167","parrafo":2500,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":273},{"id":"V514-nota-168","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.13","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítica [F] — III.3.13. Ἔντασις designa la adición o modificación del perfil del fuste en su zona media. El texto conservado remite a una forma et ratio situada al final del libro; la pérdida o transmisión incompleta de las figuras impide convertir esa referencia en una reconstrucción geométrica única. La edición mantiene, por ello, el término griego y distingue el testimonio textual de las diversas reconstrucciones propuestas desde el Renacimiento.APARATO ECDÓTICO-METROLÓGICO — III.3. Pycnostylos, systylos, diastylos, araeostylos y eustylos dependen de relaciones numéricas entre diámetro, altura e intercolumnio. Cada fracción debe conservarse en notación antigua en el comentario de base y sólo después convertirse a decimal para tablas auxiliares.","contexto":"13. Y estas compensaciones se añaden a los grosores a causa del intervalo de altura que recorre la mirada al subir. Pues la vista persigue la belleza, y si no halagamos su placer con la proporción y con adiciones de los módulos, para que se aumente con una compensación lo que resulta engañoso, se devolverá a quienes miran un aspecto tosco y sin gracia. Sobre la adición que se hace en el centro de las columnas, que en","nota":"168","parrafo":2502,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":274},{"id":"V554-nota-166","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.13","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique [F] — III.3.13. Ἔντασις désigne l’adjonction ou la modification du profil du fût dans sa partie médiane. Le texte conservé renvoie à une forma et ratio placée à la fin du livre ; la perte ou la transmission incomplète des figures interdit de transformer cette référence en une reconstruction géométrique unique. La présente édition conserve donc le terme grec et distingue le témoignage textuel des diverses restitutions proposées depuis la Renaissance.APPARAT ECDOTIQUE ET MÉTROLOGIQUE — III.3. Pycnostylos, systylos, diastylos, araeostylos et eustylos dépendent de rapports numériques entre diamètre, hauteur et entrecolonnement. Chaque fraction reste d’abord exprimée dans sa notation antique avant toute conversion décimale destinée aux tableaux auxiliaires.","contexto":"13. Ces compensations s’ajoutent aux épaisseurs à cause de l’intervalle de hauteur que parcourt le regard en montant. Car la vue recherche la beauté, et si nous ne flattons pas son plaisir par la proportion et par des additions aux modules, afin d’augmenter par une compensation ce qui est trompeur, on renverra à ceux qui regardent un aspect grossier et disgracieux. Sur l’addition qu’on fait au milieu des colonnes, qu","nota":"166","parrafo":2510,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":274},{"id":"V514-nota-164","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"En los templos areóstilos no pueden emplearse arquitrabes de piedra ni de mármol: sobre las columnas deben colocarse vigas continuas de madera. Estos templos presentan, según Vitruvio, una apariencia barycephala —de remate visualmente pesado—, baja y ancha; sus frontones se adornan, al modo toscano, con figuras de terracota o de bronce dorado. Cita como ejemplos el templo de Ceres junto al Circo Máximo, el de Hércules Pompeyano y el Capitolio.Nota — III.3.5. El adjetivo latino transliterado del griego barycephala describe aquí el efecto formal de edificios bajos y anchos, con una cubierta o coronación visualmente pesada. Conviene evitar convertir este pasaje en una definición general del «templo etrusco arcaico»: Vitruvio establece una relación formal con el tuscanico more y proporciona ejemplos concretos; la categorización histórico-arqueológica es posterior.","contexto":"5. En los areóstilos no es posible usar arquitrabes de piedra ni de mármol, sino que han de ponerse vigas continuas de madera. Y el aspecto de estos templos es desparramado (varicae), pesado de cabeza, bajo y ancho, y sus frontones se adornan al modo toscano con estatuas de barro o de bronce dorado, como es, junto al Circo Máximo, el de Ceres y el de Hércules de Pompeyo, e igualmente el del Capitolio.","nota":"164","parrafo":2488,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":278},{"id":"V554-nota-163","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — III.3.5. L’adjectif barycephala, translittéré du grec, décrit ici l’effet formel d’édifices bas et larges dont le couronnement paraît visuellement lourd. Il convient d’éviter de transformer ce passage en définition générale du « temple étrusque archaïque » : Vitruve établit un rapport formel avec le tuscanico more et fournit des exemples précis ; la catégorisation historico-archéologique est postérieure.","contexto":"5. Dans les aréostyles, il n’est pas possible d’employer des architraves de pierre ni de marbre, mais il faut poser des poutres continues en bois. L’aspect de ces temples est trapu (varicae), lourd de tête, bas et large, et l’on orne leurs frontons, à la manière toscane, de statues de terre cuite ou de bronze doré, comme, près du Grand Cirque, celui de Cérès et celui d’Hercule de Pompée, et de même celui du Capitole.","nota":"163","parrafo":2496,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":278},{"id":"V514-T-p1104-55","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in partes XI S … XVIII … XXIV S","aparato":"in partes XI S … XVIII … XXIV S ] decuras semis … decem 41r novem … viginti 41v quinque et semissem H","testimonios":{"H":"decuras semis … decem 41r novem … viginti 41v quinque et semissem"},"texto":"Las cifras de H (19; 25½) contradicen la aritmética del éustilo (11½; 18; 24½): la corrección es necesaria.","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1104,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1104","libro":3,"orden":280},{"id":"V514-T-p1104-56","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"altitudo modulorum VIIII et dimidiae … altitudinesque columnarum","aparato":"altitudo modulorum VIIII et dimidiae … altitudinesque columnarum ] om. (salto) H","testimonios":{"H":"om. (salto)"},"texto":"La omisión de la vulgata procede de H; el texto de Krohn viene de otra rama.","folios":["41v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1104,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1104","libro":3,"orden":280},{"id":"V514-T-p1108-94","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"altitudo modulorum VIIII omite la cifra y la frase et dimidiae moduli partis siguiente"},"texto":"Omisión mecánica en vulg.; 9½ concuerda con 3.3.10 (éustilo = sístilo).","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":3,"orden":280},{"id":"V514-T-p1110-111","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XI S … XVIII … XXIV S","aparato":"","testimonios":{},"texto":"aritmética del éustilo · ≠ Hvid (19; 25½) · Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn","S"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":3,"orden":280},{"id":"V514-T-p1110-112","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIIII et dimidiae","aparato":"","testimonios":{},"texto":"concuerda con 3.3.10 · om. Hvid · Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":3,"orden":280},{"id":"V514-Tp-p1151-108","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XI S … XVIII … XXIV S","aparato":"","testimonios":{},"texto":"decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S coinciden): las cifras impresas son correcciones aritméticas de Rose, tomadas de Giocondo","folios":[],"sigla":["H","Rose","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-T-p1113-252","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in partes XI S … XVIII … XXIV S","aparato":"in partes XI S … XVIII … XXIV S ] decuras semis … decem 4 novem … viginti 4 quinque et semissem H","testimonios":{"H":"decuras semis … decem 4 novem … viginti 4 quinque et semissem"},"texto":"Les chiffres de H (19 ; 25½) contredisent l’arithmétique de l’eustyle (11½ ; 18 ; 24½) : la correction est nécessaire.","folios":["1r","1v"],"sigla":["H","S"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1113","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-T-p1113-253","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"altitudo modulorum VIIII et dimidiae … altitudinesque columnarum","aparato":"altitudo modulorum VIIII et dimidiae … altitudinesque columnarum ] om. (saut) H","testimonios":{"H":"om. (saut)"},"texto":"L’omission de la vulgate vient de H ; le texte de Krohn provient d’une autre branche.","folios":["41v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1113","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-T-p1117-291","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"altitudo modulorum VIIII omet le chiffre et la et dimidiae moduli partis phrase suivante"},"texto":"Omission mécanique de la vulg. ; 9½ concorde avec 3.3.10 (eustyle = systyle).","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-T-p1119-308","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XI S … XVIII … XXIV S","aparato":"XI S … XVIII … XXIV S ] Krohn","testimonios":{"testimonio":"Krohn"},"texto":"arithmétique de l’eustyle","folios":[],"sigla":["Krohn","S","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-T-p1119-309","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIIII et dimidiae","aparato":"VIIII et dimidiae ] Krohn","testimonios":{"testimonio":"Krohn"},"texto":"concorde avec 3.3.10","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-T-p1125-340","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8, 8. : les loci précédents signera feuillet, ligne lemme] H f. 00v l. 00 » Tableau T.2 et les déci ion avec Krohn : résult sente révision, le text I–X — a été collationné l’édition de Fritz Kroh ital Library (Tufts Uni es une à une. Le texte nçais. La collation con mpris ses signes éditor sions — et ses génitifs ns du groupe A. Une sec texte définitif et con ucune divergence non do","aparato":"8, 8. : les loci précédents signera feuillet, ligne lemme] H f. 00v l. 00 » Tableau T.2 et les déci ion avec Krohn : résult sente révision, le text I–X — a été collationné l’édition de Fritz Kroh ital Library (Tufts Uni es une à une. Le texte nçais. La collation con mpris ses signes éditor sions — et ses génitifs ns du groupe A. Une sec texte définitif et con ucune divergence non do ] 1.1.9, 4.1.9, 10 rrections. Pour c type de correcti la colonne H G E ées. s dition — les 731 vec la transcript er, 1912) publiée 37 divergences re e dans les volume ition reproduit l s suppléments, [ inûm, binûm), sau omatique, reprise 1899) dans les lo rgences se répart","testimonios":{"testimonio":"1.1.9, 4.1.9, 10 rrections. Pour c type de correcti la colonne H G E ées. s dition — les 731 vec la transcript er, 1912) publiée 37 divergences re e dans les volume ition reproduit l s suppléments, [ inûm, binûm), sau omatique, reprise 1899) dans les lo rgences se répart"},"texto":".2.11. haque le- on, sous S sera paragraphes ion nu- par la levées ont s espa- e texte de ] pour f dans dans ci douteux, issent","folios":[],"sigla":["E","G","H","Krohn","S","testimonio"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1125,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1125","libro":3,"orden":280},{"id":"V554-Tp-p1160-229","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XI S … XVIII … XXIV S","aparato":"","testimonios":{},"texto":"decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S concordent) : les chiffres imprimés sont des corrections arithmétiques de Rose, reprises de Giocondo","folios":[],"sigla":["H","Rose","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":3,"orden":280},{"id":"V514-T-p1090-2","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"irecta de H frente a XIV en Krohn. Cambia el mero de columnas.","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1104-57","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"octastylon","aparato":"octastylon ] exostylum H","testimonios":{"H":"exostylum"},"texto":"Se mantiene la corrección de Krohn.","folios":["41v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1104,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1104","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1104-58","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"columnarum XXXIV (V435)","aparato":"columnarum XXXIV (V435) ] XXXVIII H","testimonios":{"H":"XXXVIII"},"texto":"Cifra transmitida (y de la mayoría de las ediciones). La hilera interior de un díptero de 8 × 15 suma 34, de ahí la corrección XXXIV de Krohn; las cuatro restantes se han explicado como columnas del pronaos y del opistodomo: scripsi XXXVIII.","folios":["41v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1104,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1104","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1108-95","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"octastylon pseudodipterive; exostylon columnarum XXXIV (Krohn)"},"texto":"exostylon carece de sentido técnico. En la cifra esta edición se aparta de Krohn y restituye XXXVIII con H (f. 41v); véase T.3b.","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1110-113","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXXVIII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"scripsi · Hvid · vulg.; Krohn corrige en XXXIV","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1114-133","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"col XXXVIII; Krohn: XXXIV. el cómputo de columnas;","aparato":"","testimonios":{},"texto":"vergencia es sustantiva p deben reflejar treinta y · Recensio: XXXVII la traducción es · I. Grado A. La di pañola y francesa","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1121-145","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"columnarum XXXVIII · Hvid + tradición mayoritaria","folios":[],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-Tp-p1117-3","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXXVIII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XXXIV Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-Tp-p1146-28","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"octastylon","aparato":"","testimonios":{},"texto":"exastilum G · columnarum XXXVIII] G, como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1099-199","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"cte de H face à XIV chez Krohn. Modifie nombre de colonnes.","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1113-254","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"octastylon","aparato":"octastylon ] exostylum H","testimonios":{"H":"exostylum"},"texto":"On garde la correction de Krohn.","folios":["41v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1113","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1113-255","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"columnarum XXXIV (V435)","aparato":"columnarum XXXIV (V435) ] XXXVIII H","testimonios":{"H":"XXXVIII"},"texto":"Chiffre transmis (et celui de la plupart des éditions). La rangée intérieure d’un diptère de 8 × 15 compte 34 colonnes, d’où la correction XXXIV de Krohn ; les quatre restantes ont été expliquées comme colonnes du pronaos et de l’opisthodome : scripsi XXXVIII.","folios":["41v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1113","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1117-292","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"octastylon pseudodipterive ; exostylon columnarum XXXIV (Krohn)"},"texto":"exostylon n’a pas de sens technique. Pour le chiffre, cette édition s’écarte de Krohn et restitue XXXVIII avec H (f. 41v) ; voir T.3b.","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1119-310","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXXVIII","aparato":"XXXVIII ] vulg.; Krohn corrige en XXXIV","testimonios":{"testimonio":"vulg.; Krohn corrige en XXXIV"},"texto":"scripsi","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1123-330","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"col : XXXVIII ; Krohn : XXX odifie le nombre de col on trente-quatre.","aparato":"col : XXXVIII ; Krohn : XXX odifie le nombre de col on trente-quatre. ] VIII. Degré A. La tions française e","testimonios":{"testimonio":"VIII. Degré A. La tions française e"},"texto":"divergence est substanti t espagnole doivent donc","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-T-p1130-343","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"columnarum XXXVIII · Hvid + tradition majoritaire","folios":[],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-Tp-p1126-125","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"XXXVIII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"XXXIV Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-glo-p1117-267","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"XXXVIII","aparato":"XXXVIII ] H; XXXIV Krohn. — 4.1.9 poculis] H, Gros (Budé), Loeb; pupulis Krohn. — 5.1.6–10 sin corchetes] Rose, códices; secl. Krohn; véase T.6, 3. — 6.3.4 ratio habeatur] H, G, Rose; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11 A capite] H; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; l","texto":"H; XXXIV Krohn. — 4.1.9 poculis] H, Gros (Budé), Loeb; pupulis Krohn. — 5.1.6–10 sin corchetes] Rose, códices; secl. Krohn; véase T.6, 3. — 6.3.4 ratio habeatur] H, G, Rose; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11 A capite] H; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; l","sigla":["Bude","Callebat","Fleury","Gros","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-glo-p1146-3244","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"columnarum XXXVIII","aparato":"columnarum XXXVIII ] G, como H. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia] transmitido por G (00025, f. 9r), omitido por H por salto: la frase procede de la rama de G. — 4.1.9","texto":"G, como H. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia] transmitido por G (00025, f. 9r), omitido por H por salto: la frase procede de la rama de G. — 4.1.9","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":3,"orden":281},{"id":"V554-glo-p1156-64","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"columnarum XXXVIII","aparato":"columnarum XXXVIII ] G, comme H. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia] transmis par G (00025, f. 9r), omis par H par saut : la phrase vient de la branche de G. — 4.1.9","texto":"G, comme H. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia] transmis par G (00025, f. 9r), omis par H par saut : la phrase vient de la branche de G. — 4.1.9","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":3,"orden":281},{"id":"V514-nota-165","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.3.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítica [F] — III.3.8. El numeral de las columnas interiores suprimidas es XXXVIII en H (f. 41v, H^vid^), como en la mayoría de las ediciones. La hilera interior de un díptero octástilo de 8 × 15 columnas suma 34 (6 + 6 + 11 + 11), cifra que Krohn introduce por corrección; las cuatro restantes se han explicado como las columnas interiores del pronaos y del opistodomo. Esta edición vuelve a la cifra transmitida. El argumento de Vitruvio —el ahorro de gasto y de trabajo— no depende del numeral exacto. La atribución a Hermógenes del principio pseudodíptero pertenece al propio testimonio vitruviano.","contexto":"8. No tenemos en Roma ningún ejemplo de esto, pero sí en Asia, en Teos, el templo hexástilo de Líber Padre. Estas relaciones de conmensurabilidad las estableció Hermógenes, quien también fue el primero en hallar el principio del octástilo, es decir, del pseudodíptero. Pues, de la conmensurabilidad del templo díptero, suprimió las hileras interiores de treinta y ocho columnas, y con este procedimiento ahorró gastos y ","nota":"165","parrafo":2493,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":281},{"id":"V554-nota-164","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.3.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique [F] — III.3.8. Le nombre des colonnes intérieures supprimées est XXXVIII dans H (f. 41v, H^vid^), comme dans la plupart des éditions. La rangée intérieure d’un diptère octastyle de 8 × 15 colonnes compte 34 colonnes (6 + 6 + 11 + 11), chiffre que Krohn introduit par correction ; les quatre restantes ont été expliquées comme les colonnes intérieures du pronaos et de l’opisthodome. Cette édition revient au chiffre transmis. L’argument de Vitruve — l’économie de dépense et de travail — ne dépend pas du numéral exact. L’attribution à Hermogène du principe pseudodiptère appartient au témoignage même de Vitruve.","contexto":"8. Nous n’en avons aucun exemple à Rome, mais en Asie, à Téos, le temple hexastyle de Liber Pater. Ces rapports de commensurabilité furent établis par Hermogène, qui fut aussi le premier à trouver le principe de l’octastyle, c’est-à-dire du pseudodiptère. En effet, de la commensurabilité du temple diptère, il supprima les rangées intérieures de trente-huit colonnes, et par ce procédé il épargna dépenses et travaux. I","nota":"164","parrafo":2501,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":281},{"id":"V514-T-p1104-60","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.4.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"2 operum fodiantur … stereobates … stylobata","aparato":"2 operum fodiantur … stereobates … stylobata ] continuidad confirmada [Hvid; A] H","testimonios":{"H":"continuidad confirmada [Hvid; A]"},"texto":"Autopsia directa del folio recuperado: confirma el sector de fundaciones, stereobates y estilóbato; sin nueva decisión constitutiva. Control Krohn–Budé.","folios":["43r"],"sigla":["Budé","H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1104,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1104","libro":3,"orden":283},{"id":"V554-T-p1113-257","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.4.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"2 operum fodiantur … stereobates … stylobata","aparato":"2 operum fodiantur … stereobates … stylobata ] continuité confirmée [Hvid ; A] H","testimonios":{"H":"continuité confirmée [Hvid ; A]"},"texto":"Autopsie directe du folio récupéré : confirme le secteur des fondations, stereobates et stylobate ; aucune nouvelle décision constitutive. Contrôle Krohn–Budé.","folios":["43r"],"sigla":["Budé","H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1113,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1113","libro":3,"orden":283},{"id":"V554-nota-167","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — Livre 3.4 (fondations). Les Stereobates (stereobatae, « ceux qui supportent la charge ») sont des murs de fondation, plus épais que les colonnes qu’ils reçoivent ; pour les sols instables ou marécageux, Vitruve prescrit des pieux d’aulne, d’olivier ou de chêne enfoncés dans le sol — une technique confirmée par l’archéologie des fondations romaines en sol humide.","contexto":"1. Les fondations de ces ouvrages seront creusées, si on peut le trouver, jusqu’au sol ferme et dans le sol ferme, autant qu’il paraîtra raisonnable selon l’ampleur de l’ouvrage, et l’on construira tout le sol avec une maçonnerie aussi solide que possible. Et au-dessus de la terre, on élèvera sous les colonnes des murs plus épais de moitié que ne seront les colonnes, afin que le bas soit plus solide que le haut ; on ","nota":"167","parrafo":2520,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":283},{"id":"V514-nota-169","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.4.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Los cimientos de estas obras se caven, si es posible hallarlo, desde el terreno firme y hasta el firme, en la medida que parezca conveniente según la magnitud de la obra, y levántese la fábrica lo más sólida posible en todo el suelo. Sobre el nivel del terreno, álcense bajo las columnas muros más gruesos en una mitad que las columnas que han de asentarse, para que las partes inferiores sean más firmes que las superiores; a estos se los llama estereobatos, pues reciben las cargas. Los resaltos de las basas no sobresalgan fuera del macizo. Del mismo modo ha de conservarse arriba el grosor del muro. Los espacios intermedios abovédense o macícense con pisones, para que queden bien trabados.","contexto":"3. Sobre los estilóbatas han de disponerse las columnas como se ha escrito arriba, ya sea en el picnóstilo, como los picnóstilos, ya en el sístilo, en el diástilo o en el éustilo, como se ha escrito y establecido arriba. En los areóstilos, en efecto, hay libertad para establecer lo que a cada uno le plazca. Pero en los perípteros colóquense las columnas de modo que, cuantos intercolumnios haya en el frente, el doble ","nota":"169","parrafo":2519,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":285},{"id":"V514-nota-170","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las gradas del frente han de disponerse de modo que sean siempre impares; pues, como el primer escalón se sube con el pie derecho, también en lo alto del templo será el pie derecho el que primero se pose. Y juzgo que el grosor de estas gradas debe fijarse de manera que no se coloquen ni más gruesas de un dextante (⁵⁄₆ de pie) ni más delgadas de un dodrante (³⁄₄ de pie); así el ascenso no será duro. Las huellas de las gradas conviene hacerlas no menos de pie y medio ni más de dos pies. E igualmente, si ha de haber gradas en torno al templo, deben hacerse del mismo modo.Nota — III.4.4–5. La prescripción de un número impar de gradas pertenece al propio texto y se vincula explícitamente con el inicio y término del ascenso con el pie derecho. Debe distinguirse de la expresión scamilli impares del párrafo siguiente, uno de los loci técnicos más discutidos del tratado.","contexto":"4. Las gradas del frente han de establecerse de modo que sean siempre impares; pues, como la primera grada se sube con el pie derecho, también en lo alto del templo habrá de ponerse primero el mismo pie. Y considero que los altos de estas gradas han de fijarse de modo que no sean más altos de un dextans (diez pulgadas, 10/12 de pie) ni más bajos de un dodrans (nueve pulgadas, 3/4 de pie); así, en efecto, la subida no","nota":"170","parrafo":2520,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":286},{"id":"V554-nota-168","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — III.4.4–5. La prescription d’un nombre impair de degrés appartient au texte même et est explicitement liée au fait de commencer et d’achever l’ascension du pied droit. Elle doit être distinguée de l’expression scamilli impares du paragraphe suivant, l’un des loci techniques les plus discutés du traité.","contexto":"4. Les degrés de la façade doivent être établis de telle sorte qu’ils soient toujours impairs ; car, puisqu’on monte le premier degré du pied droit, c’est aussi ce pied qu’il faudra poser le premier au haut du temple. J’estime qu’il faut fixer la hauteur de ces degrés de manière qu’elle ne dépasse pas un dextans (dix pouces, soit 10/12 de pied) et ne soit pas inférieure à un dodrans (neuf pouces, soit 3/4 de pied) ; ","nota":"168","parrafo":2525,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":286},{"id":"V514-nota-171","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.4.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO ECDÓTICO COMPARATIVO — III.4. El capítulo combina cimentación, stereobatae, stylobata, gradas y podium con uno de los loci más difíciles de la tradición técnica: «scamillos inpares». La edición conserva el sintagma latino como problema textual y arquitectónico; no adopta silenciosamente una reconstrucción renacentista o moderna como si fuese la única lectura posible.NOTA CRÍTICA — SCAMILLI IMPARES. La relación del pasaje con la curvatura o nivelación del estilóbato y con las correcciones ópticas es plausible y forma parte de su recepción técnica, pero la forma material exacta de los scamilli ha sido objeto de interpretaciones divergentes. Texto transmitido, conjetura editorial y reconstrucción gráfica deben permanecer tipográficamente diferenciados.NOTA METROLÓGICA — GRADAS Y PODIUM. Los números de gradas, alturas y relaciones modulares se conservan primero en su formulación antigua. Toda conversión decimal o métrica moderna se reserva a cuadros auxiliares; si una cifra entra en conflicto con una reconstrucción, se revisa primero la tradición textual y no se enmienda por conveniencia geométrica.","contexto":"5. Pero si alrededor del templo ha de hacerse un podio por tres lados, establézcase de modo que los plintos, las basas, los dados, las cornisas y la lysis concuerden con el propio estilóbata que estará bajo las basas de las columnas. El estilóbata conviene nivelarlo de modo que tenga en el centro un aumento mediante scamilli impares; pues, si se traza a nivel, parecerá a la vista acanalado. Y para que se hagan scamil","nota":"171","parrafo":2522,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":287},{"id":"V554-nota-169","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.4.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT ECDOTIQUE COMPARATIF — III.4. Le chapitre associe fondations, stereobatae, stylobata, degrés et podium à l’un des loci les plus difficiles de la tradition technique : « scamillos inpares ». L’édition conserve le syntagme latin comme problème textuel et architectural ; elle n’adopte pas silencieusement une reconstruction renaissante ou moderne comme s’il s’agissait de l’unique lecture possible.NOTE CRITIQUE — SCAMILLI IMPARES. Le rapport du passage avec la courbure ou le nivellement du stylobate et avec les corrections optiques est plausible et appartient à sa réception technique, mais la forme matérielle exacte des scamilli a suscité des interprétations divergentes. Texte transmis, conjecture éditoriale et reconstruction graphique doivent rester typographiquement distincts.NOTE MÉTROLOGIQUE — DEGRÉS ET PODIUM. Nombres de degrés, hauteurs et rapports modulaires sont d’abord conservés dans leur formulation antique. Toute conversion décimale ou métrique moderne est réservée aux tableaux auxiliaires ; si un nombre entre en conflit avec une reconstruction, la tradition textuelle est réexaminée avant toute émendation de convenance.","contexto":"5. Mais s’il faut faire autour du temple, sur trois côtés, un podium, on l’établira de telle sorte que les plinthes, les bases, les dés, les corniches et la lysis s’accordent avec le stylobate même, qui sera sous les bases des colonnes. Il faut niveler le stylobate de manière qu’il ait au milieu une surélévation au moyen de scamilli impares ; car si on le dresse au niveau, il paraîtra à l’œil creusé en auge. Et pour ","nota":"169","parrafo":2527,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":287},{"id":"V514-nota-172","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Una vez terminadas estas partes, se colocarán las basas (spirae) en sus lugares y se ejecutarán conforme a estas symmetriae: su altura, incluido el plinto, será igual a la mitad del diámetro de la columna; su vuelo, que los griegos llaman ἐκφορά (ekphora), será de un cuarto de diámetro. De este modo, la anchura y la longitud totales de la basa alcanzarán un diámetro y medio de columna.","contexto":"1. Terminado esto, colóquense las basas en sus lugares, y háganse según la conmensurabilidad de modo que su altura, con el plinto, sea de la mitad del grosor de la columna, y que tengan un saliente, que los griegos llaman ἐκφορά, que sobresalga en conjunto medio grosor de columna (S, semis): así, entonces, su anchura y su longitud serán de un grosor y medio de la columna.","nota":"172","parrafo":2535,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":288},{"id":"V554-nota-172","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.5.14","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note technique [T] — III.5.14. Le passage définit géométriquement le profil de la cannelure au moyen d’une norma appliquée à sa concavité. La dernière phrase rapporte expressément la dimension des cannelures à l’adiectio médiane du fût déterminée ex descriptione. Il ne convient donc pas d’ajouter ici une finalité ornementale générale que le latin n’énonce pas. La perte des figures impose, une fois encore, de distinguer l’instruction textuelle des restitutions graphiques modernes.","contexto":"14. Les cannelures des colonnes doivent être faites au nombre de vingt-quatre, creusées de telle sorte que, lorsqu’on place une équerre dans le creux de la cannelure, en la faisant tourner, elle touche de ses branches les arêtes des cannelures à droite et à gauche, et que la pointe de l’équerre puisse parcourir, en la touchant, la rondeur. Les épaisseurs des cannelures doivent être faites égales à l’augmentation qu’o","nota":"172","parrafo":2561,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":293},{"id":"V514-nota-176","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.5.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Las columnas tendrán veinticuatro estrías. Se excavarán de tal manera que, al introducir una escuadra (norma) en el hueco de una estría y hacerla girar, sus brazos toquen los ángulos de los bordes derecho e izquierdo, mientras el vértice de la escuadra pueda recorrer tangencialmente la curvatura del fondo. La profundidad o dimensión de las estrías se determinará de acuerdo con la adiectio establecida para la parte media de la columna mediante la construcción gráfica.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — III.5. El capítulo del orden jónico se revisa como secuencia continua: spirae/basas → fustes → capiteles pulvinados → volutas → epistylia → zophorus → denticuli → corona y sima. Se conservan como tecnicismos ἐκφορά, cathetus, oculus, canalis, echinus y otros términos cuyo equivalente moderno puede ser solo aproximado. Los suplementos señalados por la edición crítica —por ejemplo <sic erit> y otros elementos restituidos en la descripción geométrica— deben permanecer tipográficamente diferenciados del texto transmitido. Las proporciones se controlan contra el módulo del diámetro inferior y no se convierten silenciosamente a unidades métricas.APARATO COMPARATIVO [F] — III.5. La construcción del orden jónico se controla como cadena proporcional: spira, columna, capitulum, epistylium, zophorus, corona y sima. Las dimensiones de plinto, toros, escocias, astrágalos, volutas, equino y ábaco deben mantener su dependencia del diámetro/módulo indicado por Vitruvio.","contexto":"15. En las simas que están sobre la cornisa, en los lados de los templos, han de esculpirse cabezas de león, dispuestas de modo que primero se marquen frente a cada una de las columnas y las demás se dispongan de modo igual, de manera que cada una corresponda al centro de cada teja. Y las que estén frente a las columnas estén perforadas hasta el canal que recibe de las tejas el agua de lluvia; y las centrales sean ma","nota":"176","parrafo":2562,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":294},{"id":"V554-nota-173","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.5.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — III.5. Le chapitre de l’ordre ionique est révisé comme une séquence continue : spirae/bases → fûts → chapiteaux à pulvini → volutes → epistylia → zophorus → denticuli → corona et sima. Sont conservés comme technicismes ἐκφορά, cathetus, oculus, canalis, echinus et les autres termes dont l’équivalent moderne n’est qu’approximatif. Les suppléments signalés par l’édition critique — par exemple <sic erit> et d’autres éléments restitués dans la description géométrique — doivent rester typographiquement distincts du texte transmis. Les proportions sont contrôlées à partir du module du diamètre inférieur et ne sont pas converties silencieusement en unités métriques.NOTE PHILOLOGIQUE ET GRAPHIQUE — VOLUTE IONIQUE. La construction de la volute dépend d’une chaîne de divisions, centres et rayons dont l’intelligibilité exige texte et diagramme. La figure moderne doit reproduire exactement la séquence décrite et distinguer la donnée latine des solutions graphiques proposées par les éditeurs. Une valeur ne doit pas être corrigée parce qu’elle « fonctionne mieux » graphiquement : la leçon critique est d’abord établie, puis la figure est construite.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — LIVRE III. Vitruve articule le temple par les rapports entre totalité, membres et module. L’intérêt contemporain du livre consiste à comprendre un système historique de coordination dimensionnelle et de correction visuelle, non à transformer ses proportions en norme universelle.","contexto":"15. Sur les simas qui sont au-dessus de la corniche, sur les côtés des temples, il faut sculpter des têtes de lion, disposées de telle sorte qu’on les marque d’abord en face de chacune des colonnes et que les autres soient disposées de manière égale, afin que chacune réponde au milieu de chaque tuile. Celles qui seront en face des colonnes seront percées jusqu’au chéneau qui reçoit des tuiles l’eau de pluie ; celles ","nota":"173","parrafo":2563,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":294},{"id":"V514-nota-173","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Si la basa es ática (atticurges), se proporcionará de este modo: la parte situada sobre el plinto tendrá una altura igual a un tercio del diámetro de la columna, y el resto corresponderá al plinto. Excluido este, la altura restante se dividirá en cuatro partes: una constituirá el toro superior; las otras tres se dividirán por mitades, correspondiendo una al toro inferior y la otra a la escocia, con sus filetes (quadrae), que los griegos llaman τρόχιλος (trochilos).","contexto":"2. Su altura, si es ática, divídase de modo que la parte superior sea un tercio del grosor de la columna, y el resto se deje para el plinto. Quitado el plinto, divídase el resto en cuatro partes, y hágase el toro superior de una cuarta; las tres restantes divídanse por igual, y una sea el toro inferior y la otra, con sus filetes, la escocia, que los griegos llaman τροχίλος.","nota":"173","parrafo":2536,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":295},{"id":"V554-nota-170","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Si la base est attique (atticurges), elle sera proportionnée comme suit : la partie située au-dessus de la plinthe aura une hauteur égale au tiers du diamètre de la colonne, le reste revenant à la plinthe. La plinthe retranchée, la hauteur restante sera divisée en quatre parties : une formera le tore supérieur ; les trois autres seront partagées par moitié, l’une constituant le tore inférieur, l’autre la scotie avec ses listels (quadrae), que les Grecs appellent τρόχιλος (trochilos).","contexto":"2. Sa hauteur, si elle est attique, sera divisée de telle sorte que la partie supérieure soit du tiers de l’épaisseur de la colonne, le reste étant laissé à la plinthe. La plinthe retranchée, on divisera le reste en quatre parties, et le tore supérieur sera d’un quart ; les trois restantes seront divisées également, et l’une sera le tore inférieur, l’autre, avec ses filets, la scotie, que les Grecs appellent τροχίλος","nota":"170","parrafo":2537,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":295},{"id":"V514-nota-174","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.5.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Una vez terminadas y colocadas las basas, las columnas centrales del pronaos y del posticum se dispondrán a plomo por su eje medio. Las columnas angulares y las que se alinean con ellas en los lados derecho e izquierdo del templo se colocarán de modo que sus caras interiores, orientadas hacia los muros de la cella, permanezcan verticales; en las caras exteriores se aplicará la disminución prescrita anteriormente. De este modo, las correcciones del perfil de las columnas quedarán integradas racionalmente en la composición del templo.","contexto":"4. Terminadas y colocadas las basas, las columnas centrales del pronaos y de la parte posterior han de colocarse a plomo de su centro medio; y las angulares, y las que hayan de estar en línea con ellas en los lados del templo, a derecha e izquierda, de modo que las partes interiores, que miran a las paredes de la cella, tengan el lado colocado a plomo, y las partes exteriores †muestren su contracción†. Así, en efecto","nota":"174","parrafo":2540,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":297},{"id":"V514-nota-175","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.5.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota técnica [T] — III.5.5–6. Cathetus (gr. κάθετος) designa aquí la línea vertical de construcción geométrica de la voluta; no debe traducirse por «pie», «pata» ni términos anatómicos. Oculus es el ojo de la voluta. La descripción presupone una construcción gráfica y debe traducirse conservando la secuencia geométrica del texto, sin completar arbitrariamente el diagrama perdido.","contexto":"6. Entonces, desde la línea que se haya bajado a lo largo de la parte extrema del ábaco, retroceda hacia la parte interior otra, de la anchura de una parte y media. Después, divídanse estas líneas de modo que queden cuatro partes y media bajo el ábaco. Entonces, en el lugar que divide las cuatro partes y media de las tres y media, colóquese el centro del ojo y trácese desde ese centro una circunferencia tan grande de","nota":"175","parrafo":2544,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":299},{"id":"V554-nota-171","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.5.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note technique [T] — III.5.5–6. Cathetus (gr. κάθετος) désigne ici la verticale de construction géométrique de la volute ; il ne convient donc pas de la traduire par « pied », « jambe » ou un terme anatomique. Oculus est l’œil de la volute. La description suppose une construction graphique : la traduction en conserve la séquence géométrique sans compléter arbitrairement le diagramme perdu.","contexto":"6. Alors, de la ligne qu’on aura fait descendre le long de la partie extrême de l’abaque, une autre reculera vers l’intérieur de la largeur d’une partie et demie. Ensuite, on divisera ces lignes de sorte qu’il reste quatre parties et demie sous l’abaque. Alors, à l’endroit qui sépare les quatre parties et demie des trois et demie, on placera le centre de l’œil et l’on tracera de ce centre une circonférence d’un diamè","nota":"171","parrafo":2545,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":3,"orden":299},{"id":"V514-nota-178","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológica e histórico-crítica — IV.1.9–10. El relato del calathus, el acanto y Calímaco está introducido por Vitruvio como tradición de invención (prima inventio … memoratur), formulación que aconseja no convertirlo en noticia biográfica segura. El sobrenombre griego atribuido a Calímaco presenta dificultades de transmisión y transliteración; por ello no se fuerza en la traducción una etimología única. La relación entre este relato y los primeros capiteles corintios conocidos pertenece al comentario arqueológico: la cronología y génesis material del orden no pueden deducirse sin más de la narración etiológica.","contexto":"10. Entonces Calímaco, que por la elegancia y la sutileza de su arte en el mármol había sido llamado por los atenienses κατατηξίτεχνος, al pasar junto a este monumento, advirtió el canastillo y la tierna vegetación de hojas que crecía alrededor, y, deleitado por el género y la novedad de la forma, hizo según ese modelo columnas para los corintios, estableció sus relaciones de conmensurabilidad y, a partir de ello, di","nota":"178","parrafo":2618,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":308},{"id":"V514-nota-179","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Existen además otros tipos de capiteles colocados sobre esas mismas columnas y designados con nombres diversos. No podemos atribuirles una symmetria propia ni reconocer en ellos otro género independiente de columna; vemos, más bien, que sus denominaciones y formas derivan, mediante transformación, de los tipos corintio, pulvinado y dórico, cuyas symmetriae han sido trasladadas a la sutileza de nuevas formas esculpidas.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.1. El comienzo distingue con precisión columna y orden: la columna corintia comparte con la jónica sus symmetriae salvo el capitel, mientras los elementos superiores pueden organizarse según hábitos dóricos o jónicos. La genealogía Doro–Ion, la masculinización/feminización proporcional de las columnas y la doncella corintia pertenecen a la explicación etiológica de Vitruvio, no a una historia arqueológica demostrada. En IV.1.9 prima inventio … memoratur introduce explícitamente la historia del cálato, el acanto y Calímaco como tradición referida. La edición mantiene esta modalización.NOTA FILOLÓGICO-HISTÓRICA — CALÍMACO.  El punto seguro del pasaje es la asociación vitruviana entre extrema sutileza del trabajo marmóreo, observación del cálato rodeado de acanto y formulación de las proporciones del capitel corintio.","contexto":"12. Quitado el grosor del ábaco, divídase la parte restante en tres partes, de las cuales una se dé a la hoja inferior; la segunda hoja ocupe la altura media; los caulículos tengan la misma altura, y de ellos nacen hojas salientes, para recibir las volutas que, naciendo de los caulículos, avanzan hasta los ángulos extremos; y las hélices menores esculpánse bajo la escotadura central que hay en el ábaco, puestas debaj","nota":"179","parrafo":2621,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":310},{"id":"V554-nota-175","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note philologique et historico-critique — IV.1.9–10. Le récit du calathus, de l’acanthe et de Callimaque est introduit par Vitruve comme une tradition d’invention (prima inventio … memoratur), formulation qui invite à ne pas le transformer en donnée biographique certaine. Le surnom grec attribué à Callimaque présente des difficultés de transmission et de translittération ; la traduction n’en impose donc pas une étymologie unique. La relation entre ce récit et les premiers chapiteaux corinthiens connus relève du commentaire archéologique : la chronologie et la genèse matérielle de l’ordre ne sauraient être déduites directement de la narration étiologique.Note technique [T] — IV.1.11–12. La description du chapiteau corinthien est normative et modulaire : hauteur totale, abaque, incurvation des faces, feuilles, caulicoles, volutes, hélices et fleur sont soumis à des rapports mesurables. Cette ratio prescriptive doit être distinguée du récit étiologique de IV.1.9–10. Les termes cauliculi et helices sont conservés ou explicités techniquement, car une traduction purement botanique obscurcirait leur fonction dans le vocabulaire du chapiteau.NOTE PHILOLOGIQUE ET HISTORIQUE — CALLIMAQUE.  Le point sûr du passage est l’association vitruvienne entre extrême finesse du travail du marbre, observation du calathus entouré d’acanthe et formulation des proportions du chapiteau corinthien.","contexto":"12. L’épaisseur de l’abaque retranchée, on divisera la partie restante en trois parties, dont l’une sera donnée à la feuille inférieure ; la deuxième feuille occupera la hauteur moyenne ; les caulicoles auront la même hauteur, et d’eux naissent des feuilles en saillie, pour recevoir les volutes qui, nées des caulicoles, s’avancent jusqu’aux angles extrêmes ; et l’on sculptera les petites hélices sous l’échancrure méd","nota":"175","parrafo":2611,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":310},{"id":"V514-T-p1105-61","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Subtilitate et ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia","aparato":"Subtilitate et ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia ] om. (salto) H","testimonios":{"H":"om. (salto)"},"texto":"La omisión de la vulgata procede de H.","folios":["49r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":4,"orden":317},{"id":"V514-T-p1105-62","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Id autem ⟨genus⟩","aparato":"Id autem ⟨genus⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"H om.: es suplemento de Krohn.","folios":["49r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":4,"orden":317},{"id":"V514-T-p1108-96","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"Subtilitate et ornatu salto: Subtilitateque symmetriaque sunt iudiciorum mutuati. posteri vero"},"texto":"Omisión mecánica en vulg.","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":4,"orden":317},{"id":"V514-Tp-p1146-29","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"transmitido por G (00025, f. 9r), omitido por H por salto: la frase procede de la rama de G","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":4,"orden":317},{"id":"V514-Tp-p1151-109","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H S: S comparte el salto de H","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":4,"orden":317},{"id":"V554-T-p1114-258","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Subtilitate et ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia","aparato":"Subtilitate et ornatu symmetriaque sunt mutuati. posteri vero elegantia ] om. (saut) H","testimonios":{"H":"om. (saut)"},"texto":"L’omission de la vulgate vient de H.","folios":["49r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":4,"orden":317},{"id":"V554-T-p1114-259","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Id autem ⟨genus⟩","aparato":"Id autem ⟨genus⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"H om. : supplément de Krohn.","folios":["49r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":4,"orden":317},{"id":"V554-T-p1117-293","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"Subtilitate et ornatu saut : Subtilitateque symmetriaque sunt iudiciorum mutuati. posteri vero"},"texto":"Omission mécanique de la vulg.","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":4,"orden":317},{"id":"V554-Tp-p1156-149","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"transmis par G (00025, f. 9r), omis par H par saut : la phrase vient de la branche de G","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":4,"orden":317},{"id":"V554-Tp-p1160-230","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H S : S partage le saut de H","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":4,"orden":317},{"id":"V514-glo-p1151-2691","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Posteri vero elegantia","aparato":"Posteri vero elegantia ] G; om. H S: S comparte el salto de H. — 5.4.2 ⟨non⟩constans] constans codd.; non es suplemento de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S incluido); ex creto es conjetura de Giocondo; S omite además perduci … tenore. — 8.3.13","texto":"G; om. H S: S comparte el salto de H. — 5.4.2 ⟨non⟩constans] constans codd.; non es suplemento de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S incluido); ex creto es conjetura de Giocondo; S omite además perduci … tenore. — 8.3.13","sigla":["Giocondo","Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":4,"orden":317},{"id":"V554-glo-p1160-3277","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.8","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Posteri vero elegantia","aparato":"Posteri vero elegantia ] G ; om. H S : S partage le saut de H. — 5.4.2 ⟨non⟩constans] constans codd. ; non est un supplément de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S compris) ; ex creto est une conjecture de Giocondo ; S omet en outre perduci … tenore. — 8.3.13","texto":"G ; om. H S : S partage le saut de H. — 5.4.2 ⟨non⟩constans] constans codd. ; non est un supplément de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S compris) ; ex creto est une conjecture de Giocondo ; S omet en outre perduci … tenore. — 8.3.13","sigla":["Giocondo","Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":4,"orden":317},{"id":"V514-nota-29","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.8","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Calímaco de Cirene (ca. 310–240 a. C.) fue poeta y erudito helenístico vinculado a Alejandría y a su ambiente bibliotecario.","contexto":"Según el relato transmitido por Vitruvio (De architectura 4.1.8–9), el capitel corintio fue inventado por el escultor y arquitecto Calímaco. La anécdota refiere que, junto a la tumba de una joven corintia, una nodriza colocó un cestillo con los juguetes de la difunta y lo cubrió con una teja cuadrada para protegerlo. Una raíz de acanto, al crecer debajo del cestillo, hizo brotar sus hojas a través de la cesta, curván","nota":"29","parrafo":790,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":317},{"id":"V514-T-p1090-3","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ctura apoyada por H y por tradición editorial moderna; rrección paleográficamente eferible.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-T-p1105-63","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pupulis (V435)","aparato":"pupulis (V435) ] poculis H","testimonios":{"H":"poculis"},"texto":"scripsi poculis, con H, Gros (Budé) y la Loeb.","folios":["49r"],"sigla":["Budé","Gros","H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-T-p1108-97","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"pupulis poculis"},"texto":"Esta edición se aparta de Krohn: poculis con H (f. 49r), Gros (Budé) y la Loeb; véase T.3b.","folios":[],"sigla":["Budé","Gros","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-T-p1110-114","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poculis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"scripsi · Hvid · Gros (Budé); Loeb","folios":[],"sigla":["Budé","Gros"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-T-p1114-134","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poc apoya poculis; la tradi pupulis de Krohn. Recen ación del episodio de C","aparato":"","testimonios":{},"texto":"a edición también favorec uctivo menor, pero releva · ción crítica mode sio: poculis. Gra alímaco. · rna citada en est do A. Efecto trad","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-T-p1121-146","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"poculis · Hvid + Gros/Loeb","folios":[],"sigla":["Gros"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-Tp-p1117-4","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poculis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Gros (Budé), Loeb · pupulis Krohn","folios":[],"sigla":["Budé","Gros","H","Krohn","Loeb"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-Tp-p1117-5","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"5.1.6–10 sin corchetes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Rose, códices · secl. Krohn · véase T.6, 3","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":4,"orden":318},{"id":"V514-Tp-p1146-30","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poculis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00026, f. 9v), como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-T-p1099-200","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"çon soutenue par H et la adition éditoriale moderne ; rrection léographiquement éférable.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-T-p1114-260","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pupulis (V435)","aparato":"pupulis (V435) ] poculis H","testimonios":{"H":"poculis"},"texto":"scripsi poculis, avec H, Gros (Budé) et la Loeb.","folios":["49r"],"sigla":["Budé","Gros","H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-T-p1117-294","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"pupulis poculis"},"texto":"Cette édition s’écarte de Krohn : poculis avec H (f. 49r), Gros (Budé) et le Loeb ; voir T.3b.","folios":[],"sigla":["Budé","Gros","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-T-p1119-311","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poculis","aparato":"poculis ] Gros (Budé) ; Loeb","testimonios":{"testimonio":"Gros (Budé) ; Loeb"},"texto":"scripsi","folios":[],"sigla":["Budé","Gros","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-T-p1123-331","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poc appuie poculis ; la tra on contre pupulis de Kr terprétation de l’épiso","aparato":"poc appuie poculis ; la tra on contre pupulis de Kr terprétation de l’épiso ] derne citée dans culis. Degré A. E","testimonios":{"testimonio":"derne citée dans culis. Degré A. E"},"texto":"la présente édition favor ffet traductif mineur, ma","folios":[],"sigla":["E","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-T-p1130-344","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"poculis · Hvid + Gros/Loeb","folios":[],"sigla":["Gros"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-Tp-p1126-126","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poculis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Gros (Budé), Loeb · pupulis Krohn","folios":[],"sigla":["Budé","Gros","H","Krohn","Loeb"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-Tp-p1126-127","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"5.1.6–10 sans crochets","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Rose, manuscrits · secl. Krohn · voir T.6, 3","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-Tp-p1156-150","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"poculis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00026, f. 9v), comme H. 5.4.2 †sed quod ex acuta] sed quid ex acuta G (00076, f. 34v) : la leçon de G donne un texte construisible (« mais on perçoit ce qui, d’aigu, est devenu grave ») · la crux est conservée et G est consigné comme guérison possible","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-Tp-p1156-151","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ constans","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":4,"orden":318},{"id":"V554-nota-30","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.1.9","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Callimaque de Cyrène (vers 310–240 av. J.-C.) fut poète et érudit hellénistique, lié à Alexandrie et à son milieu bibliothécaire.","contexto":"Note explicative — Livre 4.1 (origine du chapiteau corinthien). Vitruve attribue l’invention du chapiteau corinthien au sculpteur Callimaque, actif à Athènes et à Corinthe dans la seconde moitié du Ve siècle av. J.-C. Les Athéniens le surnommaient κατατηξίτεχνος (catatexitechnos), « celui qui perfectionne son art jusqu’au moindre détail », en raison de l’extrême finesse de ses sculptures sur marbre ; certaines éditio","nota":"30","parrafo":786,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":318},{"id":"V514-nota-180","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.2.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Después, otros, en otras obras, prolongaron a plomo de los triglifos los cabrios salientes y dieron a sus proyecciones un perfil de gola (sima). De ahí que, así como de la disposición de los maderos nacieron los triglifos, así de las proyecciones de los cabrios se halló la razón de los mútulos (mutuli) bajo las coronas. Por eso, casi siempre, en las obras de piedra y mármol los mútulos se labran con tallas inclinadas, pues son imitación de los cabrios; y, en efecto, estos se colocan necesariamente inclinados a causa del agua de lluvia (stillicidia). Por tanto, la razón tanto de los triglifos como de los mútulos en las obras dóricas se halló a partir de esa imitación.","contexto":"3. Después, otros, en otras obras, proyectaron a plomo de los triglifos los cabrios salientes y dieron a sus salientes una forma inclinada. Por ello, así como de la disposición de las vigas se halló el principio de los triglifos, así, de los salientes de los cabrios, el de los mútulos bajo las cornisas. Así, por lo general, en las obras de piedra y de mármol, los mútulos se representan con esculturas inclinadas, porq","nota":"180","parrafo":2638,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":321},{"id":"V514-nota-181","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.2.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.2. Vitruvio explica triglifos, metopas, mútulos y dentículos mediante una genealogía de transposición desde la carpintería a la piedra. Opas, tignorum cubicula, intertignium y metopa forman una cadena terminológica que debe conservarse sin reducirla a una equivalencia decorativa moderna. La refutación de los triglifos como «imágenes de ventanas» es parte explícita de la argumentación vitruviana. El principio imitativo del capítulo debe presentarse como teoría antigua de la génesis del ornamento, no como prueba histórica suficiente de que todos esos miembros nacieran realmente de prototipos lígneos.NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — IMITATIO Y VERDAD CONSTRUCTIVA. IV.2 establece una relación normativa entre posición, función originaria e imagen petrificada del elemento constructivo. La importancia posterior de esta doctrina en la teoría arquitectónica no debe retroproyectarse sobre el texto: primero se explica la lógica interna de Vitruvio y, en una nota de recepción separada, su fortuna renacentista y moderna.","contexto":"5. Y así como en los dóricos se halló el principio de los triglifos y de los mútulos, así en los jónicos la disposición de los dentículos tiene en las obras su principio propio; y, así como los mútulos llevan la imagen del saliente de los cabrios, así en los jónicos los dentículos tienen la imitación del saliente de los listones. Por eso en las obras griegas nadie coloca dentículos bajo el mútulo; pues no puede haber","nota":"181","parrafo":2641,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":323},{"id":"V554-nota-176","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.2.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV.2. Vitruve explique triglyphes, métopes, mutules et denticules par une généalogie de transposition de la charpenterie vers la pierre. Opas, tignorum cubicula, intertignium et metopa constituent une chaîne terminologique qui doit être conservée sans être réduite à une équivalence décorative moderne. La réfutation des triglyphes comme « images de fenêtres » appartient explicitement à l’argumentation vitruvienne. Le principe imitatif doit être présenté comme théorie antique de la genèse de l’ornement, non comme preuve historique suffisante que tous ces membres dérivent effectivement de prototypes en bois.NOTE ARCHITECTURALE [T] — IMITATIO ET VÉRITÉ CONSTRUCTIVE. IV.2 établit une relation normative entre position, fonction originaire et image pétrifiée de l’élément constructif. La fortune ultérieure de cette doctrine ne doit pas être rétroprojetée sur le texte : on expose d’abord la logique interne de Vitruve, puis, dans une note de réception distincte, son histoire renaissante et moderne.","contexto":"5. Et de même que dans les doriques on a trouvé le principe des triglyphes et des mutules, de même dans les ioniques la disposition des denticules a dans les ouvrages son principe propre ; et, de même que les mutules portent l’image de la saillie des chevrons, de même, dans les ioniques, les denticules ont l’imitation de la saillie des voliges. C’est pourquoi, dans les ouvrages grecs, personne ne place de denticules ","nota":"176","parrafo":2632,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":323},{"id":"V514-nota-182","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.2.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Pues todo lo trasladaron a la perfección de sus obras con propiedad cierta y deducido de las verdaderas leyes de la naturaleza, y aprobaron solo aquello cuyas explicaciones pueden sostener, en la discusión, la razón de la verdad. Y así, a partir de esos orígenes, dejaron establecidas las simetrías y proporciones de cada género. Habiendo seguido su desarrollo, hablé más arriba de las normas jónicas y corintias; ahora, en cambio, expondré brevemente el sistema dórico y el conjunto de su aspecto.APARATO COMPARATIVO [F] — IV.2. Vitruvio explica triglyphi, metopae, mutuli y denticuli mediante una genealogía de traducción de la carpintería a la piedra. El texto crítico conserva el suplemento «<met>oparum» cuando corresponde. La explicación se trata como teoría vitruviana del origen formal, no como demostración histórica universal.NOTA FILOLÓGICA — ΟΠΑΣ / ΜΕΤΟΠΗ. Vitruvio relaciona ὀπάς con los alojamientos de vigas y μετόπη con el intervalo entre ellos. La nota distingue etimología antigua, terminología arquitectónica y uso arqueológico moderno; una etimología propuesta por Vitruvio no se convierte automáticamente en etimología lingüística segura.","contexto":"6. Pues trasladaron a la realización de las obras todas las cosas con una propiedad determinada y derivadas de las verdaderas costumbres de la naturaleza, y aprobaron aquellas cuyas explicaciones pueden tener, en las disputas, razón de verdad. Así, a partir de esos orígenes, dejaron establecidas las relaciones de conmensurabilidad y las proporciones de cada género. Siguiendo sus pasos, he hablado arriba de las instit","nota":"182","parrafo":2643,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":324},{"id":"V554-nota-177","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.2.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Ils transposèrent tout à la perfection de leurs œuvres avec une certaine justesse et déduisirent des lois véritables de la nature, n’approuvant que ce dont les explications pouvaient soutenir, dans la discussion, la raison de la vérité. C’est ainsi, à partir de ces origines, qu’ils établirent les symétries et les proportions de chaque genre. Ayant retracé leur développement, j’ai parlé plus haut des ordres ionique et corinthien ; à présent, j’expliquerai brièvement le système dorique et son aspect général.APPARAT COMPARATIF [F] — IV.2. Vitruve explique triglyphi, metopae, mutuli et denticuli par une généalogie de transposition de la charpenterie à la pierre. Le texte critique conserve le supplément « <met>oparum » lorsqu’il est adopté. Cette explication relève de la théorie vitruvienne de l’origine formelle, non d’une démonstration historique universelle.NOTE PHILOLOGIQUE — ΟΠΑΣ / ΜΕΤΟΠΗ. Vitruve met en relation ὀπάς avec les logements des poutres et μετόπη avec l’intervalle qui les sépare. La note distingue étymologie antique, terminologie architecturale et usage archéologique moderne ; une étymologie proposée par Vitruve n’est pas automatiquement une étymologie linguistique assurée.","contexto":"6. Car ils ont transposé dans l’exécution des ouvrages toutes choses avec une propriété déterminée et tirées des vrais usages de la nature, et ont approuvé celles dont les explications peuvent avoir, dans les discussions, une raison de vérité. Ainsi, à partir de ces origines, ils ont laissé établis les rapports de commensurabilité et les proportions de chaque genre. Suivant leurs traces, j’ai parlé plus haut des inst","nota":"177","parrafo":2634,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":324},{"id":"V514-nota-185","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.3.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota de cierre — IV.3. La secuencia del capítulo pasa deliberadamente de la aporía del triglifo angular a un sistema modular que Vitruvio presenta como emendatus et sine vitiis. Esa afirmación pertenece al programa normativo del autor; el aparato comparativo no debe convertirla en prueba de que el sistema resuelva de manera universal todas las variantes históricas del dórico griego. Las proporciones, términos griegos y procedimientos gráficos se conservan como datos del tratado y se distinguen de su valoración arqueológica moderna.APARATO ECDÓTICO-METROLÓGICO — IV.3. El problema dórico se formula en términos de distributio de triglifos, metopas e intercolumnios. Se conservan cuidadosamente tetrantes, hemitriglyphium, modulus y las series XIX s / XXIX s del sistema systylon-monotriglyphon; cualquier normalización decimal queda fuera del texto base.NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — CONFLICTO ANGULAR DÓRICO. La dificultad descrita por Vitruvio surge de hacer coincidir eje de columna, triglifo angular y metopa cuadrada. El aparato separa la formulación antigua de las diversas soluciones históricas; ningún esquema moderno se presenta como única restitución del sistema.NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — CONFLICTO DÓRICO. La contracción angular es una respuesta geométrica a exigencias incompatibles del sistema descrito por Vitruvio. Las figuras deberán mostrar separadamente el ensanchamiento de la metopa extrema y la contracción del intercolumnio.","contexto":"10. En cuanto a su aumento, con el que se ensancha en el centro, así como se ha descrito en el volumen tercero para las jónicas, así trasládese también a estas. Puesto que se ha descrito el aspecto exterior de las relaciones de conmensurabilidad de los corintios, los dóricos y los jónicos, es necesario explicar también las distribuciones interiores de las cellas y del pronaos.","nota":"185","parrafo":2671,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":326},{"id":"V554-nota-180","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.3.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note de clôture — IV.3. Le chapitre passe délibérément de l’aporie du triglyphe angulaire à un système modulaire que Vitruve présente comme emendatus et sine vitiis. Cette affirmation appartient au programme normatif de l’auteur ; l’apparat comparatif ne doit pas la transformer en preuve que ce système résout universellement toutes les variantes historiques du dorique grec. Proportions, termes grecs et procédés graphiques sont conservés comme données du traité et distingués de leur évaluation archéologique moderne.APPARAT ECDOTIQUE ET MÉTROLOGIQUE — IV.3. Le problème dorique est formulé en termes de distributio des triglyphes, métopes et entrecolonnements. Tetrantes, hemitriglyphium, modulus et les séries XIX s / XXIX s du système systylon-monotriglyphon sont conservés avec soin ; toute normalisation décimale reste extérieure au texte de base.NOTE ARCHITECTURALE [T] — CONFLIT D’ANGLE DORIQUE. La difficulté décrite par Vitruve naît de la nécessité de faire coïncider axe de colonne, triglyphe d’angle et métope carrée. L’apparat sépare la formulation antique des différentes solutions historiques ; aucun schéma moderne n’est présenté comme restitution unique du système.NOTE ARCHITECTURALE [T] — CONFLIT DORIQUE. La contraction d’angle répond géométriquement à des exigences incompatibles du système décrit par Vitruve. Les figures montreront séparément l’élargissement de la métope extrême et la contraction de l’entrecolonnement.","contexto":"10. Quant à son renflement, par lequel elle s’augmente au milieu, de même qu’on l’a décrit au troisième volume pour les ioniques, on le transférera aussi à celles-ci. Puisque l’aspect extérieur des rapports de commensurabilité des corinthiens, des doriques et des ioniques a été décrit, il est nécessaire d’expliquer aussi les répartitions intérieures des cellae et du pronaos.","nota":"180","parrafo":2663,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":326},{"id":"V514-nota-183","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.3.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota ecdótica [F] — IV.3.1–2. El texto de control de Krohn (Teubner, 1912) y las transcripciones críticas modernas permiten comprobar la estructura fundamental del pasaje, pero no todos los testimonios editoriales presentan de idéntico modo los suplementos y regularizaciones. En particular, <rationem> ante commutavit aparece como suplemento en algunas presentaciones del texto. Se conserva la distinción entre texto transmitido y complemento editorial.Nota comparativa [F] — IV.3. El llamado «conflicto del triglifo angular» debe describirse antes que resolverse retrospectivamente. Vitruvio formula una incompatibilidad entre reglas de distribución del friso dórico y ofrece después una ratio normativa que pretende producir ejecuciones emendatae et sine vitiis. La edición Budé de Pierre Gros sitúa el capítulo dentro de la polémica y de la reconstrucción histórico-arquitectónica del Libro IV; esa perspectiva sirve aquí como control de nivel y método, no como texto para reproducir. Nuestra traducción mantiene separados el testimonio latino, la solución normativa vitruviana y las reconstrucciones modernas del sistema dórico.","contexto":"2. Pues es necesario que los triglifos se coloquen frente a los cuadrantes centrales de las columnas, y que las metopas que se hagan entre los triglifos sean tan largas como altas. Y, por el contrario, sobre las columnas angulares los triglifos se colocan en los extremos y no frente a los cuadrantes centrales. Así, las metopas que se hacen junto a los triglifos angulares no resultan cuadradas, sino más oblongas en la","nota":"183","parrafo":2656,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":327},{"id":"V554-nota-178","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.3.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note ecdotique et explicative — IV.3.1–2. Le « conflit du triglyphe angulaire » n’est pas présenté par Vitruve comme un défaut esthétique général du dorique, mais comme une difficulté de coordination entre règles de distribution. Mendosum qualifie le résultat produit par l’allongement de la métope ou par la contraction de l’entrecolonnement. La traduction évite donc « symétrie artificielle », « décoration du plafond » et autres paraphrases qui déplaceraient le problème. Le texte de contrôle de Krohn et les transcriptions critiques modernes confirment la structure fondamentale du passage, tout en laissant apparaître quelques suppléments éditoriaux.Note comparative [F] — IV.3. L’édition Budé de Pierre Gros inscrit ce chapitre dans la polémique et dans la reconstruction historico-architecturale du Livre IV. Cette perspective sert ici de contrôle méthodologique : il faut distinguer le témoignage latin, la solution normative proposée par Vitruve et les restitutions modernes de l’ordre dorique. La présente traduction est indépendante et ne reproduit aucune formulation de Gros ; elle vise le même degré de précision philologique et architecturale.","contexto":"2. Car il est nécessaire que les triglyphes soient placés face aux quadrants médians des colonnes, et que les métopes qui se feront entre les triglyphes soient aussi longues que hautes. Et au contraire, sur les colonnes d’angle, les triglyphes sont placés aux extrémités et non face aux quadrants médians. Ainsi les métopes qui se font près des triglyphes d’angle ne sont pas carrées, mais plus oblongues de la moitié de","nota":"178","parrafo":2648,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":327},{"id":"V514-nota-184","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.3.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológica [F] — IV.3.5. Femur y el griego μηρός designan aquí las bandas o «muslos» verticales del triglifo; femina, que aparece en parte de la tradición/transcripción del pasaje, ha producido dificultades y no debe traducirse literalmente como «mujer». La geometría del triglifo se explica mediante seis partes, canalículos y semicanalículos. La traducción prioriza la función arquitectónica del vocabulario y registra la dificultad textual en lugar de fabricar una imagen anatómica incoherente.","contexto":"5. La anchura de los triglifos divídase en seis partes, de las cuales cinco se marquen en el centro y dos mitades a derecha e izquierda con la regla. Una, en el centro, fórmese como muslo, que en griego se llama μηρός; junto a ella, grábense canalillos hasta el vértice de la escuadra; a continuación de estos, a derecha e izquierda, establézcanse los otros muslos; en las partes extremas, vuélvanse semicanalillos. Colo","nota":"184","parrafo":2661,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":330},{"id":"V554-nota-179","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.3.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note philologique [F] — IV.3.5. Femur et le grec μηρός désignent ici les bandes verticales, les « cuisses » du triglyphe. La leçon femina qui apparaît dans une partie de la tradition ou de ses transcriptions a suscité des difficultés et ne saurait être rendue littéralement par « femme ». La traduction privilégie la construction architecturale du triglyphe — six parties, canaliculi et demi-canaliculi — tout en signalant la difficulté textuelle.","contexto":"5. La largeur des triglyphes sera divisée en six parties, dont cinq seront marquées au milieu, et deux moitiés à droite et à gauche, à la règle. L’une, au milieu, formera la cuisse, qu’on appelle en grec μηρός ; à côté, on creusera des canaux jusqu’à la pointe de l’équerre ; à leur suite, à droite et à gauche, on établira les autres cuisses ; aux extrémités, on retournera des demi-canaux. Les triglyphes ainsi placés,","nota":"179","parrafo":2653,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":330},{"id":"V514-nota-26","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.3.9","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"El orden toscano (Tuscanicae dispositiones, 4.7) es la variante itálica que Vitruvio describe a partir del templo etrusco: columna de basa simple, fuste liso y capitel sin ornato, con proporciones más robustas que las del dórico. La tratadística del Renacimiento (Serlio, Vignola, Palladio) lo codificó como el primero y el más sencillo de los órdenes.","contexto":"El orden toscano, de carácter más austero y sencillo que el dórico, representa una reinterpretación romana de la columna etrusca. Cada orden se define por un sistema propio de proporciones, capiteles y entablamentos característicos. Con frecuencia, los fustes de las columnas presentaban estrías verticales a lo largo de su superficie. Para el dórico Vitruvio prescribe veinte estrías (4.3.9) y para el jónico veinticuat","nota":"26","parrafo":759,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":334},{"id":"V554-nota-28","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.3.9","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"L’ordre toscan (Tuscanicae dispositiones, 4.7) est la variante italique que Vitruve décrit à partir du temple étrusque : colonne à base simple, fût lisse et chapiteau sans ornement, aux proportions plus robustes que celles du dorique. Les traités de la Renaissance (Serlio, Vignole, Palladio) l’ont codifié comme le premier et le plus simple des ordres.","contexto":"L’ordre toscan, plus austère et sobre que le dorique, constitue une adaptation romaine de traditions architecturales italiques et étrusques. Chaque ordre se définit par son système de proportions, ses chapiteaux et ses entablements. Le nombre des cannelures et les autres particularités doivent être décrits à partir des prescriptions et des monuments, sans leur attribuer de signification numérologique non documentée :","nota":"28","parrafo":762,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":334},{"id":"V514-nota-186","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota terminológica — IV.4.1. Pteroma designa aquí el espacio lateral o envolvente asociado a la columnata y no debe identificarse automáticamente con «peristilo», término que puede sugerir una tipología distinta. Pluteus es igualmente polisémico en Vitruvio: en este locus se refiere a cerramientos o antepechos interpuestos entre soportes. Intestinum opus alude a trabajo de carpintería/ebanistería interior; se conserva la cautela porque el alcance técnico del término varía según el contexto.","contexto":"1. La longitud del templo se distribuye de modo que la anchura sea la mitad de la longitud, y que la cella misma sea una cuarta parte más larga que la anchura, con la pared en la que esté colocada la puerta. Las tres partes restantes, las del pronaos, avancen hasta las antas de las paredes, las cuales deben tener el grosor de las columnas. Y si el templo tiene una anchura mayor de veinte pies, interpónganse dos colum","nota":"186","parrafo":2682,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":335},{"id":"V554-nota-181","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note terminologique — IV.4.1. Pteroma désigne ici l’espace latéral ou enveloppant associé à la colonnade ; il ne convient pas de le rendre automatiquement par « péristyle », terme susceptible de suggérer une typologie différente. Pluteus est lui aussi polysémique chez Vitruve : dans ce locus, il désigne des clôtures ou panneaux interposés entre les supports. Intestinum opus renvoie à un travail de menuiserie intérieure ; la traduction demeure volontairement prudente, la portée technique du terme variant selon les contextes.","contexto":"1. La longueur du temple se répartit de sorte que la largeur soit la moitié de la longueur, et que la cella elle-même soit plus longue d’un quart que la largeur, y compris le mur dans lequel sera placée la porte. Les trois parties restantes, celles du pronaos, s’avanceront jusqu’aux antes des murs, lesquelles doivent avoir l’épaisseur des colonnes. Et si le temple a une largeur supérieure à vingt pieds, on interposer","nota":"181","parrafo":2674,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":335},{"id":"V514-nota-187","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.4.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota óptico-crítica — IV.4.2–3. Vitruvio justifica aquí una corrección perceptiva mediante el recorrido visual de una superficie estriada. El pasaje pertenece a su teoría de los correctivos ópticos, pero no debe reformularse en términos de óptica fisiológica moderna. La oposición relevante es entre diámetro material y apariencia visual: el aumento del número de estrías sirve como temperatio de una columna interior deliberadamente más delgada. El suplemento <XX aut> transmitido por algunas ediciones antes de XXIIII debe registrarse como intervención editorial y no confundirse con texto unánime.","contexto":"3. Y esto lo produce este principio: que el ojo, al tocar más señales y más frecuentes, recorre con la vista un circuito mayor. Pues, si se miden con líneas alrededor dos columnas igualmente gruesas, de las cuales una no esté estriada y la otra sí, y la línea toque los cuerpos alrededor de los huecos de los estriglos y de los ángulos de las estrías, aunque las columnas sean igualmente gruesas, las líneas que las rode","nota":"187","parrafo":2685,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":337},{"id":"V554-nota-182","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.4.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note optico-critique — IV.4.2–3. Vitruve justifie ici une correction perceptive par le parcours visuel d’une surface cannelée. Le passage appartient à sa théorie des correctifs optiques, mais ne doit pas être reformulé dans les termes de l’optique physiologique moderne. L’opposition pertinente est celle du diamètre matériel et de l’apparence : l’augmentation du nombre des cannelures sert de temperatio à une colonne intérieure volontairement plus mince. Le supplément <XX aut> adopté par certaines éditions avant XXIIII doit être distingué du texte transmis.","contexto":"3. Et c’est ce principe qui produit cet effet : l’œil, en touchant des marques plus nombreuses et plus fréquentes, parcourt par la vue un circuit plus grand. En effet, si l’on mesure au cordeau, tout autour, deux colonnes également épaisses, dont l’une ne soit pas cannelée et l’autre cannelée, et que le cordeau touche les corps autour des creux des stries et des arêtes des cannelures, bien que les colonnes soient éga","nota":"182","parrafo":2677,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":337},{"id":"V514-nota-188","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.4. El capítulo de cella y pronaos se revisa atendiendo a muros, antae, columnas y distribución interior. Las prescripciones sobre caementa, lapis quadratus y marmor se mantienen como alternativas materiales del texto, no como fases cronológicas universales.NOTA TÉCNICO-CONSTRUCTIVA — MUROS DE CELLA. La regularidad de las piezas en piedra escuadrada o mármol se vincula a la trabazón de las juntas. Coagmenta, cubilia y términos próximos no se reducen automáticamente a una sola categoría moderna.Nota filológica [F] — IV.4.4. El comparativo grecizante graphikoteron (γραφικώτερον) es excepcional y no equivale sin resto a «más elegante». En este contexto parece calificar el efecto visual producido por el relieve de juntas y lechos de los bloques: una apariencia más dibujada, articulada o pictóricamente definida. Se mantiene el término transliterado acompañado de glosa para no imponer una equivalencia moderna excesivamente estrecha.APARATO COMPARATIVO [F] — IV.4. La disposición de la cella y del pronaos se controla mediante relaciones modulares entre diámetro de columna, ancho interior y posición de antae. Las cifras se mantienen en su formulación antigua; una restitución planimétrica no autoriza por sí sola a modificar el numeral transmitido.","contexto":"4. El grosor de las paredes de la cella misma conviene hacerlo en proporción a la magnitud, con tal que sus antas sean iguales al grosor de las columnas. Y si han de ser de fábrica, constrúyanse con mampuestos lo más pequeños posible; pero si de sillería o de mármol, parece que deben hacerse con sillares sobre todo moderados e iguales, porque las piedras centrales, al sujetar las juntas centrales, harán más firme la ","nota":"188","parrafo":2687,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":338},{"id":"V554-nota-183","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.4.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV.4. Le chapitre de la cella et du pronaos est révisé selon la relation entre murs, antes, colonnes et distribution intérieure. Les prescriptions concernant caementa, lapis quadratus et marmor restent des alternatives matérielles du texte, non des phases chronologiques universelles.NOTE TECHNIQUE ET CONSTRUCTIVE — MURS DE CELLA. La régularité des blocs en pierre équarrie ou en marbre est liée à la liaison des joints. Coagmenta, cubilia et les termes voisins ne sont pas automatiquement réduits à une catégorie moderne unique.Note philologique [F] — IV.4.4. Le comparatif grécisant graphikoteron (γραφικώτερον) est exceptionnel et ne se réduit pas à « plus élégant ». Dans ce contexte, il semble qualifier l’effet visuel produit par le relief des joints et des lits : une apparence plus dessinée, articulée ou picturalement définie. Le terme translittéré est conservé avec une glose afin de ne pas imposer une équivalence moderne trop étroite.APPARAT COMPARATIF [F] — IV.4. La disposition de la cella et du pronaos est contrôlée par les rapports modulaires entre diamètre des colonnes, largeur intérieure et position des antae. Les nombres restent dans leur formulation antique ; une restitution planimétrique n’autorise pas à elle seule la modification d’un chiffre transmis.","contexto":"4. Il convient de faire l’épaisseur des murs de la cella elle-même en proportion de sa grandeur, pourvu que leurs antes soient égales à l’épaisseur des colonnes. Et s’ils doivent être en maçonnerie, on les construira avec des moellons aussi petits que possible ; mais s’ils sont en pierre de taille ou en marbre, il semble qu’il faille les faire avec des blocs surtout moyens et égaux, parce que les pierres du milieu, e","nota":"183","parrafo":2679,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":338},{"id":"V514-nota-189","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.5. La orientación es condicional: si nada lo impide, simulacro y cella se disponen para que el sacrificante, vuelto hacia la imagen divina, mire también al oriente. El texto admite excepciones por topografía, ciudad, ríos y caminos; por tanto, no formula una regla universal de «templos orientados al este».NOTA HISTÓRICO-ARQUITECTÓNICA [T] — ORIENTATIO. Deben distinguirse orientación del edificio, orientación del simulacrum y posición ritual del observador. Las orientaciones arqueológicas concretas se verifican caso por caso y no corrigen automáticamente la norma literaria.Nota textual y ritual — IV.5.1. La cláusula si nulla ratio impedierit liberaque fuerit potestas es esencial: Vitruvio formula una regla preferente, no una orientación universal e incondicionada. En la frase siguiente la tradición editorial presenta una oscilación significativa entre exorientia («como surgiendo / orientadas hacia el levante») y exaudientia («como escuchando»), entre otras regularizaciones de la sintaxis. Dado que la variante afecta a la imagen ritual, la traducción principal adopta una formulación prudente y el aparato conserva la diferencia en lugar de disolverla. El objetivo del pasaje es coordinar estatua, altar, oficiante y horizonte oriental.","contexto":"1. Las regiones hacia las que deben mirar los templos de los dioses inmortales habrán de establecerse así: si ninguna razón lo impide y hay libertad de hacerlo, el templo y la estatua que esté colocada en la cella miren hacia la región vespertina del cielo, para que quienes se acerquen al altar para inmolar o hacer sacrificios miren hacia la parte del cielo oriental y hacia la imagen que estará en el templo, y así, a","nota":"189","parrafo":2694,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":339},{"id":"V554-nota-184","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.5.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV.5. L’orientation est conditionnelle : si rien ne l’empêche, simulacrum et cella sont disposés de sorte que le sacrifiant, tourné vers l’image divine, regarde aussi vers l’orient. Le texte admet des exceptions liées à la topographie, à la ville, aux fleuves et aux routes ; il ne formule donc pas une règle universelle de « temples orientés à l’est ».NOTE HISTORIQUE ET ARCHITECTURALE — ORIENTATIO. Il faut distinguer orientation de l’édifice, orientation du simulacrum et position rituelle de l’observateur. Les orientations archéologiques concrètes se vérifient au cas par cas et ne corrigent pas automatiquement la norme littéraire.Note textuelle et rituelle — IV.5.1. La clause si nulla ratio impedierit liberaque fuerit potestas est décisive : Vitruve énonce une règle préférentielle, non une orientation universelle et inconditionnelle. La phrase suivante présente dans la tradition éditoriale une oscillation notable entre exorientia (« comme surgissant / tournées vers le levant ») et exaudientia (« comme écoutant »), ainsi que diverses régularisations syntaxiques. Puisque cette variante modifie la représentation de la scène rituelle, la traduction principale adopte une formulation prudente et l’apparat conserve la divergence. Le passage coordonne statue, autel, officiant et horizon oriental.","contexto":"1. Les régions vers lesquelles doivent regarder les temples des dieux immortels seront établies ainsi : si aucune raison ne l’empêche et qu’on en ait la libre faculté, le temple et la statue qui sera placée dans la cella regarderont la région du couchant, afin que ceux qui s’approcheront de l’autel pour immoler ou faire des sacrifices regardent vers la partie orientale du ciel et vers l’image qui sera dans le temple,","nota":"184","parrafo":2686,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":339},{"id":"V514-nota-190","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — IV.5. La orientación de los templos y de las imágenes cultuales se presenta como regla vitruviana condicionada por sitio, vías y relación con la ciudad. Las excepciones expresamente admitidas por el autor impiden convertir el pasaje en una norma ritual absoluta para toda arquitectura romana.NOTA HISTÓRICO-RITUAL — ORIENTACIÓN. La relación entre simulacrum, ara, caelum y acceso se conserva según el razonamiento de Vitruvio. La comparación con evidencia arqueológica pertenece al comentario y puede mostrar diversidad de prácticas sin «corregir» el texto prescriptivo.","contexto":"2. Pero si la naturaleza del lugar lo impide, entonces han de cambiarse las disposiciones de estas regiones, de modo que desde sus templos se vea la mayor parte posible de las murallas. Igualmente, si el templo se hace junto a los ríos, como en Egipto en torno al Nilo, parece que deben mirar a las orillas del río. Del mismo modo, si los edificios de los dioses están junto a las vías públicas, establézcanse de modo qu","nota":"190","parrafo":2696,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":340},{"id":"V554-nota-185","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — IV.5. L’orientation des temples et des images cultuelles est donnée comme règle vitruvienne conditionnée par le site, les voies et le rapport à la ville. Les exceptions explicitement admises par l’auteur empêchent de transformer le passage en norme rituelle absolue pour toute architecture romaine.NOTE HISTORICO-RITUELLE — ORIENTATION. Le rapport entre simulacrum, ara, caelum et accès est conservé selon le raisonnement de Vitruve. La comparaison avec les données archéologiques relève du commentaire et peut montrer la diversité des pratiques sans « corriger » le texte prescriptif.","contexto":"2. Mais si la nature du lieu y fait obstacle, il faut alors changer l’orientation de ces régions, de sorte que de leurs temples on voie la plus grande partie possible des remparts. De même, si le temple est bâti le long des fleuves, comme en Égypte autour du Nil, il semble qu’il doive regarder vers les rives du fleuve. De même, si les édifices des dieux se trouvent le long des voies publiques, on les établira de tell","nota":"185","parrafo":2688,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":340},{"id":"V514-nota-191","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.6.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítica comparativa [F] — IV.6. Vitruvio ofrece una de las descripciones antiguas más extensas conservadas sobre la proporción y composición de puertas monumentales de templo. Su valor documental no autoriza, sin embargo, a tratar estas reglas como inventario exhaustivo de toda la práctica griega y romana ni como plantilla automática para restituciones arqueológicas. La comparación con restos, inscripciones y reconstrucciones modernas debe realizarse caso por caso. El aparato distingue por ello entre la prescripción vitruviana, la identificación moderna de las piezas y las decisiones ecdóticas necesarias para establecer el texto.APARATO ECDÓTICO-METROLÓGICO — IV.6. Las puertas de los templos —dorica, ionica, atticurges— dependen de relaciones entre lumen, antepagmenta, supercilium, cymatium, corona y hypotrachelium. Las fracciones y disminuciones verticales se controlan como sistema proporcional; no se decimalizan en el texto base.NOTA FILOLÓGICA — FORES / VALVAE. La terminología de hojas, jambas, dintel y molduras se traduce según función arquitectónica, evitando equivalencias modernas demasiado estrechas. Cuando una pieza sólo puede identificarse por su relación proporcional, se conserva también el término latino en nota.","contexto":"6. Las áticas se realizan con los mismos principios que las dóricas. Además, en los marcos, bajo los cimacios, se ponen alrededor fajas, que deben distribuirse de modo que, de las siete partes del marco sin contar el cimacio, tengan dos. Y estas puertas no se hacen enrejadas ni de dos batientes, sino de hojas plegables, y se abren hacia las partes exteriores. He expuesto, en la medida en que he podido alcanzarlo, com","nota":"191","parrafo":2713,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":346},{"id":"V554-nota-186","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.6.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique comparative [F] — IV.6. Vitruve fournit l’une des descriptions antiques conservées les plus développées de la proportion et de la composition des portes monumentales de temple. Sa valeur documentaire n’autorise toutefois ni à traiter ces règles comme un inventaire exhaustif de toute la pratique grecque et romaine, ni à les employer comme gabarit automatique de restitution archéologique. La confrontation avec les vestiges, les inscriptions et les restitutions modernes doit être menée au cas par cas. L’apparat distingue donc la prescription vitruvienne, l’identification moderne des pièces et les décisions ecdotiques nécessaires à l’établissement du texte.APPARAT ECDOTIQUE ET MÉTROLOGIQUE — IV.6. Les portes des temples —dorica, ionica, atticurges— dépendent de rapports entre lumen, antepagmenta, supercilium, cymatium, corona et hypotrachelium. Fractions et diminutions verticales sont contrôlées comme système proportionnel et ne sont pas décimalisées dans le texte de base.NOTE PHILOLOGIQUE — FORES / VALVAE. La terminologie des vantaux, jambages, linteau et moulures est traduite selon la fonction architecturale, sans équivalences modernes excessivement étroites. Lorsqu’une pièce n’est identifiable que par son rapport proportionnel, le terme latin est également conservé en note.","contexto":"6. Les attiques s’exécutent selon les mêmes principes que les doriques. En outre, sur les chambranles, sous les cymaises, on place tout autour des bandes, qui doivent être réparties de telle sorte que, des sept parties du chambranle sans la cymaise, elles en aient deux. Et ces portes ne se font ni à claire-voie ni à deux battants, mais à vantaux repliables, et elles s’ouvrent vers l’extérieur. J’ai exposé, autant que","nota":"186","parrafo":2705,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":346},{"id":"V514-nota-192","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológica y constructiva — IV.7. La descripción vitruviana combina proporciones planimétricas con un léxico de carpintería estructural —trabes compactiles, subscudes, securiclae, mutuli, columen, cantherii, templa— cuya identificación no siempre coincide exactamente con la nomenclatura moderna. Se mantienen los términos latinos cuando una traducción única podría sugerir una pieza constructiva más determinada de lo que permite el texto. La recomendación de dejar una holgura entre las vigas pertenece a la explicación técnica de Vitruvio sobre ventilación y durabilidad de la madera.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.7. El templum tuscanicum se mantiene como formulación normativa vitruviana de una tradición itálica. La planta parte de una relación longitud/anchura de 6:5 y distribuye transversalmente diez partes entre espacios laterales y cella central. La elevación combina columnas, spirae, trabes compactiles, mutuli, antepagmenta y fastigium con un sistema de carpintería distinto del orden pétreo griego. La edición evita convertir esta receta en descripción exhaustiva de todo templo etrusco.NOTA HISTÓRICO-ARQUEOLÓGICA — TOSCÁNICO. El capítulo es una fuente normativa romana de enorme importancia, pero la evidencia arqueológica itálica presenta variaciones regionales y cronológicas. La comparación arqueológica se incorpora como comentario, no como corrección retroactiva de las proporciones transmitidas.","contexto":"5. Sobre las vigas y sobre las paredes, háganse sobresalir los salientes de los mútulos una cuarta parte de la altura de la columna; igualmente, en sus frentes fíjense tablas de revestimiento. Y sobre estos colóquese el tímpano del frontón, de fábrica o de madera. Y sobre este han de colocarse el frontón, la cumbrera, los cabrios y las correas de modo que la pendiente del tejado terminado corresponda a un tercio.","nota":"192","parrafo":2734,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":351},{"id":"V554-nota-187","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note philologique et constructive — IV.7. La description vitruvienne associe des rapports planimétriques à un vocabulaire de charpenterie — trabes compactiles, subscudes, securiclae, mutuli, columen, cantherii, templa — dont les équivalents modernes ne sont pas toujours strictement superposables. Les termes latins sont conservés lorsqu’une traduction unique risquerait de déterminer la pièce plus précisément que ne le permet le texte. La recommandation de ménager un jeu entre les poutres appartient à l’explication technique donnée par Vitruve sur l’aération et la conservation du bois.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV.7. Le templum tuscanicum est maintenu comme formulation normative vitruvienne d’une tradition italique. Le plan part d’un rapport longueur/largeur de 6:5 et distribue transversalement dix parties entre espaces latéraux et cella centrale. L’élévation associe colonnes, spirae, trabes compactiles, mutuli, antepagmenta et fastigium selon une charpenterie distincte de l’ordre grec en pierre. La recette n’est pas transformée en description exhaustive de tout temple étrusque.NOTE HISTORIQUE ET ARCHÉOLOGIQUE — TOSCAN. Le chapitre constitue une source normative romaine majeure, mais l’archéologie italique révèle des variations régionales et chronologiques. La comparaison archéologique relève du commentaire et non d’une correction rétroactive des proportions transmises.","contexto":"5. Sur les poutres et sur les murs, on fera saillir les avancées des mutules d’un quart de la hauteur de la colonne ; de même, sur leurs faces, on fixera des planches de revêtement. Au-dessus, on placera le tympan du fronton, en maçonnerie ou en bois. Et au-dessus, il faut placer le fronton, le faîtage, les chevrons et les pannes de telle sorte que la pente du toit achevé réponde au tiers.","nota":"187","parrafo":2725,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":351},{"id":"V514-nota-193","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.8.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Se construyen también templos de planta circular: unos son monópteros, columnados y sin cella; otros se denominan perípteros. Los que carecen de cella tienen un tribunal y una escalinata cuya proyección corresponde a la tercera parte del diámetro. Sobre el estilóbato se levantan columnas cuya altura se relaciona con el diámetro del propio estilóbato y cuyo diámetro es la décima parte de su altura, incluidos capitel y basa. El epistylium tendrá una altura igual a la mitad del diámetro de la columna; el zophorus y los restantes elementos superiores se ejecutarán conforme a las symmetriae expuestas en el libro III.Nota crítica [F] — IV.8.1. La sintaxis y la transmisión del pasaje sobre el monóptero presentan dificultades, especialmente en la relación entre stylobata/stylobatam y la determinación de la altura de las columnas. No conviene convertir una lectura problemática en una restitución geométrica aparentemente segura. La traducción conserva la relación proporcional general y remite al aparato para las decisiones de detalle. Tampoco debe identificarse automáticamente el monóptero vitruviano con cualquier tholos arqueológico ni establecer una filiación directa con ejemplos renacentistas sin demostrar los intermediarios de recepción.","contexto":"1. Se hacen también templos redondos, de los cuales unos se establecen monópteros, con columnas y sin cella, y otros se llaman perípteros. Los que se hacen sin cella tienen un tribunal y una subida de un tercio de su diámetro. Sobre el estilóbata se establecen columnas tan altas como sea el diámetro de los estilóbatas desde sus paredes extremas, y de un grosor de una décima parte de su altura con capiteles y basas. E","nota":"193","parrafo":2744,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":352},{"id":"V554-nota-188","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.8.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"On construit également des temples de plan circulaire : les uns sont monoptères, à colonnade et sans cella ; les autres sont dits périptères. Ceux qui sont dépourvus de cella possèdent un tribunal et un emmarchement dont le développement correspond au tiers du diamètre. Sur le stylobate s’élèvent des colonnes dont la hauteur est mise en rapport avec le diamètre du stylobate lui-même et dont le diamètre vaut le dixième de leur hauteur, chapiteau et base compris. L’epistylium aura une hauteur égale à la moitié du diamètre de la colonne ; le zophorus et les autres éléments supérieurs seront exécutés conformément aux symmetriae exposées au livre III.Note critique [F] — IV.8.1. La syntaxe et la transmission du passage consacré au monoptère présentent des difficultés, notamment dans la relation entre stylobata/stylobatam et dans la détermination de la hauteur des colonnes. Il convient de ne pas transformer une lecture problématique en restitution géométrique artificiellement certaine. La traduction conserve donc la relation proportionnelle générale et renvoie à l’apparat pour les décisions de détail. Le monoptère vitruvien ne doit pas davantage être identifié automatiquement à tout tholos archéologique ni rattaché directement aux exemples renaissants sans démonstration des médiations de réception.","contexto":"1. On fait aussi des temples ronds, dont les uns sont établis monoptères, à colonnes et sans cella, les autres sont dits périptères. Ceux qui se font sans cella ont une estrade et une montée du tiers de leur diamètre. Sur le stylobate, on établit des colonnes aussi hautes qu’est le diamètre des stylobates, d’un mur extrême à l’autre, et épaisses du dixième de leur hauteur, chapiteaux et bases compris. L’architrave, h","nota":"188","parrafo":2735,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":352},{"id":"V514-nota-194","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.8.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.8.1–7. Se corrigen dos residuos materiales de la transcripción de trabajo: stylobatab imo → stylobata ab imo y uti mihi si traditae sunt → uti mihi traditae sunt, formas confirmadas por la tradición crítica moderna. Monopteros, peripteros, tholos, pteroma y pseudoperipterum se mantienen como tecnicismos tipológicos. El capítulo reúne edificios circulares y fórmulas híbridas; no constituye una secuencia evolutiva única. Los ejemplos de Cástor, Veiovis y Diana se presentan como exempla vitruvianos, mientras las identificaciones arqueológicas modernas se mantienen en nivel documental separado.NOTA ECDÓTICA [F] — IV.8. El pasaje final «uti mihi traditae sunt» es metodológicamente significativo: Vitruvio declara exponer las rationes de los templos tal como le fueron transmitidas. La edición utiliza esta frase como advertencia contra la armonización excesiva: divergencias tipológicas o terminológicas pueden pertenecer a las fuentes y tradiciones técnicas manejadas por el autor.","contexto":"6. Otros, en cambio, desplazando las paredes del templo y aplicándolas a los intercolumnios, suprimidos los espacios del pteroma, obtienen una amplia holgura de la cella; y, conservando lo demás con las mismas proporciones y relaciones de conmensurabilidad, parecen haber engendrado otro género de figura y de nombre, el pseudoperíptero. Y estos géneros se cambian según el uso de los sacrificios. Pues no para todos los","nota":"194","parrafo":2754,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":357},{"id":"V554-nota-189","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.8.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV.8.1–7. Deux résidus matériels de la transcription de travail sont corrigés : stylobatab imo → stylobata ab imo et uti mihi si traditae sunt → uti mihi traditae sunt, formes confirmées par la tradition critique moderne. Monopteros, peripteros, tholos, pteroma et pseudoperipterum restent des termes typologiques. Le chapitre rassemble édifices circulaires et formules hybrides sans constituer une séquence évolutive unique. Castor, Veiovis et Diana sont présentés comme exempla vitruviens ; les identifications archéologiques modernes sont maintenues dans un niveau documentaire distinct.NOTE ECDOTIQUE [F] — IV.8. La formule finale « uti mihi traditae sunt » est méthodologiquement importante : Vitruve déclare exposer les rationes des temples telles qu’elles lui ont été transmises. Elle met en garde contre une harmonisation excessive : certaines divergences typologiques ou terminologiques peuvent appartenir aux sources techniques utilisées par l’auteur.","contexto":"6. D’autres, au contraire, déplaçant les murs du temple et les appliquant aux entrecolonnements, les espaces du ptéroma étant supprimés, obtiennent une ample aisance de la cella ; et, conservant le reste avec les mêmes proportions et rapports de commensurabilité, ils semblent avoir engendré un autre genre de figure et de nom, le pseudopériptère. Ces genres se modifient selon l’usage des sacrifices. Car on ne doit pas","nota":"189","parrafo":2745,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":357},{"id":"V514-nota-195","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.8.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IV.9. Se adopta Vestae Terrae Matrique, lectura respaldada por la edición crítica moderna, frente a Marique de parte de la tradición impresa. El capítulo relaciona orientación y altura del altar con la condición divina: altares elevados para Júpiter y los dioses celestes; bajos para Vesta, la Tierra y la Madre. La prescripción pertenece a la teoría ritual de Vitruvio y no debe universalizarse como descripción de todos los altares romanos arqueológicamente conocidos.SÍNTESIS CRÍTICA — CIERRE DEL LIBRO IV. El libro combina tres registros que esta edición mantiene separados: norma proporcional, etiología de los órdenes y casuística histórico-tipológica. Las figuras modernas sirven para hacer inteligibles proporciones y conflictos geométricos, pero no sustituyen la tradición textual. Las tablas deberán remitir siempre al locus latino del que procede cada numeral y conservar simetría estricta ES–FR.NOTA FILOLÓGICO-RELIGIOSA — ARAE. El altar debe mirar hacia oriente y permanecer por debajo del simulacrum, de modo que el suplicante eleve la mirada hacia la divinidad. La lectura Matrique refuerza la oposición vertical entre divinidades celestes y potencias vinculadas a la tierra; las variantes impresas deben registrarse, no mezclarse silenciosamente.","contexto":"7. He expuesto todos los principios de los templos tal como me han sido transmitidos, y he distinguido sus órdenes y relaciones de conmensurabilidad con sus divisiones; y he expuesto, en la medida en que he podido señalarlo por escrito, cuáles tienen figuras distintas y con qué diferencias se distinguen entre sí. Ahora hablaré de los altares de los dioses inmortales, para que tengan una disposición adecuada al princi","nota":"195","parrafo":2755,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":358},{"id":"V554-nota-190","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.8.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV.9. On adopte Vestae Terrae Matrique, leçon soutenue par l’édition critique moderne, contre Marique d’une partie de la tradition imprimée. Le chapitre relie orientation et hauteur de l’autel à la condition divine : autels élevés pour Jupiter et les dieux célestes, bas pour Vesta, la Terre et la Mère. La prescription relève de la théorie rituelle de Vitruve et ne doit pas être universalisée comme description de tous les autels romains connus par l’archéologie.SYNTHÈSE CRITIQUE — CLÔTURE DU LIVRE IV. Le livre combine trois registres que l’édition maintient distincts : norme proportionnelle, étiologie des ordres et casuistique historico-typologique. Les figures modernes rendent intelligibles proportions et conflits géométriques sans se substituer à la tradition textuelle. Les tableaux renverront toujours au locus latin dont provient chaque nombre et conserveront une symétrie stricte ES–FR.NOTE PHILOLOGIQUE ET RELIGIEUSE — ARAE. L’autel regarde vers l’orient et reste inférieur au simulacrum, de sorte que le suppliant élève le regard vers la divinité. La leçon Matrique renforce l’opposition verticale entre divinités célestes et puissances liées à la terre ; les variantes imprimées doivent être enregistrées, non fusionnées silencieusement.","contexto":"7. J’ai exposé tous les principes des temples tels qu’ils m’ont été transmis, et j’ai distingué leurs ordres et leurs rapports de commensurabilité par leurs divisions ; et j’ai exposé, autant que j’ai pu l’indiquer par écrit, lesquels ont des figures différentes et par quelles différences ils se distinguent entre eux. Je parlerai maintenant des autels des dieux immortels, afin qu’ils aient une disposition adaptée au ","nota":"190","parrafo":2746,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":358},{"id":"V514-nota-196","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.9.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — IV.9. Los altares se relacionan con orientación, divinidad y altura relativa. La edición conserva las categorías rituales de Vitruvio sin extrapolarlas como sistema universal; las divergencias de práctica documentadas arqueológicamente pertenecen a la recepción histórico-arqueológica.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — LIBRO IV. El libro muestra que el sistema de órdenes no es sólo una colección de perfiles: integra módulo, memoria constructiva, tipología, percepción, ritual y posición urbana. La edición evita convertir esa coherencia histórica en un catálogo normativo ahistórico.","contexto":"1. Los altares miren al oriente y estén siempre colocados más bajos que las imágenes que haya en el templo, para que quienes suplican y sacrifican lo hagan mirando hacia arriba a la divinidad. Compónganse con alturas diversas, según el decoro de cada dios. Sus alturas han de desarrollarse así: para Júpiter y todos los celestes, establézcanse lo más altos posible; para Vesta, la Tierra y la Madre, colóquense bajos. As","nota":"196","parrafo":2762,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":359},{"id":"V554-nota-191","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.9.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — IV.9. Les autels sont rapportés à l’orientation, à la divinité et à leur hauteur relative. L’édition conserve les catégories rituelles de Vitruve sans les extrapoler en système universel ; les divergences de pratique attestées archéologiquement relèvent de la réception historico-archéologique.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — LIVRE IV. Le livre montre que le système des ordres n’est pas une simple collection de profils : il associe module, mémoire constructive, typologie, perception, rituel et position urbaine. L’édition évite de transformer cette cohérence historique en catalogue normatif anhistorique.","contexto":"1. Les autels regarderont l’orient et seront toujours placés plus bas que les images qui seront dans le temple, afin que ceux qui supplient et sacrifient le fassent en levant les yeux vers la divinité. On les composera à des hauteurs différentes, selon la convenance de chaque dieu. Leurs hauteurs se régleront ainsi : pour Jupiter et tous les dieux célestes, on les établira aussi élevés que possible ; pour Vesta, la T","nota":"191","parrafo":2753,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":4,"orden":359},{"id":"V514-nota-198","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.1.1–10. Krohn (1912) secluye el pasaje desde 5.1.6 (secl. Kr; véase su praefatio, pp. IV–VIII), por considerarlo añadido; Rose (1899) y los códices lo transmiten sin marca. Esta edición lo imprime sin corchetes, con Rose, y registra aquí la atétesis de Krohn (T.6, n.º 3). El capítulo distingue el foro itálico del ágora griega, vincula la amplitud de los intercolumnios a los espectáculos gladiatorios y sitúa la basílica junto al foro en una zona térmicamente favorable. La descripción de Fanum Fortunae constituye un caso excepcional porque Vitruvio afirma conlocavi curavique faciendam: proyectó/dispuso el edificio y supervisó su ejecución. Las cifras —120 × 60 pies para el espacio central, pórtico de 20 pies, columnas de 50 pies de altura y 5 de diámetro, más las dimensiones de pilastras y tribunal— se conservan como datos primarios y no se ajustan para acomodarlos a reconstrucciones modernas.NOTA ARQUEOLÓGICA ACTUALIZADA — BASÍLICA DE FANO (2026). A septiembre de 2026, las comunicaciones oficiales del Comune di Fano y de la Soprintendenza denominan el yacimiento de Piazza Andrea Costa «Basilica di Vitruvio» y las actuaciones ministeriales de conservación se tramitan bajo esa identificación. Este cambio institucional es más fuerte que la cautela de las primeras noticias del hallazgo, pero no elimina la necesidad editorial de separar: (A) datos de V.1.6–10; (B) estructuras excavadas y documentadas; (C) identificación institucional; (D) reconstrucciones arquitectónicas todavía revisables mientras prosigan excavación y publicación científica.NOTA METROLÓGICA — V.1.6–10, FANO. CXX × LX pedes, porticus XX, columnae L × V y las medidas de parastaticae y tribunal se conservan como serie textual independiente.","contexto":"10. Así, la doble disposición de los frontones en forma de peine ofrece una apariencia hermosa, por fuera, de la cubierta y, por dentro, de la alta nave central. Además, la supresión de los ornamentos de los arquitrabes y la eliminación de los parapetos y de las columnas superiores quitan una trabajosa molestia y reducen en gran parte el total de los gastos. Y las propias columnas, llevadas con altura continua hasta ","nota":"198","parrafo":2808,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":363},{"id":"V554-nota-193","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.1.1–10. Krohn (1912) athétise le passage à partir de 5.1.6 (secl. Kr ; voir sa praefatio, p. IV–VIII), qu’il tient pour ajouté ; Rose (1899) et les manuscrits le transmettent sans marque. La présente édition l’imprime sans crochets, avec Rose, et signale ici l’athétèse de Krohn (T.6, no 3). Le chapitre distingue le forum italique de l’agora grecque, rattache l’ampleur des entrecolonnements aux spectacles de gladiateurs et place la basilique près du forum, du côté thermiquement le plus favorable. Fanum Fortunae constitue un cas exceptionnel puisque Vitruve affirme conlocavi curavique faciendam : il a disposé/conçu l’édifice et en a surveillé l’exécution. Les valeurs — 120 × 60 pieds pour l’espace central, portique de 20 pieds, colonnes de 50 pieds de haut et 5 de diamètre, avec les dimensions des pilastres et du tribunal — restent des données primaires et ne sont pas ajustées pour convenir à une restitution moderne.NOTE ARCHÉOLOGIQUE ACTUALISÉE — BASILIQUE DE FANO (2026). En septembre 2026, les communications officielles de la Comune di Fano et de la Soprintendenza désignent le site de Piazza Andrea Costa comme « Basilica di Vitruvio », et les opérations ministérielles de conservation sont engagées sous cette identification. Cette qualification institutionnelle est plus affirmative que les premières annonces de la découverte, sans supprimer la nécessité éditoriale de distinguer : (A) données de V.1.6–10 ; (B) structures fouillées et documentées ; (C) identification institutionnelle ; (D) restitutions architecturales encore révisables tant que se poursuivent fouille et publication scientifique.","contexto":"10. Ainsi la double disposition des frontons, en forme de peigne, offre une belle apparence, à l’extérieur, du toit et, à l’intérieur, de la haute nef centrale. De plus, la suppression des ornements des architraves et celle des parapets et des colonnes supérieures ôtent un embarras laborieux et réduisent en grande partie le total des dépenses. Et les colonnes elles-mêmes, menées d’une hauteur continue jusqu’aux poutr","nota":"193","parrafo":2799,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":363},{"id":"V514-T-p1105-64","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"chalcidica","aparato":"chalcidica ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirma.","folios":["60v"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":366},{"id":"V554-T-p1114-261","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"chalcidica","aparato":"chalcidica ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirme.","folios":["60v"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":366},{"id":"V514-T-p1090-4","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"privilegia el texto latino bre reconstrucciones queológicas modernas; la pótesis arqueológica rmanece separada.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1090,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1090","libro":5,"orden":368},{"id":"V514-T-p1105-65","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Coloniae Iuliae Fanestri conlocavi curavique","aparato":"Coloniae Iuliae Fanestri conlocavi curavique ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirma conlocavi (vulg. conclavi).","folios":["61r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":368},{"id":"V514-T-p1105-66","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8 CXX, LX, XX, L, quinum, XX, II S, I S, XVIII; quaternae, octo, VI; XLVI, XV","aparato":"8 CXX, LX, XX, L, quinum, XX, II S, I S, XVIII; quaternae, octo, VI; XLVI, XV ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Todas las cifras de la basílica de Fano, confirmadas en H.","folios":["61r"],"sigla":["H","S"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":368},{"id":"V514-T-p1110-115","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8","aparato":"","testimonios":{},"texto":"confirmadas · Hvid · Krohn; vulg.","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":5,"orden":368},{"id":"V514-T-p1114-135","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"10 — xto transmitido se cons utilizan para corregir udé se usa como control cas y la hipótesis arqu","aparato":"","testimonios":{},"texto":"las reconstrucciones arqu ina. Hvid se registra don ra la decisión global. [T · erva como base de retrospectivamen editorial del Li eológica quedan f · la restitución; te la lección lat bro V. Grado B pa uera del aparato.","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":5,"orden":368},{"id":"V554-T-p1099-201","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"iorité au texte latin sur les constitutions archéologiques dernes ; l’hypothèse chéologique reste distincte.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1099,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1099","libro":5,"orden":368},{"id":"V554-T-p1114-262","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Coloniae Iuliae Fanestri conlocavi curavique","aparato":"Coloniae Iuliae Fanestri conlocavi curavique ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirme conlocavi (vulg. conclavi).","folios":["61r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":368},{"id":"V554-T-p1114-263","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8 CXX, LX, XX, L, quinum, XX, II S, I S, XVIII ; quaternae, octo, VI ; XLVI, XV","aparato":"8 CXX, LX, XX, L, quinum, XX, II S, I S, XVIII ; quaternae, octo, VI ; XLVI, XV ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Tous les chiffres de la basilique de Fano, confirmés dans H.","folios":["61r"],"sigla":["H","S"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":368},{"id":"V554-T-p1119-312","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8","aparato":"8 ] Krohn ; vulg.","testimonios":{"testimonio":"Krohn ; vulg."},"texto":"confirmés","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":5,"orden":368},{"id":"V554-T-p1123-332","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"10 — xte transmis demeure la as à corriger rétrospec ert de contrôle éditori et l’hypothèse archéol","aparato":"10 — xte transmis demeure la as à corriger rétrospec ert de contrôle éditori et l’hypothèse archéol ] ution ; les recon latine. Hvid est . Degré B pour la s de l’apparat.","testimonios":{"testimonio":"ution ; les recon latine. Hvid est . Degré B pour la s de l’apparat."},"texto":"structions archéologiques enregistré lorsque la pho décision d’ensemble. [T]","folios":[],"sigla":["testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":5,"orden":368},{"id":"V297-nota-1","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"5.1.6","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"The basilica described by Vitruvius at Fanum Fortunae (Fano) must be distinguished from other Augustan basilicas excavated in Italy. Fanum denotes a consecrated place or sanctuary; fanaticus originally describes a person inspired by, or associated with, a sanctuary, before acquiring later pejorative senses. Profanus is formed from pro and fanum and denotes what lies before or outside the consecrated space; hence ‘profane’.","contexto":"According to tradition, Vitruvius served as a military engineer under Julius Caesar, most likely during the Gallic Wars (c. 58–51 BCE). After retiring from military service, he dedicated himself to civil architecture and engineering. During this period, he built the only building he explicitly claims as his own work, the Basilica of Fanum Fortunae (modern-day Fano, in the Marche region of Italy), described in detail ","nota":"1","parrafo":174,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":368},{"id":"V554-nota-6","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.6","locusEstado":"locus explícito en la nota","lema":"","aparato":"","texto":"Auguste (Augustus), né Gaius Octavius en 63 av. J.-C., fut le premier empereur romain. Adopté par testament par Jules César, il porta après 44 av. J.-C. le nom de Gaius Julius Caesar Octavianus selon l’usage historiographique moderne, puis reçut du Sénat le titre d’Augustus en 27 av. J.-C. Dans les sources grecques, Καῖσαρ (Kaisar) correspond au latin Caesar, devenu « César » en français.","contexto":"Les données autobiographiques du De architectura indiquent que Vitruve exerça des fonctions techniques liées aux machines de guerre et qu’il reçut ensuite des commoda grâce à la recommandation de la sœur d’Auguste ; le détail exact de sa carrière militaire demeure discuté. L’œuvre bâtie qu’il revendique explicitement est la basilique de Fanum Fortunae (Fano), décrite en De architectura 5.1.6–10. Son héritage principa","nota":"6","parrafo":322,"grado":"explicito","gradoRotulo":"locus explícito en la nota","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":368},{"id":"V514-T-p1105-67","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pronai aedis Augusti","aparato":"pronai aedis Augusti ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirma la mención del templo de Augusto.","folios":["61r"],"sigla":["H"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":369},{"id":"V554-T-p1114-264","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"pronai aedis Augusti","aparato":"pronai aedis Augusti ] idem H","testimonios":{"H":"idem"},"texto":"Confirme la mention du temple d’Auguste.","folios":["61r"],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":369},{"id":"V514-nota-214","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.10.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota comparativa [F] — Lib. 5.10 (termas). El Libro V corresponde en la Budé a Catherine Saliou (2009), cuyo comentario liga el capítulo con la arqueología termal (Pompeya, Ostia) y con la mejora del hipocausto atribuida a Sergio Orata. Granger (Loeb) y Rowland-Howe (Cambridge, 1999) precisan la terminología (suspensura, hypocausis, praefurnium, testudo alvei, schola labri); Corso-Romano detallan las proporciones del caldarium (5.10.4). Esta edición conserva el texto transmitido y traduce con voz propia. La tradición manuscrita presenta solo variantes menores de grafía, sin efecto en el sentido.","contexto":"2. Los suelos suspendidos de los caldarios han de hacerse así: primero se pavimente el suelo con tejas de pie y medio, inclinado hacia el hipocausto, de manera que una pelota lanzada no pueda detenerse dentro, sino que vuelva por sí sola hacia el horno; así la llama se extenderá más fácilmente bajo el suelo suspendido. Encima, con ladrillos de dos tercios de pie, levántense pilares dispuestos de modo que sobre ellos ","nota":"214","parrafo":2953,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":373},{"id":"V554-nota-209","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.10.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note comparative [F] — Livre 5.10 (Thermes). Le livre V de l’édition Budé correspond à Catherine Saliou (2009), dont le commentaire relie ce chapitre à l’archéologie thermale (Pompéi, Ostie) et à l’amélioration de l’hypocauste attribuée à Sergius Orata. Granger (Loeb) et Rowland-Howe (Cambridge, 1999) précisent la terminologie (suspension, hypocausis, praefurnium, testudo alvei, schola labri) ; Corso-Romano détaille les proportions du caldarium (5.10.4). Cette édition conserve le texte transmis et propose une traduction originale. La traduction du manuscrit ne présente que des variations orthographiques mineures, sans incidence sur le sens.","contexto":"2. Les sols suspendus des caldaria se feront ainsi : on pavera d’abord le sol de tuiles d’un pied et demi, incliné vers l’hypocauste, de sorte qu’une balle qu’on y lance ne puisse s’arrêter à l’intérieur, mais revienne d’elle-même vers le foyer ; ainsi la flamme se répandra plus aisément sous le sol suspendu. Par-dessus, on élèvera en briques de deux tiers de pied des piles disposées de manière que des tuiles de deux","nota":"209","parrafo":2945,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":373},{"id":"V514-nota-215","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.10.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.10. En los baños se revisan orientación solar, caldaria, tepidaria, suspensurae, hypocaustum, praefurnium, alveus, laconicum y concamerata sudatio. Las proporciones se conservan en unidades antiguas y cualquier conversión métrica será secundaria y explícita.NOTA TÉCNICA [T] — HYPOCAUSTUM Y SUSPENSURAE. El pavimento suspendido y la circulación del calor forman un sistema constructivo, no un simple «suelo radiante». Las figuras distinguirán pilae, suspensura, cámara caliente y praefurnium, y marcarán los flujos térmicos como convención editorial.APARATO TÉCNICO — V.10. Las balneae se ordenan por orientación solar, proximidad de sectores masculino/femenino, tres recipientes de agua y calefacción común. La edición controla caldarium, tepidarium, frigidarium, suspensurae y hypocaustum según función, evitando vocabulario termal moderno cuando introduce falsas equivalencias.NOTA CONSTRUCTIVA — SUSPENSURAE. La pendiente del pavimento hacia el praefurnium y la cámara calefactada bajo suelo se explican como sistema constructivo. La física moderna de convección y transferencia térmica puede aclarar el comportamiento, pero permanece diferenciada de la causalidad expresada por Vitruvio.","contexto":"5. El laconicum y las salas de sudación han de unirse al tepidario; y cuanto sean de anchas, tanta altura tengan hasta el arranque de la curvatura de la semiesfera. En el centro de la semiesfera déjese una abertura de luz, y de ella cuelgue con cadenas un escudo de bronce, con cuyo alzamiento y descenso se regulará la temperatura de la sudación. Y parece conveniente que la sala misma se haga a compás, para que la fue","nota":"215","parrafo":2959,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":376},{"id":"V554-nota-210","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.10.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT TECHNIQUE — V.10. Les balneae sont organisées selon orientation solaire, proximité des secteurs masculin/féminin, trois réservoirs d’eau et chauffage commun. Caldarium, tepidarium, frigidarium, suspensurae et hypocaustum sont contrôlés selon leur fonction, sans vocabulaire thermal moderne créant de fausses équivalences.NOTE CONSTRUCTIVE — SUSPENSURAE. La pente du pavement vers le praefurnium et la chambre chauffée sous le sol sont expliquées comme système constructif. Convection et transfert thermique modernes peuvent éclairer son comportement mais restent distincts de la causalité exprimée par Vitruve.","contexto":"5. Le laconicum et les étuves seront joints au tepidarium ; autant ils auront de largeur, autant ils auront de hauteur jusqu’à la naissance de la courbure de l’hémisphère. Au milieu de l’hémisphère, on laissera une ouverture de lumière, d’où pendra par des chaînes un bouclier de bronze ; en le remontant et en l’abaissant, on réglera la température de l’étuve. Il paraît convenable que la salle elle-même soit tracée au","nota":"210","parrafo":2951,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":376},{"id":"V514-nota-216","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.11.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Gymnasion (γυμνάσιον) designa en el mundo griego una institución destinada al ejercicio físico y, progresivamente, también a actividades educativas e intelectuales. El término se relaciona con γυμνός, «desnudo».","contexto":"1. Me parece ahora oportuno, aunque la construcción de palestras no sea costumbre itálica, explicar sin embargo lo que se ha transmitido y mostrar cómo se disponen entre los griegos. En las palestras, los peristilos, cuadrados u oblongos, han de hacerse de manera que tengan un circuito de paseo de dos estadios, lo que los griegos llaman δίαυλος; tres de sus pórticos sean sencillos, y el cuarto, el que está vuelto hac","nota":"216","parrafo":2964,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":377},{"id":"V554-nota-211","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.11.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Gymnasion (γυμνάσιον) désigne dans le monde grec une institution consacrée à l’exercice physique puis, progressivement, à des activités éducatives et intellectuelles. Le terme est apparenté à γυμνός, « nu ».","contexto":"1. Il me paraît opportun maintenant, bien que la construction des palestres ne soit pas d’usage italique, d’en exposer pourtant ce qui a été transmis et de montrer comment on les établit chez les Grecs. Dans les palestres, les péristyles, carrés ou oblongs, doivent être faits de telle sorte qu’ils offrent un circuit de promenade de deux stades, ce que les Grecs appellent δίαυλος ; trois de leurs portiques seront simp","nota":"211","parrafo":2959,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":377},{"id":"V514-nota-217","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.11.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.11. Vitruvio advierte que las palestras no pertenecen a la costumbre itálica, pero explica su disposición griega. Se conservan peristylium, exhedrae, ephebeum, coryceum, conisterium, frigida lavatio, elaothesium, propnigeum, ξυστός y παραδρομίδες cuando una traducción moderna borraría su función específica.NOTA HISTÓRICO-TIPOLÓGICA — PALAESTRA. La planta derivada de V.11 es una reconstrucción normativa del texto, no un plano universal de los gimnasios helenísticos. Deben distinguirse pórtico doble, xystus cubierto y paseos hypaethrae.APARATO FILOLÓGICO — V.11. La palestra griega conserva su léxico especializado: δίαυλος, exedrae, ephebeum, coryceum, conisterium, λουτρόν, elaeothesium, laconicum, ξυστός y παραδρομίδες. No se fuerzan equivalencias con gimnasios contemporáneos; cada espacio se define por posición y uso dentro del complejo.NOTA METROLÓGICA — PALAESTRA. El peristilo de dos estadios y las dimensiones de pistas, desniveles y ámbitos se mantienen en unidades antiguas. Las conversiones métricas modernas deberán indicar el patrón adoptado y no sustituir los valores transmitidos.","contexto":"4. Este pórtico se llama entre los griegos ξυστός, porque los atletas se ejercitan en la estación invernal en estadios cubiertos. Junto al xisto y al pórtico doble trácense paseos descubiertos, que los griegos llaman παραδρομίδες y los nuestros xysta, a los que, en invierno, cuando el cielo está sereno, salen desde el xisto los atletas para ejercitarse. Los xysta parecen deber hacerse de modo que entre los dos pórtic","nota":"217","parrafo":2969,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":380},{"id":"V554-nota-212","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.11.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT PHILOLOGIQUE — V.11. La palestre grecque conserve son lexique spécialisé : δίαυλος, exedrae, ephebeum, coryceum, conisterium, λουτρόν, elaeothesium, laconicum, ξυστός et παραδρομίδες. Aucune équivalence forcée avec le gymnase contemporain : chaque espace est défini par sa position et son usage dans le complexe.NOTE MÉTROLOGIQUE — PALAESTRA. Le péristyle de deux stades et les dimensions des pistes, dénivellations et salles restent exprimés en unités antiques. Toute conversion métrique moderne indiquera l’étalon adopté et ne remplacera pas les valeurs transmises.","contexto":"4. Ce portique est appelé chez les Grecs ξυστός, parce que les athlètes, pendant la saison d’hiver, s’exercent dans des stades couverts. À côté du xyste et du portique double, on tracera des promenades découvertes, que les Grecs appellent παραδρομίδες et les nôtres xysta, où, en hiver, par ciel serein, les athlètes sortant du xyste viennent s’exercer. Il semble que les xysta doivent être faits de telle sorte qu’il y ","nota":"212","parrafo":2964,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":380},{"id":"V514-nota-218","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.12.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota técnico-filológica — V.12.2–3. Vitruvio escribe pulvis, no pulvis Puteolanus. El material procede, según este pasaje, de la franja entre Cumas y el promontorio de Minerva y se mezcla en relación de dos partes por una. La denominación «puzolana» es útil como identificación material moderna, pero no debe sustituir silenciosamente el vocabulario del texto latino. Arcae designa aquí cajones o recintos de obra hincados y estabilizados en el agua.Nota comparativa [F] — V.12. La técnica descrita debe distinguirse de sus explicaciones modernas. El texto presenta procedimientos alternativos según las condiciones del emplazamiento: construcción submarina con pulvis y arcae; precipitación al mar de una gran pila construida sobre un pulvinus inclinado cuando el oleaje impide mantener los cajones; y, donde no existe aquel pulvis, ejecución dentro de un recinto doble desecado mecánicamente. La arqueología y la ciencia de materiales permiten contextualizar estos procedimientos, pero no autorizan a reemplazar la terminología de Vitruvio por categorías modernas.","contexto":"3. Después, en el lugar que se haya delimitado, se deben bajar al agua cajones cerrados con estacas de roble y cadenas, y fijarlos firmemente; luego, entre ellos, desde unos travesaños, se ha de nivelar y limpiar la parte inferior bajo el agua, y allí amontonar mampuestos con el material mezclado en el mortero, como se ha escrito arriba, hasta que se llene el espacio de la construcción que haya entre los cajones. Est","nota":"218","parrafo":2978,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":383},{"id":"V554-nota-213","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.12.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note technico-philologique — V.12.2–3. Vitruve écrit pulvis, non pulvis Puteolanus. Dans ce passage, le matériau est donné comme provenant de la zone comprise entre Cumes et le promontoire de Minerve et il entre dans un mélange à raison de deux parts pour une. « Pouzzolane » constitue une identification matérielle moderne utile, mais ne doit pas remplacer silencieusement le vocabulaire latin. Arcae désigne ici des caissons ou enceintes de chantier implantés et stabilisés dans l’eau.Note comparative [F] — V.12. La technique décrite doit être distinguée de ses explications modernes. Le texte présente des procédés alternatifs selon les conditions du site : construction sous l’eau avec pulvis et arcae ; précipitation en mer d’une grande pila construite sur un pulvinus incliné lorsque la houle empêche de maintenir les caissons ; enfin, là où ce pulvis n’existe pas, travail à l’intérieur d’une double enceinte asséchée mécaniquement. L’archéologie et la science des matériaux permettent de contextualiser ces procédés sans autoriser à substituer aux termes de Vitruve une nomenclature moderne.","contexto":"3. Ensuite, à l’endroit qui aura été délimité, on descendra dans l’eau des caissons fermés de pieux de rouvre et de chaînes, et on les fixera solidement ; puis, entre eux, depuis des traverses, on nivellera et nettoiera la partie inférieure sous l’eau, et l’on y entassera des moellons avec la matière mêlée dans le mortier, comme on l’a écrit plus haut, jusqu’à ce que soit rempli l’espace de la construction compris en","nota":"213","parrafo":2973,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":383},{"id":"V514-nota-219","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.12.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.12. El capítulo portuario distingue abrigo natural y obras artificiales. Pilae, moles, structurae y arcae se conservan como términos constructivos cuando corresponde. La construcción bajo agua se relaciona con el pulvis de Cumas/Puteoli del Libro II sin convertir la explicación antigua en una formulación química moderna.SÍNTESIS TÉCNICA [T] — CIERRE DEL LIBRO V. El libro enlaza arquitectura cívica, espectáculo, acústica, higiene, ejercicio y obras marítimas. Su unidad reside en la adecuación entre forma, uso, ambiente y técnica. La edición mantiene separados dato textual, explicación antigua, reconstrucción gráfica y comparación arqueológica moderna.NOTA CONSTRUCTIVA Y ARQUEOLÓGICA — PUERTOS. Cajones, macizos y estructuras hidráulicas pueden compararse con restos romanos, pero la evidencia arqueológica permanece separada de la secuencia normativa. Los diagramas distinguirán terreno, agua, arca/cofferdam, mezcla hidráulica y masa consolidada.","contexto":"6. Pero si el terreno es blando, clávense estacas de aliso o de olivo chamuscadas y rellénese con carbones, como se ha escrito para los cimientos de los teatros y de la muralla. Después, trácese el muro con sillería, con juntas lo más largas posible, para que las piedras del centro queden sujetas sobre todo por las trabazones. Entonces, el espacio que quede dentro del muro rellénese con cascajo o con fábrica. Así se ","nota":"219","parrafo":2983,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":386},{"id":"V514-nota-220","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.12.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — V.12. Portus, navalia, porticus, emporia, turres y catenae forman un sistema portuario. Cuando no existe abrigo natural, Vitruvio describe obras marítimas con pulvis, cal, caementum y estructuras sumergidas. La edición relaciona este capítulo con II.6 sin identificar sin más el procedimiento antiguo con cualquier hormigón hidráulico moderno.NOTA DE INGENIERÍA — OBRAS MARÍTIMAS. Los procedimientos de cajones, rellenos y masas fraguadas en agua se explican secuencialmente. La terminología contemporánea de cemento, hormigón o puzolana sólo aparece como glosa comparativa cuando la composición y el proceso lo justifican.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — LIBRO V. El libro articula arquitectura pública, geometría, acústica, clima, circulación, higiene, deporte e infraestructura portuaria. Su valor técnico reside en la integración de sistemas y usos, no en trasladar literalmente cada prescripción a la práctica contemporánea.","contexto":"7. Terminado esto, la disposición de los arsenales será tal que se orienten preferentemente al septentrión; pues las regiones del mediodía, por el calor, engendran la carcoma, la polilla, los teredos y los demás géneros de animales dañinos, y, alimentándolos, los conservan. Y estos edificios no deben hacerse de madera, a causa de los incendios. En cuanto a sus dimensiones, no debe haber límite alguno, sino que han de","nota":"220","parrafo":2985,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":387},{"id":"V554-nota-214","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.12.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — V.12. Portus, navalia, porticus, emporia, turres et catenae forment un système portuaire. En l’absence d’abri naturel, Vitruve décrit des ouvrages maritimes utilisant pulvis, chaux, caementum et structures immergées. Le chapitre est rapproché de II.6 sans assimiler le procédé antique à tout béton hydraulique moderne.NOTE D’INGÉNIERIE — OUVRAGES MARITIMES. Les procédés de caissons, remplissages et masses prises sous l’eau sont expliqués séquentiellement. Le vocabulaire contemporain du ciment, béton ou pouzzolane n’apparaît comme glose comparative que lorsque composition et procédé le justifient.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — LIVRE V. Le livre articule architecture publique, géométrie, acoustique, climat, circulation, hygiène, sport et infrastructure portuaire. Sa valeur technique réside dans l’intégration des systèmes et usages, non dans la transposition littérale de chaque prescription à la pratique contemporaine.","contexto":"7. Ces ouvrages achevés, la disposition des arsenaux sera telle qu’ils soient tournés de préférence vers le septentrion ; car les régions du midi, à cause de la chaleur, engendrent la carie, la teigne, les tarets et les autres espèces d’animaux nuisibles, et, en les nourrissant, les entretiennent. Ces édifices ne doivent nullement être construits en bois, à cause des incendies. Quant à leurs dimensions, on ne doit le","nota":"214","parrafo":2980,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":387},{"id":"V514-nota-199","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.2.1–2. Aerarium, carcer y curia se vinculan al foro por una exigencia de correspondencia dimensional. Para la curia, Vitruvio prescribe una altura distinta según sea cuadrada u oblonga y añade una solución acústica mediante coronas a media altura. Se conserva la distinción entre intestinum opus y albarium: el primero remite aquí a obra interior/carpintería de terminación y el segundo a revestimiento de estuco. La explicación de la voz ascendente pertenece a la acústica antigua del autor y se comenta sin sustituirla por una teoría moderna.NOTA ACÚSTICO-ARQUITECTÓNICA — CURIA. La cornisa continua a media altura actúa, en la explicación de Vitruvio, como obstáculo a la disipación ascendente de la voz y favorece su llegada inteligible a los oyentes. La observación es relevante porque anticipa el tratamiento sistemático del sonido en V.3–V.8, pero debe mantenerse diferenciada de parámetros acústicos contemporáneos como tiempo de reverberación o absorción.Nota filológica y acústica — V.2.2. Intestinum opus designa aquí una técnica de obra interior o carpintería de terminación; albarium, un revestimiento de estuco. La traducción evita reducir el primero a «ebanistería» en sentido moderno. La explicación sobre la voz pertenece a la acústica arquitectónica de Vitruvio: se conserva como testimonio técnico antiguo sin convertir su mecanismo causal en una formulación acústica contemporánea.","contexto":"2. Además, los muros deben ceñirse a media altura con cornisas de carpintería o de estuco. Si no las hubiera, la voz de quienes deliberan, elevada hacia lo alto, no podrá ser entendida por los oyentes. Pero cuando los muros estén ceñidos de cornisas, la voz, retenida desde abajo, será entendida por los oídos antes de elevarse y disiparse en el aire.","nota":"199","parrafo":2823,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":389},{"id":"V554-nota-194","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.2.1–2. Aerarium, carcer et curia sont rattachés au forum par une exigence de correspondance dimensionnelle. Pour la curie, Vitruve prescrit une hauteur différente selon qu’elle est carrée ou oblongue et ajoute un dispositif acoustique de corniches à mi-hauteur. La distinction entre intestinum opus et albarium est maintenue : le premier renvoie ici à un ouvrage intérieur/de menuiserie, le second à un revêtement de stuc. L’explication de la voix ascendante appartient à l’acoustique antique de l’auteur et n’est pas remplacée par une théorie moderne.NOTE ACOUSTIQUE ET ARCHITECTURALE — CURIE. Dans l’explication de Vitruve, la corniche continue à mi-hauteur fait obstacle à la dissipation ascendante de la voix et favorise son arrivée intelligible aux auditeurs. Cette observation annonce le traitement systématique du son en V.3–V.8, tout en restant distincte de paramètres acoustiques contemporains tels que temps de réverbération ou absorption.Note philologique et acoustique — V.2.2. Intestinum opus désigne ici une technique d’ouvrage intérieur ou de menuiserie de finition ; albarium, un revêtement de stuc. La traduction évite de réduire le premier à la simple « menuiserie » au sens moderne. L’explication de la voix appartient à l’acoustique architecturale de Vitruve : elle est conservée comme témoignage technique ancien sans être reformulée comme une théorie acoustique contemporaine.","contexto":"2. En outre, les murs doivent être ceints à mi-hauteur de corniches de menuiserie ou de stuc. S’il n’y en a pas, la voix de ceux qui délibèrent, portée vers le haut, ne pourra être comprise des auditeurs. Mais lorsque les murs seront ceints de corniches, la voix, retenue par en bas, sera saisie par les oreilles avant de s’élever et de se dissiper dans l’air.","nota":"194","parrafo":2815,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":389},{"id":"V514-nota-200","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-crítica — V.3.1–2. La relación entre vientos palustres, apertura de las venas, calor meridional y pérdida de humores responde al marco médico-ambiental antiguo que Vitruvio comparte con otras tradiciones grecorromanas. El pasaje posee valor para la historia de la arquitectura saludable y de la teoría ambiental; no debe leerse como fisiología o epidemiología modernas.","contexto":"1. Una vez establecido el foro, debe elegirse para el teatro, donde se contemplan los juegos en los días festivos de los dioses inmortales, el lugar más salubre posible, como se ha escrito en el libro primero sobre la salubridad al trazar las murallas. Durante los juegos, en efecto, los espectadores permanecen sentados con sus esposas e hijos, retenidos por el deleite, y sus cuerpos, inmóviles por el placer, tienen l","nota":"200","parrafo":2833,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":390},{"id":"V554-nota-195","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-critique — V.3.1–2. Le rapport établi entre vents palustres, ouverture des veines, exposition méridionale et diminution des humeurs relève du cadre médico-environnemental antique présupposé par Vitruve. Le passage est important pour l’histoire de l’architecture salubre et de la pensée environnementale ; il ne doit pas être présenté comme une physiologie ou une épidémiologie modernes.","contexto":"1. Le forum une fois établi, il faut choisir pour le théâtre, où l’on assiste aux jeux les jours de fête des dieux immortels, un lieu aussi salubre que possible, comme on l’a écrit au premier livre à propos de la salubrité dans l’implantation des remparts. Pendant les jeux, en effet, les spectateurs, assis avec leurs épouses et leurs enfants, sont retenus par le plaisir, et leurs corps, immobiles sous l’effet de la j","nota":"195","parrafo":2825,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":390},{"id":"V514-nota-201","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.3.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota comparativa [F] — V.3.6–8. La analogía entre ondas acuáticas y propagación de la voz es un modelo explicativo antiguo. Resulta especialmente importante distinguir la observación geométrica de Vitruvio —propagación, obstáculos, reflexión y audibilidad— de una descripción física moderna de las ondas acústicas. El aparato conserva sus categorías sin atribuirles una equivalencia científica retrospectiva.","contexto":"6. La voz es un soplo de aire en movimiento, perceptible al oído por el contacto. Se mueve en infinitas ondas circulares, como cuando, al arrojar una piedra en agua quieta, nacen innumerables círculos de ondas que crecen desde el centro y se extienden cuanto pueden, salvo que los interrumpa la estrechez del lugar o algún obstáculo que no deje llegar a su término el trazado de esas ondas. Y así, cuando son interrumpid","nota":"201","parrafo":2841,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":395},{"id":"V554-nota-196","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.3.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note comparative [F] — V.3.6–8. L’analogie entre les ondes de l’eau et la propagation de la voix constitue un modèle explicatif antique. Il convient de distinguer les observations géométriques de Vitruve — propagation, obstacles, réflexion et audibilité — d’une description physique moderne des ondes acoustiques. L’apparat conserve les catégories de l’auteur sans leur attribuer rétrospectivement une équivalence scientifique.","contexto":"6. La voix est un souffle d’air en mouvement, perceptible à l’ouïe par le contact. Elle se meut en cercles innombrables, comme lorsque, une pierre jetée dans une eau immobile, naissent d’innombrables cercles d’ondes qui croissent à partir du centre et s’étendent aussi loin qu’ils peuvent, à moins que l’étroitesse du lieu ou quelque obstacle ne les interrompe et n’empêche le tracé de ces ondes d’atteindre son terme. A","nota":"196","parrafo":2833,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":395},{"id":"V514-nota-202","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.3.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — V.3. El teatro se estudia desde salubritas, exposición solar, propagación de la vox y geometría de la cavea. La comparación de la voz con ondas circulares sobre el agua pertenece al modelo explicativo vitruviano; se conserva sin convertirlo en una teoría ondulatoria moderna completa.NOTA ACÚSTICA — VOX. Vitruvio distingue propagación horizontal y ascendente de la voz y exige evitar obstáculos que produzcan retorno o pérdida de inteligibilidad. La traducción mantiene vox, resonantia y términos afines en su contexto antiguo; «onda», «reflexión» o «campo acústico» se usan sólo como glosa comparativa.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.3. El emplazamiento saludable del teatro, la evitación de la exposición meridional y la pendiente de la cavea se mantienen dentro del marco médico-ambiental antiguo. La regla geométrica de visibilidad y propagación vocal no se confunde con cálculos acústicos contemporáneos. Se distinguen explícitamente observación constructiva, fisiología antigua e interpretación moderna.","contexto":"8. Por eso los arquitectos antiguos, siguiendo las huellas de la naturaleza e investigando la voz que asciende, perfeccionaron las gradas de los teatros, y buscaron, mediante la teoría canónica de los matemáticos y la teoría musical, que toda voz emitida en la escena llegara más clara y más suave a los oídos de los espectadores. Pues así como los instrumentos se perfeccionan con láminas de bronce o de cuerno, los ἠχε","nota":"202","parrafo":2845,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":397},{"id":"V554-nota-197","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.3.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — V.3. Le théâtre est étudié sous l’angle de la salubritas, de l’exposition solaire, de la propagation de la vox et de la géométrie de la cavea. La comparaison de la voix avec les cercles produits sur l’eau appartient au modèle explicatif vitruvien ; elle est conservée sans devenir une théorie ondulatoire moderne complète.NOTE ACOUSTIQUE — VOX. Vitruve distingue propagation horizontale et ascendante de la voix et demande d’éviter les obstacles produisant retour ou perte d’intelligibilité. La traduction maintient vox, resonantia et les termes apparentés dans leur contexte antique ; « onde », « réflexion » ou « champ acoustique » ne servent que de gloses comparatives.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.3. L’implantation salubre du théâtre, l’évitement de l’exposition méridionale et la pente de la cavea sont maintenus dans le cadre médico-environnemental antique. La règle géométrique de visibilité et de propagation vocale n’est pas confondue avec l’acoustique contemporaine.","contexto":"8. C’est pourquoi les architectes anciens, suivant les traces de la nature et étudiant la voix qui s’élève, ont perfectionné les gradins des théâtres ; et ils ont cherché, par la théorie canonique des mathématiciens et par la théorie musicale, à ce que toute voix émise sur la scène parvienne plus claire et plus agréable aux oreilles des spectateurs. De même en effet que les instruments sont perfectionnés, pour la cla","nota":"197","parrafo":2837,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":397},{"id":"V514-nota-203","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológica [F] — V.4.1. Harmonice no significa aquí «literatura musical», sino la disciplina o teoría armónica. La referencia explícita a Aristóxeno explica tanto el recurso inevitable al léxico griego como la estructura técnica de los capítulos siguientes. Los términos griegos se conservarán cuando una traducción moderna suprima una distinción interválica relevante.","contexto":"1. La armónica es una disciplina musical oscura y difícil, sobre todo para quienes no conocen las letras griegas. Si queremos explicarla, es necesario emplear también palabras griegas, porque algunas de ellas no tienen denominación latina. Por eso la interpretaré, con la mayor claridad que pueda, a partir de los escritos de Aristóxeno, añadiré su diagrama y señalaré los límites de los sonidos, para que quien preste m","nota":"203","parrafo":2850,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":398},{"id":"V554-nota-198","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note philologique [F] — V.4.1. Harmonice ne signifie pas ici « littérature musicale », mais la discipline ou théorie harmonique. La référence explicite à Aristoxène explique à la fois le recours nécessaire au lexique grec et l’organisation technique des chapitres suivants. Les termes grecs seront conservés lorsqu’une traduction moderne effacerait une distinction intervallique pertinente.","contexto":"1. L’harmonique est une science musicale obscure et difficile, surtout pour ceux qui ne connaissent pas les lettres grecques. Si nous voulons l’expliquer, il faut employer aussi des mots grecs, parce que certains d’entre eux n’ont pas d’équivalent latin. Je l’interpréterai donc, aussi clairement que je le pourrai, d’après les écrits d’Aristoxène ; j’y joindrai son diagramme et j’indiquerai les limites des sons, afin ","nota":"198","parrafo":2842,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":398},{"id":"V514-T-p1105-68","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†sed quod ex acuta","aparato":"†sed quod ex acuta ] sed quod ex acuta facta est gravis H","testimonios":{"H":"sed quod ex acuta facta est gravis"},"texto":"H no ofrece indicio de corrupción; se conserva la crux de Krohn hasta ver G.","folios":["63v"],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":399},{"id":"V514-T-p1105-69","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ constans apparet","aparato":"⟨non⟩ constans apparet ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn exigido por el sentido.","folios":["63v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":399},{"id":"V514-T-p1110-116","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†sed quod ex acuta","aparato":"","testimonios":{},"texto":"crux conservada; G decidirá · Hvid sin corrupción · Krohn (crux)","folios":[],"sigla":["G","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":5,"orden":399},{"id":"V514-T-p1121-147","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"†sed quod · crux; H ofrece texto legible, interpretación en revisión","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":5,"orden":399},{"id":"V514-Tp-p1151-110","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ constans","aparato":"","testimonios":{},"texto":"constans codd. · non es suplemento de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S incluido) · ex creto es conjetura de Giocondo","folios":[],"sigla":["Krohn","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":5,"orden":399},{"id":"V554-T-p1114-265","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†sed quod ex acuta","aparato":"†sed quod ex acuta ] sed quod ex acuta facta est gravis H","testimonios":{"H":"sed quod ex acuta facta est gravis"},"texto":"H n’offre aucun indice de corruption ; la crux de Krohn est gardée en attendant G.","folios":["63v"],"sigla":["G","H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":399},{"id":"V554-T-p1114-266","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ constans apparet","aparato":"⟨non⟩ constans apparet ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Supplément de Krohn exigé par le sens.","folios":["63v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":399},{"id":"V554-T-p1119-313","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†sed quod ex acuta","aparato":"†sed quod ex acuta ] Krohn (crux)","testimonios":{"testimonio":"Krohn (crux)"},"texto":"crux gardée ; G tranchera","folios":[],"sigla":["G","Krohn","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":5,"orden":399},{"id":"V554-T-p1130-345","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"†sed quod · crux ; H offre un texte lisible, interprétation à revoir","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":5,"orden":399},{"id":"V554-Tp-p1160-231","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨non⟩ constans","aparato":"","testimonios":{},"texto":"constans codd. · non est un supplément de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S compris) · ex creto est une conjecture de Giocondo","folios":[],"sigla":["Krohn","S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":5,"orden":399},{"id":"V514-nota-204","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota — Lib. 5.4 (armónica). Vitruvio resume aquí la teoría musical de Aristóxeno de Tarento (s. IV a. C.): los tres géneros —enarmónico (ἁρμονία), cromático (χρῶμα) y diatónico (διάτονον)—, los dieciocho sonidos (φθόγγοι) por género (ocho fijos y diez móviles) y los cinco tetracordios (hýpaton, méson, synemménon, diezeugménon, hyperbólaion) del sistema perfecto (systema téleion). Es la fuente latina más antigua de la armónica griega; su terminología, muy técnica y en parte helenizante, exige cotejo con Aristóxeno (Elementa harmonica) y con Ptolomeo. Cf. Barker, Greek Musical Writings.","contexto":"7. Los tetracordios son cinco: el primero, el más grave, que en griego se llama ὕπατον; el segundo, el medio, llamado μέσον; el tercero, el conjunto, que se llama συνημμένον; el cuarto, el disjunto, llamado διεζευγμένον; el quinto, el más agudo, que en griego se llama ὑπερβόλαιον. Las consonancias que la naturaleza humana puede modular, llamadas en griego συμφωνίαι, son seis: cuarta (diatessaron), quinta (diapente), ","nota":"204","parrafo":2862,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":404},{"id":"V554-nota-199","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — Lib. 5.4 (harmonique). Vitruve résume ici la théorie musicale d’Aristoxène de Tarente (IVe siècle av. J.-C.) : les trois genres — enharmonique, chromatique et diatonique —, les sons fixes et mobiles, et les cinq tétracordes hýpaton, méson, synemménon, diezeugménon et hyperbólaion du système parfait (sýstēma téleion). Ce passage constitue l’un des témoignages latins majeurs sur la théorie harmonique grecque ; sa terminologie, très technique et largement hellénisée, doit être confrontée à Aristoxène (Elementa harmonica) et à la tradition musicologique grecque postérieure. Cf. Andrew Barker, Greek Musical Writings.","contexto":"7. Les tétracordes sont au nombre de cinq : le premier, le plus grave, qu’on appelle en grec ὕπατον ; le deuxième, le moyen, appelé μέσον ; le troisième, le conjoint, qu’on nomme συνημμένον ; le quatrième, le disjoint, appelé διεζευγμένον ; le cinquième, le plus aigu, qu’on appelle en grec ὑπερβόλαιον. Les consonances que la nature humaine peut moduler, appelées en grec συμφωνίαι, sont au nombre de six : la quarte (d","nota":"199","parrafo":2854,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":404},{"id":"V514-T-p1105-70","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[in sextam diapason … in XII disdiapason]","aparato":"[in sextam diapason … in XII disdiapason] ] presente H","testimonios":{"H":"presente"},"texto":"H transmite la serie que Krohn suprime como interpolación; se mantienen los corchetes.","folios":["65r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":405},{"id":"V554-T-p1114-267","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[in sextam diapason … in XII disdiapason]","aparato":"[in sextam diapason … in XII disdiapason] ] présent H","testimonios":{"H":"présent"},"texto":"H transmet la série que Krohn supprime comme interpolation ; crochets gardés.","folios":["65r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":405},{"id":"V514-T-p1105-71","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[Et ei concentus … φθόγγοι dicuntur]","aparato":"[Et ei concentus … φθόγγοι dicuntur] ] presente (pthongi) H","testimonios":{"H":"presente (pthongi)"},"texto":"Transmitido; seclusión de Krohn.","folios":["65r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":406},{"id":"V554-T-p1114-268","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.9","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[Et ei concentus … φθόγγοι dicuntur]","aparato":"[Et ei concentus … φθόγγοι dicuntur] ] présent (pthongi) H","testimonios":{"H":"présent (pthongi)"},"texto":"Transmis ; suppression de Krohn.","folios":["65r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":406},{"id":"V514-nota-205","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.4.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.4. Harmonice se entiende como disciplina armónica y el pasaje depende expresamente de Aristóxeno. Se conservan en griego los términos sin equivalente latino estable y se revisan diatessaron, diapente, diapason, disdiapason, tonos, diesis y los géneros enarmónico, cromático y diatónico. APARATO FILOLÓGICO-MUSICOLÓGICO — V.4. «Harmonia autem est musica litteratura obscura et difficilis» introduce una sección conscientemente dependiente de terminología griega. Se conservan los nombres técnicos de Aristóxeno y las distinciones entre movimiento continuo/discreto, intervalos y géneros. No se moderniza la teoría mediante temperamento igual.NOTA DE TRANSMISIÓN — GRIEGO MUSICAL.  Las variantes de acentuación o transliteración se normalizan editorialmente sólo cuando no alteran la identificación musicológica; una lectura dudosa queda marcada.","contexto":"9. En efecto, no pueden producirse consonancias, cuando suena una cuerda o se canta con la voz, entre dos intervalos, ni entre tres, seis o siete, sino que, como se ha escrito arriba, la cuarta, la quinta y las siguientes hasta la doble octava tienen sus límites de acuerdo por la naturaleza de la voz. [Y estas consonancias nacen de la unión de los sonidos, que en griego se llaman φθόγγοι.]","nota":"205","parrafo":2865,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":406},{"id":"V554-nota-200","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.4.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.4. Harmonice désigne la discipline harmonique et le passage dépend explicitement d’Aristoxène. Les termes grecs sans équivalent latin stable sont conservés ; diatessaron, diapente, diapason, disdiapason, tonos, diesis et les genres enharmonique, chromatique et diatonique sont contrôlés philologiquement.APPARAT PHILOLOGIQUE ET MUSICOLOGIQUE — V.4. « Harmonia autem est musica litteratura obscura et difficilis » introduit une section consciemment tributaire de la terminologie grecque. Les termes techniques d’Aristoxène et les distinctions entre mouvement continu/discret, intervalles et genres sont conservés. La théorie n’est pas modernisée par le tempérament égal.NOTE DE TRANSMISSION — GREC MUSICAL.  Les variantes d’accentuation ou de translittération ne sont normalisées que lorsqu’elles ne modifient pas l’identification musicologique ; une lecture douteuse reste signalée.","contexto":"9. Il ne peut en effet se produire de consonances, lorsqu’on fait sonner une corde ou qu’on chante, entre deux intervalles, ni entre trois, six ou sept ; mais, comme on l’a écrit plus haut, la quarte, la quinte et, dans l’ordre, jusqu’à la double octave, ont leurs limites d’accord selon la nature de la voix. [Et ces consonances naissent de l’union des sons, qu’on appelle en grec φθόγγοι.]","nota":"200","parrafo":2857,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":406},{"id":"V514-T-p1105-72","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"diapente ⟨et⟩ ex ordine","aparato":"diapente ⟨et⟩ ex ordine ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn.","folios":["65v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":407},{"id":"V554-T-p1114-269","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"diapente ⟨et⟩ ex ordine","aparato":"diapente ⟨et⟩ ex ordine ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Supplément de Krohn.","folios":["65v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":407},{"id":"V514-T-p1105-73","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.5.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"—","aparato":"— ] ditografía de una línea (et ab summo capite spatium ponantur), cancelada H","testimonios":{"H":"ditografía de una línea (et ab summo capite spatium ponantur), cancelada"},"texto":"Error mecánico corregido en el propio códice.","folios":["65v"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":408},{"id":"V554-T-p1114-270","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.5.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"—","aparato":"— ] dittographie d’une ligne (et ab summo capite spatium ponantur), biffée H","testimonios":{"H":"dittographie d’une ligne (et ab summo capite spatium ponantur), biffée"},"texto":"Faute mécanique corrigée dans le manuscrit même.","folios":["65v"],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":408},{"id":"V514-T-p1105-74","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.5.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ad [naturas vocis et] audientium","aparato":"ad [naturas vocis et] audientium ] presente H","testimonios":{"H":"presente"},"texto":"Transmitido; seclusión de Krohn. H confirma también in extremo libro diagramma: la figura se ha perdido.","folios":["66v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":412},{"id":"V554-T-p1114-271","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.5.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ad [naturas vocis et] audientium","aparato":"ad [naturas vocis et] audientium ] présent H","testimonios":{"H":"présent"},"texto":"Transmis ; suppression de Krohn. H confirme aussi in extremo libro diagramma : la figure est perdue.","folios":["66v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":412},{"id":"V514-nota-206","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.5.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.5. Los vasa aerea / ἠχεῖα se presentan como dispositivos resonantes afinados según relaciones armónicas. La exposición de Vitruvio se conserva como teoría técnico-musical antigua; no se afirma que equivalgan sin resto a resonadores de Helmholtz ni se introducen frecuencias modernas que el texto no proporciona.APARATO COMPARATIVO [F] — V.5. Los echea son vasos de bronce afinados según relaciones consonantes y distribuidos en cavidades de la cavea. Para teatros mayores Vitruvio distingue registros harmónico, cromático y diatónico. La edición conserva la secuencia de notas y los intervalos antes de ofrecer cualquier notación musical moderna.NOTA ACÚSTICO-ARQUEOLÓGICA — ECHEA. La función atribuida por Vitruvio es aumentar claritas y consonantia de la voz mediante respuesta de recipientes afinados. La comparación con resonadores acústicos modernos es heurística: no se afirma identidad de mecanismo sin dimensiones, material, amortiguamiento y contexto arqueológico verificables.NOTA ECDÓTICA [F] — ARISTOXENUS. La remisión al diagramma de Aristóxeno se conserva como referencia interna fundamental. Si el diagrama no se transmite íntegramente en un testimonio o edición, la reconstrucción moderna debe rotularse como tal y no reincorporarse silenciosamente al texto de Vitruvio.","contexto":"8. Y si se pregunta en qué teatro se han hecho, no podemos mostrarlo en Roma, pero sí en regiones de Italia y en muchas ciudades de los griegos. Tenemos además como garante a Lucio Mumio, que, destruido el teatro de los corintios, trasladó a Roma esos vasos de bronce y los dedicó, de su botín, en el templo de la Luna. También muchos arquitectos hábiles que construyeron teatros en ciudades no grandes, por falta de med","nota":"206","parrafo":2886,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":414},{"id":"V554-nota-201","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.5.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.5. Les vasa aerea / ἠχεῖα sont présentés comme dispositifs résonants accordés selon des rapports harmoniques. L’exposé reste une théorie technico-musicale antique : il n’est pas assimilé sans réserve aux résonateurs modernes et aucune fréquence absente du texte n’est inventée.APPARAT COMPARATIF [F] — V.5. Les echea sont des vases de bronze accordés selon des rapports consonants et disposés dans des niches de la cavea. Pour les théâtres plus grands, Vitruve distingue registres harmonique, chromatique et diatonique. La séquence des notes et des intervalles est conservée avant toute notation musicale moderne.NOTE ACOUSTIQUE ET ARCHÉOLOGIQUE — ECHEA. Vitruve leur attribue l’accroissement de la claritas et de la consonantia de la voix par réponse de récipients accordés. La comparaison avec des résonateurs acoustiques modernes reste heuristique : aucune identité de mécanisme n’est affirmée sans dimensions, matériau, amortissement et contexte archéologique vérifiables.NOTE ECDOTIQUE [F] — ARISTOXÈNE. Le renvoi au diagramma d’Aristoxène reste une référence interne fondamentale. Si le diagramme n’est pas intégralement transmis par un témoin ou une édition, toute reconstruction moderne doit être étiquetée comme telle et non réintroduite silencieusement dans le texte de Vitruve.","contexto":"8. Si l’on demande dans quel théâtre on les a employés, nous ne pouvons pas le montrer à Rome, mais dans des régions d’Italie et dans plusieurs cités grecques. Nous avons en outre pour garant Lucius Mummius, qui, après avoir détruit le théâtre des Corinthiens, rapporta ces vases de bronze à Rome et les consacra, sur son butin, au temple de la Lune. Beaucoup d’architectes habiles aussi, qui ont construit des théâtres ","nota":"201","parrafo":2878,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":414},{"id":"V514-T-p1105-75","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.6.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨quae paribus⟩ intervallis; ⟨astrologia⟩","aparato":"⟨quae paribus⟩ intervallis; ⟨astrologia⟩ ] om. ambos H","testimonios":{"H":"om. ambos"},"texto":"Suplementos de Krohn.","folios":["67r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1105,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1105","libro":5,"orden":415},{"id":"V554-T-p1114-272","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.6.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨quae paribus⟩ intervallis ; ⟨astrologia⟩","aparato":"⟨quae paribus⟩ intervallis ; ⟨astrologia⟩ ] om. les deux H","testimonios":{"H":"om. les deux"},"texto":"Suppléments de Krohn.","folios":["67r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1114","libro":5,"orden":415},{"id":"V514-nota-207","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota — Lib. 5.6.1 (la geometría del teatro). La planta del teatro romano se traza inscribiendo en la circunferencia de la orquesta cuatro triángulos equiláteros que la tocan en doce puntos —como los astrólogos disponen los doce signos del zodíaco por la consonancia musical de los astros—. Los lados de esos triángulos fijan el frente de la escena, la dirección de las escaleras (scalaria) y los ejes de las gradas. Es una construcción geométrica exacta, emparentada con el método del analemma (véase el Libro IX); Vitruvio remite su trazado a una figura al final del libro. El teatro griego (5.7) usa en cambio tres cuadrados.","contexto":"1. La configuración del teatro mismo se hará así: tomando la magnitud que haya de tener el perímetro de la parte inferior, colocado el compás en el centro, trácese la línea de la circunferencia, e inscríbanse en ella cuatro triángulos equiláteros que toquen a intervalos iguales la línea exterior de la circunferencia, del mismo modo que los astrólogos, en la astrología de los doce signos celestes, razonan a partir de ","nota":"207","parrafo":2894,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":415},{"id":"V554-nota-202","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note — Livre 5.6.1 (La Géométrie du Théâtre). Le plan du théâtre romain est tracé en inscrivant quatre triangles équilatéraux dans la circonférence de l’orchestre, la touchant en douze points — de la même manière que les astrologues disposent les douze signes du zodiaque selon la consonance musicale des astres. Les côtés de ces triangles déterminent le devant de la scène, la direction des escaliers (scalaires) et les axes des gradins. Il s’agit d’une construction géométrique précise, apparentée à la méthode de l’analemme (voir Livre IX) ; Vitruve en fait référence dans une figure à la fin du livre. Le théâtre grec (5.7), quant à lui, utilise trois carrés.","contexto":"1. La configuration du théâtre lui-même se fera ainsi : quelle que doive être la grandeur du périmètre de la partie basse, on placera le compas au centre et l’on tracera la ligne de la circonférence ; on y inscrira quatre triangles équilatéraux qui touchent à intervalles égaux la ligne extérieure du cercle, de la même manière que les astrologues, dans l’astrologie des douze signes célestes, raisonnent d’après la cons","nota":"202","parrafo":2886,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":415},{"id":"V514-nota-208","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.6.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.6.  La planta del teatro latino parte de cuatro triángulos equiláteros inscritos, pero la descripción geométrica debe reconstruirse desde los loci latinos y no desde una figura moderna preconcebida. Se mantienen pulpitum, orchestra, valvae regiae, hospitalia, versurae, diazomata y περίακτοι como términos técnicos cuando su traducción plena oscurecería la estructura.APARATO GEOMÉTRICO — V.6. El trazado del teatro latino parte de un círculo con cuatro triángulos equiláteros inscritos, cuyos doce vértices regulan scena, orchestra, cunei y itinera. La geometría se reconstruye después de establecer el texto y no se usa circularmente para corregir numerales o vocabulario.NOTA METROLÓGICA — PULPITUM. La altura máxima de cinco pies se conserva en pies romanos en el texto base. Toda equivalencia en metros se ofrece aparte y con el valor de pes declarado; no se redondea para adaptar la sección a ejemplos arqueológicos concretos.","contexto":"9. Los géneros de escena son tres: uno llamado trágico, otro cómico y el tercero satírico. Sus decorados son distintos y desiguales entre sí: los trágicos se representan con columnas, frontones, estatuas y demás elementos regios; los cómicos tienen el aspecto de edificios privados y balcones, con vistas de ventanas dispuestas a imitación de los edificios comunes; los satíricos se adornan con árboles, grutas, montes y","nota":"208","parrafo":2909,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":423},{"id":"V554-nota-203","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.6.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.6. Le tracé du théâtre latin repose sur quatre triangles équilatéraux inscrits. La géométrie est reconstruite à partir des loci latins, non d’une figure moderne préconçue. Pulpitum, orchestra, valvae regiae, hospitalia, versurae, diazomata et περίακτοι restent visibles comme technicismes.APPARAT GÉOMÉTRIQUE — V.6. Le tracé du théâtre latin part d’un cercle dans lequel sont inscrits quatre triangles équilatéraux ; leurs douze sommets règlent scena, orchestra, cunei et itinera. La géométrie est reconstruite après établissement du texte et ne sert pas circulairement à corriger nombres ou vocabulaire.NOTE MÉTROLOGIQUE — PULPITUM. La hauteur maximale de cinq pieds est conservée en pieds romains dans le texte de base. Tout équivalent métrique est donné séparément avec indication de la valeur de pes retenue ; il n’est pas arrondi pour adapter la coupe à un exemple archéologique particulier.","contexto":"9. Les genres de scènes sont au nombre de trois : l’un qu’on appelle tragique, l’autre comique, le troisième satyrique. Leurs décors sont différents et dissemblables : les tragiques sont figurés avec des colonnes, des frontons, des statues et d’autres éléments royaux ; les comiques ont l’aspect d’édifices privés et de balcons, avec des vues de fenêtres disposées à l’imitation des maisons ordinaires ; les satyriques s","nota":"203","parrafo":2901,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":423},{"id":"V514-nota-209","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.7.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.7. También se retraduce el pasaje del teatro griego, antes materialmente degradado. La diferencia fundamental es geométrica y funcional: tres cuadrados inscritos, orquesta más amplia, scaena más retirada y λογεῖον más estrecho. Se conservan λογεῖον, σκηνικοί y θυμελικοί, con explicación en nota, sin equipararlos mecánicamente a categorías teatrales modernas.Nota de nomenclatura — Lib. 5.7.2 (la escena griega). Términos técnicos que se conservan con su grecismo y transliteración en la primera aparición: orchestra (ὀρχήστρα), el espacio circular del coro; proscaenium / λογεῖον (logeîon), el tablado elevado de los actores; σκηνή (skené), el edificio escénico; παρασκήνια (paraskénia), sus alas laterales.APARATO COMPARATIVO [F] — V.7. El teatro griego no se obtiene por simple variación del latino: el trazado sustituye los cuatro triángulos por tres cuadrados inscritos y modifica proscaenium, orchestra y relación con la scena. La reconstrucción gráfica debe seguir esta diferencia generativa y no limitarse a cambiar dimensiones.NOTA TERMINOLÓGICA — LOGEION / PROSCAENIUM. La mayor profundidad de la orchestra y la posición elevada del λογεῖον se explican en relación con los distintos usos escénicos que Vitruvio atribuye a griegos y latinos. La equivalencia moderna «escenario» se evita cuando borra la distinción funcional.","contexto":"2. Así, con este trazado de tres centros, los griegos tienen una orquesta más amplia, una escena más retirada y un pulpitum de menor anchura, que llaman λογεῖον, porque entre ellos los actores trágicos y cómicos actúan en la escena, mientras que los demás artistas realizan sus actuaciones en la orquesta; de ahí que en griego se les distinga con los nombres de scaenici y thymelici. La altura de ese logeion no debe ser","nota":"209","parrafo":2918,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":425},{"id":"V554-nota-204","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.7.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.7. La différence du théâtre grec est à la fois géométrique et fonctionnelle : trois carrés inscrits, orchestra plus ample, scaena plus reculée et λογεῖον plus étroit. λογεῖον, σκηνικοί et θυμελικοί sont conservés et expliqués sans équivalence mécanique avec les catégories théâtrales modernes.Note de nomenclature — Lib. 5.7.2 (la scène grecque). Termes techniques conservés avec leur grec et leur translittération à la première occurrence : orchestra (ὀρχήστρα), espace du chœur ; proscaenium / λογεῖον (logeîon), plate-forme scénique surélevée des acteurs ; σκηνή (skēnḗ), bâtiment de scène ; παρασκήνια (paraskḗnia), ailes latérales.APPARAT COMPARATIF [F] — V.7. Le théâtre grec ne résulte pas d’une simple variation du théâtre latin : le tracé remplace les quatre triangles par trois carrés inscrits et modifie proscaenium, orchestra et rapport à la scena. La restitution graphique doit suivre cette différence générative et non se limiter à modifier des dimensions.NOTE TERMINOLOGIQUE — LOGEION / PROSCAENIUM. La plus grande profondeur de l’orchestra et la position élevée du λογεῖον sont expliquées en fonction des usages scéniques différents que Vitruve attribue aux Grecs et aux Latins. L’équivalent moderne « scène » est évité lorsqu’il efface cette distinction fonctionnelle.","contexto":"2. Ainsi, par ce tracé à trois centres, les Grecs ont un orchestre plus ample, une scène plus reculée et un pulpitum moins large, qu’ils appellent λογεῖον, parce que chez eux les acteurs tragiques et comiques jouent sur la scène, tandis que les autres artistes exécutent leurs numéros dans l’orchestre ; c’est pourquoi on les distingue en grec sous les noms de scaenici et de thymelici. La hauteur de ce logeion ne doit ","nota":"204","parrafo":2910,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":425},{"id":"V514-nota-210","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.8.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológica y acústica — V.8.1. Las cuatro denominaciones combinan categorías latinas con participios griegos. Se conservan ambos niveles porque no constituyen equivalencias de la acústica moderna. Vitruvio clasifica los lugares según el comportamiento perceptible de la voz —obstrucción, dispersión, reflexión y refuerzo— dentro de su propio modelo geométrico-acústico.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.8. La clasificación de lugares dissonantes, circumsonantes, resonantes y consonantes se mantiene junto con los términos griegos correspondientes. Se trata de una fenomenología antigua de la voz y de sus reflexiones; «eco», «reverberación» y «resonancia» modernas pueden utilizarse comparativamente, pero no como equivalentes perfectos.","contexto":"1. Una vez explicadas todas estas cosas con sumo cuidado y destreza, hay que atender todavía con más diligencia a que se elija un lugar en el que la voz se aplique suavemente y no refleje, rebotando, significaciones inciertas a los oídos. Hay, en efecto, lugares que por naturaleza estorban los movimientos de la voz, como los disonantes, llamados en griego κατηχοῦντες; los circunsonantes, que entre ellos se llaman περ","nota":"210","parrafo":2925,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":426},{"id":"V554-nota-205","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.8.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note philologique et acoustique — V.8.1. Les quatre dénominations associent catégories latines et participes grecs. Les deux niveaux sont conservés parce qu’ils ne constituent pas des équivalents de l’acoustique moderne. Vitruve classe les lieux selon le comportement perceptible de la voix — obstruction, dispersion, réflexion et renforcement — à l’intérieur de son propre modèle géométrico-acoustique.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V.8. La classification des lieux dissonantes, circumsonantes, resonantes et consonantes est maintenue avec les termes grecs correspondants. Elle constitue une phénoménologie antique de la voix et de ses réflexions ; les catégories acoustiques modernes ne sont employées qu’à titre comparatif.","contexto":"1. Toutes ces choses ayant été expliquées avec le plus grand soin et la plus grande habileté, il faut encore veiller plus attentivement à choisir un lieu où la voix s’applique doucement et ne renvoie pas, en rebondissant, des significations incertaines aux oreilles. Il y a en effet des lieux qui, par nature, entravent les mouvements de la voix, comme les dissonants, qu’on appelle en grec κατηχοῦντες ; les circonsonna","nota":"205","parrafo":2917,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":426},{"id":"V514-nota-211","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.8.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-comparativa [F] — V.8.2. Casus alude aquí a las terminaciones perceptibles de las palabras, cuya pérdida o duplicación compromete la inteligibilidad. La analogía con reflexión, eco o refuerzo acústico puede ser útil para el lector moderno, pero no debe transformar estas cuatro clases vitruvianas en categorías científicas contemporáneas ni presentarlas como una taxonomía universal de la acústica antigua.APARATO ACÚSTICO — V.8. Vitruvio clasifica los lugares por su respuesta sonora —disonantes, circumsonantes, resonantes y consonantes— y recomienda elegir emplazamientos que favorezcan la claridad de la voz. Estas categorías se conservan como taxonomía acústica antigua, sin convertirlas automáticamente en parámetros modernos de reverberación.","contexto":"2. circunsonantes, aquellos en que la voz, obligada a girar en redondo, se disuelve y, resonando en el centro sin las terminaciones de las palabras, se extingue allí con un significado incierto; resonantes, aquellos en que, al golpear un cuerpo sólido y rebotar, reproduce imágenes y hace oír dobles las últimas terminaciones; y consonantes, aquellos en que, ayudada desde abajo, crece al ascender y llega a los oídos co","nota":"211","parrafo":2927,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":427},{"id":"V554-nota-206","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.8.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique comparative [F] — V.8.2. Casus désigne ici les terminaisons perceptibles des mots, dont la perte ou le redoublement compromet l’intelligibilité. Les rapprochements modernes avec la réflexion, l’écho ou le renforcement acoustique peuvent éclairer la lecture, mais ne doivent pas transformer les quatre classes vitruviennes en catégories scientifiques contemporaines ni en taxonomie universelle de l’acoustique antique.APPARAT ACOUSTIQUE — V.8. Vitruve classe les lieux selon leur réponse sonore —disonants, circumsonants, résonants et consonants— et recommande les sites favorisant la clarté de la voix. Ces catégories restent une taxonomie acoustique antique et ne deviennent pas automatiquement des paramètres modernes de réverbération.","contexto":"2. les circonsonnants, ceux où la voix, contrainte de tourner en rond, se dissout et, résonnant au milieu sans les finales des mots, s’y éteint avec une signification incertaine ; les résonnants, ceux où, frappant un corps solide et rebondissant, elle produit des images et fait entendre doubles les dernières finales ; les consonants, enfin, ceux où, aidée par en bas, elle croît en montant et parvient aux oreilles ave","nota":"206","parrafo":2919,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":427},{"id":"V514-nota-212","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.9.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-textual — V.9.1. La enumeración de edificios y atribuciones presenta dificultades de transmisión; por ello se conserva la atribución que ofrece el texto latino adoptado y se evita armonizarla silenciosamente con tradiciones históricas externas. Choragia designa aquí los espacios y medios vinculados a la preparación escénica, no «escenarios». La nota separa deliberadamente el testimonio de Vitruvio de la identificación histórica posterior de cada monumento.","contexto":"1. Detrás de la escena deben construirse pórticos, para que, cuando lluvias repentinas interrumpan los juegos, el pueblo tenga donde refugiarse al salir del teatro y haya holgura para preparar el aparato escénico (choragia), como son los pórticos de Pompeyo y, en Atenas, los pórticos de Éumenes y el santuario de Líber Padre; y, a la izquierda de quien sale del teatro, el Odeón, que Temístocles, sobre columnas de pied","nota":"212","parrafo":2932,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":428},{"id":"V554-nota-207","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.9.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-textuelle — V.9.1. L’énumération des monuments et certaines attributions présentent des difficultés de transmission ; on conserve donc l’attribution offerte par le texte latin adopté sans l’harmoniser silencieusement avec des traditions historiques extérieures. Choragia désigne ici les espaces et moyens liés aux préparatifs scéniques, et non les « décors » ou la scène elle-même. La note distingue volontairement le témoignage de Vitruve de l’identification historique ultérieure de chaque monument.","contexto":"1. Derrière la scène doivent être établis des portiques, afin que, lorsque des pluies soudaines interrompent les jeux, le peuple ait où se réfugier en sortant du théâtre et que l’on ait de l’espace pour préparer le matériel scénique (choragia), comme les portiques de Pompée et, à Athènes, les portiques d’Eumène et le sanctuaire de Liber Pater ; et, à gauche en sortant du théâtre, l’Odéon, que Thémistocle, sur des col","nota":"207","parrafo":2924,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":428},{"id":"V514-T-p1106-76","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.9.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨spira⟩ cum plintho fin del Libro V","aparato":"⟨spira⟩ cum plintho fin del Libro V ] om.; scabillos rúbrica VITRUVII LIBER QUINTUS EXPLICIT · INCIPIT LIBER SEXTUS H","testimonios":{"H":"om.; scabillos rúbrica VITRUVII LIBER QUINTUS EXPLICIT · INCIPIT LIBER SEXTUS"},"texto":"Suplemento de Krohn; scabillos es grafía por scamillos. Sin títulos temáticos: confirma la nota sobre los títulos de los libros.","folios":["70v","75v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"conflicto-con-el-facsimil","gradoRotulo":"en conflicto con el facsímil","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":5,"orden":431},{"id":"V554-T-p1115-273","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.9.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨spira⟩ cum plintho fin du livre V","aparato":"⟨spira⟩ cum plintho fin du livre V ] om.; scabillos rubrique VITRUVII 75 LIBER QUINTUS EXPLICIT · INCIPIT LIBER SEXTUS H","testimonios":{"H":"om.; scabillos rubrique VITRUVII 75 LIBER QUINTUS EXPLICIT · INCIPIT LIBER SEXTUS"},"texto":"Supplément de Krohn ; scabillos est une graphie pour scamillos. Sans titres thématiques : confirme la note sur les titres des livres.","folios":["70v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":5,"orden":431},{"id":"V514-nota-213","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.9.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO COMPARATIVO [F] — V.9. Los porticus post scaenam cumplen funciones de refugio, paseo y reserva urbana. La explicación del drenaje mediante excavación, cloacas laterales, carbón y grava se conserva como técnica antigua; cualquier comparación con capas drenantes modernas se presenta aparte.NOTA HISTÓRICO-URBANA — PORTICUS. La utilidad en tiempo de asedio —almacenamiento y distribución de recursos— forma parte de la argumentación vitruviana sobre infraestructura cívica. No se generaliza como función necesaria de todo pórtico romano.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V.9. Los pórticos post scaenam se estudian como infraestructura del teatro: refugio del público, espacio para choragia y paseo. La porticus Pompeiana y los demás ejemplos son casuística antigua. Vegetación, ambulationes y evacuación de aguas se interpretan dentro de la relación vitruviana entre salubridad, ejercicio y espacio urbano.NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — PORTICUS POST SCAENAM. Las reconstrucciones deberán distinguir scaena, postscaenium, pórticos, ambulationes y áreas descubiertas; las pendientes y drenajes no se completarán con cotas no transmitidas.","contexto":"9. En tales circunstancias se abren entonces esos paseos y se asignan medidas por tribus, a cada persona. Así, los paseos al aire libre prestan dos servicios excelentes: uno, en la paz, el de la salubridad; otro, en la guerra, el de la salvación. Por tanto, con estas reglas, los paseos dispuestos no solo detrás de la escena del teatro, sino también junto a los templos de todos los dioses, podrán prestar grandes utili","nota":"213","parrafo":2947,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":436},{"id":"V554-nota-208","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.9.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT COMPARATIF [F] — V.9. Les porticus post scaenam servent d’abri, de promenade et de réserve urbaine. Le drainage par excavation, égouts latéraux, charbon et gravier est conservé comme technique antique ; toute comparaison avec des couches drainantes modernes est donnée séparément.NOTE HISTORIQUE ET URBAINE — PORTICUS. Leur utilité en temps de siège —stockage et distribution de ressources— appartient à l’argumentation vitruvienne sur l’infrastructure civique et n’est pas généralisée comme fonction nécessaire de tout portique romain.","contexto":"9. En de telles circonstances, on ouvre alors ces promenades et l’on assigne des mesures par tribus, à chaque personne. Ainsi les promenades à ciel ouvert rendent deux services remarquables : l’un, en temps de paix, celui de la salubrité ; l’autre, en temps de guerre, celui du salut. C’est pourquoi, selon ces règles, les promenades aménagées non seulement derrière la scène du théâtre, mais aussi auprès des temples de","nota":"208","parrafo":2939,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":5,"orden":436},{"id":"V514-nota-223","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.1. El capítulo vincula regiones, inclinación celeste, clima, cuerpos y modos de construir. Se preserva la lógica ambiental antigua sin presentar su antropología climática como ciencia moderna. NOTA HISTÓRICO-HERMENÉUTICA — CLIMA Y PUEBLOS. Las generalizaciones de Vitruvio sobre cualidades corporales y mentales de pueblos septentrionales y meridionales pertenecen a la geografía médica y etnográfica antigua. Son relevantes para comprender su argumento arquitectónico —adaptar el edificio a clima y latitud—, pero no constituyen descripciones antropológicas válidas en sentido contemporáneo.APARATO COMPARATIVO [F] — VI.1. «aliter Aegypto, aliter Hispania… dissimiliter Romae» formula una arquitectura adaptada a regiones, inclinaciones del cielo y curso solar. La traducción conserva esta causalidad antigua; el comentario distingue adaptación climática empírica de determinismos ambientales o antropológicos que hoy requieren lectura histórica crítica.NOTA DE HISTORIA DE LA CIENCIA — CORPORA ET CAELUM. Las relaciones que Vitruvio establece entre clima, voz, complexión y carácter de los pueblos pertenecen a la geografía médica y física antigua. Se explican como marco intelectual histórico, no como inferencias biológicas válidas sobre poblaciones modernas.","contexto":"12. Y si es así, que regiones desemejantes están constituidas, por las inclinaciones del cielo, en variados géneros, de modo que también las naturalezas de los pueblos nacen con ánimos, figuras de cuerpo y cualidades desiguales, no dudemos en distribuir adecuadamente también las disposiciones de los edificios según las propiedades de las naciones y de los pueblos, puesto que tenemos de la misma naturaleza de las cosa","nota":"223","parrafo":3034,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":445},{"id":"V554-nota-217","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.12","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.1. Le chapitre met en relation régions, inclinaison céleste, climat, corps et manières de bâtir. La logique environnementale antique est conservée sans présenter son anthropologie climatique comme science moderne. NOTE HISTORIQUE ET HERMÉNEUTIQUE — CLIMAT ET PEUPLES. Les généralisations de Vitruve sur les qualités corporelles et mentales des peuples du Nord et du Sud relèvent de la géographie médicale et de l’ethnographie antiques. Elles éclairent son argument architectural — adapter le bâtiment au climat et à la latitude — mais ne valent pas comme descriptions anthropologiques contemporaines.APPARAT COMPARATIF [F] — VI.1. « aliter Aegypto, aliter Hispania… dissimiliter Romae » formule une architecture adaptée aux régions, aux inclinaisons du ciel et à la course solaire. La traduction conserve cette causalité antique ; le commentaire distingue adaptation climatique empirique et déterminismes environnementaux ou anthropologiques qui exigent aujourd’hui une lecture historique critique.NOTE D’HISTOIRE DES SCIENCES — CORPORA ET CAELUM. Les rapports que Vitruve établit entre climat, voix, complexion et caractère des peuples relèvent de la géographie médicale et de la physique antiques. Ils sont expliqués comme cadre intellectuel historique, non comme inférences biologiques valides sur les populations modernes.","contexto":"12. Et s’il est vrai que des régions dissemblables sont constituées, par les inclinaisons du ciel, en genres variés, de sorte que les natures des peuples naissent aussi avec des âmes, des figures de corps et des qualités inégales, n’hésitons pas à répartir convenablement les dispositions des édifices selon les propriétés des nations et des peuples, puisque nous tenons de la nature même des choses une indication habil","nota":"217","parrafo":3032,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":445},{"id":"V514-Tp-p1148-51","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨debet⟩; 6.1.3 ⟨quae⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 13v)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":6,"orden":446},{"id":"V554-Tp-p1157-172","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨debet⟩ ; 6.1.3 ⟨quae⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 13v)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":6,"orden":446},{"id":"V514-T-p1106-77","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ex eo quoque, ⟨quae⟩ sub septentrionibus","aparato":"Ex eo quoque, ⟨quae⟩ sub septentrionibus ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn.","folios":["78r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":447},{"id":"V554-T-p1115-274","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ex eo quoque, ⟨quae⟩ sub septentrionibus","aparato":"Ex eo quoque, ⟨quae⟩ sub septentrionibus ] om. 78 H","testimonios":{"H":"om. 78"},"texto":"Supplément de Krohn.","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":447},{"id":"V514-T-p1106-78","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[cruribus validis]","aparato":"[cruribus validis] ] presente H","testimonios":{"H":"presente"},"texto":"Transmitido; seclusión de Krohn.","folios":["78r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":448},{"id":"V514-Tp-p1148-52","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[cruribus validis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por E (f. 13v)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":6,"orden":448},{"id":"V554-T-p1115-275","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[cruribus validis]","aparato":"[cruribus validis] ] présent H","testimonios":{"H":"présent"},"texto":"Transmis ; suppression de Krohn.","folios":["78r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":448},{"id":"V554-Tp-p1157-173","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[cruribus validis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par E (f. 13v)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":6,"orden":448},{"id":"V514-nota-222","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VI.1.5. El pasaje presenta divergencias reales entre ediciones y testimonios que no deben confundirse con simples errores tipográficos. Rose–Müller-Strübing conserva «animo sustinentes» y una tradición de «schema trigoni», mientras Krohn imprime «ab imo sustinens» y «schema trigonii». Se mantienen en el texto base las lecturas adoptadas por esta edición y se registran las alternativas relevantes; en cambio, deformaciones mecánicas como la pérdida de espacio en «mathematici ὁρίζοντα» o «traiecta ad» se corrigen sin valor de variante.","contexto":"5. No menos el sonido de la voz tiene cualidades desiguales y variadas en los distintos géneros de pueblos, porque el límite del oriente y del occidente en torno al equilibrio de la tierra, por el que se divide la parte superior e inferior del mundo, parece tener un circuito naturalmente nivelado, al que los matemáticos llaman también ὁρίζων. Así pues, teniendo esto por cierto, si desde el borde que está en la región","nota":"222","parrafo":3021,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":449},{"id":"V554-nota-216","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VI.1.5. Le passage présente de véritables divergences entre éditions et témoins, qu’il ne faut pas confondre avec de simples accidents typographiques. Rose–Müller-Strübing conserve « animo sustinentes » et une tradition de « schema trigoni », tandis que Krohn imprime « ab imo sustinens » et « schema trigonii ». Le texte de base conserve les leçons retenues par la présente édition et signale les alternatives significatives ; les déformations purement mécaniques, telles que l’absence d’espace dans « mathematici ὁρίζοντα » ou « traiecta ad », sont en revanche corrigées sans valeur de variante.","contexto":"5. Non moins, le son de la voix présente, dans les divers genres de peuples, des qualités inégales et variées, parce que la limite de l’orient et de l’occident, autour de l’équilibre de la terre, qui sépare la partie supérieure et la partie inférieure du monde, semble avoir un circuit naturellement nivelé, que les mathématiciens appellent aussi ὁρίζων. Tenant donc cela pour certain, si, à partir du bord situé dans la","nota":"216","parrafo":3019,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":449},{"id":"V514-Tp-p1148-53","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e⟩ medio","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 14v) · paranetarum ⟨netarum⟩que] paranetarum quae E. 8.2.4 ⟨ut⟩ etiam] om. E (f. 25v), con ditografía posterior (emittit ut sudores emittit ut sudore)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":6,"orden":451},{"id":"V554-Tp-p1157-174","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e⟩ medio","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 14v) · paranetarum ⟨netarum⟩que] paranetarum quae E. 8.2.4 ⟨ut⟩ etiam] om. E (f. 25v), avec une dittographie plus loin (emittit ut sudores emittit ut sudore)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":6,"orden":451},{"id":"V514-nota-224","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.2. El núcleo del capítulo es la relación entre symmetria, eurythmia, decor y correctio óptica.  Los suplementos críticos, entre ellos <et detractionibus aut> y <et latitudinis>, permanecen marcados como intervención editorial y no se incorporan silenciosamente al texto transmitido.NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — CORRECCIÓN ÓPTICA. Vitruvio no autoriza una arbitrariedad proporcional: primero se fija la ratio symmetriarum y sólo después se introducen detractiones o adiectiones exigidas por lugar, uso o percepción. El procedimiento debe compararse con las correcciones ópticas de los órdenes sin confundirlo con una teoría perspectívica moderna.","contexto":"4. Así pues, puesto que lo verdadero parece falso y algunas cosas son aprobadas por los ojos de modo distinto de como son, no creo que deba dudarse de que, según la naturaleza o las necesidades de los lugares, han de hacerse sustracciones o adiciones, pero de manera que nada se eche de menos en estas obras. Y esto se logra también con la agudeza del ingenio, no solo con la doctrina.","nota":"224","parrafo":3049,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":457},{"id":"V554-nota-218","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.2. Le noyau du chapitre est le rapport entre symmetria, eurythmia, decor et correctio optique. Les passages français encore marqués par une syntaxe automatique sont retraduits depuis le latin. Les suppléments critiques, notamment <et detractionibus aut> et <et latitudinis>, restent signalés comme interventions éditoriales.NOTE ARCHITECTURALE [T] — CORRECTION OPTIQUE. Vitruve n’autorise pas l’arbitraire proportionnel : on fixe d’abord la ratio symmetriarum, puis seulement les detractiones ou adiectiones exigées par le lieu, l’usage ou la perception. Le procédé peut être rapproché des corrections optiques des ordres sans être assimilé à une théorie moderne de la perspective.","contexto":"4. Puisque donc ce qui est vrai paraît faux, et que certaines choses sont jugées par les yeux autrement qu’elles ne sont, je ne pense pas qu’on doive douter qu’il faille, selon la nature ou les nécessités des lieux, faire des retranchements ou des additions, mais de telle sorte que rien ne manque dans ces ouvrages. Et cela s’obtient aussi par la finesse de l’esprit, et non seulement par le savoir.","nota":"218","parrafo":3048,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":457},{"id":"V514-T-p1106-79","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.2.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[a qua sumatur sine dubitatione commutatio]","aparato":"[a qua sumatur sine dubitatione commutatio] ] presente H","testimonios":{"H":"presente"},"texto":"Transmitido; seclusión de Krohn.","folios":["81r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":458},{"id":"V514-T-p1106-80","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.2.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"longitudinis ⟨et latitudinis⟩","aparato":"longitudinis ⟨et latitudinis⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn.","folios":["81r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":458},{"id":"V514-Tp-p1147-31","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.2.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[a qua sumatur sine dubitatione commutatio","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por G (00095, f. 44r)","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":6,"orden":458},{"id":"V554-T-p1115-276","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.2.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[a qua sumatur sine dubitatione commutatio]","aparato":"[a qua sumatur sine dubitatione commutatio] ] présent H","testimonios":{"H":"présent"},"texto":"Transmis ; suppression de Krohn.","folios":["81r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":458},{"id":"V554-T-p1115-277","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.2.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"longitudinis ⟨et latitudinis⟩","aparato":"longitudinis ⟨et latitudinis⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Supplément de Krohn.","folios":["81r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":458},{"id":"V554-Tp-p1156-152","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.2.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[a qua sumatur sine dubitatione commutatio","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par G (00095, f. 44r)","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":6,"orden":458},{"id":"V514-nota-225","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.2.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO ECDÓTICO [F] — VI.2. El suplemento «<et detractionibus aut>» se conserva visible: afecta directamente a la pareja conceptual detractio/adiectio con la que Vitruvio permite corregir la symmetria según locus, usus y species. No debe naturalizarse en traducción como si estuviera igualmente garantizado por toda la tradición.NOTA FILOLÓGICA — SYMMETRIA / COMMENSUS / SPECIES. La exactitud modular no es para Vitruvio un automatismo. Una vez fijada la ratio symmetriarum, el architectus debe ejercer acumen para que modificaciones justificadas produzcan una apariencia correcta. «Species» se traduce aquí atendiendo a percepción/apariencia, no simplemente como «especie».NOTA ARQUITECTÓNICA [T] — CORRECCIÓN ÓPTICA. VI.2 debe leerse junto con las correcciones perceptivas de los libros III–IV: la desviación de la proporción abstracta puede ser racional cuando compensa distancia, altura, uso o condiciones del lugar. La nota no convierte esta flexibilidad en licencia compositiva ilimitada.","contexto":"5. Así pues, ha de establecerse primero el principio de las relaciones de conmensurabilidad [del cual se tome sin vacilación la modificación]; después se trace el espacio básico de longitud y anchura de los lugares de la obra futura; y, una vez fijada su magnitud, siga a esta la disposición de la proporción conforme al decoro, de manera que el aspecto de la euritmia no resulte dudoso a quienes lo contemplen. Con qué ","nota":"225","parrafo":3050,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":458},{"id":"V554-nota-219","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.2.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT ECDOTIQUE [F] — VI.2. Le supplément « <et detractionibus aut> » demeure visible : il affecte directement le couple detractio/adiectio par lequel Vitruve permet de corriger la symmetria selon locus, usus et species. Il ne doit pas être naturalisé dans la traduction comme s’il était également garanti par toute la tradition.NOTE PHILOLOGIQUE — SYMMETRIA / COMMENSUS / SPECIES. L’exactitude modulaire n’est pas chez Vitruve un automatisme. Une fois la ratio symmetriarum fixée, l’architectus doit exercer son acumen afin que des modifications justifiées produisent une apparence correcte. « Species » est rendu ici selon la perception/l’apparence, non comme simple « espèce ».NOTE ARCHITECTURALE [T] — CORRECTION OPTIQUE. VI.2 doit être lu avec les corrections perceptives des livres III–IV : l’écart à la proportion abstraite peut être rationnel lorsqu’il compense distance, hauteur, usage ou conditions du lieu. Cette souplesse n’est pas transformée en licence compositive illimitée.","contexto":"5. Il faut donc établir d’abord le principe des rapports de commensurabilité [d’où l’on tire sans hésitation la modification] ; ensuite on tracera l’espace fondamental, en longueur et en largeur, des lieux de l’ouvrage à venir ; et, sa grandeur une fois fixée, qu’à celle-ci succède l’ordonnance de la proportion en vue de la convenance, afin que l’aspect de l’eurythmie ne soit pas douteux pour ceux qui le contemplent.","nota":"219","parrafo":3049,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":458},{"id":"V514-nota-226","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota comparativa [F] — Lib. 6.3 (cava aedium). En la Budé, Callebat (2004) ilustra este capítulo con la casa pompeyana y con la Forma Vrbis marmórea (donde se representa el displuviatum), y discute la terminología técnica (interpensiva, colliquiae, compluvium, impluvium). Granger (Loeb) conserva los términos latinos; Rowland-Howe (Cambridge, 1999) acompañan la clasificación con plantas comparadas; Corso-Romano precisan el léxico constructivo. Esta edición sigue el texto de Krohn y traduce con voz propia. La única variación menor de la tradición manuscrita afecta a la grafía testudinatum/testudinatam en algunos códices, sin consecuencia para el sentido.","contexto":"1. Los cava aedium se distinguen en cinco géneros, cuyas figuras se denominan así: toscano, corintio, tetrástilo, displuviado y abovedado. Toscanos son aquellos en que las vigas, tendidas a lo ancho del atrio, tienen interpensiva y limas que corren desde los ángulos de las paredes hasta los ángulos de las vigas, y además, con los cabios, la caída de las aguas hacia el compluvium central. En los corintios, las vigas y","nota":"226","parrafo":3055,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":459},{"id":"V554-nota-220","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note comparative [F] — Livre 6.3 (cava aedium). Dans l’édition Budé, Callebat (2004) illustre ce chapitre avec la maison pompéienne et la Forma Urbis marmorea (où le displuviatum est représenté), et discute la terminologie technique (interpensiva, colliquiae, compluvium, impluvium). Granger (Loeb) conserve les termes latins ; Rowland-Howe (Cambridge, 1999) accompagne la classification de plans comparatifs ; Corso-Romano clarifie le vocabulaire de la construction. Cette édition suit le texte de Krohn et traduit dans un style propre. La seule variation mineure dans la traduction du manuscrit concerne l’orthographe testudinatum/testudinatam dans certains codex, sans en altérer le sens.","contexto":"1. Les cava aedium se distinguent en cinq genres, dont les figures se nomment ainsi : toscan, corinthien, tétrastyle, displuviatum, voûté. Toscans sont ceux dans lesquels les poutres, jetées en travers de la largeur de l’atrium, ont des interpensiva et des noues qui courent des angles des murs aux angles des poutres, ainsi que, par les chevrons, l’écoulement des eaux vers le compluvium central. Dans les corinthiens, ","nota":"220","parrafo":3054,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":459},{"id":"V514-nota-230","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.3. Los cinco cava aedium —tuscanicum, corinthium, tetrastylon, displuviatum y testudinatum— se conservan como categorías técnicas. Se refuerza el aparato de numerales de atrium, alae, tablinum, fauces y compluvium: los suplementos <spatium> y <semis> y las oscilaciones de la tradición se registran porque afectan directamente a la reconstrucción proporcional.","contexto":"10. Se hacen también oeci que no son de costumbre itálica, a los que los griegos llaman cicicenos. Se sitúan mirando al septentrión y, sobre todo, con vistas a los jardines, y tienen las puertas de dos hojas en el centro. Son tan largos y anchos que pueden colocarse dos triclinios enfrentados, con sus espacios de circulación alrededor, y tienen a derecha e izquierda vanos de ventanas con batientes, para que desde los","nota":"230","parrafo":3072,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":460},{"id":"V554-nota-224","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.3. Les cinq cava aedium — tuscanicum, corinthium, tetrastylon, displuviatum et testudinatum — sont maintenus comme catégories techniques. L’apparat des nombres concernant atrium, alae, tablinum, fauces et compluvium est renforcé : les suppléments <spatium> et <semis> et les oscillations de la tradition sont enregistrés lorsqu’ils affectent la restitution proportionnelle.","contexto":"10. On fait aussi des oeci qui ne sont pas d’usage italique, et que les Grecs appellent cyzicènes. On les place tournés vers le septentrion et, surtout, avec vue sur les jardins, et ils ont leurs portes à deux battants au milieu. Ils sont assez longs et larges pour qu’on puisse y placer deux triclinia se faisant face, avec leurs espaces de circulation autour, et ils ont à droite et à gauche des baies de fenêtres à ba","nota":"224","parrafo":3071,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":460},{"id":"V514-nota-231","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota hermenéutica — VI.3.11. El cierre del capítulo retoma y concreta VI.2: la symmetria es norma generadora, pero no una retícula matemática absolutamente rígida. Las condiciones del lugar pueden exigir detractiones o adiectiones, cuya legitimidad depende de que la corrección preserve la venustas y produzca un resultado perceptivamente equivalente a las “verdaderas” relaciones proporcionales. La adaptación forma, por tanto, parte explícita de la doctrina vitruviana.APARATO COMPARATIVO [F] — VI.3. Los cinco cavaedia —tuscanicum, corinthium, tetrastylon, displuviatum, testudinatum— se conservan como tipología vitruviana. Compluvium e impluvium no se confunden: el primero pertenece al sistema de abertura/vertido de cubierta; el segundo, al receptáculo inferior del atrio.NOTA CONSTRUCTIVA — ATRIUM. Interpensiva, colliciae, trabes, tigna y asseres se traducen según su función estructural y de evacuación de aguas. Cuando la identificación exacta de una pieza depende de una reconstrucción de carpintería, se mantiene el latino en nota en vez de imponer un equivalente moderno único.NOTA METROLÓGICA — VI.3. Las tres reglas de proporción longitudinal del atrio y las dimensiones relativas de alae, tablinum y altura se preservan como series racionales.","contexto":"11. En estos géneros de edificios han de aplicarse todos los principios de aquellas relaciones de conmensurabilidad que puedan realizarse sin impedimento del lugar, y las luces, si no quedan oscurecidas por la altura de las paredes, se resolverán con facilidad; pero si hay impedimentos por la estrechez o por otras necesidades, entonces habrá que hacer, con ingenio y agudeza, sustracciones o adiciones a las relaciones","nota":"231","parrafo":3074,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":461},{"id":"V554-nota-225","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note herméneutique — VI.3.11. La conclusion du chapitre reprend et concrétise VI.2 : la symmetria constitue une norme génératrice, non une grille mathématique absolument rigide. Les contraintes du lieu peuvent imposer des detractiones ou des adiectiones ; leur légitimité tient à la préservation de la venustas et à l’obtention d’un résultat perceptivement équivalent aux « véritables » rapports proportionnels. L’adaptation appartient donc explicitement à la doctrine vitruvienne.APPARAT COMPARATIF [F] — VI.3. Les cinq cavaedia —tuscanicum, corinthium, tetrastylon, displuviatum, testudinatum— sont conservés comme typologie vitruvienne. Compluvium et impluvium ne sont pas confondus : le premier appartient au système d’ouverture/écoulement de la couverture ; le second au bassin inférieur de l’atrium.NOTE CONSTRUCTIVE — ATRIUM. Interpensiva, colliciae, trabes, tigna et asseres sont traduits selon leur fonction structurelle et hydraulique. Lorsque l’identification exacte d’une pièce dépend d’une restitution de charpente, le latin est maintenu en note plutôt que remplacé par un équivalent moderne unique.NOTE MÉTROLOGIQUE — VI.3. Les trois règles de proportion longitudinale de l’atrium ainsi que les dimensions relatives des alae, du tablinum et de la hauteur sont conservées comme séries rationnelles.","contexto":"11. Dans ces genres d’édifices, il faut appliquer tous les principes des rapports de commensurabilité qui pourront être réalisés sans que le lieu y fasse obstacle, et les éclairages, s’ils ne sont pas obscurcis par la hauteur des murs, se résoudront facilement ; mais s’il y a des empêchements dus à l’exiguïté ou à d’autres nécessités, il faudra alors, avec ingéniosité et finesse, faire aux rapports de commensurabilit","nota":"225","parrafo":3073,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":461},{"id":"V514-T-p1106-81","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"arcae supra trabes spatio tribuatur","aparato":"arcae supra trabes spatio tribuatur ] ratio habeatur (= vulg.) H","testimonios":{"H":"ratio habeatur (= vulg.)"},"texto":"H = G (f. 44r) = Rose (ratio habeatur): se restituye la lectura transmitida; ⟨spatium⟩ sigue como suplemento de Krohn.","folios":["81v"],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":464},{"id":"V514-T-p1106-82","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"latitudinis ⟨spatium⟩","aparato":"latitudinis ⟨spatium⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn.","folios":["81v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":464},{"id":"V514-T-p1108-98","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"spatio tribuatur … ratio habeatur … latitudinis ⟨spatium⟩ latitudinis"},"texto":"Se restituye ratio habeatur (H, G, Rose); la vulg. omite además la frase sobre las imagines.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":6,"orden":464},{"id":"V514-T-p1110-117","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ratio habeatur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"lectura transmitida restituida · Hvid = Gvid · vulg. = H","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":6,"orden":464},{"id":"V514-Tp-p1117-6","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ratio habeatur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, G, Rose · spatio tribuatur Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":6,"orden":464},{"id":"V514-Tp-p1147-32","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"spatio tribuatur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ratio habeatur G (00095), como H y Rose · se restituye. ⟨spatium⟩] om. G. 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore G (00111, f. 50r) · †priscorum dispositiones] G, sin signo de corrupción","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":6,"orden":464},{"id":"V554-T-p1115-278","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"arcae supra trabes spatio tribuatur","aparato":"arcae supra trabes spatio tribuatur ] ratio habeatur (= vulg.) H","testimonios":{"H":"ratio habeatur (= vulg.)"},"texto":"H = G (f. 44r) = Rose (ratio habeatur) : on restitue la leçon transmise ; ⟨spatium⟩ reste un supplément de Krohn.","folios":["81v"],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":464},{"id":"V554-T-p1115-279","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"latitudinis ⟨spatium⟩","aparato":"latitudinis ⟨spatium⟩ ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Supplément de Krohn.","folios":["81v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":464},{"id":"V554-T-p1117-295","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"spatio tribuatur … ratio habeatur … latitudinis ⟨spatium⟩ latitudinis"},"texto":"On restitue ratio habeatur (H, G, Rose) ; la vulg. omet en outre la phrase sur les imagines.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":6,"orden":464},{"id":"V554-T-p1119-314","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ratio habeatur","aparato":"ratio habeatur ] vulg. = H","testimonios":{"testimonio":"vulg. = H"},"texto":"leçon transmise restituée","folios":[],"sigla":["H","testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":6,"orden":464},{"id":"V554-Tp-p1126-128","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ratio habeatur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, G, Rose · spatio tribuatur Krohn","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":6,"orden":464},{"id":"V554-Tp-p1156-153","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"spatio tribuatur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ratio habeatur G (00095), comme H et Rose · restitué. ⟨spatium⟩] om. G. 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore G (00111, f. 50r) · †priscorum dispositiones] G, sans signe de corruption","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":6,"orden":464},{"id":"V514-nota-227","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VI.3.4. La transmisión de las proporciones de las alae presenta intervenciones editoriales significativas. En el texto crítico aparecen suplementos como <spatium> y <semis>; los manuscritos y ediciones ofrecen además oscilaciones como alis/aliis y variantes en la expresión de los numerales. Dado que estas lecturas afectan directamente a las relaciones dimensionales, se registran en aparato y no se tratan como simples variantes ortográficas.","contexto":"4. Su altura, cuanto sea la longitud quitada una cuarta parte, elévese hasta debajo de las vigas; con el resto hágase la cuenta de los artesonados y del armazón sobre las vigas. Para las alas, a derecha e izquierda, el espacio de anchura, cuando la longitud del atrio sea de treinta a cuarenta pies, establézcase en un tercio de ella. De cuarenta a cincuenta pies, divídase la longitud en tres partes y media, y de ellas","nota":"227","parrafo":3060,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":464},{"id":"V554-nota-221","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VI.3.4. La transmission des proportions des alae comporte des interventions éditoriales significatives. Le texte critique présente notamment les suppléments <spatium> et <semis> ; les témoins et les éditions oscillent également entre des formes telles que alis/aliis et divergent dans l’expression de certains nombres. Ces leçons affectant directement les rapports dimensionnels, elles doivent être signalées dans l’apparat plutôt que traitées comme de simples variantes graphiques.","contexto":"4. Leur hauteur, autant que la longueur diminuée d’un quart, s’élèvera jusque sous les poutres ; le reste servira au compte des plafonds à caissons et de la charpente au-dessus des poutres. Pour les ailes, à droite et à gauche, l’espace de largeur, lorsque la longueur de l’atrium sera de trente à quarante pieds, sera fixé au tiers de celle-ci. De quarante à cinquante pieds, on divisera la longueur en trois parties et","nota":"221","parrafo":3059,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":464},{"id":"V514-nota-228","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VI.3.3–6. Atrium, alae, tablinum, fauces y compluvium se conservan como términos técnicos allí donde una equivalencia moderna empobrecería su función dentro de la domus. Las series proporcionales no constituyen una única regla escalable: Vitruvio modifica expresamente las razones según el tamaño del atrio y vincula la decisión a utilitas y aspectus. Este pasaje concreta, en arquitectura doméstica, el principio de adaptación formulado en VI.2.","contexto":"6. La altura del tablinum hasta la viga establézcase añadiendo un octavo de la anchura. Sus artesonados elévense añadiendo a la altura un tercio de la anchura. Las fauces, en los atrios menores, establézcanse quitando un tercio de la anchura del tablinum; en los mayores, la mitad. Las anchuras de las puertas en relación con la altura: si son dóricas, háganse como las dóricas; si son jónicas, como las jónicas, según s","nota":"228","parrafo":3064,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":466},{"id":"V554-nota-222","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VI.3.3–6. Atrium, alae, tablinum, fauces et compluvium sont maintenus comme termes techniques lorsqu’une équivalence moderne appauvrirait leur fonction dans la domus. Les séries proportionnelles ne constituent pas une règle unique susceptible d’être agrandie mécaniquement : Vitruve modifie expressément les rapports selon la taille de l’atrium et rattache la décision à l’utilitas et à l’aspectus. Le passage concrétise ainsi, dans l’architecture domestique, le principe d’adaptation énoncé en VI.2.","contexto":"6. La hauteur du tablinum jusqu’à la poutre sera fixée en ajoutant un huitième de la largeur. Ses plafonds à caissons seront élevés en ajoutant à la hauteur un tiers de la largeur. Les fauces, dans les atria plus petits, seront fixées en retranchant un tiers de la largeur du tablinum ; dans les plus grands, la moitié. Les largeurs des portes par rapport à la hauteur : si elles sont doriques, qu’on les fasse comme les","nota":"222","parrafo":3063,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":466},{"id":"V514-nota-229","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.3.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VI.3.8–10. Triclinium, exedra, oecus y pinacotheca designan tipos espaciales con funciones y configuraciones específicas; se conservan como términos técnicos cuando una traducción moderna resultaría reductora. El oecus Aegyptius se distingue por su doble orden de columnas, circulación superior e iluminación entre las columnas altas; el propio Vitruvio subraya su semejanza tipológica con la basílica. El oecus Cyzicenus, en cambio, se define por orientación septentrional, apertura visual hacia jardines y disposición apta para dos conjuntos triclinarios enfrentados.","contexto":"9. Entre los corintios y los egipcios habrá esta diferencia. Los corintios tienen columnas de un solo orden, puestas sobre podio o sobre el suelo, y encima tienen arquitrabes y cornisas, de carpintería o de estuco, y además, sobre las cornisas, artesonados curvos rebajados a compás. En los egipcios, en cambio, sobre las columnas van arquitrabes, y desde los arquitrabes hasta las paredes que están alrededor ha de pone","nota":"229","parrafo":3071,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":469},{"id":"V554-nota-223","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.3.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VI.3.8–10. Triclinium, exedra, oecus et pinacotheca désignent des types spatiaux dotés de fonctions et de configurations propres ; ils sont maintenus comme termes techniques lorsqu’une équivalence moderne serait réductrice. L’oecus Aegyptius se distingue par son double ordre de colonnes, sa circulation supérieure et son éclairage entre les colonnes hautes ; Vitruve souligne lui-même sa parenté typologique avec la basilique. L’oecus Cyzicenus se définit au contraire par son orientation septentrionale, son ouverture visuelle vers les jardins et une disposition permettant deux ensembles triclinaires en vis-à-vis.","contexto":"9. Entre les corinthiens et les égyptiens, il y aura cette différence. Les corinthiens ont des colonnes d’un seul ordre, posées sur un podium ou à même le sol, et au-dessus des architraves et des corniches, en menuiserie ou en stuc, et en outre, au-dessus des corniches, des plafonds à caissons courbes, surbaissés au compas. Dans les égyptiens, au contraire, il y a sur les colonnes des architraves, et des architraves ","nota":"223","parrafo":3070,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":469},{"id":"V514-T-p1106-83","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ea regio, [non] ut reliquae [e quibus propriae … nominantur] ionicis symmetriis ⟨aedem⟩ idem","aparato":"ea regio, [non] ut reliquae [e quibus propriae … nominantur] ionicis symmetriis ⟨aedem⟩ idem ] presente presente om.; eidem H","testimonios":{"H":"presente presente om.; eidem"},"texto":"Transmitido; seclusión de Krohn. Transmitido; seclusión de Krohn. Suplemento de Krohn.","folios":["83v","94r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"conflicto-con-el-facsimil","gradoRotulo":"en conflicto con el facsímil","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":6,"orden":471},{"id":"V554-T-p1115-280","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ea regio, [non] ut reliquae [e quibus propriae … nominantur] ionicis symmetriis ⟨aedem⟩ idem","aparato":"ea regio, [non] ut reliquae [e quibus propriae … nominantur] ionicis symmetriis ⟨aedem⟩ idem ] présent présent om.; eidem H","testimonios":{"H":"présent présent om.; eidem"},"texto":"Transmis ; suppression de Krohn. Transmis ; suppression de Krohn. Supplément de Krohn.","folios":["83v","94r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"conflicto-con-el-facsimil","gradoRotulo":"en conflicto con el facsímil","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":6,"orden":471},{"id":"V514-nota-232","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-ambiental — VI.4. La orientación de los ambientes responde en Vitruvio a una lógica conjunta de iluminación, temperatura, conservación material y estacionalidad del uso. El pasaje constituye un ejemplo temprano de adecuación bioclimática, pero conviene evitar proyectar sobre él categorías técnicas modernas: las explicaciones sobre humedad, polillas y cualidades del aire pertenecen a la física ambiental antigua.NOTA BIOCLIMÁTICA — VI.4. Las orientaciones de triclinia, balnearia, cubicula, bybliothecae y pinacothecae se conservan como prescripciones vitruvianas dependientes del curso solar, la luz y la humedad. La comparación con diseño bioclimático contemporáneo se mantiene como comentario, no como equivalencia histórica.NOTA FILOLÓGICA — BYBLIOTHECAE. Se conserva la grafía latina del texto crítico cuando corresponde; en traducción se emplea «bibliotecas». La afirmación sobre deterioro de libros por vientos húmedos del sur se explica dentro de la observación material antigua, sin atribuirle una teoría microbiológica.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.4. La serie de orientaciones se conserva como prescripción funcional: occidente invernal para triclinia de invierno y baños; oriente para los de primavera y otoño; septentrión para los de verano, pinacotecas y determinados talleres. El aparato distingue la lectura transmitida de cualquier reinterpretación bioclimática moderna. Los nombres de vientos y regiones celestes se cotejan con el sistema expuesto en I.6.","contexto":"2. Los triclinios de primavera y de otoño, al oriente; porque entonces, al tener las luces orientadas frente a él, el sol, avanzando hacia el poniente, los hace templados para el tiempo en que se acostumbra usarlos. Los de verano, al septentrión, porque esa región, [no] como las demás, que durante el solsticio se vuelven sofocantes por el calor, al estar vuelta de espaldas al curso del sol, siempre fresca, ofrece en ","nota":"232","parrafo":3080,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":471},{"id":"V554-nota-226","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et environnementale — VI.4. Chez Vitruve, l’orientation des espaces relève conjointement de l’éclairage, de la température, de la conservation matérielle et de la saison d’usage. Le passage peut être rapproché d’une logique bioclimatique, sans toutefois lui imposer des catégories techniques modernes : les explications relatives à l’humidité, aux teignes et aux qualités de l’air appartiennent à la physique environnementale antique.NOTE BIOCLIMATIQUE — VI.4. Les orientations des triclinia, balnearia, cubicula, bybliothecae et pinacothecae sont conservées comme prescriptions vitruviennes dépendant de la course solaire, de la lumière et de l’humidité. La comparaison avec la conception bioclimatique contemporaine reste un commentaire, non une équivalence historique.NOTE PHILOLOGIQUE — BYBLIOTHECAE. La graphie latine du texte critique est conservée lorsqu’elle convient ; la traduction emploie « bibliothèques ». L’affirmation sur la dégradation des livres par les vents humides du sud est replacée dans l’observation matérielle antique, sans lui attribuer une théorie microbiologique.","contexto":"2. Les triclinia de printemps et d’automne, à l’orient ; car alors, leurs baies étant tournées vers lui, le soleil, avançant vers le couchant, les rend tempérés pour le temps où l’on a coutume d’en user. Ceux d’été, au septentrion, parce que cette région, [non] comme les autres, qui au solstice deviennent étouffantes par la chaleur, étant détournée de la course du soleil, toujours fraîche, offre à l’usage salubrité e","nota":"226","parrafo":3082,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":471},{"id":"V514-Tp-p1149-71","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.5.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨habeant⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 84v), como Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1149,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1149","libro":6,"orden":473},{"id":"V554-Tp-p1159-193","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.5.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨habeant⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 84v), comme Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":6,"orden":473},{"id":"V514-nota-233","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-social — VI.5. Vitruvio hace depender la organización de la domus no sólo de la función doméstica, sino también de la posición económica y de las obligaciones públicas del propietario. El decor mencionado aquí remite al concepto técnico definido en I.2: adecuación de forma, dignidad, uso y condición, y no debe reducirse a «decoración». La descripción testimonia una sociedad jerarquizada y debe leerse como formulación normativa romana, no como clasificación universal de la vivienda.","contexto":"2. Para quienes viven de los frutos del campo, en sus vestíbulos han de hacerse establos y tiendas, y en las casas criptas, graneros, despensas y demás cosas que puedan servir más para conservar los frutos que para el decoro de la elegancia. Asimismo, para los prestamistas y los publicanos, más cómodas y vistosas y seguras frente a las asechanzas; para los abogados y los oradores, más elegantes y espaciosas para reci","nota":"233","parrafo":3086,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":473},{"id":"V554-nota-227","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.5.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historique et sociale — VI.5. Vitruve fait dépendre l’organisation de la domus non seulement de la fonction domestique, mais aussi de la position économique et des obligations publiques du propriétaire. Le decor évoqué ici renvoie au concept technique défini en I.2 : convenance de la forme, de la dignité, de l’usage et de la condition, et ne saurait être réduit à la « décoration ». Cette description témoigne d’une société hiérarchisée et doit être lue comme une formulation normative romaine, non comme une classification universelle de l’habitat.","contexto":"2. Pour ceux qui vivent des produits de la campagne, on doit faire dans leurs vestibules des étables et des boutiques, et dans les maisons des cryptes, des greniers, des celliers et les autres pièces qui peuvent servir davantage à la conservation des produits qu’à la convenance de l’élégance. De même, pour les prêteurs et les publicains, des demeures plus commodes, plus apparentes et à l’abri des embûches ; pour les ","nota":"227","parrafo":3091,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":473},{"id":"V514-Tp-p1149-72","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.5.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨apparationes⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 84v): nunc rusticorum","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1149,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1149","libro":6,"orden":474},{"id":"V554-Tp-p1159-194","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.5.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨apparationes⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 84v) : nunc rusticorum expeditionum, ut sint ad usum commodae, comme Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":6,"orden":474},{"id":"V514-nota-234","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA SOCIO-ARQUITECTÓNICA — VI.5. La secuencia propria/communia y la adecuación de la casa a agricultores, negotiatores, publicani, abogados, magistrados o nobiles expresa decor y conveniencia social en el horizonte romano. La edición describe esa jerarquización sin presentarla como norma social válida fuera de su contexto.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — VI.5. El valor operativo del capítulo reside en relacionar programa, representación, privacidad, recepción y circulación. El aparato separa ese principio distributivo de la estratificación social específica con que Vitruvio lo ejemplifica.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.5. El contraste propria/communia estructura la casa según grados de acceso y condición del dominus. Se mantiene decor en su sentido técnico vitruviano y se evita reducirlo a «decoración». Las categorías sociales —agricultores, feneratores, publicani, abogados, magistrados y nobiles— se explican históricamente sin convertir la prescripción en descripción universal de la vivienda romana.","contexto":"3. Así pues, si con estos principios los edificios se disponen según las personas de cada género, como se ha escrito en el libro primero acerca del decoro, no habrá nada que reprender, pues tendrán soluciones cómodas y acabadas para todas las cosas. Y los principios de estas cosas no solo valdrán para los edificios de la ciudad, sino también para los del campo, salvo que en la ciudad los atrios suelen estar junto a l","nota":"234","parrafo":3088,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":474},{"id":"V554-nota-228","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE SOCIO-ARCHITECTURALE — VI.5. La séquence propria/communia et l’adaptation de la maison aux agriculteurs, negotiatores, publicani, avocats, magistrats ou nobiles expriment decor et convenance sociale dans l’horizon romain. L’édition décrit cette hiérarchisation sans la présenter comme norme sociale valable hors de son contexte.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — VI.5. La valeur opératoire du chapitre réside dans la relation entre programme, représentation, intimité, réception et circulation. L’apparat sépare ce principe distributif de la stratification sociale particulière par laquelle Vitruve l’illustre.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.5. L’opposition propria/communia organise la maison selon les degrés d’accès et la condition du dominus. Decor est maintenu dans son sens technique vitruvien et n’est pas réduit à « décoration ». Les catégories sociales sont expliquées historiquement sans transformer la prescription en description universelle de l’habitat romain.","contexto":"3. Si donc, selon ces principes, les édifices sont disposés en fonction des personnes de chaque genre, comme on l’a écrit au premier livre au sujet de la convenance, il n’y aura rien à reprendre, car ils auront pour toutes choses des solutions commodes et achevées. Et les principes de ces choses vaudront non seulement pour les édifices de la ville, mais aussi pour ceux de la campagne, sauf qu’en ville les atria se tr","nota":"228","parrafo":3093,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":474},{"id":"V514-nota-235","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.6.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VI.6.1–2. La tradición conserva aquí variantes con incidencia léxica y numérica: designetur/desinetur; bubilia/buuilia; quindenum frente a la lectura V denum de H y G; torcular/torclar, entre otras.","contexto":"2. Las anchuras de los establos de bueyes no deben ser menores de diez pies ni mayores de quince; la longitud, de modo que cada yunta ocupe no menos de siete pies. Los baños estén igualmente unidos a la cocina, pues así el servicio para el baño rústico no quedará lejos. El lagar esté también muy cerca de la cocina, pues así el servicio para la elaboración de la aceituna será cómodo. Y tenga contigua la bodega de vino","nota":"235","parrafo":3094,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":476},{"id":"V554-nota-229","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.6.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VI.6.1–2. La tradition conserve ici des variantes d’incidence lexicale et numérique : designetur/desinetur ; bubilia/buuilia ; quindenum face à la leçon V denum de H et G ; torcular/torclar, entre autres.","contexto":"2. Les largeurs des étables à bœufs ne doivent être ni inférieures à dix pieds ni supérieures à quinze ; la longueur, telle que chaque paire occupe au moins sept pieds. Les bains seront de même contigus à la cuisine, car ainsi le service pour le bain rustique ne sera pas éloigné. Le pressoir sera aussi tout proche de la cuisine, car ainsi le service pour le travail des olives sera commode. Qu’il ait, contigu, le cell","nota":"229","parrafo":3099,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":476},{"id":"V514-nota-236","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota técnico-arquitectónica — VI.6. La villa descrita por Vitruvio se organiza como infraestructura productiva: orientación, calor, ventilación, distancias de servicio, capacidad de almacenamiento y prevención de incendios condicionan la forma arquitectónica. Los términos bubile, torcular, cella vinaria, cella olearia, granarium, fenile, farrarium y pistrinum se mantienen o explican técnicamente para evitar equivalencias modernas imprecisas. Las recomendaciones zoológicas y ambientales se conservan como testimonios de saber agronómico antiguo, sin validarlas como ciencia actual.","contexto":"5. Tampoco son inútiles los pesebres que se colocan fuera de la cocina, al descubierto, frente al oriente; porque, cuando en invierno, con el cielo sereno, se llevan a ellos los bueyes por la mañana, tomando el pienso al sol se vuelven más lustrosos. Los graneros, los henales, los depósitos de escanda y los molinos parece que deben hacerse fuera de la villa, para que las villas estén más seguras frente al peligro del","nota":"236","parrafo":3101,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":479},{"id":"V554-nota-230","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.6.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note technique et architecturale — VI.6. La villa décrite par Vitruve est organisée comme une infrastructure productive : orientation, chaleur, ventilation, distances de service, capacité de stockage et prévention de l’incendie déterminent la forme architecturale. Les termes bubile, torcular, cella vinaria, cella olearia, granarium, fenile, farrarium et pistrinum sont maintenus ou explicités techniquement afin d’éviter des équivalents modernes imprécis. Les recommandations zoologiques et environnementales sont conservées comme témoignages du savoir agronomique antique, sans être validées comme science actuelle.","contexto":"5. Ne sont pas inutiles non plus les crèches que l’on place hors de la cuisine, à découvert, face à l’orient ; car lorsque, en hiver, par ciel serein, on y mène les bœufs le matin, prenant leur fourrage au soleil, ils deviennent plus luisants. Les greniers, les fenils, les magasins à farine et les moulins semblent devoir être construits hors de la villa, afin que les villas soient plus à l’abri du danger du feu. S’il","nota":"230","parrafo":3106,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":479},{"id":"V514-nota-237","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.6.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA TÉCNICO-AGRARIA — VI.6. La villa se dimensiona según ager, fructus, ganado y procesos productivos. Cocina, establos, torcular, cellae vinariae/oleariae y granaria se interpretan como sistema funcional integrado; las recomendaciones sobre humo, calor, orientación y almacenamiento se conservan como saber técnico antiguo.NOTA DE MEDIDAS — VI.6. Cuando el texto relaciona espacios de prensado, recipientes y almacenamiento con cantidades productivas, las unidades y numerales se preservan antes de toda conversión. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.6. La lectura de numerales y vocabulario productivo se mantiene sometida a cotejo: bubilia, torcular, cella olearia, dolia, granaria y praesepia afectan directamente a la restitución arquitectónica.","contexto":"7. Pero si las vigas o los entramados estorban esas luces, ábrase desde las partes superiores y hágase entrar así. Y, en suma, debe gobernarse de tal modo que, por cualesquiera partes desde las que pueda verse el cielo, por ellas se dejen los vanos de las ventanas; así, en efecto, los edificios serán luminosos. Y si en los triclinios y demás estancias el uso de las luces es muy grande, también lo es en los pasos, las","nota":"237","parrafo":3104,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":481},{"id":"V554-nota-231","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.6.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE TECHNIQUE ET AGRAIRE — VI.6. La villa est dimensionnée selon ager, fructus, cheptel et processus productifs. Cuisine, étables, torcular, cellae vinariae/oleariae et granaria sont interprétés comme système fonctionnel intégré ; fumée, chaleur, orientation et stockage restent expliqués comme savoir technique antique.NOTE DE MESURES — VI.6. Lorsque le texte met en relation espaces de pressurage, récipients et stockage avec les quantités produites, unités et nombres sont préservés avant toute conversion. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.6. Numéraux et vocabulaire productif restent soumis à collation : bubilia, torcular, cella olearia, dolia, granaria et praesepia ont une incidence directe sur la restitution architecturale.","contexto":"7. Mais si les poutres ou les planchers font obstacle à ces jours, on ouvrira par les parties supérieures et l’on introduira ainsi la lumière. En somme, il faut se régler de telle sorte que, de quelque côté que l’on puisse voir le ciel, on y ménage l’emplacement des fenêtres ; ainsi, en effet, les édifices seront clairs. Si, dans les triclinia et les autres pièces, l’usage de la lumière est très grand, il l’est aussi","nota":"231","parrafo":3109,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":481},{"id":"V514-Tp-p1150-73","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"equilia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"aequalia H (f. 87r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":6,"orden":482},{"id":"V554-Tp-p1159-195","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"equilia","aparato":"","testimonios":{},"texto":"aequalia H (f. 87r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":6,"orden":482},{"id":"V514-nota-238","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológico-comparativa — VI.7.5. Este pasaje es particularmente valioso porque Vitruvio no sólo emplea vocabulario griego, sino que registra desplazamientos semánticos producidos en su recepción latina. Andron, xystus y prothyrum no conservan necesariamente en el uso romano el mismo referente que ἀνδρών, ξυστός y πρόθυρα. La observación debe leerse como testimonio antiguo de transferencia terminológica entre dos culturas arquitectónicas, no como equivalencia léxica automática.","contexto":"5. Entre los dos peristilos y las habitaciones de huéspedes hay pasos que se llaman mesauloe, porque están interpuestos en medio de dos aulas; los nuestros, en cambio, los llaman andrones. Pero esto es muy de extrañar, pues no puede convenir ni en griego ni en latín. Los griegos, en efecto, llaman ἀνδρῶνες a los oeci donde suelen celebrarse los banquetes de hombres, porque las mujeres no entran en ellos. Hay también ","nota":"238","parrafo":3116,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":486},{"id":"V514-nota-239","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.7.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO FILOLÓGICO COMPARATIVO — VI.7. La casa griega se explica mediante una densa nomenclatura que debe permanecer visible: θυρωρεῖον, προστάς, θάλαμος, ἀμφιθάλαμος, γυναικωνῖτις, ἀνδρῶνες y ξένια. Las transliteraciones se usarán como ayuda, no como sustitución del griego cuando éste sea relevante para la identificación espacial.NOTA ECDÓTICA [F] — MESAULAE / ANDRONES. La explicación vitruviana de nombres griegos y latinos se conserva incluso cuando la correspondencia terminológica resulta problemática. El aparato no elimina la dificultad mediante una traducción unívoca: registra la tensión entre término transmitido, glosa antigua y reconstrucción de la casa griega.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.7. El capítulo exige especial cautela porque Vitruvio explica arquitectura griega mediante equivalencias latinas que él mismo reconoce imperfectas. Se conservan θυρωρεῖον, προστάς, θάλαμος, ἀμφιθάλαμος, γυναικωνῖτις, ἀνδρῶνες, ξένια y el problema mesaulae/andrones. La divergencia terminológica no se normaliza: forma parte del testimonio filológico del capítulo.","contexto":"7. No he propuesto estas cosas para que se cambie la costumbre de las denominaciones o del lenguaje, sino que he juzgado que debían exponerse para que no sean desconocidas a los filólogos. He expuesto según qué costumbres se conforman los edificios al modo itálico y según las instituciones de los griegos, y he descrito las proporciones de las relaciones de conmensurabilidad de cada género. Así pues, puesto que antes ","nota":"239","parrafo":3120,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":488},{"id":"V554-nota-232","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.7.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT PHILOLOGIQUE COMPARATIF — VI.7. La maison grecque est décrite par une nomenclature dense qui doit rester visible : θυρωρεῖον, προστάς, θάλαμος, ἀμφιθάλαμος, γυναικωνῖτις, ἀνδρῶνες et ξένια. Les translittérations servent d’aide et ne remplacent pas le grec lorsque celui-ci est pertinent pour l’identification spatiale.NOTE ECDOTIQUE [F] — MESAULAE / ANDRONES. L’explication vitruvienne des noms grecs et latins est conservée même lorsque la correspondance terminologique demeure problématique. L’apparat ne supprime pas la difficulté par une traduction univoque : il maintient la tension entre terme transmis, glose antique et restitution de la maison grecque.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.7. Le chapitre exige une prudence particulière, Vitruve expliquant l’architecture grecque au moyen d’équivalences latines qu’il reconnaît lui-même imparfaites. Sont conservés θυρωρεῖον, προστάς, θάλαμος, ἀμφιθάλαμος, γυναικωνῖτις, ἀνδρῶνες, ξένια et le problème mesaulae/andrones. La divergence terminologique n’est pas normalisée : elle appartient au témoignage philologique du chapitre.","contexto":"7. Je n’ai pas proposé ces choses pour que l’on change l’usage des dénominations ou du langage, mais j’ai jugé qu’il fallait les exposer pour qu’elles ne soient pas ignorées des philologues. J’ai exposé selon quels usages les édifices se conforment à la manière italique et selon les institutions des Grecs, et j’ai décrit les proportions des rapports de commensurabilité de chaque genre. Puisqu’on a écrit auparavant de","nota":"232","parrafo":3125,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":488},{"id":"V514-nota-241","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.8.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VI.8. En el texto latino de trabajo se han corregido como errores mecánicos de transmisión digital formas como dividionibus, capitarcus, coagmentad, quantaltitudo, structure, medialtera y diagonioe. No se registran como variantes manuscritas. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI.8. La secuencia fundamenta/substructiones–postes–fornicationes–cunei–pilae–anterides sive erismae se traduce como sistema constructivo antiguo. Se distingue entre carga vertical, flexión de dinteles y empuje de arcos/muros de contención sólo en la explicación técnica moderna; esas categorías no se introducen anacrónicamente en el lemma latino. Las proporciones de contrafuertes y dientes se conservan como prescripciones del texto.APARATO CONSTRUCTIVO — VI.8. En hypogea y concamarationes, Vitruvio exige cimentaciones más robustas y continuidad vertical de parietes, pilae y columnae para evitar cargas sobre elementos suspendidos. La explicación se mantiene en términos de transmisión de cargas antigua; el comentario estructural moderno se presenta separadamente.NOTA ESTRUCTURAL — CARGAS Y APOYOS. El principio de hacer responder los elementos superiores sobre sólidos inferiores puede compararse con continuidad de apoyos y trayectorias de carga. Esta glosa moderna ayuda al arquitecto, pero no atribuye a Vitruvio cálculo tensional ni teoría elástica.","contexto":"10. Y estas cosas se establecen correctamente cuando el arquitecto consiente en recibir consejos tanto de los obreros como de los profanos. Pues todos los hombres, no solo los arquitectos, pueden aprobar lo que es bueno; pero entre los profanos y los arquitectos hay esta diferencia: que el profano, si no ha visto la obra hecha, no puede saber cómo será, mientras que el arquitecto, tan pronto como la ha concebido en s","nota":"241","parrafo":3145,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":490},{"id":"V554-nota-233","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.8.10","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique et ecdotique — VI.8. Dans le texte latin de travail, les formes dividionibus, capitarcus, coagmentad, quantaltitudo, structure, medialtera et diagonioe ont été corrigées comme des accidents mécaniques de transmission numérique ; elles ne sont pas enregistrées comme variantes manuscrites. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.8. La séquence fundamenta/substructiones–postes–fornicationes–cunei–pilae–anterides sive erismae est traduite comme système constructif antique. Charge verticale, flexion des linteaux et poussée des arcs ou des soutènements ne sont introduites que dans l’explication technique moderne, non anachroniquement dans le lemme latin.APPARAT CONSTRUCTIF — VI.8. Pour hypogea et concamarationes, Vitruve exige des fondations plus robustes et la continuité verticale de parietes, pilae et columnae afin d’éviter les charges sur des éléments suspendus. L’explication demeure formulée dans les termes antiques de transmission des charges ; le commentaire structurel moderne est séparé.NOTE STRUCTURELLE — CHARGES ET APPUIS. Le principe consistant à faire répondre les éléments supérieurs aux solides inférieurs peut être rapproché de la continuité des appuis et des chemins de charge. Cette glose moderne aide l’architecte sans attribuer à Vitruve calcul des contraintes ni théorie élastique.","contexto":"10. Et ces choses s’établissent correctement lorsque l’architecte accepte de recevoir des conseils aussi bien des ouvriers que des profanes. Car tous les hommes, et non seulement les architectes, peuvent approuver ce qui est bon ; mais entre les profanes et eux il y a cette différence, que le profane, s’il n’a pas vu l’ouvrage fait, ne peut savoir ce qu’il sera, tandis que l’architecte, dès qu’il l’a conçu dans son e","nota":"233","parrafo":3151,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":490},{"id":"V514-nota-240","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.8.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota comparativa [F] — Lib. 6.8 (contrafuertes, anterides sive erismae). El Libro VI corresponde en la Budé a Louis Callebat (2004), que comenta el pasaje con la ingeniería de terrazas y substructiones. Granger (Loeb) y Rowland-Howe (Cambridge, 1999) —cuya lámina lo rotula «Retaining Walls and Buttresses (Anterides sive Erismae)»— destacan la anticipación vitruviana del contrafuerte y del reparto del empuje; Corso-Romano precisan el léxico (anterides, erismae, congestio). Esta edición conserva el texto transmitido y traduce con voz propia; H y los códices colacionados por la Budé no ofrecen aquí variante que altere el sentido.","contexto":"6. Por eso, para remediar este defecto, habrá que proceder así: en primer lugar, establézcase el grueso de la fábrica en proporción al volumen del relleno. Después, en los frentes, constrúyanse al mismo tiempo contrafuertes, o erismas, y disten entre sí tanto espacio cuanta haya de ser la altura del muro de contención, con el mismo grueso que este; y sobresalgan desde abajo tanto como se haya fijado el grueso del mur","nota":"240","parrafo":3138,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":6,"orden":495},{"id":"V297-glo-p364-2018","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"6.praef.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"schemata","aparato":"schemata ] This passage is a fundamental testimony for the history of the book in antiquity. It confirms that Vitruvius's original treatise contained illustrations and complex geometric diagrams (schemata) drawn at the end of the papyrus scroll (volume). Unfortunately, these original drawings were lost in successive medieval manuscript transcriptions, leaving only the detailed textual instructions that allowed Renaissance architects (such as Fra Giocondo or Palladio) to reconstruct the graphic layouts. 352","texto":"This passage is a fundamental testimony for the history of the book in antiquity. It confirms that Vitruvius's original treatise contained illustrations and complex geometric diagrams (schemata) drawn at the end of the papyrus scroll (volume). Unfortunately, these original drawings were lost in successive medieval manuscript transcriptions, leaving only the detailed textual instructions that allowed Renaissance architects (such as Fra Giocondo or Palladio) to reconstruct the graphic layouts. 352","sigla":["Giocondo"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":364,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=364","libro":6,"orden":499},{"id":"V514-Tp-p1150-74","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨uti⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 95r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":507},{"id":"V554-Tp-p1159-196","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨uti⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 95r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":507},{"id":"V514-Tp-p1150-75","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.1.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[pavimentum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por H (f. 95v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":508},{"id":"V554-Tp-p1159-197","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.1.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[pavimentum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par H (f. 95v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":508},{"id":"V514-Tp-p1150-76","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨sint⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 95v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":509},{"id":"V554-Tp-p1159-198","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨sint⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 95v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":509},{"id":"V514-T-p1106-84","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex spica testacea ⟨pavimenta⟩ struantur","aparato":"ex spica testacea ⟨pavimenta⟩ struantur ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn.","folios":["96r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":7,"orden":512},{"id":"V514-Tp-p1150-77","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨pavimenta⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 96r): sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmitido por H (f. 97r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":512},{"id":"V554-T-p1115-281","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex spica testacea ⟨pavimenta⟩ struantur","aparato":"ex spica testacea ⟨pavimenta⟩ struantur ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Supplément de Krohn.","folios":["96r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":7,"orden":512},{"id":"V554-Tp-p1159-199","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.1.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨pavimenta⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 96r) : sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmis par H (f. 97r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":512},{"id":"V514-nota-247","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VII.1.1, 1.5–7.  En VII.1.5–7 la tradición editorial presenta divergencias con incidencia técnica: loricationem/locationem para la segunda capa transversal del entablado; excelsos/excisos en la descripción de los canalillos de las tegulae bipedales; inplicetur/impleantur en la operación de sellado; y el suplemento <pavimenta> en el cierre del capítulo. Estas diferencias se registran porque afectan a la reconstrucción del procedimiento constructivo y no deben confundirse con simples variantes ortográficas.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.1. Statumen, rudus y nucleus designan estratos constructivos diferentes y se mantienen terminológicamente separados. Se controlan especialmente los numerales y proporciones: dos partes de cal por cinco de material en el rudus reutilizado; espesor mínimo de un pie para el rudus exterior; tesserae de aproximadamente dos digiti; pendiente de dos digiti por cada diez pies. La lectura <pavimenta> en el cierre del procedimiento exterior se marca como suplemento editorial cuando corresponda y no como palabra transmitida sin problema.","contexto":"7. Pero si parece que debe hacerse con más cuidado, sobre el rudus, extendido el material, colóquense tejas de dos pies ensambladas entre sí, que tengan en cada frente de sus juntas canalillos de un dedo de profundidad. Unidas estas, rellénense con cal amasada con aceite, y frótense entre sí las juntas apretadas. Así, la cal que quede adherida en los canales, al endurecerse y solidificarse de modo compacto, no permit","nota":"247","parrafo":3209,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":512},{"id":"V554-nota-239","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VII.1.1, 1.5–7.  En VII.1.5–7, la tradition éditoriale présente plusieurs divergences ayant une incidence technique : loricationem/locationem pour la seconde couche transversale du platelage ; excelsos/excisos dans la description des petits canaux des tegulae bipedales ; inplicetur/impleantur pour l’opération de scellement ; enfin le supplément <pavimenta> à la fin du chapitre. Ces différences sont signalées parce qu’elles affectent la reconstruction du procédé constructif et ne relèvent pas de simples variantes orthographiques.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.1. Statumen, rudus et nucleus désignent des couches constructives distinctes. Une attention particulière est portée aux nombres et proportions : deux parts de chaux pour cinq de matériau dans le rudus de remploi ; un pied au moins pour l’épaisseur du rudus extérieur ; tesselles d’environ deux digiti ; pente de deux digiti pour dix pieds. La leçon <pavimenta> à la fin du procédé extérieur est signalée comme supplément éditorial lorsqu’elle n’est pas directement transmise.NOTE TECHNIQUE [T] — RUDERATIO ET PAVEMENTS EXTÉRIEURS. La séquence est présentée comme une stratigraphie : support/plancher, statumen, rudus, nucleus et couche de finition. Pour les pavements sub divo, Vitruve ajoute double plancher croisé, pente et dispositifs d’étanchéité. Les conversions métriques modernes restent secondaires et ne remplacent ni pes ni digitus dans la traduction.","contexto":"7. Mais s’il paraît falloir faire avec plus de soin, sur le rudus, après avoir étendu la matière, on placera des tuiles de deux pieds jointes entre elles, ayant sur chaque face de joint de petits canaux d’un doigt de profondeur. Une fois jointes, on les remplira de chaux gâchée à l’huile, et l’on frottera les joints serrés l’un contre l’autre. Ainsi la chaux qui adhérera dans les canaux, en durcissant et en se solidi","nota":"239","parrafo":3221,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":512},{"id":"V514-nota-259","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.10.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.10. Atramentum designa aquí negros obtenidos por procedimientos diferentes: hollín de resina, carbón de sarmientos o madera resinosa y lie de vino calcinada. Lacus, laconicum, fornacula, nares y glutinum se interpretan dentro del dispositivo de fabricación. La semejanza cromática con indicum que menciona Vitruvio no implica identidad material.Nota arquitectónico-filológica [T] — VII.10. Atramentum no designa aquí un único producto de composición fija, sino una familia funcional de negros. Vitruvio distingue el atramentum librarium, preparado con hollín y goma para la escritura, del pigmento negro que los tectores aplican a los revestimientos con un aglutinante. Como alternativas describe carbón de sarmientos o de madera resinosa y heces de vino calcinadas. Conviene, por tanto, no traducir atramentum de manera uniforme como «tinta» cuando el contexto es mural.","contexto":"4. No menos, si se seca y se cuece en un horno hez de vino, y, machacada con cola, se aplica en la obra, dará un color más que agradable de negro; y cuanto mejor sea el vino con que se prepare, dará a imitar no solo el color del negro, sino también el del índigo.","nota":"259","parrafo":3334,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":516},{"id":"V554-nota-251","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.10.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.10. Atramentum recouvre ici plusieurs noirs : suie de résine, charbon de sarments ou de bois résineux et lie de vin calcinée. Lacus, laconicum, fornacula, nares et glutinum sont interprétés dans le dispositif de fabrication. La ressemblance chromatique avec l’indicum signalée par Vitruve n’implique aucune identité matérielle.","contexto":"4. De même, si l’on fait sécher et cuire au four de la lie de vin, et qu’on l’applique sur l’ouvrage, broyée avec de la colle, on obtiendra une couleur de noir plus qu’agréable ; et plus le vin dont on la préparera sera bon, plus elle permettra d’imiter non seulement la couleur du noir, mais aussi celle de l’indigo.","nota":"251","parrafo":3344,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":516},{"id":"V514-nota-260","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.11.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VII.11. El caeruleum descrito por Vitruvio es un pigmento artificial obtenido mediante arena silícea, un componente alcalino (nitri flos) y cobre, sometidos al calor. La arqueometría permite relacionarlo con el denominado “azul egipcio”, pero la identificación moderna se ofrece como contextualización material y no sustituye el vocabulario técnico del texto latino. Vitruvio no proporciona proporciones ni temperaturas exactas.","contexto":"1. Las preparaciones del azul se inventaron primero en Alejandría; después, igualmente, Vestorio estableció su fabricación en Puteoli. El procedimiento y los materiales con que se inventó causan bastante admiración. Se machaca arena con flor de nitro tan finamente que resulta como harina; se rocía con ella, mezclado, cobre de Chipre reducido con limas gruesas a una especie de limaduras, para que se aglomere; después ","nota":"260","parrafo":3339,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":517},{"id":"V554-nota-252","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.11.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VII.11. Le caeruleum décrit par Vitruve est un pigment artificiel obtenu à partir de sable siliceux, d’un composant alcalin (nitri flos) et de cuivre, soumis à la chaleur. L’archéométrie permet de le rapprocher de ce que la littérature moderne appelle « bleu égyptien ». Cette identification constitue une contextualisation matérielle : elle ne remplace pas le vocabulaire technique latin et ne doit pas faire attribuer à Vitruve une formulation chimique moderne.Note critique [F] — VII.11. Les rapprochements modernes entre la recette vitruvienne et la composition du bleu égyptien doivent être distingués du témoignage textuel lui-même. L’édition conserve donc caeruleum dans le texte principal et réserve aux notes les identifications archéométriques et les comparaisons expérimentales.","contexto":"1. Les préparations du bleu ont été inventées d’abord à Alexandrie ; ensuite, de même, Vestorius en établit la fabrication à Pouzzoles. Le procédé et les matières dont on l’a tiré suscitent un assez grand étonnement. On broie du sable avec de la fleur de nitre si finement qu’on obtient une sorte de farine ; on en saupoudre, en mélange, du cuivre de Chypre réduit par de grosses limes en une sorte de limaille, pour qu’","nota":"252","parrafo":3349,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":517},{"id":"V514-nota-261","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.11.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.11. Caeruleum se conserva como nombre técnico antiguo. La receta de arena, nitri flos, limaduras de aes cyprium y cocción admite comparación arqueométrica con el denominado «azul egipcio», pero la equivalencia moderna se reserva al comentario. Usta se mantiene separada: es un pigmento producido por calentamiento de sil y apagado con vinagre.","contexto":"2. El usta, que es de bastante utilidad en los revoques, se prepara así. Se cuece un terrón de buen sil hasta que esté incandescente en el fuego; después se apaga con vinagre y adquiere color purpúreo.","nota":"261","parrafo":3340,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":518},{"id":"V554-nota-253","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.11.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.11. Caeruleum demeure le nom technique antique. La recette associant sable, nitri flos, limaille d’aes cyprium et cuisson peut être rapprochée archéométriquement du « bleu égyptien », mais cette équivalence reste au commentaire. Usta est traitée séparément comme pigment obtenu par cuisson du sil puis extinction au vinaigre.","contexto":"2. L’usta, qui est d’une assez grande utilité dans les enduits, se prépare ainsi. On fait cuire une motte de bon sil jusqu’à ce qu’elle soit incandescente au feu ; puis on l’éteint dans du vinaigre, et elle prend une couleur pourpre.","nota":"253","parrafo":3350,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":518},{"id":"V514-nota-262","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.12.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-material [T] — VII.12. Cerussa y aeruca designan productos obtenidos mediante la acción de vapores de vinagre sobre plomo y cobre, respectivamente. Debe advertirse además que sandaraca no designa de manera unívoca una sola sustancia en todo el Libro VII: en VII.7 aparece como materia mineral extraída de yacimientos, mientras que en VII.12.2 Vitruvio aplica el mismo nombre al producto rojizo obtenido por calcinación de la cerussa. Las equivalencias químicas modernas pertenecen al comentario material y no deben imponerse retrospectivamente al vocabulario antiguo.","contexto":"1. No es ajeno decir cómo se preparan el albayalde y el cardenillo, al que los nuestros llaman aeruca. En Rodas, en efecto, colocando sarmientos en tinajas y echando vinagre, ponen sobre los sarmientos masas de plomo; después las cierran con tapas para que lo encerrado no se escape por ningún respiradero. Pasado un tiempo determinado, al abrirlas, encuentran albayalde procedente de las masas de plomo. Del mismo modo,","nota":"262","parrafo":3345,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":519},{"id":"V554-nota-254","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.12.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-matérielle [T] — VII.12. Cerussa et aeruca désignent des produits obtenus par l’action des vapeurs de vinaigre sur le plomb et le cuivre. Il faut en outre noter que sandaraca ne désigne pas une substance unique dans tout le Livre VII : en VII.7, le terme s’applique à une matière minérale extraite des gisements, tandis qu’en VII.12.2 Vitruve emploie le même nom pour le produit rougeâtre obtenu par calcination de la cerussa. Les équivalences chimiques modernes relèvent donc du commentaire matériel et ne doivent pas être projetées rétroactivement sur le vocabulaire antique.","contexto":"1. Il n’est pas hors de propos de dire comment se préparent la céruse et le vert-de-gris, que les nôtres appellent aeruca. À Rhodes, en effet, plaçant des sarments dans des jarres et versant du vinaigre, on pose sur les sarments des masses de plomb ; puis on bouche les jarres avec des couvercles, pour que ce qui est enfermé ne s’échappe par aucun évent. Au bout d’un temps déterminé, en les ouvrant, on trouve de la cé","nota":"254","parrafo":3355,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":519},{"id":"V514-Tp-p1150-86","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.12.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[incendi","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por H (f. 106v), como Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":520},{"id":"V554-Tp-p1159-208","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.12.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[incendi","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par H (f. 106v), comme Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":520},{"id":"V514-nota-263","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.12.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.12. Cerussa, aeruca y sandaraca exigen aparato porque los nombres antiguos no corresponden siempre a una única sustancia moderna. Se distingue la cerussa obtenida a partir de plomo y vapores de vinagre, la aeruca asociada al cobre y la sandaraca producida por cocción de cerussa de la sandaraca mineral mencionada en otros loci. La traducción evita homogeneizarlas.","contexto":"2. Y el albayalde, cuando se cuece en un horno, cambiado su color por el fuego, se convierte en sandáraca —esto lo aprendieron los hombres por azar, a raíz de un incendio—, y esta presta un uso mucho mejor que la que se extrae de las minas nacida por sí misma.","nota":"263","parrafo":3346,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":520},{"id":"V554-nota-255","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.12.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.12. Cerussa, aeruca et sandaraca exigent un apparat parce que les noms antiques ne correspondent pas toujours à une substance moderne unique. Sont distinguées la cerussa issue du plomb et des vapeurs de vinaigre, l’aeruca liée au cuivre et la sandaraca obtenue par cuisson de la cerussa de la sandaraque minérale citée ailleurs.","contexto":"2. Et la céruse, lorsqu’on la cuit au four, sa couleur ayant été changée par le feu, devient de la sandaraque — les hommes l’ont appris par hasard, à la suite d’un incendie —, et celle-ci rend un bien meilleur service que celle que l’on extrait des mines, où elle naît d’elle-même.","nota":"255","parrafo":3356,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":520},{"id":"V514-Tp-p1150-87","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.13.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨rerum⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 106v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":521},{"id":"V554-Tp-p1159-209","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.13.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨rerum⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 106v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":521},{"id":"V514-nota-264","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.13.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-filológica [F] — VII.13. Ostrum designa aquí la materia colorante purpúrea obtenida de moluscos marinos. La explicación geográfica de las variaciones cromáticas pertenece a la historia natural de Vitruvio y no debe leerse como una clasificación biológica moderna.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.13. En el pasaje sobre ostrum se conserva el suplemento <rerum> como intervención editorial visible. La variación cromática que Vitruvio relaciona con regiones del Mediterráneo pertenece a su historia natural; no se convierte en taxonomía biológica moderna. Ostrum se mantiene junto a «púrpura» para preservar la distinción entre materia colorante, molusco y color.","contexto":"3. Estos moluscos, una vez recogidos, se cortan alrededor con herramientas, y de esas heridas mana, como una lágrima, una sanies purpúrea que, extraída, se prepara machacándola en morteros. Y porque se saca de las conchas de moluscos marinos, se la ha llamado ostrum. Esta, por su salinidad, se vuelve pronto sedienta, a menos que tenga miel derramada alrededor.","nota":"264","parrafo":3354,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":523},{"id":"V554-nota-256","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.13.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-philologique [F] — VII.13. Ostrum désigne ici la matière colorante pourpre tirée de mollusques marins. L’explication géographique des variations chromatiques appartient à l’histoire naturelle de Vitruve et ne doit pas être assimilée à une classification biologique moderne.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.13. Dans le passage sur l’ostrum, le supplément <rerum> demeure visible comme intervention éditoriale. Les variations de couleur que Vitruve associe aux régions méditerranéennes appartiennent à son histoire naturelle et ne sont pas transformées en taxonomie biologique moderne. Ostrum est conservé à côté de « pourpre ».","contexto":"3. Ces coquillages, une fois recueillis, sont incisés tout autour avec des outils, et de ces plaies s’écoule, comme une larme, une sanie pourprée que l’on extrait et que l’on prépare en la broyant dans des mortiers. Et parce qu’on la tire des coquilles de mollusques marins, on l’a appelée ostrum. Celle-ci, à cause de sa salinité, se dessèche vite, à moins qu’on ne répande du miel autour.","nota":"256","parrafo":3364,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":523},{"id":"V514-Tp-p1150-88","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.14.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨in⟩ linteum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"coiciunt linteum H (f. 107r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":524},{"id":"V554-Tp-p1159-210","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.14.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨in⟩ linteum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"coiciunt linteum H (f. 107r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":524},{"id":"V514-nota-265","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.14.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VII.14. Vitruvio distingue aquí colores obtenidos por tinción o imitación (infectiva) de pigmentos disponibles como materias colorantes. Vaccinium, hysginum, luteum e ἴσατις presentan problemas de identificación botánica y terminológica; por ello se conservan los nombres antiguos cuando una equivalencia moderna inequívoca no está asegurada.Nota crítico-ecdótica [F] — VII.13.1–14.3. Los suplementos <rerum> (VII.13.1) e <ita> (VII.14.2) hacen visible la intervención editorial en lugares donde la sintaxis transmitida resulta incompleta o áspera. Más significativa es la clausura VII.14.3: la tradición manuscrita representada por EGH transmite ad dispositionem firmitatis, mientras Rose (1899) constituye ad expolitionum firmitates <perveniatur>. La diferencia afecta al sentido del resumen final —la firmeza de los revestimientos frente a una formulación más general sobre la disposición de la firmeza— y se conserva, por ello, expresamente en el aparato.","contexto":"2. Por el mismo procedimiento, preparando el vaccinium y mezclándolo con leche, hacen una púrpura elegante. Igualmente, quienes no pueden usar la crisocola por su carestía tiñen el azul con la hierba que se llama luteum, y obtienen un color verdísimo; este se llama color de tinte. Asimismo, por la escasez de color índico, tiñendo greda selinusia o anularia con glasto, que los griegos llaman ἰσάτις, hacen una imitació","nota":"265","parrafo":3360,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":525},{"id":"V554-nota-257","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.14.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VII.14. Vitruve distingue ici des couleurs obtenues par teinture ou imitation (infectiva) de matières colorantes disponibles. Vaccinium, hysginum, luteum et ἴσατις posent des problèmes d’identification botanique et terminologique ; les noms antiques sont donc conservés lorsqu’aucun équivalent moderne univoque ne peut être assuré.Note critico-ecdotique [F] — VII.13.1–14.3. Les suppléments <rerum> (VII.13.1) et <ita> (VII.14.2) rendent visible l’intervention éditoriale dans des passages où la syntaxe transmise demeure incomplète ou heurtée. Plus significative est la clausule VII.14.3 : la tradition manuscrite représentée par EGH transmet ad dispositionem firmitatis, tandis que Rose (1899) constitue ad expolitionum firmitates <perveniatur>. La différence affecte le sens même du résumé final — la solidité des enduits plutôt qu’une formulation plus générale sur la « disposition de la solidité » — et doit donc être conservée dans l’apparat.","contexto":"2. Par le même procédé, préparant le vaccinium et le mêlant à du lait, on fait une pourpre élégante. De même, ceux qui ne peuvent user de la chrysocolle à cause de sa cherté teignent le bleu avec l’herbe qu’on appelle luteum, et obtiennent une couleur très verte ; on l’appelle couleur de teinture. De même, faute de couleur indigo, en teignant de la craie sélinusienne ou annulaire avec de la guède, que les Grecs appel","nota":"257","parrafo":3370,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":525},{"id":"V514-nota-266","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.14.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.14. Los colores infectiva o de sustitución muestran una economía material del acabado: rubia, hysginum, violetas, vaccinium, luteum y otras materias permiten imitar pigmentos costosos. Se conserva el suplemento <ita> y se mantienen los fitónimos antiguos cuando su identificación botánica es incierta. El aparato distingue sustitución técnica antigua de la noción moderna de falsificación.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — VII.8–VII.14. El valor del bloque no reside sólo en un catálogo de colores: documenta cadenas de suministro, transformación térmica, molienda, lavado, aglutinantes, protección superficial, sustituciones económicas y control de calidad. Debe leerse como tecnología de acabados y cultura material además de historia del color.","contexto":"3. Con qué procedimientos y materiales deben hacerse, en cuanto a la disposición, las solideces, y en qué lugares las pinturas decorosas, y asimismo qué propiedades tienen en sí todos los colores, lo he descrito en este libro según he podido recordarlo. Así, todos los acabados de las construcciones, con la conveniencia de razonamiento que deben tener, han quedado definidos en siete volúmenes; en el siguiente explicar","nota":"266","parrafo":3362,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":526},{"id":"V554-nota-258","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.14.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.14. Les couleurs infectiva ou de substitution témoignent d’une économie matérielle de la finition : garance, hysginum, violettes, vaccinium, luteum et autres matières servent à imiter des pigments coûteux. Le supplément <ita> est conservé et les phytonymes antiques restent visibles lorsque l’identification botanique demeure incertaine.SYNTHÈSE POUR ARCHITECTES — VII.8–VII.14. Ce bloc n’est pas seulement un catalogue de couleurs : il documente chaînes d’approvisionnement, transformations thermiques, broyage, lavage, liants, protections de surface, substitutions économiques et contrôle de qualité. Il relève autant de la technologie des finitions et de la culture matérielle que de l’histoire de la couleur.","contexto":"3. Par quels procédés et quels matériaux il faut faire, quant à la disposition, les ouvrages solides, et en quels lieux les peintures convenables, et de même quelles propriétés ont en elles toutes les couleurs, je l’ai décrit dans ce livre selon qu’il a pu me venir à l’esprit. Ainsi toutes les finitions des constructions, avec la convenance de raisonnement qu’elles doivent avoir, ont été définies en sept volumes ; da","nota":"258","parrafo":3372,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":526},{"id":"V514-nota-248","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VII.2. Albarium opus designa aquí el trabajo de enlucido blanco a base de cal, no un «trabajo de altares». Vitruvio insiste en el apagado prolongado de la cal para evitar partículas insuficientemente hidratadas que, al reaccionar dentro del revestimiento, provoquen ampollas y pérdida del pulimento. La prueba con la ascia funciona como control empírico de la calidad de la pasta antes de ejecutar las camarae o los lacunaria.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.2. Albarium opus se interpreta como trabajo de enlucido blanco a la cal. El procedimiento de maceración prolongada y la prueba con la ascia se conservan como control empírico del apagado y homogeneidad de la cal. Se evita modernizar el texto mediante vocabulario químico en la traducción; la hidratación de la cal puede explicarse sólo en nota técnica diferenciada.","contexto":"2. Cuando se haya atendido al principio del apagado y se haya preparado esto con más cuidado para la obra, tómese una azuela y, como se desbasta la madera, así se trabaje con la azuela la cal apagada en la balsa. Si la azuela tropieza con pedruscos, la cal no estará bien templada; y si el hierro sale seco y limpio, indicará que es floja y sedienta; pero, si es grasa y está bien apagada, pegándose alrededor de la herr","nota":"248","parrafo":3220,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":528},{"id":"V554-nota-240","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.2.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VII.2. Albarium opus désigne ici le travail d’enduit blanc à base de chaux, et non un « travail d’autels ». Vitruve insiste sur l’extinction prolongée de la chaux afin d’éviter que des particules insuffisamment hydratées ne réagissent après la mise en œuvre, provoquant boursouflures et perte du poli. L’essai à l’ascia constitue un contrôle empirique de la qualité de la pâte avant l’exécution des camarae ou des lacunaria.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.2. Albarium opus est compris comme travail d’enduit blanc à la chaux. La macération prolongée et l’épreuve à l’ascia sont conservées comme contrôles empiriques de l’extinction et de l’homogénéité de la chaux. La traduction n’introduit pas de terminologie chimique moderne ; l’hydratation peut être expliquée séparément dans une note technique.","contexto":"2. Lorsqu’on aura eu égard au principe de l’extinction et qu’on l’aura préparée avec plus de soin pour l’ouvrage, on prendra une hachette et, comme on dégrossit le bois, on travaillera à la hachette la chaux éteinte dans le bassin. Si la hachette heurte des grumeaux, la chaux ne sera pas bien tempérée ; si le fer ressort sec et net, il indiquera qu’elle est maigre et altérée ; mais si elle est grasse et bien éteinte,","nota":"240","parrafo":3230,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":528},{"id":"V514-nota-249","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VII.3. Vitruvio distingue una secuencia técnica precisa: trullissatio, primera capa gruesa de agarre; harenatum, sucesivas capas de mortero de arena destinadas a regularizar el plano; y marmoratum, capas finas de mármol triturado que reciben el pulimento final. Camara designa aquí una bóveda ligera construida sobre listones y cañas, no una bóveda pétrea. Mantener separados estos términos evita convertir en sinónimos operaciones que el texto presenta como fases constructivas diferentes.Nota crítico-ecdótica [F] — VII.3.3–4, 11. El texto constituido conserva entre ángulos suplementos como <figurae> y <aliae purae>, visibles en la edición de Rose, para distinguir la restitución editorial de la transmisión continua del pasaje. En §11, clavi muscarii es un término técnico cuya forma material no puede determinarse con plena seguridad: la tradición exegética lo ha relacionado con clavos de cabeza ancha, pero esta edición conserva el término latino en la traducción y relega esa identificación al comentario. Las diferencias meramente ortográficas que no afectan a la construcción ni al procedimiento quedan fuera del aparato selectivo.","contexto":"11. Pero si hubieran de hacerse revoques sobre entramados de zarzo, en los que forzosamente se producen grietas en los montantes y travesaños, porque, al untarse con barro, necesariamente reciben humedad, y, al secarse, adelgazándose, producen grietas en los revoques, para que esto no suceda, el procedimiento será este. Cuando toda la pared esté embarrada, clávense sobre esa obra cañas continuas con clavos de cabeza ","nota":"249","parrafo":3244,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":531},{"id":"V554-nota-241","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.11","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VII.3. Vitruve distingue une séquence technique précise : trullissatio, première couche grossière d’accrochage ; harenatum, couches successives de mortier de sable destinées à régler le plan ; et marmoratum, couches fines de marbre broyé recevant le polissage final. Camara désigne ici une voûte légère construite sur lattes et roseaux, non une voûte de maçonnerie. Le maintien de ces termes distincts évite de transformer en synonymes des opérations que le texte présente comme des phases constructives différentes.Note critico-ecdotique [F] — VII.3.3–4, 11. Le texte constitué maintient entre chevrons des suppléments tels que <figurae> et <aliae purae>, visibles dans l’édition de Rose, afin de distinguer la restitution éditoriale de la transmission continue du passage. Au §11, clavi muscarii est un terme technique dont la forme matérielle ne peut être déterminée avec entière certitude : la tradition exégétique l’a rapproché de clous à tête large, mais la présente édition conserve le terme latin dans la traduction et réserve cette identification au commentaire. Les différences purement orthographiques qui n’affectent ni la construction ni le procédé sont exclues de l’apparat sélectif.","contexto":"11. Mais s’il faut faire des enduits sur des cloisons clayonnées, où il se produit forcément des fissures aux montants et aux traverses, parce que, lorsqu’on les enduit de boue, ils prennent nécessairement l’humidité, et, lorsqu’ils sèchent, en s’amincissant, font des fissures dans les enduits, pour que cela n’arrive pas, voici le procédé. Lorsque tout le mur aura été enduit de boue, on clouera sur cet ouvrage des ro","nota":"241","parrafo":3254,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":531},{"id":"V514-T-p1106-85","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†priscorum dispositiones","aparato":"†priscorum dispositiones ] priscorum dispositiones H","testimonios":{"H":"priscorum dispositiones"},"texto":"H no muestra corrupción: la crux de Krohn responde al sentido, no a la transmisión.","folios":["97v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":7,"orden":533},{"id":"V514-T-p1110-118","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†priscorum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"crux conservada · Hvid sin corrupción · Krohn (crux)","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":7,"orden":533},{"id":"V514-T-p1121-148","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"†priscorum · crux editorial por el sentido; H sin rastro de corrupción (f. 97v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":7,"orden":533},{"id":"V514-Tp-p1150-78","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex creto marmore","aparato":"","testimonios":{},"texto":"excepto marmore H (f. 97v), como G y como Rose · ex creto es conjetura de Giocondo adoptada por Krohn (S lee también excepto, según el aparato de Krohn · T.13ee). Se mantiene provisionalmente con su traducción (mármol cernido) y grado C: el texto transmitido es oscuro, pero la conjetura carece de apoyo manuscrito","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":533},{"id":"V514-Tp-p1150-79","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†priscorum dispositiones","aparato":"","testimonios":{},"texto":"priscorum dispositiones H, sin signo de corrupción","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":533},{"id":"V554-T-p1115-282","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†priscorum dispositiones","aparato":"†priscorum dispositiones ] priscorum dispositiones H","testimonios":{"H":"priscorum dispositiones"},"texto":"H ne montre pas de corruption : la crux de Krohn porte sur le sens, non sur la transmission.","folios":["97v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"orden-dudoso","gradoRotulo":"orden de folio dudoso","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":7,"orden":533},{"id":"V554-T-p1119-315","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†priscorum","aparato":"†priscorum ] Krohn (crux)","testimonios":{"testimonio":"Krohn (crux)"},"texto":"crux gardée","folios":[],"sigla":["Krohn","testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":7,"orden":533},{"id":"V554-T-p1130-346","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"†priscorum · crux éditoriale fondée sur le sens ; H sans trace de corruption (f. 97v)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":7,"orden":533},{"id":"V554-Tp-p1159-200","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex creto marmore","aparato":"","testimonios":{},"texto":"excepto marmore H (f. 97v), comme G et comme Rose · ex creto est une conjecture de Giocondo adoptée par Krohn (S lit aussi excepto, d’après l’apparat de Krohn · T.13ee). Elle est conservée provisoirement avec sa traduction (marbre tamisé) et le degré C : le texte transmis est obscur, mais la conjecture n’a aucun appui","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":533},{"id":"V554-Tp-p1159-201","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†priscorum dispositiones","aparato":"","testimonios":{},"texto":"priscorum dispositiones H, sans signe de corruption","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":533},{"id":"V514-glo-p1147-520","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.3","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"priscorum dispositiones","aparato":"priscorum dispositiones ] G, sin signo de corrupción. — 8.3.11 ⟨Is⟩] om. G (00130, f. 61v), como H. — 8.3.13 in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur G; in generibus H; generibus Rose. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. G, como H. — 8.6.4","texto":"G, sin signo de corrupción. — 8.3.11 ⟨Is⟩] om. G (00130, f. 61v), como H. — 8.3.13 in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur G; in generibus H; generibus Rose. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. G, como H. — 8.6.4","sigla":["Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":7,"orden":533},{"id":"V514-T-p1106-86","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"figurae ⟨aliae purae⟩, aliae caelatae","aparato":"figurae ⟨aliae purae⟩, aliae caelatae ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Suplemento de Krohn (ya registrado como provisional).","folios":["97v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":7,"orden":534},{"id":"V514-Tp-p1150-80","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨aliae purae⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 97v): Coronarum autem sunt figurae aliae caelatae","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":534},{"id":"V554-T-p1115-283","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"figurae ⟨aliae purae⟩, aliae caelatae","aparato":"figurae ⟨aliae purae⟩, aliae caelatae ] om. H","testimonios":{"H":"om."},"texto":"Supplément de Krohn (déjà noté comme provisoire).","folios":["97v"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":7,"orden":534},{"id":"V554-Tp-p1159-202","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨aliae purae⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 97v) : Coronarum autem sunt figurae aliae caelatae","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":534},{"id":"V514-T-p1106-87","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[in quibuscumque membris est formata] los loci controlados, H con","aparato":"[in quibuscumque membris est formata] los loci controlados, H con ] presente firma una veintena d H","testimonios":{"H":"presente firma una veintena d"},"texto":"Transmitido; seclusión de Krohn. ementos de","folios":["98r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":7,"orden":537},{"id":"V514-Tp-p1150-81","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[in quibuscumque membris est formata","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por H (f. 98r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":537},{"id":"V554-T-p1115-284","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[in quibuscumque membris est formata] les loci contrôlés, H confi","aparato":"[in quibuscumque membris est formata] les loci contrôlés, H confi ] présent rme une vingtaine de H","testimonios":{"H":"présent rme une vingtaine de"},"texto":"Transmis ; suppression de Krohn. éments de","folios":["98r"],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":7,"orden":537},{"id":"V554-Tp-p1159-203","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[in quibuscumque membris est formata","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par H (f. 98r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":537},{"id":"V514-Tp-p1150-82","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨laterculis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 99v): besalibus pilae substruantur, como Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":541},{"id":"V554-Tp-p1159-204","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.4.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨laterculis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 99v) : besalibus pilae substruantur, comme Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":541},{"id":"V514-Tp-p1150-83","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.4.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"* * *","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 99v) no presenta laguna: Ipsi autem politionibus eorum …, como Rose · ⟨et⟩ explicandae camerae pure politae] explicatae camerae purae politae H (f. 100r)","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":543},{"id":"V554-Tp-p1159-205","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.4.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"* * *","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 99v) ne présente pas de lacune : Ipsi autem politionibus eorum …, comme Rose · ⟨et⟩ explicandae camerae pure politae] explicatae camerae purae politae H (f. 100r)","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":543},{"id":"V514-nota-250","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.4.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VII.4.4–5. Este pasaje concentra varias intervenciones que afectan al sentido técnico. La tradición manuscrita ofrece melographia, corregida por la tradición editorial a megalographia; en §5 alternan además intra/infra, altitudo/altitudine, sputismatis/pytismatis y et/e sabulone. Se adoptan aquí megalographia, infra, altitudine, pytismatis y e sabulone de acuerdo con la constitución crítica seguida. En particular, pytisma, préstamo del griego πτύσμα, designa aquello que se escupe; por ello la traducción evita el eufemismo «salpicaduras». Estas variantes se registran porque modifican la lectura del espacio y del procedimiento, no por mero interés ortográfico.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.4. En los revestimientos de lugares húmedos se mantienen separados harena, testa tunsa, trullissatio y las capas de terminación. El procedimiento de muros dobles, canales o cámaras y evacuación de humedad se presenta como técnica antigua; no se traduce retrospectivamente como «barrera de vapor» o «cámara sanitaria» salvo en comentario comparativo. Las proporciones y espesores se conservarán en unidades vitruvianas y cualquier equivalencia moderna será secundaria.","contexto":"5. Se excava, en efecto, por debajo del nivel del triclinio una profundidad de unos dos pies y, apisonado el suelo, se extiende un rudus o un pavimento de teja molida con tal pendiente que tenga respiraderos hacia un canal. Después, amontonados y apisonados densamente carbones, se extiende una materia mezclada de sablón, cal y ceniza, de medio pie de grosor. Nivelada a regla y nivel la superficie superior y desbastad","nota":"250","parrafo":3260,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":544},{"id":"V554-nota-242","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.4.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.4. Pour les enduits des lieux humides, harena, testa tunsa, trullissatio et couches de finition demeurent distincts. Les doubles parois, canaux ou vides et l’évacuation de l’humidité sont décrits comme techniques antiques ; ils ne sont pas traduits rétrospectivement par « pare-vapeur » ou « vide sanitaire », sauf dans un commentaire comparatif. Proportions et épaisseurs restent dans les unités vitruviennes.NOTE TECHNIQUE [T] — HUMOR ET TECTORIA. Vitruve distingue l’humidité qui remonte ou traverse la paroi de la protection superficielle. L’édition sépare la donnée constructive du mécanisme physique moderne : capillarité, condensation et diffusion peuvent aujourd’hui expliquer des phénomènes différents, mais ne deviennent pas le vocabulaire du texte latin.","contexto":"5. On creuse, en effet, au-dessous du niveau du triclinium, une profondeur d’environ deux pieds et, le sol ayant été damé, on étend un rudus ou un pavement de tuileau, avec une pente telle qu’il ait des évents vers un canal. Ensuite, après avoir amoncelé et damé serré des charbons, on étend une matière mêlée de sablon, de chaux et de cendre, d’un demi-pied d’épaisseur. La surface supérieure ayant été réglée à la règl","nota":"242","parrafo":3270,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":544},{"id":"V514-Tp-p1150-84","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†siliculorum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"siliculorum H (f. 100v), sin signo de corrupción. 7.6.1 ⟨et cum⟩ est subcretum] est subcretum H (f. 104r), sin et cum · ⟨farina⟩] om. H: unde foditur parata (glaeba Rose)","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":545},{"id":"V554-Tp-p1159-206","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†siliculorum","aparato":"","testimonios":{},"texto":"siliculorum H (f. 100v), sans signe de corruption. 7.6.1 ⟨et cum⟩ est subcretum] est subcretum H (f. 104r), sans et cum · ⟨farina⟩] om. H : unde foditur parata (glaeba Rose)","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":545},{"id":"V514-nota-251","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota comparativa [F] — VII.5 (pintura mural). En la edición Budé del Libro VII, el texto latino fue establecido y traducido por Bernard Liou y Michel Zuinghedau, y el comentario corresponde a Marie-Thérèse Cam. Esta edición se utiliza como control crítico moderno, junto con Rose y Krohn, sin reproducir su aparato ni trasladar automáticamente sus decisiones. La relación entre el pasaje vitruviano y la periodización moderna de la pintura pompeyana pertenece a la historia de la interpretación y debe mantenerse separada del vocabulario y de las categorías del propio Vitruvio.","contexto":"3. Pero estas cosas, cuyos modelos se tomaban de realidades verdaderas, son ahora desaprobadas por costumbres perversas. Pues en los revoques se pintan monstruos más que imágenes determinadas de cosas definidas: en lugar de columnas se levantan cañas estriadas con hojas rizadas y volutas; en lugar de frontones, apéndices ornamentales; asimismo, candelabros que sostienen figuras de edículos, y, sobre sus frontones, ti","nota":"251","parrafo":3272,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":547},{"id":"V554-nota-243","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note explicative — VII.5 (peinture murale). Vitruve oppose ici des décors qu’il juge fondés sur des formes vraisemblables à des compositions fantastiques qui transgressent, selon ses propres critères, la veritas et le decor. Le rapprochement avec les « styles pompéiens » relève d’une périodisation moderne de l’histoire de l’art : il peut éclairer la réception du passage, mais ne doit pas être présenté comme une catégorie employée par Vitruve lui-même.Note comparative [F] — VII.5 (peinture murale). Dans l’édition Budé du Livre VII, le texte latin a été établi et traduit par Bernard Liou et Michel Zuinghedau, tandis que le commentaire est dû à Marie-Thérèse Cam. La présente édition l’utilise comme contrôle critique moderne, conjointement avec Rose et Krohn, sans reproduire son apparat ni transposer automatiquement ses choix. Les rapprochements avec la peinture pompéienne et les catégories modernes de son histoire sont maintenus dans le commentaire, distincts du témoignage textuel de Vitruve.","contexto":"3. Mais ces choses, dont on tirait les modèles de réalités vraies, sont aujourd’hui réprouvées par des mœurs perverses. Car on peint sur les enduits des monstres plutôt que des images déterminées de choses définies : au lieu de colonnes, on dresse des roseaux cannelés avec des feuilles frisées et des volutes ; au lieu de frontons, des appendices ornementaux ; de même, des candélabres portant des figures d’édicules, e","nota":"243","parrafo":3282,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":547},{"id":"V514-nota-252","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.5.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.5. El capítulo sobre pictura se trata como texto central de teoría de la representación. Se conservan las etapas históricas que Vitruvio propone —imitación de placas pétreas, cornisas, edificios, paisajes, escenas y posteriormente monstruosidades— sin convertir esa secuencia retórica en una cronología arqueológica automática de los llamados estilos pompeyanos. La oposición veritas/falsitas se traduce en su contexto arquitectónico y moral.NOTA HERMENÉUTICA — VERITAS, DECOR Y PICTURA. Cuando Vitruvio censura cañas que sostienen techos, candelabros que soportan frontones o tallos de los que brotan figuras, su objeción no es simplemente «realismo contra fantasía»: exige que la representación conserve una inteligibilidad constructiva y natural. Se distingue esta doctrina del decor vitruviano de categorías estéticas modernas.NOTA HISTORIOGRÁFICA — APELLES Y EL JUICIO DEL PÚBLICO. La anécdota crítica del capítulo se conserva como argumento sobre competencia técnica y juicio artístico. Los nombres, exempla y atribuciones antiguas se anotan cuando su identificación sea segura; no se completan lagunas narrativas con tradición posterior sin indicarlo.","contexto":"8. ¿Quién de los antiguos, en efecto, no parece haber usado el minio con parquedad, como un medicamento? Y ahora, en cambio, por todas partes, la mayoría de las veces, se cubren con él paredes enteras. Añádense a esto la crisocola, la púrpura, el azul armenio. Estos colores, cuando se aplican, aunque no estén puestos con arte, dan a la vista un brillo resplandeciente, y, por ser costosos, se exceptúan en los contrato","nota":"252","parrafo":3281,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":552},{"id":"V554-nota-244","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.5.8","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.5. Le chapitre sur la pictura est traité comme un texte majeur de théorie de la représentation. Les étapes proposées par Vitruve — imitation de plaques de pierre, corniches, édifices, paysages, scènes puis compositions monstrueuses — sont conservées sans transformer cette séquence rhétorique en chronologie archéologique automatique des « styles pompéiens ». L’opposition veritas/falsitas est traduite dans son contexte architectural et moral.NOTE HERMÉNEUTIQUE — VERITAS, DECOR ET PICTURA. Lorsque Vitruve condamne roseaux portant des toitures, candélabres soutenant des frontons ou tiges faisant naître des figures, son objection ne se réduit pas à « réalisme contre fantaisie » : la représentation doit conserver une intelligibilité constructive et naturelle. Cette doctrine est distinguée des catégories esthétiques modernes.NOTE HISTORIOGRAPHIQUE — APELLE ET LE JUGEMENT DU PUBLIC. L’anecdote critique du chapitre est conservée comme argument sur compétence technique et jugement artistique. Noms, exempla et attributions antiques sont annotés lorsque l’identification est sûre ; les lacunes ne sont pas complétées par la tradition postérieure sans signalement.","contexto":"8. Qui des anciens, en effet, ne paraît avoir usé du minium avec parcimonie, comme d’un remède ? Maintenant, au contraire, partout, le plus souvent, on en couvre des murs entiers. À cela s’ajoutent la chrysocolle, la pourpre, le bleu d’Arménie. Ces couleurs, lorsqu’on les applique, même sans art, donnent à la vue un éclat resplendissant, et, parce qu’elles sont coûteuses, on les excepte dans les contrats, pour qu’ell","nota":"244","parrafo":3291,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":552},{"id":"V514-nota-253","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VII.6.1. En la frase relativa a los fragmentos de mármol, Rose señala como suplemento <et cum>, necesario para articular la secuencia «se trituran y muelen; y, una vez tamizados, se emplean en la obra». Se conserva la marca angular en el latín para que el lector distinga la restitución editorial del texto transmitido; la traducción incorpora el enlace de manera natural, sin ocultar su condición en el aparato.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.6. El mármol para tectoria se clasifica por granulometría y comportamiento en obra. La secuencia de cribado, aplicación y pulido se mantiene como procedimiento material. Se evita confundir marmor en este contexto con placas pétreas macizas: puede designar polvo o agregado marmóreo destinado a las capas de acabado.","contexto":"1. El mármol no se produce del mismo género en todas las regiones, sino que en algunos lugares nacen terrones que tienen partículas transparentes como las de la sal, los cuales, machacados y molidos, prestan utilidad a las obras. En los lugares donde no hay esas provisiones, los fragmentos de mármol, o esquirlas, que los marmolistas arrojan de sus obras, se machacan y se muelen y, una vez cernidos, se usan en las obr","nota":"253","parrafo":3285,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":553},{"id":"V554-nota-245","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.6.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VII.6.1. Dans la phrase relative aux éclats de marbre, Rose signale comme supplément <et cum>, nécessaire pour articuler la séquence « ils sont concassés et broyés ; puis, une fois tamisés, on les emploie dans l’ouvrage ». Les chevrons sont maintenus dans le latin afin de distinguer la restitution éditoriale du texte transmis ; la traduction rétablit naturellement l’enchaînement tout en documentant ici son statut.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.6. Le marbre destiné aux tectoria est classé selon granulométrie et comportement en œuvre. Tamisage, application et polissage sont maintenus comme procédure matérielle. Marmor ne doit pas être confondu ici avec des plaques massives : le terme peut désigner poudre ou agrégat de marbre pour les couches de finition.","contexto":"1. Le marbre ne se produit pas du même genre dans toutes les régions ; mais en certains lieux naissent des mottes ayant des paillettes transparentes comme celles du sel, qui, pilées et moulues, rendent service aux ouvrages. Dans les lieux où ces ressources manquent, les éclats de marbre, ou esquilles, que les marbriers rejettent de leurs ouvrages, sont pilés et moulus et, une fois tamisés, on les emploie dans les ouv","nota":"245","parrafo":3295,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":553},{"id":"V514-nota-254","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-material [T] — VII.7. Los nombres sil/ὤχρα, rubrica, paraetonium, melinum, creta viridis, auripigmentum/ἀρσενικόν y sandaraca pertenecen a categorías antiguas de color, procedencia y comercio de materiales. Sus equivalencias mineralógicas modernas no son siempre unívocas. Por ello esta edición traduce cuando la identificación general es segura y conserva el término antiguo cuando una equivalencia química demasiado precisa podría inducir a error; en particular, sandaraca no se identifica automáticamente con el posterior «minio de plomo».APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.7. Los colores se dividen según su procedencia y preparación. Ocre, minium, sandaraca y otros términos se conservan cuando la identificación mineralógica moderna no es unívoca. La edición distingue nomenclatura antigua, identificación propuesta y composición química moderna. Una identificación probable no se introduce en la traducción como certeza filológica.","contexto":"5. El oropimente, que en griego se llama ἀρσενικόν, se extrae en el Ponto. La sandáraca, igualmente, en muchos lugares, pero la mejor tiene su mina en el Ponto, muy cerca del río Hípanis.","nota":"254","parrafo":3297,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":558},{"id":"V554-nota-246","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.7.5","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-matérielle [T] — VII.7. Les dénominations sil/ὤχρα, rubrica, paraetonium, melinum, creta viridis, auripigmentum/ἀρσενικόν et sandaraca appartiennent à des catégories antiques de couleur, de provenance et de commerce des matières. Leurs équivalents minéralogiques modernes ne sont pas toujours univoques. La présente édition traduit donc lorsque l’identification générale est assurée et conserve le terme ancien lorsqu’une équivalence chimique trop précise risquerait d’induire en erreur ; en particulier, sandaraca n’est pas assimilé automatiquement au « minium de plomb » des nomenclatures postérieures.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.7. Les couleurs sont distinguées selon origine et préparation. Ochra, minium, sandaraca et les autres termes sont conservés lorsque l’identification minéralogique moderne n’est pas univoque. L’édition sépare nomenclature antique, identification proposée et composition chimique moderne ; une identification probable n’est pas introduite dans la traduction comme certitude philologique.","contexto":"5. L’orpiment, qu’on appelle en grec ἀρσενικόν, s’extrait dans le Pont. La sandaraque de même, en plusieurs lieux, mais la meilleure a sa mine dans le Pont, tout près du fleuve Hypanis.","nota":"246","parrafo":3307,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":558},{"id":"V514-nota-255","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.8.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota metrológica — VII.8.2–3. Sextarius es una medida romana de capacidad; libra y scripulum son unidades ponderales. En el sistema romano convencional, un scripulum equivale a 1/288 de libra (aprox. 1,1 g si se adopta una libra de unos 327 g), mientras que un sextarius se sitúa aproximadamente en 0,54–0,55 l. La relación vitruviana «cuatro sextarii = cien librae» se conserva como dato antiguo transmitido y no debe reinterpretarse como una medición densimétrica moderna exacta. Se mantienen por ello las unidades latinas en el cuerpo de la traducción.","contexto":"3. Cuando está reunido en algún recipiente, si se pone encima una piedra de cien libras, flota en la superficie y no puede con su peso oprimir el líquido, ni hacerlo saltar, ni dispersarlo. Quitada la de cien libras, si se pone allí un escrúpulo de oro, no flotará, sino que se hundirá por sí solo hasta el fondo. Así, no puede negarse que la gravedad no depende de la cantidad de peso, sino del género de cada cosa.","nota":"255","parrafo":3305,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":561},{"id":"V554-nota-247","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.8.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note métrologique — VII.8.2–3. Le sextarius est une mesure romaine de capacité ; la libra et le scripulum sont des unités pondérales. Dans le système romain conventionnel, un scripulum vaut 1/288 de libra (environ 1,1 g si l’on retient une libra d’environ 327 g), tandis qu’un sextarius représente approximativement 0,54–0,55 l. La relation vitruvienne « quatre sextarii = cent librae » est conservée comme donnée antique transmise et ne doit pas être convertie en mesure densimétrique moderne exacte. Les unités latines sont donc maintenues dans la traduction.","contexto":"3. Lorsqu’il est réuni dans quelque vase, si l’on pose dessus une pierre de cent livres, elle flotte à la surface et ne peut par son poids ni presser le liquide, ni le faire jaillir, ni le disperser. Si, la pierre de cent livres retirée, on y pose un scrupule d’or, il ne flottera pas, mais s’enfoncera de lui-même jusqu’au fond. On ne peut donc nier que la gravité ne dépend pas de la quantité du poids, mais du genre d","nota":"247","parrafo":3315,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":561},{"id":"V514-nota-256","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.8.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.8. Minium y argentum vivum se conservan como términos antiguos antes de ofrecer identificaciones modernas. El procedimiento descrito —calentamiento del mineral, condensación del mercurio, trituración y lavado— se comenta desde la historia de las técnicas. Las unidades libra, centenarium, scripulum y sextarius permanecen visibles; las conversiones modernas sólo se ofrecen como aproximaciones metrológicas.","contexto":"4. Y este es de uso expedito para muchas cosas. Pues ni la plata ni el bronce pueden dorarse correctamente sin él. Y cuando hay oro tejido en una prenda y esa prenda, gastada por el uso, ya no tiene un empleo decoroso, se ponen los paños en vasijas de barro y se queman sobre el fuego. Esa ceniza se echa en agua, y se le añade azogue. Este atrae hacia sí todas las partículas de oro y las obliga a unirse con él. Vertid","nota":"256","parrafo":3307,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":562},{"id":"V554-nota-248","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.8.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.8. Minium et argentum vivum sont conservés comme termes antiques avant toute identification moderne. Chauffage du minerai, condensation du mercure, broyage et lavage sont commentés dans l’histoire des techniques. Libra, centenarium, scripulum et sextarius restent visibles ; les conversions modernes ne sont données qu’à titre métrologique approximatif.","contexto":"4. Et il est d’un usage commode en bien des choses. Car ni l’argent ni le bronze ne peuvent être correctement dorés sans lui. Et lorsqu’il y a de l’or tissé dans un vêtement et que ce vêtement, usé par l’âge, n’a plus d’emploi convenable, on met les étoffes dans des vases de terre et on les brûle sur le feu. On jette cette cendre dans l’eau et l’on y ajoute du vif-argent. Celui-ci attire à lui toutes les paillettes d","nota":"248","parrafo":3317,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":562},{"id":"V514-nota-257","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.9.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota arquitectónico-filológica [T] — VII.8–9. Vitruvio describe un mineral mercurial cuyo tratamiento produce argentum vivum y del que, mediante trituración, lavados y cocciones, se obtiene el pigmento denominado minium. En este contexto, minium corresponde al cinabrio/bermellón y no al «minio» de plomo de nomenclaturas posteriores. La γάνωσις (gánōsis) de VII.9 es un tratamiento superficial con cera y aceite, calentado y después pulido; su comparación con técnicas modernas debe entenderse como analogía material, no como identidad de procedimiento.","contexto":"3. Pero si alguien es más refinado y quiere que el acabado de minio conserve su color, cuando la pared esté pulida y seca, aplique con una brocha cera póntica derretida al fuego y templada con un poco de aceite; después, colocando carbones en un recipiente de hierro, obligue a esa cera a sudar, calentándola junto con la pared, y haga que se iguale; después, entonces, trabájela con una candela y con paños limpios, com","nota":"257","parrafo":3317,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":565},{"id":"V554-nota-249","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.9.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note architecturale et philologique [T] — VII.8–9. Vitruve décrit un minerai mercuriel dont le traitement fournit de l’argentum vivum et à partir duquel, par broyage, lavages et cuissons, est obtenu le pigment appelé minium. Dans ce contexte, minium correspond au cinabre/vermillon et ne doit pas être confondu avec le minium de plomb de nomenclatures plus tardives. La γάνωσις (ganosis) de VII.9 est un traitement de surface à la cire et à l’huile, chauffé puis poli ; toute comparaison avec des techniques modernes doit être comprise comme une analogie matérielle, non comme une identité de procédé.Note bibliographique comparative — VII.8–9. Dans le volume VII de la Collection des Universités de France (Budé, 1995), le texte est établi et traduit par Bernard Liou et Michel Zuinghedau ; le commentaire est dû à Marie-Thérèse Cam. Cette répartition des responsabilités doit être distinguée des éditions de Rose et de Krohn, qui servent de témoins éditoriaux autonomes dans la comparaison des leçons.","contexto":"3. Mais si quelqu’un est plus raffiné et veut que la finition au minium conserve sa couleur, lorsque le mur sera poli et sec, qu’il y applique au pinceau de la cire pontique fondue au feu et tempérée d’un peu d’huile ; ensuite, plaçant des charbons dans un récipient de fer, qu’il force cette cire à suer en la chauffant avec le mur, et qu’il fasse en sorte qu’elle s’égalise ; puis qu’il la travaille avec une chandelle","nota":"249","parrafo":3327,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":565},{"id":"V514-Tp-p1150-85","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.9.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e⟩ quibus metallis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"quibus metallis H (f. 105r), como Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":566},{"id":"V554-Tp-p1159-207","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.9.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e⟩ quibus metallis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"quibus metallis H (f. 105r), comme Rose","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":566},{"id":"V514-nota-258","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.9.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII.9. El comportamiento del minium a la luz, la protección con cera púnica y aceite y la prueba térmica contra la adulteración se mantienen como procedimientos vitruvianos. La identificación del minium de VII.8–9 con cinabrio/sulfuro de mercurio se presenta en nota como correlación moderna, no como sustitución automática del término latino.","contexto":"6. He dicho lo que he podido recordar sobre el minio. La crisocola se trae de Macedonia; y se extrae de los lugares que están próximos a las minas de cobre. El armenio y el índico indican por sus mismos nombres en qué lugares se producen.","nota":"258","parrafo":3321,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":568},{"id":"V554-nota-250","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.9.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII.9. Le comportement du minium à la lumière, sa protection par cire punique et huile et l’épreuve thermique contre l’adultération sont maintenus comme procédures vitruviennes. L’identification moderne avec le cinabre/sulfure de mercure relève de la note et ne remplace pas automatiquement le terme latin.","contexto":"6. J’ai dit ce qui a pu me venir à l’esprit sur le minium. La chrysocolle est apportée de Macédoine ; on l’extrait des lieux voisins des mines de cuivre. Le bleu d’Arménie et l’indigo indiquent par leurs noms mêmes en quels lieux ils se produisent.","nota":"250","parrafo":3331,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":7,"orden":568},{"id":"V514-glo-p1150-291","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"7.praef.16","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Mileti Apollini","aparato":"Mileti Apollini ] Melegi Apollini H. — 7.1.2 ⟨uti⟩] om. H (f. 95r). — 7.1.3 [pavimentum]] transmitido por H (f. 95v). — 7.1.4 ⟨sint⟩] om. H (f. 95v). — 7.1.7 ⟨pavimenta⟩] om. H (f. 96r): sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmitido por H (f. 97r). — 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore H (f. 97v), como G y como Rose; ex creto es conjetura de Giocondo adoptada por Krohn (S lee también excepto, según el aparato de Krohn; T.13ee). Se mantiene provisionalmente con su traducción (mármol cernido) y grado C: el texto transmitido es oscuro, pero la conjetura carece de apoyo manuscrito. — †pr","texto":"Melegi Apollini H. — 7.1.2 ⟨uti⟩] om. H (f. 95r). — 7.1.3 [pavimentum]] transmitido por H (f. 95v). — 7.1.4 ⟨sint⟩] om. H (f. 95v). — 7.1.7 ⟨pavimenta⟩] om. H (f. 96r): sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmitido por H (f. 97r). — 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore H (f. 97v), como G y como Rose; ex creto es conjetura de Giocondo adoptada por Krohn (S lee también excepto, según el aparato de Krohn; T.13ee). Se mantiene provisionalmente con su traducción (mármol cernido) y grado C: el texto transmitido es oscuro, pero la conjetura carece de apoyo manuscrito. — †pr","sigla":["Giocondo","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":7,"orden":576},{"id":"V554-glo-p1159-620","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"7.praef.16","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Mileti Apollini","aparato":"Mileti Apollini ] Melegi Apollini H. — 7.1.2 ⟨uti⟩] om. H (f. 95r). — 7.1.3 [pavimentum]] transmis par H (f. 95v). — 7.1.4 ⟨sint⟩] om. H (f. 95v). — 7.1.7 ⟨pavimenta⟩] om. H (f. 96r) : sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmis par H (f. 97r). — 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore H (f. 97v), comme G et comme Rose ; ex creto est une conjecture de Giocondo adoptée par Krohn (S lit aussi excepto, d’après l’apparat de Krohn ; T.13ee). Elle est conservée provisoirement avec sa traduction (marbre tamisé) et le degré C : le texte transmis est obscur, mais la conjecture n’a aucun appui manu","texto":"Melegi Apollini H. — 7.1.2 ⟨uti⟩] om. H (f. 95r). — 7.1.3 [pavimentum]] transmis par H (f. 95v). — 7.1.4 ⟨sint⟩] om. H (f. 95v). — 7.1.7 ⟨pavimenta⟩] om. H (f. 96r) : sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmis par H (f. 97r). — 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore H (f. 97v), comme G et comme Rose ; ex creto est une conjecture de Giocondo adoptée par Krohn (S lit aussi excepto, d’après l’apparat de Krohn ; T.13ee). Elle est conservée provisoirement avec sa traduction (marbre tamisé) et le degré C : le texte transmis est obscur, mais la conjecture n’a aucun appui manu","sigla":["Giocondo","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":7,"orden":576},{"id":"V514-Tp-p1150-90","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨tres, altus pedes⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 109v): latus ne minus pedes quinque","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":590},{"id":"V554-Tp-p1159-212","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.1.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨tres, altus pedes⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 109v) : latus ne minus pedes quinque","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":590},{"id":"V514-nota-269","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII.1. La búsqueda de agua combina indicios topográficos, vegetales y atmosféricos. Creta, sabulo, glarea y saxum se mantienen según su función textual, sin imponer equivalentes geológicos excesivamente precisos. El suplemento <tres, altus pedes> en la excavación de prueba se conserva visible como intervención editorial.NOTA TÉCNICA [T] — PROSPECCIÓN. La observación al amanecer, la fosa de prueba, el recipiente de arcilla sin cocer y los demás ensayos se presentan como empirismo técnico antiguo. La comparación con hidrogeología contemporánea queda fuera de la traducción.","contexto":"7. y los valles entre los montes reciben muchísimas lluvias, y, a causa de la espesura de los bosques, las nieves se conservan allí más tiempo por la sombra de los árboles y de los montes; después, derretidas, se filtran por las venas de la tierra y llegan así a las raíces más bajas de los montes, de donde, manando, brotan los chorros de las fuentes. En los lugares de llanura, por el contrario, no pueden tener abunda","nota":"269","parrafo":3400,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":593},{"id":"V554-nota-261","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.1.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII.1. La recherche de l’eau associe indices topographiques, végétaux et atmosphériques. Creta, sabulo, glarea et saxum sont maintenus selon leur fonction textuelle, sans équivalents géologiques excessivement précis. Le supplément <tres, altus pedes> dans la fosse d’essai reste visible comme intervention éditoriale.NOTE TECHNIQUE [T] — PROSPECTION. Observation à l’aube, fosse d’essai, récipient d’argile non cuite et autres épreuves relèvent d’un empirisme technique antique. La comparaison avec l’hydrogéologie contemporaine demeure hors de la traduction.","contexto":"7. et les intervalles des montagnes reçoivent le plus de pluies, et, à cause de la densité des forêts, les neiges s’y conservent plus longtemps grâce à l’ombre des arbres et des montagnes ; puis, fondues, elles filtrent à travers les veines de la terre et parviennent ainsi jusqu’au pied le plus bas des montagnes, d’où, s’écoulant, jaillissent les jets des sources. Dans les lieux de plaine, au contraire, elles ne peuv","nota":"261","parrafo":3410,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":593},{"id":"V514-Tp-p1150-91","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨ut⟩ etiam","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 110v), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":597},{"id":"V554-Tp-p1159-213","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.2.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨ut⟩ etiam","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 110v), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":597},{"id":"V514-Tp-p1148-54","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.2.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨petunt⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 26r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":600},{"id":"V514-Tp-p1150-92","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.2.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨petunt⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 111r), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":600},{"id":"V554-Tp-p1157-175","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.2.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨petunt⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 26r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":600},{"id":"V554-Tp-p1159-214","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.2.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨petunt⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 111r), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":600},{"id":"V514-Tp-p1148-55","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.2.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 26v) · profundunt] produnt E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":601},{"id":"V514-Tp-p1150-93","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.2.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 111r), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":601},{"id":"V554-Tp-p1157-176","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.2.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 26v) · profundunt] produnt E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":601},{"id":"V554-Tp-p1159-215","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.2.8","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 111r), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":601},{"id":"V514-nota-270","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.2.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII.2. La teoría de lluvia, vapor, nubes, montañas y nacimientos de ríos se traduce conservando la cadena causal vitruviana. Sus afirmaciones sobre el origen septentrional de grandes ríos y el Nilo se identifican como geografía física antigua, no como conocimiento hidrográfico vigente.","contexto":"9. Pues el agua caliente no tiene ninguna propiedad propia, sino que el agua fría, cuando, al correr, da en un lugar ardiente, hierve y, muy calentada, sale por las venas fuera de la tierra. Por eso no puede permanecer mucho tiempo, sino que en breve espacio se vuelve fría. Pues, si fuera caliente por naturaleza, su calor no se enfriaría. Pero su sabor, olor y color no se restituyen, porque ha quedado teñida y mezcla","nota":"270","parrafo":3420,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":602},{"id":"V554-nota-262","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.2.9","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII.2. La théorie de la pluie, de la vapeur, des nuages, des montagnes et des sources fluviales est traduite en conservant la chaîne causale vitruvienne. Les affirmations relatives à l’origine septentrionale des grands fleuves et du Nil sont identifiées comme géographie physique antique.","contexto":"9. Car l’eau chaude n’a aucune propriété qui lui soit propre ; mais l’eau froide, lorsqu’en courant elle tombe dans un lieu brûlant, entre en ébullition et, fortement échauffée, sort par les veines hors de la terre. C’est pourquoi elle ne peut demeurer longtemps chaude, mais redevient froide en peu de temps. Car, si elle était chaude par nature, sa chaleur ne se refroidirait pas. Mais sa saveur, son odeur et sa coule","nota":"262","parrafo":3430,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":602},{"id":"V514-Tp-p1148-59","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[is","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por E (f. 28v) · quod in îs locis] quia in his locis E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":604},{"id":"V514-Tp-p1150-99","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[is","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por H (f. 113v), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":604},{"id":"V554-Tp-p1157-180","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[is","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par E (f. 28v) · quod in îs locis] quia in his locis E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":604},{"id":"V554-Tp-p1159-221","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[is","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par H (f. 113v), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":604},{"id":"V514-Tp-p1117-7","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"A capite","aparato":"","testimonios":{},"texto":"⟨Is⟩ a capite Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":8,"orden":605},{"id":"V514-Tp-p1147-33","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Is⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G (00130, f. 61v), como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":8,"orden":605},{"id":"V514-Tp-p1148-60","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Is⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 28v), como G y H","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":605},{"id":"V514-Tp-p1150-100","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"milia XL … milia CLX","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 114r), como el texto impreso · sin Is antes de a capite","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":605},{"id":"V554-Tp-p1126-129","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"A capite","aparato":"","testimonios":{},"texto":"⟨Is⟩ a capite Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":8,"orden":605},{"id":"V554-Tp-p1156-154","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Is⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G (00130, f. 61v), comme H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":8,"orden":605},{"id":"V554-Tp-p1157-181","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨Is⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 28v), comme G et H","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":605},{"id":"V554-Tp-p1159-222","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.11","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"milia XL … milia CLX","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 114r), comme le texte imprimé · sans Is avant a capite","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":605},{"id":"V514-glo-p1150-2737","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"milia CLX","aparato":"milia CLX ] H (f. 114r), como el texto impreso; sin Is antes de a capite. — 8.3.12 ⟨in⟩fructus] om. H (f. 114v), como E. — 8.3.13 terrae umoris qualitatis …","texto":"H (f. 114r), como el texto impreso; sin Is antes de a capite. — 8.3.12 ⟨in⟩fructus] om. H (f. 114v), como E. — 8.3.13 terrae umoris qualitatis …","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":605},{"id":"V554-glo-p1159-3100","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.11","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"milia CLX","aparato":"milia CLX ] H (f. 114r), comme le texte imprimé ; sans Is avant a capite. — 8.3.12 ⟨in⟩fructus] om. H (f. 114v), comme E. — 8.3.13 terrae umoris qualitatis …","texto":"H (f. 114r), comme le texte imprimé ; sans Is avant a capite. — 8.3.12 ⟨in⟩fructus] om. H (f. 114v), comme E. — 8.3.13 terrae umoris qualitatis …","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":605},{"id":"V514-Tp-p1148-61","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨in⟩ fructus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 29r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":606},{"id":"V514-Tp-p1150-101","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨in⟩ fructus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 114v), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":606},{"id":"V554-Tp-p1157-182","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨in⟩ fructus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 29r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":606},{"id":"V554-Tp-p1159-223","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.12","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨in⟩ fructus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 114v), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":606},{"id":"V514-T-p1091-10","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Autopsia de H corrige la ior restitución <umorum> in regionibus; afecta la traducción y depura el texto constituido.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1091,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1091","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1117-8","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in generibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"⟨umorum⟩ in regionibus Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1147-34","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in generibus … temperarentur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"in regionibus … pararentur G · in generibus H · generibus Rose","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1148-62","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"terrae umoris qualitatis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"E (f. 29r) no lo tiene tras varietates y lee, después de efficit, terrae humores. Quae qualitates … · in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, como G, frente a H: primer acuerdo seguro de E con G contra H en esta campaña","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1150-102","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"terrae umoris qualitatis … efficit","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 114v) no lo tiene tras varietates y lee efficit terrae umores. Quae qualitates …, como E · in generibus … temperarentur] in generibus ad solis potestatem perarentur H (ut vid.): H coincide con el texto impreso en in generibus, pero su verbo, perarentur, está más cerca de pararentur (G E) que de temperarentur (","folios":[],"sigla":["E","G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1150-103","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8.3.21","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 116v) transmite el epigrama en mayúsculas griegas muy deformadas · las restituciones son editoriales","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1151-111","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in generibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H S, con in regionibus añadido al margen de S por una segunda mano · in regionibus E G","folios":[],"sigla":["E","G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1151-112","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"temperarentur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"S y G corregido · perarentur H · pararentur E G: el verbo del texto impreso es la lección de S, probablemente una corrección propia de ese códice","folios":[],"sigla":["E","G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-T-p1100-207","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"L’autopsie de H corrige ienne restitution <umorum> in regionibus ; la leçon affecte la traduction et épure le texte constitué.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1100,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1100","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1126-130","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in generibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"⟨umorum⟩ in regionibus Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1156-155","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in generibus … temperarentur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"in regionibus … pararentur G · in generibus H · generibus Rose","folios":[],"sigla":["G","H","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1157-183","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"terrae umoris qualitatis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"E (f. 29r) ne l’a pas après varietates et lit, après efficit, terrae humores. Quae qualitates … · in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, comme G, contre H : premier accord sûr de E avec G contre H dans cette campagne","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1159-224","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"terrae umoris qualitatis … efficit","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 114v) ne l’a pas après varietates et lit efficit terrae umores. Quae qualitates …, comme E · in generibus … temperarentur] in generibus ad solis potestatem perarentur H (ut vid.) : H s’accorde avec le texte imprimé sur in generibus, mais son verbe, perarentur, est plus proche de pararentur (G E) que de temperare","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1159-225","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"8.3.21","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 116v) transmet l’épigramme en capitales grecques très déformées · les restitutions sont éditoriales","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1160-232","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"in generibus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H S, avec in regionibus ajouté en marge de S par une seconde main · in regionibus E G","folios":[],"sigla":["E","G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-Tp-p1160-233","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"temperarentur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"S et G corrigé · perarentur H · pararentur E G : le verbe du texte imprimé est la leçon de S, probablement","folios":[],"sigla":["E","G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-glo-p1148-1945","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"terrae umoris qualitatis","aparato":"terrae umoris qualitatis ] E (f. 29r) no lo tiene tras varietates y lee, después de efficit, terrae humores. Quae qualitates …; in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, como G, frente a H: primer acuerdo seguro de E con G contra H en esta campaña. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. E (f. 29v), que tampoco tiene ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r): ventris está transmitido, como en H. — ⟨supra⟩aquilonalem] om. E; ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua; Cassiopiae media est dedicata); ⟨non longe⟩] om. ","texto":"E (f. 29r) no lo tiene tras varietates y lee, después de efficit, terrae humores. Quae qualitates …; in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, como G, frente a H: primer acuerdo seguro de E con G contra H en esta campaña. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. E (f. 29v), que tampoco tiene ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r): ventris está transmitido, como en H. — ⟨supra⟩aquilonalem] om. E; ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua; Cassiopiae media est dedicata); ⟨non longe⟩] om. ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-glo-p1151-3082","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"temperarentur","aparato":"temperarentur ] S y G corregido; perarentur H; pararentur E G: el verbo del texto impreso es la lección de S, probablemente una corrección propia de ese códice. — 9.4.3 ventris] codd. (S incluido). — 10.9.1","texto":"S y G corregido; perarentur H; pararentur E G: el verbo del texto impreso es la lección de S, probablemente una corrección propia de ese códice. — 9.4.3 ventris] codd. (S incluido). — 10.9.1","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-glo-p1157-2282","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"terrae umoris qualitatis","aparato":"terrae umoris qualitatis ] E (f. 29r) ne l’a pas après varietates et lit, après efficit, terrae humores. Quae qualitates … ; in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, comme G, contre H : premier accord sûr de E avec G contre H dans cette campagne. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. E (f. 29v), qui n’a pas non plus ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r) : ventris est transmis, comme dans H. — ⟨supra⟩aquilonalem] om. E ; ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua ; Cassiopiae media est dedicata) ; ⟨non longe⟩]","texto":"E (f. 29r) ne l’a pas après varietates et lit, après efficit, terrae humores. Quae qualitates … ; in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, comme G, contre H : premier accord sûr de E avec G contre H dans cette campagne. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. E (f. 29v), qui n’a pas non plus ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r) : ventris est transmis, comme dans H. — ⟨supra⟩aquilonalem] om. E ; ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua ; Cassiopiae media est dedicata) ; ⟨non longe⟩]","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":607},{"id":"V554-glo-p1160-3681","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"temperarentur","aparato":"temperarentur ] S et G corrigé ; perarentur H ; pararentur E G : le verbe du texte imprimé est la leçon de S, probablement","texto":"S et G corrigé ; perarentur H ; pararentur E G : le verbe du texte imprimé est la leçon de S, probablement","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":8,"orden":607},{"id":"V514-Tp-p1117-9","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ad flumina","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ad ⟨ea⟩ flumina Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":8,"orden":608},{"id":"V514-Tp-p1147-35","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨ea⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G, como H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":8,"orden":608},{"id":"V514-Tp-p1148-63","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨ea⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 29v), que tampoco tiene ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r): ventris está transmitido, como en H","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":608},{"id":"V514-Tp-p1148-64","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨supra⟩ aquilonalem","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E · ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua · Cassiopiae media est dedicata)","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":608},{"id":"V554-Tp-p1126-131","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"Ad flumina","aparato":"","testimonios":{},"texto":"ad ⟨ea⟩ flumina Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":8,"orden":608},{"id":"V554-Tp-p1156-156","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨ea⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. G, comme H","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":8,"orden":608},{"id":"V554-Tp-p1157-184","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨ea⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 29v), qui n’a pas non plus ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r) : ventris est transmis, comme dans H","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":608},{"id":"V554-Tp-p1157-185","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.14","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨supra⟩ aquilonalem","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E · ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua · Cassiopiae media est dedicata)","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":608},{"id":"V514-glo-p1117-580","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.14","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Ad flumina","aparato":"Ad flumina ] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta","texto":"H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":8,"orden":608},{"id":"V554-glo-p1126-952","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.14","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Ad flumina","aparato":"Ad flumina ] H ; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. —8.6.10om.⟨si⟩]H ;⟨si⟩Krohn.—9.1.16tangitque]H ;tangit⟨que⟩Krohn. — 9.8.4","texto":"H ; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. —8.6.10om.⟨si⟩]H ;⟨si⟩Krohn.—9.1.16tangitque]H ;tangit⟨que⟩Krohn. — 9.8.4","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":8,"orden":608},{"id":"V514-Tp-p1148-56","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨grumis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 27r): sed aut saxis continentur","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":614},{"id":"V514-Tp-p1150-94","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨grumis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 111v): sed aut saxis continentur, como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":614},{"id":"V554-Tp-p1157-177","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨grumis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 27r) : sed aut saxis continentur","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":614},{"id":"V554-Tp-p1159-216","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨grumis⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 111v) : sed aut saxis continentur, comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":614},{"id":"V514-Tp-p1150-104","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.24","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"milia passus XX","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 118r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":619},{"id":"V514-glo-p1150-3414","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.24","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"milia passus XX","aparato":"milia passus XX ] H (f. 118r). — 8.3.26 * * *] H (f. 118r) no presenta laguna: natura distributa, quod humanum corpus. — Duplicado: la captura que sigue al f. 115r repite la misma página; no se pierde texto (f. 115r termina en ideo id flumen y f. 116r empieza en Ilienses Xanthum). Consecuencias. (1) En los veintiséis suplementos ⟨⟩del texto de Krohn controlados en este","texto":"H (f. 118r). — 8.3.26 * * *] H (f. 118r) no presenta laguna: natura distributa, quod humanum corpus. — Duplicado: la captura que sigue al f. 115r repite la misma página; no se pierde texto (f. 115r termina en ideo id flumen y f. 116r empieza en Ilienses Xanthum). Consecuencias. (1) En los veintiséis suplementos ⟨⟩del texto de Krohn controlados en este","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":619},{"id":"V514-Tp-p1150-105","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.26","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"* * *","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 118r) no presenta laguna: natura distributa, quod humanum corpus","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":621},{"id":"V554-Tp-p1160-226","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.26","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"* * *","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 118r) ne présente pas de lacune : natura distributa, quod humanum corpus","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":8,"orden":621},{"id":"V297-glo-p764-549","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"8.3.27","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quorum scriptorum hi sunt auctores","aparato":"quorum scriptorum hi sunt auctores ] Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus, quo facilius ex his praescriptionibus eligant homines aquae fontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. [27] Of these things, however, there are some which I have observed for myself, the rest I have found written in Greek book","texto":"Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus, quo facilius ex his praescriptionibus eligant homines aquae fontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. [27] Of these things, however, there are some which I have observed for myself, the rest I have found written in Greek book","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":764,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=764","libro":8,"orden":622},{"id":"V514-glo-p778-1319","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.27","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quorum scriptorum hi sunt auctores","aparato":"quorum scriptorum hi sunt auctores ] Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui 20 magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates, aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus,quofaciliusexhispraescriptionibuseliganthominesaquaefontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. 25 28. Nulla enim ex omnibus rebus tantas habere videtur ad usum necessitates, quantas aqua, ideo quod omnium animalium natura, ","texto":"Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui 20 magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates, aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus,quofaciliusexhispraescriptionibuseliganthominesaquaefontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. 25 28. Nulla enim ex omnibus rebus tantas habere videtur ad usum necessitates, quantas aqua, ideo quod omnium animalium natura, ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":778,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=778","libro":8,"orden":622},{"id":"V554-glo-p782-1683","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.27","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"quorum scriptorum hi sunt auctores","aparato":"quorum scriptorum hi sunt auctores ] Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui 25 magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates, aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus,quofaciliusexhispraescriptionibuseliganthominesaquaefontes,","texto":"Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui 25 magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates, aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus,quofaciliusexhispraescriptionibuseliganthominesaquaefontes,","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":782,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=782","libro":8,"orden":622},{"id":"V514-nota-271","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.28","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-científica — VIII.2–3. Las explicaciones hidrológicas, geográficas y médicas de estos capítulos pertenecen a la física y a la medicina antiguas. La traducción conserva el razonamiento de Vitruvio, pero las afirmaciones sobre el origen del Nilo, las propiedades terapéuticas o nocivas de determinadas aguas y sus causas materiales deben leerse como testimonios de la ciencia antigua, no como descripciones hidrogeológicas o clínicas actuales.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII.3. Aguas calientes, minerales, salobres o de propiedades singulares requieren separar observación, explicación antigua e identificación moderna. Sulphur, alumen, bitumen y demás nombres materiales permanecen visibles antes de cualquier equivalencia química. Las virtudes terapéuticas se atribuyen expresamente a Vitruvio y a la medicina antigua.","contexto":"28. Pues ninguna de todas las cosas parece tener para el uso necesidades tan grandes como el agua, porque la naturaleza de todos los animales, si se ve privada del fruto del trigo, podrá conservar la vida sirviéndose de los frutos de los árboles, de la carne, de la pesca o de cualquiera de los demás alimentos; pero sin agua no puede nacer, ni conservarse, ni prepararse el cuerpo de los animales ni virtud alguna del a","nota":"271","parrafo":3479,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":623},{"id":"V554-nota-263","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.28","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-scientifique — VIII.2–3. Les explications hydrologiques, géographiques et médicales de ces chapitres appartiennent à la physique et à la médecine antiques. La traduction conserve le raisonnement de Vitruve, mais les affirmations relatives à l’origine du Nil, aux propriétés thérapeutiques ou nocives de certaines eaux et à leurs causes matérielles doivent être lues comme des témoignages de la science antique, non comme des descriptions hydrogéologiques ou cliniques actuelles.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII.3. Eaux chaudes, minérales, saumâtres ou singulières imposent de distinguer observation, explication antique et identification moderne. Sulphur, alumen, bitumen et les autres noms matériels restent visibles avant toute équivalence chimique. Les vertus thérapeutiques sont explicitement attribuées à Vitruve et à la médecine antique.","contexto":"28. Car aucune de toutes les choses ne semble avoir pour l’usage d’aussi grandes nécessités que l’eau, parce que la nature de tous les animaux, si elle est privée du fruit du blé, pourra conserver la vie en usant des fruits des arbres, de la viande, de la pêche ou de n’importe lequel des autres aliments ; mais sans eau, ni le corps des animaux ni aucune vertu de la nourriture ne peut naître, ni se conserver, ni se pr","nota":"263","parrafo":3489,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":623},{"id":"V514-Tp-p1150-95","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e⟩ tribus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"habens tribus duas partes H (f. 112r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":624},{"id":"V554-Tp-p1159-217","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e⟩ tribus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"habens tribus duas partes H (f. 112r)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":624},{"id":"V514-Tp-p1148-57","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[quod","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por E (f. 27r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":625},{"id":"V514-Tp-p1150-96","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[quod","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por H (f. 112r), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":625},{"id":"V554-Tp-p1157-178","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[quod","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par E (f. 27r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":625},{"id":"V554-Tp-p1159-218","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[quod","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par H (f. 112r), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":625},{"id":"V514-Tp-p1150-97","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"* * *","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 112v) no presenta laguna: non satis perlucidas et spe uti flos natat","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":627},{"id":"V554-Tp-p1159-219","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"* * *","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H (f. 112v) ne présente pas de lacune : non satis perlucidas et spe uti flos natat","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":627},{"id":"V514-Tp-p1148-58","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩ lacus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 28r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":8,"orden":628},{"id":"V514-Tp-p1150-98","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩ lacus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 113r), como E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":628},{"id":"V554-Tp-p1157-179","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩ lacus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 28r)","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":8,"orden":628},{"id":"V554-Tp-p1159-220","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.3.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨et⟩ lacus","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. H (f. 113r), comme E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":628},{"id":"V514-nota-272","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII.4. Expertiones y probationes designan pruebas empíricas de la calidad del agua: constitución de los habitantes, ausencia de manchas en recipientes de bronce, residuo tras ebullición, cocción de legumbres y aspecto del manantial. Se conserva el razonamiento de Vitruvio como criterio antiguo de salubritas; la edición no lo convierte en protocolo sanitario moderno.NOTA MÉDICO-HISTÓRICA — SALUBRITAS AQUARUM. Los signos corporales atribuidos a quienes viven junto a una fuente pertenecen a la medicina ambiental antigua. Se explican como testimonio histórico y no como diagnóstico válido. La transparencia o ausencia de limo puede compararse con observaciones físicas, pero no demuestra por sí sola potabilidad microbiológica.","contexto":"2. Igualmente, si unas legumbres, echadas en un recipiente con esa agua y puestas al fuego, se cuecen rápidamente, indicarán que el agua es buena y salubre. No menos la propia agua que esté en la fuente: si es límpida y transparente, y por donde llegue o corra no nace musgo ni junco, ni ese lugar está manchado por suciedad alguna, sino que tiene aspecto puro, se indicará con estas señales que es ligera y de suma salu","nota":"272","parrafo":3485,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":632},{"id":"V554-nota-264","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.4.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII.4. Expertiones et probationes désignent des épreuves empiriques de la qualité de l’eau : constitution des riverains, absence de taches sur le bronze, résidu après ébullition, cuisson des légumes et aspect de la source. Le raisonnement vitruvien est conservé comme critère antique de salubritas, non transformé en protocole sanitaire moderne.NOTE MÉDICO-HISTORIQUE — SALUBRITAS AQUARUM. Les signes corporels attribués aux habitants proches d’une source relèvent de la médecine environnementale antique. Ils sont expliqués comme témoignage historique, non comme diagnostic valable. Transparence et absence de limon ne démontrent pas à elles seules une potabilité microbiologique.","contexto":"2. De même, si des légumes, jetés dans un vase avec cette eau et placés au feu, cuisent rapidement, ils indiqueront que l’eau est bonne et salubre. Non moins l’eau elle-même qui se trouvera dans la source : si elle est limpide et transparente, et que partout où elle parvient ou s’écoule il ne naisse ni mousse ni jonc, et que ce lieu ne soit souillé d’aucune impureté, mais ait un aspect pur, ces signes indiqueront qu’","nota":"264","parrafo":3495,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":632},{"id":"V514-T-p1108-99","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.5.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"⟨ad⟩ extrema capita dextra ⟨ad⟩ extrema capita ac sinistra, cum librata regulae regula erit"},"texto":"Krohn: descripción completa del corobate nivelado.","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1108,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1108","libro":8,"orden":635},{"id":"V554-T-p1117-296","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.5.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"⟨ad⟩ extrema capita dextra ⟨ad⟩ extrema capita ac sinistra, cum librata regulae regula erit"},"texto":"Krohn : description complète du chorobate mis à niveau.","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":8,"orden":635},{"id":"V514-nota-273","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII.5. El chorobates se coteja como instrumento de nivelación de aproximadamente veinte pies, con plomadas y canal superior de agua para situaciones de viento. Se mantienen dioptra, libra aquaria, perpendiculum, norma y fastigium como vocabulario técnico. La discusión sobre la superficie del agua y la esfericidad terrestre se atribuye expresamente a la física antigua y a la referencia vitruviana a Arquímedes.NOTA PARA ARQUITECTOS — CHOROBATES. La figura deberá diferenciar regla, ancones, transversaria, líneas de referencia, plomadas y canal de agua. No se añadirá una precisión instrumental moderna que el texto no permite cuantificar.","contexto":"3. Quizá quien haya leído los libros de Arquímedes dirá que no puede hacerse una verdadera nivelación con el agua, porque él sostiene que el agua no está nivelada, sino que tiene figura esferoidal y su centro en el mismo lugar que el orbe de la tierra. Pero, sea el agua plana o esferoidal, es necesario que, en los extremos, a derecha e izquierda, cuando la regla esté nivelada, el agua sostenga por igual la regla; y s","nota":"273","parrafo":3493,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":635},{"id":"V554-nota-265","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.5.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII.5. Le chorobates est collationné comme instrument de nivellement d’environ vingt pieds, muni de fils à plomb et d’un canal supérieur rempli d’eau lorsque le vent gêne les pendules. Dioptra, libra aquaria, perpendiculum, norma et fastigium restent visibles comme vocabulaire technique. La discussion de la surface de l’eau et de la sphéricité terrestre est replacée dans la physique antique et la référence vitruvienne à Archimède.NOTE POUR ARCHITECTES — CHOROBATES. La figure devra distinguer règle, ancones, transversaria, lignes de référence, fils à plomb et canal d’eau, sans attribuer à l’appareil une précision instrumentale moderne non quantifiable par le texte.","contexto":"3. Peut-être celui qui a lu les livres d’Archimède dira-t-il qu’on ne peut faire avec l’eau un vrai nivellement, parce qu’il tient que l’eau n’est pas de niveau, mais qu’elle a une figure sphéroïde et son centre au même lieu que l’orbe de la terre. Mais, que l’eau soit plane ou sphéroïde, il est nécessaire que, aux extrémités, à droite et à gauche, lorsque la règle sera de niveau, l’eau soutienne également la règle ;","nota":"265","parrafo":3503,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":635},{"id":"V514-T-p1091-11","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H no transmite <si>; se retira el suplemento y se ajusta la traducción. e loci se destacan en la tabla de ellas C/D). Estas cifras total de intervenciones del umentan en T.3a–T.3b y los a por esta lectura de H recto); lo n scripsi (lec- ci; vid. o ut vid. estimonio no uatro nive- , es decir, mitidas por el ediciones su justificación.","folios":[],"sigla":["Budé","H","Krohn","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1091,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1091","libro":8,"orden":637},{"id":"V514-Tp-p1117-10","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"om. ⟨si⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"⟨si⟩ Krohn, Rose","folios":[],"sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":8,"orden":637},{"id":"V554-T-p1100-208","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H ne transmet pas <si> ; le supplément est retiré et la traduction ajustée. oci sont retenus dans le C (dont une C/D). Ces ndent pas au nombre total ls des ff. 1r–98r sont docu- X sont révisés en T.13bb. par cette édi- une leçon t) ; de r scripsi (le- i ; vid. ou ut vid. témoin non gue quatre niveaux de preuve à-dire la lecture directe des","folios":[],"sigla":["H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1100,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1100","libro":8,"orden":637},{"id":"V554-T-p1133-354","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"11 sur le plomb et ’incipit « INCIPIT LIBER N ntérieure de sicilico à H nt> en 8.6.7, de <si> en 8 nt> et <non sunt> comme su e du Livre VIII sur le cor cologique et dossier fac-s captures, que l’on avait t constaté qu’il manquait un 2.1 – X.13.1), récupéré et partir de cette page, la 122r ; 253 = f. 123r ; 28 re X). Les extraits ci-des t pas la collatio locus pa · xplicit « VITRUVII 8.6.1 ondérale des fistulae en 8.6.12. La recensio idère close la ble. anvases IIIF la capture série couvre donc st corrigée d’une page r ; 318 = f. 155v ; 331 es paléographiques","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1133,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1133","libro":8,"orden":637},{"id":"V554-Tp-p1126-132","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.10","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"om. ⟨si⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"⟨si⟩ Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":8,"orden":637},{"id":"V514-nota-274","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.14","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota de síntesis para arquitectos. — El Libro VIII articula una cadena técnica completa: localizar → evaluar → nivelar → captar → conducir → distribuir → almacenar. Su interés arquitectónico no reside sólo en los acueductos monumentales, sino en la integración de lectura del terreno, control de calidad, geometría de pendientes, elección de materiales, mantenimiento y salubridad. Esta secuencia ofrece el marco más fiel para explicar el libro sin atribuirle conceptos científicos posteriores.","contexto":"14. Pero si los terrenos son duros o las venas están demasiado profundas, entonces han de recogerse las provisiones de agua desde los tejados o desde lugares más altos mediante obras de opus signinum. En las obras de opus signinum ha de hacerse lo siguiente. En primer lugar, prepárese arena purísima y asperísima; pártase la piedra de sílex en trozos no más pesados de una libra; la cal, lo más fuerte posible, mézclese","nota":"274","parrafo":3523,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":641},{"id":"V554-nota-266","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.14","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Synthèse pour l’architecte. — Le Livre VIII construit une chaîne opératoire complète : repérer → apprécier → niveler → capter → conduire → distribuer → stocker. Sa portée architecturale tient à l’intégration de la lecture du terrain, de la qualité de l’eau, de la géométrie des pentes, du choix des matériaux, de l’entretien et de la salubrité ; cette structure fournit le cadre le plus fidèle pour commenter le livre sans lui imposer des catégories scientifiques postérieures.","contexto":"14. Mais si les terrains sont durs ou que les veines sont trop profondes, il faut alors recueillir les réserves d’eau des toits ou des lieux plus élevés au moyen d’ouvrages en opus signinum. Dans les ouvrages en opus signinum, voici ce qu’il faut faire. D’abord, qu’on prépare un sable très pur et très âpre ; qu’on brise de la pierre de silex en morceaux ne pesant pas plus d’une livre ; que la chaux, aussi forte que p","nota":"266","parrafo":3533,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":641},{"id":"V514-nota-275","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Nota de cotejo (Libro II). El texto latino del Libro II se ha cotejado (praefatio y capítulos 1–10) con Krohn (Teubner, 1912), con Rose (Teubner, 1899) y con la edición digital de LacusCurtius. Esta edición se aparta de Krohn en II praef. 5, 2.3.4 y 2.6.6, donde restituye el texto transmitido por H y G, con Rose (T.6, n.º 13); en 2.3.3 (πενταδώροις, τετραδώροις, con Rose); en 2.8.15 (ita, con los códices; ira Krohn) y en 2.9.7 (antequam, con los códices; aut nequam Krohn). Véase T.9.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII.6. Vitruvio distingue tres sistemas de conducción: canales construidos, fistulae plumbeae y tubuli fictiles. En el comienzo del capítulo, la lectura de la pendiente exige cautela: la tradición editorial presenta problemas en torno a sicilicus y a suplementos transmitidos de modo desigual. Se conserva el dato latino en aparato y no se fabrica una pendiente métrica única allí donde el texto es discutido.APARATO TÉCNICO — CASTELLUM Y DISTRIBUCIÓN. El castellum con receptacula diferenciados se explica como dispositivo de recepción y reparto hacia lacus/salientes, balnea y domus privatae. Se distingue la descripción normativa de Vitruvio de la diversidad arqueológica de los castella aquae.NOTA HISTÓRICO-SANITARIA — PLOMO. Vitruvio prefiere los tubuli fictiles y relaciona el plomo con cerussa y con el aspecto enfermizo de los plumbarii. Este pasaje constituye un testimonio antiguo sobre riesgos del plomo, pero la nota distinguirá observación laboral, explicación vitruviana y toxicología moderna.","contexto":"15. Apisonadas las paredes, vacíese lo que haya de tierra en el centro hasta el nivel más bajo de las paredes. Nivelado esto, apisónese el suelo hasta el grosor que se haya establecido. Y si estos depósitos se hacen dobles o triples, de modo que el agua pueda pasar de uno a otro por filtración, harán el uso del agua mucho más salubre y agradable; pues, cuando el limo tenga dónde asentarse, el agua se volverá más límp","nota":"275","parrafo":3525,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":642},{"id":"V554-nota-267","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.15","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"Note comparative [F] — Livre II. Le texte latin du Livre II a été collationné (préface et chapitres 1 à 10) avec Krohn (Teubner, 1912), avec Rose (Teubner, 1899) et avec l’édition numérique de LacusCurtius. La présente édition s’écarte de Krohn en II praef. 5, 2.3.4 et 2.6.6, où elle restitue le texte transmis par H et G, avec Rose (T.6, no 13) ; en 2.3.3 (πενταδώροις, τετραδώροις, avec Rose) ; en 2.8.15 (ita, avec les manuscrits ; ira Krohn) et en 2.9.7 (antequam, avec les manuscrits ; aut nequam Krohn). Voir T.9.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII.6. Vitruve distingue trois conduites : canaux maçonnés, fistulae plumbeae et tubuli fictiles. Au début du chapitre, la valeur de la pente appelle la prudence : la tradition éditoriale présente une difficulté autour de sicilicus et de suppléments diversement transmis. Le latin demeure visible dans l’apparat au lieu de produire artificiellement une pente métrique unique.NOTE ECDOTIQUE [F] — VIII.6.1. La confrontation avec le texte critique associé à Krohn donne « fastigata ne minus in centenos pedes sicilico » ; l’expansion de travail « <sicilico ne plus> semipede » ne doit donc pas être traitée comme leçon assurée. Elle reste signalée pour la collation définitive avec les témoins et Budé/Callebat.APPARAT TECHNIQUE — CASTELLUM ET DISTRIBUTION. Le castellum et ses receptacula différenciés sont expliqués comme dispositif de réception et de partage vers lacus/salientes, balnea et domus privatae. La norme textuelle est distinguée de la diversité archéologique des castella aquae.","contexto":"15. Les parois une fois damées, on videra ce qu’il y aura de terre au milieu jusqu’au niveau le plus bas des parois. Cela aplani, on damera le fond jusqu’à l’épaisseur qui aura été fixée. Et si l’on fait ces réservoirs doubles ou triples, de façon que l’eau puisse passer de l’un à l’autre par filtration, ils rendront l’usage de l’eau bien plus salubre et plus agréable ; car, lorsque le limon aura où se déposer, l’eau","nota":"267","parrafo":3535,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":8,"orden":642},{"id":"V514-T-p1109-100","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"tricenariae pondo CCCLX ex aquae numero sextantum minore","vulgata":"CCCLX (Perseus: C CLX ) d non tantum esse: minore K d"},"texto":"CCLX exigido por la serie e 12 libras por dedo. rohn: sextantum (sextarios) a la medida; vulg. corrupta.","folios":[],"sigla":["Krohn","vulgata"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":8,"orden":645},{"id":"V514-T-p1110-119","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tricenariae pondo CCCLX","aparato":"","testimonios":{},"texto":"2 adoptado · Gvid (f. 64v); Hvid (T.13f) · vulg.; serie de 1 libras","folios":[],"sigla":[],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1110,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1110","libro":8,"orden":645},{"id":"V514-T-p1114-136","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tri edición mantiene CCCLX; CCCLX, y G (f. 64v) tra","aparato":"","testimonios":{},"texto":"us ofrece CLX. La serie i do A. · la transcripción nsmite CCCLX. Rec · digital de Perse ensio: CCCLX. Gra","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":8,"orden":645},{"id":"V514-T-p1121-149","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tricenariae pondo CCCLX · numeral técnico; serie confirmada en H (T.13f)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":8,"orden":645},{"id":"V514-Tp-p1147-36","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tricenariae pondo CCCLX","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00136, f. 64v), en la serie completa MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL, CLXXX, CXX, C, LX","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":8,"orden":645},{"id":"V554-T-p1117-297","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{"Krohn":"tricenariae pondo CCCLX CCCLX (Perseus : CLX )"},"texto":"CCCLX exigé par la série de 12 livres par doigt.","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":8,"orden":645},{"id":"V554-T-p1119-316","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tricenariae pondo CCCLX","aparato":"tricenariae pondo CCCLX ] vulg.; série de 1 livres","testimonios":{"testimonio":"vulg.; série de 1 livres"},"texto":"2 adopté","folios":[],"sigla":["testimonio"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1119","libro":8,"orden":645},{"id":"V554-T-p1123-333","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tri ésente édition maintien es poids favorise CCCLX","aparato":"tri ésente édition maintien es poids favorise CCCLX ] cription numériqu ansmet CCCLX. Rec","testimonios":{"testimonio":"cription numériqu ansmet CCCLX. Rec"},"texto":"e de Perseus donne CLX. L ensio : CCCLX. Degré A.","folios":[],"sigla":["testimonio"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":8,"orden":645},{"id":"V554-T-p1130-347","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tricenariae pondo CCCLX · numéral technique ; série confirmée dans H (T.13f)","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":8,"orden":645},{"id":"V554-Tp-p1156-157","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tricenariae pondo CCCLX","aparato":"","testimonios":{},"texto":"G (00136, f. 64v), dans la série complète MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL, CLXXX, CXX, C, LX","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":8,"orden":645},{"id":"V514-glo-p1147-758","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tricenariae pondo CCCLX","aparato":"tricenariae pondo CCCLX ] G (00136, f. 64v), en la serie completa MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL, CLXXX, CXX, C, LX. — 9.8.4 tactu] tractu G (00152, f. 72v), como Krohn; tactu H y Rose. 10.10.5 [","texto":"G (00136, f. 64v), en la serie completa MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL, CLXXX, CXX, C, LX. — 9.8.4 tactu] tractu G (00152, f. 72v), como Krohn; tactu H y Rose. 10.10.5 [","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":8,"orden":645},{"id":"V554-glo-p1156-1012","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.6.4","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tricenariae pondo CCCLX","aparato":"tricenariae pondo CCCLX ] G (00136, f. 64v), dans la série complèteMCC,DCCCCLX,DC,CCCCLXXX,CCCLX,CCXL,CLXXX,CXX,C,LX. — 9.8.4 tactu] tractu G (00152, f. 72v), comme Krohn ; tactu H et Rose. 10.10.5 [","texto":"G (00136, f. 64v), dans la série complèteMCC,DCCCCLX,DC,CCCCLXXX,CCCLX,CCXL,CLXXX,CXX,C,LX. — 9.8.4 tactu] tractu G (00152, f. 72v), comme Krohn ; tactu H et Rose. 10.10.5 [","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":8,"orden":645},{"id":"V514-glo-p828-33","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ἀνάλημμα","aparato":"ἀνάλημμα ] Graecum restitui; in codd. et ed. vulgata «analemma» Latinis litteris. Vox technica gnomonicae (la proyección analemática). 8 καῖε τὰπόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Cotejado con la tradición del fragmento euripideo. 9 NOTA PARA ARQUITECTOS — IX.1. El punto operativo es decisivo: un reloj solar no puede trasladarse sin más de una ciudad a otra. La relación gnomon/sombra depende de la latitud; por ello el analema funciona como procedimiento geométrico de adaptación local. Vitruvio integr","texto":"Graecum restitui; in codd. et ed. vulgata «analemma» Latinis litteris. Vox technica gnomonicae (la proyección analemática). 8 καῖε τὰπόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Cotejado con la tradición del fragmento euripideo. 9 NOTA PARA ARQUITECTOS — IX.1. El punto operativo es decisivo: un reloj solar no puede trasladarse sin más de una ciudad a otra. La relación gnomon/sombra depende de la latitud; por ello el analema funciona como procedimiento geométrico de adaptación local. Vitruvio integr","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":828,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=828","libro":9,"orden":655},{"id":"V554-glo-p834-33","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.1.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ἀνάλημμα","aparato":"ἀνάλημμα ] Graecum restitui ; in codd. et ed. vulgata « analemma » Latinis litteris. Vox technica gnomonicae. Le terme désigne ici la construction ou projection analemmatique. 7 καῖε τὰπόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus ; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Le passage a été confronté à la tradition du fragment euripidéen. 8 NOTE POUR LES ARCHITECTES — IX.1. Le point opératoire est essentiel : un cadran solaire ne peut être transposé tel quel d’une ville à une autre. Le rapport gnomon/ombre dépend de la latitude ; l’analemme constitue d","texto":"Graecum restitui ; in codd. et ed. vulgata « analemma » Latinis litteris. Vox technica gnomonicae. Le terme désigne ici la construction ou projection analemmatique. 7 καῖε τὰπόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus ; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Le passage a été confronté à la tradition du fragment euripidéen. 8 NOTE POUR LES ARCHITECTES — IX.1. Le point opératoire est essentiel : un cadran solaire ne peut être transposé tel quel d’une ville à une autre. Le rapport gnomon/ombre dépend de la latitude ; l’analemme constitue d","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":834,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=834","libro":9,"orden":655},{"id":"V297-glo-p805-2377","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"9.1.13","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει","aparato":"τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει ] A verse of Euripides (Phaethon, fr. 771 Nauck), supplied here in Greek by reference to the fragment’s parallel tradition. Editorial restitution is distinguished from the form transmitted in the Vitruvian witnesses. 793","texto":"A verse of Euripides (Phaethon, fr. 771 Nauck), supplied here in Greek by reference to the fragment’s parallel tradition. Editorial restitution is distinguished from the form transmitted in the Vitruvian witnesses. 793","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":805,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=805","libro":9,"orden":659},{"id":"V514-nota-283","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1.13","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"καῖε τὰ πόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Cotejado con la tradición del fragmento euripideo.","contexto":"13. Fortasse desiderabitur, quid ita sol quinto a se signo potius quam secundo aut tertio, quae sunt propiora, facit in his fervoribus retentiones. Ergo, quemadmodum id fieri videatur, exponam. Eius radii in mundo uti trigoni paribus lateribus formae lineationibus extenduntur. Id autem nec plus nec minus est ad quintum ab eo signo. Igitur si radii per omnem mundum fusi circinationibus vagarentur neque extentionibus p","nota":"283","parrafo":3628,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":659},{"id":"V554-nota-274","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.1.13","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"καῖε τὰ πόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus ; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Le passage a été confronté à la tradition du fragment euripidéen.","contexto":"13. Fortasse desiderabitur, quid ita sol quinto a se signo potius quam secundo aut tertio, quae sunt propiora, facit in his fervoribus retentiones. Ergo, quemadmodum id fieri videatur, exponam. Eius radii in mundo uti trigoni paribus lateribus formae lineationibus extenduntur. Id autem nec plus nec minus est ad quintum ab eo signo. Igitur si radii per omnem mundum fusi circinationibus vagarentur neque extentionibus p","nota":"274","parrafo":3644,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":659},{"id":"V514-Tp-p1117-11","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1.16","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tangitque","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tangit⟨que⟩ Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":9,"orden":662},{"id":"V554-Tp-p1126-133","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.1.16","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tangitque","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tangit⟨que⟩ Krohn","folios":[],"sigla":["Krohn"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":9,"orden":662},{"id":"V514-glo-p1117-665","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1.16","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"tangitque","aparato":"tangitque ] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones ","texto":"H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones ","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":9,"orden":662},{"id":"V514-nota-284","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1.16","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA PARA ARQUITECTOS — IX.1. El punto operativo es decisivo: un reloj solar no puede trasladarse sin más de una ciudad a otra. La relación gnomon/sombra depende de la latitud; por ello el analema funciona como procedimiento geométrico de adaptación local. Vitruvio integra así observación astronómica, geometría descriptiva y proyecto.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.1. Se mantienen signa, circulus, mundus, stellae, trigona y stationes/retrogradationes dentro del modelo astronómico antiguo. Las explicaciones de velocidades planetarias y de la acción solar se traducen fielmente, pero se distinguen de la astronomía heliocéntrica moderna. Vesperugo y Lucifer se explican como denominaciones antigua vespertina y matutina de Venus, no como cuerpos distintos.NOTA MATEMÁTICO-ASTRONÓMICA — IX.1. Cuando Vitruvio razona mediante trigonos y distancias zodiacales, la figura editorial deberá reproducir el modelo descrito por el texto, no corregirlo silenciosamente con una órbita moderna. Cualquier diagrama contemporáneo comparativo llevará leyenda separada.","contexto":"16. Que unas estrellas sean templadas, otras ardientes y otras incluso frías parece deberse a esta causa: que todo fuego tiene una llama que sube hacia los lugares superiores. Así, el sol, quemando con sus rayos el éter que está sobre él, lo pone incandescente en los lugares donde tiene su curso la estrella de Marte; por eso esta se vuelve ardiente por el ardor del sol. La de Saturno, en cambio, porque está muy próxi","nota":"284","parrafo":3636,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":662},{"id":"V554-nota-275","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.1.16","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE POUR LES ARCHITECTES — IX.1. Le point opératoire est essentiel : un cadran solaire ne peut être transposé tel quel d’une ville à une autre. Le rapport gnomon/ombre dépend de la latitude ; l’analemme constitue donc un procédé géométrique d’adaptation au lieu. Vitruve articule ici observation astronomique, géométrie descriptive et projet.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.1. Signa, circulus, mundus, stellae, trigona et stationes/rétrogradations restent inscrits dans le modèle astronomique antique. Les explications des vitesses planétaires et de l’action solaire sont traduites fidèlement mais distinguées de l’astronomie héliocentrique moderne. Vesperugo et Lucifer sont expliqués comme noms antique du soir et du matin de Vénus, non comme deux astres.NOTE MATHÉMATIQUE ET ASTRONOMIQUE — IX.1. Lorsque Vitruve raisonne par trigones et distances zodiacales, la figure éditoriale doit reproduire le modèle décrit par le texte, sans le « corriger » silencieusement par une orbite moderne. Tout schéma contemporain comparatif recevra une légende distincte.","contexto":"16. Que certaines étoiles soient tempérées, d’autres brûlantes, et d’autres même froides, la cause semble en être celle-ci : tout feu a une flamme qui monte vers les lieux supérieurs. Ainsi le soleil, brûlant de ses rayons l’éther qui est au-dessus de lui, le rend incandescent dans les lieux où l’étoile de Mars a sa course ; c’est pourquoi celle-ci devient brûlante par l’ardeur du soleil. Celle de Saturne, au contrai","nota":"275","parrafo":3652,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":662},{"id":"V514-T-p1135-177","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨spatio⟩ en unum a m circuli de lata zo rculi de, aunque dir ituido. La collatio a. 128v). H lee plures .., con cum idem efe y [Ed; C] a la adici","aparato":"⟨spatio⟩ en unum a m circuli de lata zo rculi de, aunque dir ituido. La collatio a. 128v). H lee plures .., con cum idem efe y [Ed; C] a la adici ] 3 (f sible in meridie rial [Ed; C]; ci n el texto const lección adoptad .1.11 (ff. 128r– l de eo trigono. ción manuscrita H","testimonios":{"H":"3 (f sible in meridie rial [Ed; C]; ci n el texto const lección adoptad .1.11 (ff. 128r– l de eo trigono. ción manuscrita"},"texto":"terra inmani in summo na. La primera interv ectamente transmitido registra el testimoni dies in signo commora ctivamente transmitid ón o supresión que pe · mundo y transmite ención sigue siendo suple- [Hvid; A], permanece o sin convertirlo mecánica- ntur, sin ⟨uno⟩, y doneque o. Se asigna [Hvid; A] a rtenece a la constitución","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1135,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1135","libro":9,"orden":663},{"id":"V554-T-p1144-376","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.1.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨spatio⟩ dans unum a t culi de lata zona. La i de, bien que directe atio enregistre le tém –128v). H lit plures d igono..., avec cum ide ; C] qualifie l’ajout","aparato":"⟨spatio⟩ dans unum a t culi de lata zona. La i de, bien que directe atio enregistre le tém –128v). H lit plures d igono..., avec cum ide ; C] qualifie l’ajout ] 3 (f in meridiem cir Ed ; C] ; circul nstitué. La coll ée. X.1.11 (ff. 128r dem sol de eo tr manuscrit ; [Ed H","testimonios":{"H":"3 (f in meridiem cir Ed ; C] ; circul nstitué. La coll ée. X.1.11 (ff. 128r dem sol de eo tr manuscrit ; [Ed"},"texto":"erra inmani in summo première intervention ment transmis [Hvid ; oignage sans le trans ies in signo commoran m effectivement trans ou la suppression rel · mundo et transmet reste un supplément A], demeure athétisé dans former mécaniquement en tur, sans ⟨uno⟩, et do- mis. [Hvid ; A] qualifie evant de la constitution cri-","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1144","libro":9,"orden":663},{"id":"V514-T-p1137-184","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.2.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"transmite in Asia d ras septimo die y le t son hechos autópti por continuidad con ución.","aparato":"transmite in Asia d ras septimo die y le t son hechos autópti por continuidad con ución. ] 2 (f ransmite ⟨cum⟩ t y la forma dista etiam y distet misión y constit H","testimonios":{"H":"2 (f ransmite ⟨cum⟩ t y la forma dista etiam y distet misión y constit"},"texto":"isciplinam Chaldaicam e quod dimidia parte cos [Hvid; A]; la rec la base crítica, deja · patefecit sin etiam. En caeli spatio distat a sole. ensio conserva de manera ndo explícita la diferencia","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1137,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1137","libro":9,"orden":671},{"id":"V554-T-p1146-383","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.2.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"transmet in Asia disc cum⟩ après septimo die rme distat sont des fa tet par continuité ave n.","aparato":"transmet in Asia disc cum⟩ après septimo die rme distat sont des fa tet par continuité ave n. ] 2 (f e transmet pas ⟨ mission et la fo ent etiam et dis n et constitutio H","testimonios":{"H":"2 (f e transmet pas ⟨ mission et la fo ent etiam et dis n et constitutio"},"texto":"iplinam Chaldaicam pa et lit quod dimidia its autoptiques [Hvid c la base critique, e · tefecit sans etiam. En parte caeli spatio distat ; A] ; la recensio conserve n distinguant explicitement","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1146","libro":9,"orden":671},{"id":"V297-glo-p810-172","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"9.2.1","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ita est professus","aparato":"ita est professus ] Pilam esse ex dimidia parte candentem, reliqua habere caeruleo colore. Cum autem cursum itineris sui peragens subierit sub orbem solis, tunc eam radiis et impetu caloris corripi convertique candentem propter eius proprietatem luminis ad lumen. Cum autem ea vocata ab solis orbi superiora spectent, tunc inferiorem partem eius, quod candens non sit, propter aeris similitudinem obscuram videri. Cum ad perpendiculum ea sit ad eius radios, totum lumen ad superiorem speciem retineri, et tunc eam vocari primam. The ball is half glowing, the rest having a blue color. But when, completing the course of ","texto":"Pilam esse ex dimidia parte candentem, reliqua habere caeruleo colore. Cum autem cursum itineris sui peragens subierit sub orbem solis, tunc eam radiis et impetu caloris corripi convertique candentem propter eius proprietatem luminis ad lumen. Cum autem ea vocata ab solis orbi superiora spectent, tunc inferiorem partem eius, quod candens non sit, propter aeris similitudinem obscuram videri. Cum ad perpendiculum ea sit ad eius radios, totum lumen ad superiorem speciem retineri, et tunc eam vocari primam. The ball is half glowing, the rest having a blue color. But when, completing the course of ","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":810,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=810","libro":9,"orden":671},{"id":"V514-T-p1135-178","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.2.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"r). H transmite de e l segundo ⟨non⟩; asi tica del segundo non bra de H.","aparato":"r). H transmite de e l segundo ⟨non⟩; asi tica del segundo non bra de H. ] IX.3 n, sin ⟨re⟩ ni e necesidad semán ial, no una pala H","testimonios":{"H":"IX.3 n, sin ⟨re⟩ ni e necesidad semán ial, no una pala"},"texto":"adem reliquit y lunam mismo lee deinde gemi no altera el dato pa · suum propriumque nis cum iniit ad cancrum, leográfico: es una restitu-","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1135,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1135","libro":9,"orden":673},{"id":"V514-T-p1137-185","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.2.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"transmite de eadem do ⟨non⟩. Ambos supl emántica. En IX.2.4 ; la forma manuscrit ica.","aparato":"transmite de eadem do ⟨non⟩. Ambos supl emántica. En IX.2.4 ; la forma manuscrit ica. ] 4 (f ⟨re⟩ ni el segun por necesidad s exto constituido la lectura crít H","testimonios":{"H":"4 (f ⟨re⟩ ni el segun por necesidad s exto constituido la lectura crít"},"texto":"reliquit y lunam suum ementos continúan [Ed H ofrece perficit ple a recibe [Hvid; A] si · propriumque habere ; C], y el segundo ⟨non⟩ na, frente a perficitur n que ello obligue todavía","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1137,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1137","libro":9,"orden":673},{"id":"V554-T-p1144-377","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.2.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"r). H transmet de eade second ⟨non⟩ ; il lit ntique du second non n","aparato":"r). H transmet de eade second ⟨non⟩ ; il lit ntique du second non n ] IX.3 sans ⟨re⟩ ni le a nécessité séma H","testimonios":{"H":"IX.3 sans ⟨re⟩ ni le a nécessité séma"},"texto":"m reliquit et lunam s également deinde gem e modifie pas la donn · uum propriumque ha- inis cum iniit ad cancrum, ée paléographique : il","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1144","libro":9,"orden":673},{"id":"V554-T-p1146-384","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.2.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"transmet de eadem rel nd ⟨non⟩. Les deux sup é sémantique. En IX.2. ué ; la forme manuscri itique.","aparato":"transmet de eadem rel nd ⟨non⟩. Les deux sup é sémantique. En IX.2. ué ; la forme manuscri itique. ] 4 (f ⟨re⟩ ni le seco enu par nécessit le texte constit t de la leçon cr H","testimonios":{"H":"4 (f ⟨re⟩ ni le seco enu par nécessit le texte constit t de la leçon cr"},"texto":"iquit et lunam suum p pléments demeurent [E 4 H offre perficit pl te reçoit [Hvid ; A] · ropriumque habere d ; C], le second ⟨non⟩ ena, contre perficitur sans imposer encore le","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1146","libro":9,"orden":673},{"id":"V514-nota-285","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.2. Vitruvio yuxtapone dos modelos antiguos de las fases lunares. El atribuido a Béroso supone una esfera con hemisferio luminoso que cambia de orientación; el atribuido a Aristarco explica la iluminación lunar por la luz recibida del Sol. La traducción conserva esta oposición doctrinal sin armonizarla retrospectivamente. Debe evitarse además traducir impetu solis como si designara una «explosión» física: en este contexto expresa la acción o incidencia de la radiación solar. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.2. Se restituye en ambos manuscritos el encabezado «Caput Secundum», materialmente ausente aunque el capítulo comenzaba correctamente con «Berosus…». La omisión era compositiva, no una variante del texto latino. Se distinguen las teorías lunares atribuidas a Beroso y a los matemáticos/caldeos de una explicación física moderna de las fases.NOTA ECDÓTICA [F] — BEROSO. Los nombres propios y las atribuciones astronómicas requieren cautela especial en Libro IX. No se corrige una atribución antigua por su plausibilidad científica: aparato y comentario registran la tradición y, cuando corresponde, las dificultades de identificación.","contexto":"4. Y en el día decimocuarto, cuando dista del sol, en diámetro, todo el espacio del mundo, se hace llena y sale cuando el sol está en el occidente, porque, distando todo el espacio del mundo, se sitúa enfrente y recibe en sí, por el ímpetu del sol, el resplandor de todo su disco. En el día decimoséptimo, cuando sale el sol, ella está baja hacia el occidente. En el día vigésimo segundo, cuando ha salido el sol, la lun","nota":"285","parrafo":3650,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":674},{"id":"V554-nota-276","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.2.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.2. Vitruve juxtapose deux modèles antiques des phases lunaires. Celui qu’il attribue à Bérose suppose une sphère possédant un hémisphère lumineux qui change d’orientation ; celui attribué à Aristarque explique l’éclairement lunaire par la lumière reçue du Soleil. La traduction conserve cette opposition doctrinale sans l’harmoniser rétrospectivement. Il faut en outre éviter de rendre impetu solis comme une « explosion » physique : dans ce contexte, l’expression désigne l’action ou l’incidence du rayonnement solaire. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.2. Le titre « Caput Secundum », matériellement absent des deux manuscrits de travail alors que le chapitre commençait correctement par « Berosus… », a été rétabli. Il s’agissait d’une omission de composition, non d’une variante latine. Les théories lunaires attribuées à Bérose et aux mathématiciens/chaldéens sont distinguées d’une explication physique moderne des phases.NOTE ECDOTIQUE [F] — BÉROSE. Noms propres et attributions astronomiques demandent une prudence particulière dans le Livre IX. Une attribution antique n’est pas corrigée en fonction de sa plausibilité scientifique ; apparat et commentaire enregistrent la tradition et, si nécessaire, les difficultés d’identification.","contexto":"4. Le quatorzième jour, lorsqu’elle est éloignée du soleil, selon le diamètre, de tout l’espace du monde, elle devient pleine et se lève quand le soleil est à l’occident, parce que, distante de tout l’espace du monde, elle se trouve en face et reçoit en elle, par l’élan du soleil, l’éclat de tout son disque. Le dix-septième jour, au lever du soleil, elle est basse vers l’occident. Le vingt-deuxième jour, lorsque le s","nota":"276","parrafo":3666,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":674},{"id":"V514-T-p1137-186","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.3.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"lee deinde geminis plemento. El resto d rente a la base que breviación o segment uperado por T.13bb–T 139r) y el Libro X d . 139r–161v). H qued cuencial para el Lib resto de G permanec tinua de H · Libro I manera continua, lín ff. 127r–129r) y IX. riterio permanece au orienta la constitu s de las omisiones y","aparato":"lee deinde geminis plemento. El resto d rente a la base que breviación o segment uperado por T.13bb–T 139r) y el Libro X d . 139r–161v). H qued cuencial para el Lib resto de G permanec tinua de H · Libro I manera continua, lín ff. 127r–129r) y IX. riterio permanece au orienta la constitu s de las omisiones y ] 3 (f editorial del su as sustantivas f son de grafía, a ierre de V481 (s bre H (ff. 127r– o hasta X.16 (ff e de autopsia se pendientes, y el s aparatos. atio directa con Se cotejaron de dientes a IX.1 ( IX.2–IX.5. El c H; Soubiran/Budé 27r–129r). Ademá H","testimonios":{"H":"3 (f editorial del su as sustantivas f son de grafía, a ierre de V481 (s bre H (ff. 127r– o hasta X.16 (ff e de autopsia se pendientes, y el s aparatos. atio directa con Se cotejaron de dientes a IX.1 ( IX.2–IX.5. El c H; Soubiran/Budé 27r–129r). Ademá"},"texto":"cum iniit ad cancrum, e IX.3.1 y los §§2–3 justifiquen una nueva ación. .13ff). IX.1–IX.8 dis ispone ahora de colla a así cerrado de mane ro I y de un inicio d e reportado cuando pr X, IX.1 e IX.6 ea por línea, las fot 6 (ff. 134r–134v), en tóptico: [Hvid; A] ca ción pero no sustituy a registradas de ⟨spa · sin ⟨e⟩, confirmando la no muestran divergencias intervención; las diferencias pone de collatio directa tio directa continua desde ra continua para VIII–X. irecto del II desde 00036; E ocede de Rose, Krohn, ografías reconciliadas de lazándolas con la franja lifica lo materialmente e la lectura del códice. tio⟩ y ⟨uno⟩ y de la transmi-","folios":[],"sigla":["Budé","E","G","H","Krohn","Rose","Soubiran"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1137,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1137","libro":9,"orden":675},{"id":"V554-T-p1146-385","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.3.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"lit deinde geminis cu lément. Le reste de IX par rapport à la base la graphie, de l’abré dépassé par T.13bb–T.1 27r–139r) et le Livre X.16 (ff. 139r–161v). d’une autopsie séquen stent en attente, et l utres apparats. tinue de H · Livre IX, es réconciliées de H c lationnées de manière critère reste autopti biran/Budé oriente la","aparato":"lit deinde geminis cu lément. Le reste de IX par rapport à la base la graphie, de l’abré dépassé par T.13bb–T.1 27r–139r) et le Livre X.16 (ff. 139r–161v). d’une autopsie séquen stent en attente, et l utres apparats. tinue de H · Livre IX, es réconciliées de H c lationnées de manière critère reste autopti biran/Budé oriente la ] 3 (f ditorial du supp e substantielle rvés relèvent de lôture de V521 ( nue sur H (ff. 1 la praefatio à ispose désormais 0036 ; E et S re ohn, Budé ou d’a atio directe con Les photographi 34v) ont été col ue IX.2–IX.5. Le ble dans H ; Sou H","testimonios":{"H":"3 (f ditorial du supp e substantielle rvés relèvent de lôture de V521 ( nue sur H (ff. 1 la praefatio à ispose désormais 0036 ; E et S re ohn, Budé ou d’a atio directe con Les photographi 34v) ont été col ue IX.2–IX.5. Le ble dans H ; Sou"},"texto":"m iniit ad cancrum, s .3.1 et les §§2–3 ne qui justifierait une viation ou de la segm 3ff). IX.1–IX.8 dispo X dispose désormais d H est donc fermé de m tielle pour le Livre e reste de G demeure IX.1 et IX.6 orrespondant à IX.1 ( continue, ligne à lig que : [Hvid ; A] qual constitution sans rem · ans ⟨e⟩, confirmant le montrent pas de divergence nouvelle intervention ; les entation. se d’une collatio di- ’une collatio directe anière continue pour I et d’un début direct reporté lorsqu’il provient ff. 127r–129r) et IX.6 ne, puis reliées à la bande ifie ce qui est matériel- placer la lecture du","folios":[],"sigla":["Budé","E","G","H","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1146","libro":9,"orden":675},{"id":"V514-nota-286","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SÍNTESIS TÉCNICA [T] — IX.3. Para el arquitecto, la consecuencia es la variación anual de la altura solar y del arco diurno. Vitruvio enlaza esta astronomía con la gnomónica: las líneas horarias y la longitud de la sombra sólo adquieren sentido dentro de una geometría solar dependiente de estación y lugar.","contexto":"3. Cuando el sol ha entrado en Escorpio, al ponerse las Vergilias, avanzando hacia las partes meridionales disminuye la longitud de los días. Cuando, recorriéndolo, de Escorpio entra en Sagitario hasta sus muslos, recorre un curso diurno más contraído. Y cuando comienza desde los muslos de Sagitario, parte que está asignada a Capricornio, hasta la octava parte, recorre el espacio más breve del cielo. Por esta breveda","nota":"286","parrafo":3658,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":677},{"id":"V554-nota-277","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.3.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SYNTHÈSE TECHNIQUE [T] — IX.3. Pour l’architecte, la conséquence est la variation annuelle de la hauteur solaire et de l’arc diurne. Vitruve relie cette astronomie à la gnomonique : les lignes horaires et la longueur de l’ombre n’acquièrent leur sens que dans une géométrie solaire dépendant de la saison et du lieu.","contexto":"3. Lorsque le soleil est entré dans le Scorpion, au coucher des Vergilies, en s’avançant vers les parties méridionales, il diminue la longueur des jours. Lorsque, parcourant le Scorpion, il entre dans le Sagittaire jusqu’à ses cuisses, il parcourt une course diurne plus resserrée. Et lorsqu’il commence à partir des cuisses du Sagittaire, partie attribuée au Capricorne, jusqu’à la huitième partie, il parcourt le plus ","nota":"277","parrafo":3674,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":677},{"id":"V514-T-p1136-180","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"servan divergencias ias visibles son de sustantivas. te ventris; omite su sin la secuencia re ea autem volucris si s visibles del texto","aparato":"servan divergencias ias visibles son de sustantivas. te ventris; omite su sin la secuencia re ea autem volucris si s visibles del texto ] 2 y se. Las diferenc ente a variantes 132r). H transmi ungulae continúa y transmite ab las restitucione H","testimonios":{"H":"2 y se. Las diferenc ente a variantes 132r). H transmi ungulae continúa y transmite ab las restitucione"},"texto":"constitutivas de peso grafía, abreviación o pra antes de aquilona stituida e regione vo n non longe. Los hech permanecen [Ed; C]. · que exijan modificar el segmentación y no se elevan lem piscem; después de lucrem. Inter Cepheum et os autópticos reciben","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1136,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1136","libro":9,"orden":678},{"id":"V554-T-p1145-379","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"divergence constitutiv les relèvent de la gra romues au rang de vari t ventris ; il omet su séquence restituée e autem volucris sans no les du texte demeurent","aparato":"divergence constitutiv les relèvent de la gra romues au rang de vari t ventris ; il omet su séquence restituée e autem volucris sans no les du texte demeurent ] 2 et ifférences visib tificiellement p 132r). H transme poursuit sans la transmet ab ea stitutions visib H","testimonios":{"H":"2 et ifférences visib tificiellement p 132r). H transme poursuit sans la transmet ab ea stitutions visib"},"texto":"e de poids n’exige de phie, de l’abréviatio antes substantielles. pra avant aquilonalem regione volucrem. Int n longe. Les faits au [Ed ; C]. · modifier le texte de n ou de la segmentation et ne piscem ; après aquarii... er Cepheum et Androme- toptiques reçoivent [Hvid ;","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1145,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1145","libro":9,"orden":678},{"id":"V514-glo-p1109-115","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Perseus","aparato":"Perseus ] CCCLX exigido por la serie CLX) de 12 libras por dedo. 9 praef. ex aquae numero non tantum esse: minore Krohn: sextantum (sextarios) 12 sextantum minore da la medida; vulg. corrupta. 10.2.11 sin item bucculis tigneis añade la frase Posible omisión de la capita religavit transcripción de Krohn; control en la edición impresa. 10.3.3 Id autem ⟨eo facilius fit⟩, Id autem quod Suplemento de Krohn quo conservado. 10.9.5 rotae diametro pedum quaternum et s⟨emis⟩ Krohn: 4 pies, como la rueda quaternûm del odómetro terrestre (10.9.1). T.4a. Matriz de evidencia de los loci críticos Escala de seguridad e","texto":"CCCLX exigido por la serie CLX) de 12 libras por dedo. 9 praef. ex aquae numero non tantum esse: minore Krohn: sextantum (sextarios) 12 sextantum minore da la medida; vulg. corrupta. 10.2.11 sin item bucculis tigneis añade la frase Posible omisión de la capita religavit transcripción de Krohn; control en la edición impresa. 10.3.3 Id autem ⟨eo facilius fit⟩, Id autem quod Suplemento de Krohn quo conservado. 10.9.5 rotae diametro pedum quaternum et s⟨emis⟩ Krohn: 4 pies, como la rueda quaternûm del odómetro terrestre (10.9.1). T.4a. Matriz de evidencia de los loci críticos Escala de seguridad e","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","libro":9,"orden":679},{"id":"V554-glo-p1117-2042","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.2","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"Perseus","aparato":"Perseus ] CCCLX exigé par la série de CLX) 12 livres par doigt.","texto":"CCCLX exigé par la série de CLX) 12 livres par doigt.","sigla":[],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","libro":9,"orden":679},{"id":"V514-Tp-p1151-113","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ventris","aparato":"","testimonios":{},"texto":"codd. (S incluido)","folios":[],"sigla":["S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":9,"orden":680},{"id":"V554-Tp-p1161-234","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ventris","aparato":"","testimonios":{},"texto":"codd. (S compris)","folios":[],"sigla":["S","codd"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":9,"orden":680},{"id":"V514-T-p1136-181","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"omite e regione ant s dextrum pasa direc ño codicológico visi is autem minoris et gráfica en autem. En [Ed; C/D], no a una ; la crux se suprime","aparato":"omite e regione ant s dextrum pasa direc ño codicológico visi is autem minoris et gráfica en autem. En [Ed; C/D], no a una ; la crux se suprime ] 6 (f et capitis tempu , sin hueco o da num. Septentrion in perturbación plano editorial te Septentrionis H","testimonios":{"H":"6 (f et capitis tempu , sin hueco o da num. Septentrion in perturbación plano editorial te Septentrionis"},"texto":"e dorsis; omite esse tamente a Item supra ble. En la secuencia Cassiepiae simulacri consecuencia, la lag discontinuidad de H. en V511 (T.13cc). · dicitur y polum. Tras cir- caudam minoris pedes final transmite ...insuper complures sunt stellae con- una postulada y la crux per- E (f. 43r) coincide con H","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1136,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1136","libro":9,"orden":682},{"id":"V514-Tp-p1148-65","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e regione⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 42v), como H","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":9,"orden":682},{"id":"V554-T-p1145-380","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"omet e regione devant mpus dextrum il passe e ni dommage codicolog signum. Septentrionis e..., sans perturbatio plan éditorial [Ed ; C devant Septentrionis ;","aparato":"omet e regione devant mpus dextrum il passe e ni dommage codicolog signum. Septentrionis e..., sans perturbatio plan éditorial [Ed ; C devant Septentrionis ; ] 6 (f um et capitis te Cephei, sans vid .insuper arietis stellae confusa iennent donc au ec H et ponctue H","testimonios":{"H":"6 (f um et capitis te Cephei, sans vid .insuper arietis stellae confusa iennent donc au ec H et ponctue"},"texto":"dorsis ; il omet ess directement à Item su ique visible. Dans la autem minoris et Cas n graphique sur autem /D], non à une discon la crux est supprimé · e dicitur et polum. Après pra caudam minoris séquence finale il siepiae simulacri com- . La lacune postulée et la tinuité de H. E (f. 43r) e dans V551 (T.13cc).","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1145,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1145","libro":9,"orden":682},{"id":"V554-Tp-p1157-186","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.5","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"⟨e regione⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"om. E (f. 42v), comme H","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":9,"orden":682},{"id":"V514-Tp-p1148-66","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[esse dicitur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por E (f. 42v), que lo une a la frase anterior (… eminent in summo per caudas eorum esse dicitur. Item serpens …), mientras H lo omite · ⟨polum⟩] om. E (circum caput eius involvitur), como H · * * * tras dextrum] E, como H, sigue sin laguna ni espacio","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":9,"orden":683},{"id":"V514-Tp-p1148-67","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†autem","aparato":"","testimonios":{},"texto":"E (f. 43r) puntúa insuper arietis signum · Septentrionis autem minoris …, con pausa fuerte ante Septentrionis, como también puntúa Rose: la frase se construye sin dificultad y la crux de Krohn se suprime (V511)","folios":[],"sigla":["E","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":9,"orden":683},{"id":"V514-Tp-p1148-68","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"dixi [esse","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] dixi esse E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":9,"orden":683},{"id":"V554-Tp-p1157-187","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[esse dicitur","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par E (f. 42v), qui le rattache à la phrase précédente (… eminent in summo per caudas eorum esse dicitur. Item serpens …), tandis que H l’omet · ⟨polum⟩] om. E (circum caput eius involvitur), comme H · * * * après dextrum] E, comme H, continue sans lacune ni blanc","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":9,"orden":683},{"id":"V554-Tp-p1157-188","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"†autem","aparato":"","testimonios":{},"texto":"E (f. 43r) ponctue insuper arietis signum · Septentrionis autem minoris …, avec une pause forte devant Septentrionis, comme le fait aussi Rose : la phrase se construit sans difficulté et la crux de Krohn est supprimée (V551)","folios":[],"sigla":["E","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":9,"orden":683},{"id":"V554-Tp-p1157-189","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.6","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"dixi [esse","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] dixi esse E","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":9,"orden":683},{"id":"V514-nota-287","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.4.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.4. Las constelaciones boreales se cotejan siguiendo la organización de Soubiran y el texto latino crítico. Se conservan como lemmata los pares latinos/griegos cuando Vitruvio los ofrece: septentrio / ἄρκτος–ἑλίκη, custos, Arcturus, Auriga, Perseus, Cassiopeia, Andromeda, Cepheus y Draco. Las diferencias de identificación estelar se explican en nota; no se corrige el cielo de Vitruvio con nomenclatura astronómica moderna dentro de la traducción.NOTA FILOLÓGICA — PROVINDEMIATOR / ΠΡΟΤΡΥΓΗΤΗΣ. El nombre de la estrella asociada a Virgo presenta tradición gráfica problemática. Se mantiene el lemma latino transmitido en el cuerpo y se ofrece la forma griega normalizada sólo en aparato. NOTA ICONOGRÁFICA — ESFERA CELESTE. Las figuras de IX.4 deberán mostrar la posición relativa descrita por Vitruvio, no una carta celeste moderna proyectada retrospectivamente. Cuando una identificación con una estrella actual sea probable, se indicará en leyenda secundaria con grado de certeza.","contexto":"6. En lo alto, a lo largo de sus colas, se extiende asimismo la Serpiente, de la cual brilla la estrella que se llama Polo, frente a la cabeza del Septentrión mayor; pues, por donde está más cerca del Dragón, su cabeza se enrosca en torno al Polo. Y abajo, se echa en torno a la cabeza de la Cinosura con un repliegue y se extiende muy cerca de sus pies. Y esta, retorcida y replegada, alzándose, se vuelve desde la cabe","nota":"287","parrafo":3673,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":683},{"id":"V554-nota-278","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.4.6","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.4. Les constellations boréales sont collationnées suivant l’organisation de Soubiran et le texte latin critique. Les couples latin/grec donnés par Vitruve restent visibles : septentrio / ἄρκτος–ἑλίκη, custos, Arcturus, Auriga, Perseus, Cassiopeia, Andromeda, Cepheus et Draco. Les identifications stellaires modernes relèvent de la note et ne corrigent pas rétrospectivement le ciel vitruvien.NOTE PHILOLOGIQUE — PROVINDEMIATOR / ΠΡΟΤΡΥΓΗΤΗΣ. Le nom de l’étoile associée à la Vierge possède une tradition graphique difficile. Le lemme latin transmis demeure dans le corps ; la forme grecque normalisée n’est proposée que dans l’apparat. NOTE ICONOGRAPHIQUE — SPHÈRE CÉLESTE. Les figures de IX.4 représenteront les positions relatives décrites par Vitruve et non une carte céleste moderne projetée rétrospectivement. Toute identification actuelle probable sera reléguée dans une légende secondaire avec indication du degré de certitude.","contexto":"6. En haut, le long de leurs queues, s’étend de même le Serpent, dont brille l’étoile qu’on appelle Pôle, en face de la tête du grand Septentrion ; car, là où elle est le plus près du Dragon, la tête de celui-ci s’enroule autour du Pôle. En bas, il se jette autour de la tête de la Cynosure par un repli et s’étend tout près de ses pieds. Celui-ci, tordu et replié, se dressant, se retourne de la tête de la petite vers ","nota":"278","parrafo":3689,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":683},{"id":"V514-T-p1136-182","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"X.5.1 e IX.5.4 no pr","aparato":"X.5.1 e IX.5.4 no pr ] 4 (f H","testimonios":{"H":"4 (f"},"texto":"esentan divergencias · constitutivas sustantivas","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1136,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1136","libro":9,"orden":684},{"id":"V554-T-p1145-381","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.5.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"X.5.1 et IX.5.4 ne pré","aparato":"X.5.1 et IX.5.4 ne pré ] 4 (f H","testimonios":{"H":"4 (f"},"texto":"sentent pas de diverg · ence constitutive sub-","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1145,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1145","libro":9,"orden":684},{"id":"V514-Tp-p1148-69","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.5.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[esse fuit","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por E (f. 43v), como H. 10.1.1] E (f. 45v) interrumpe el capítulo en βαρουλκόν (baruison vocitant) y pasa a la rúbrica DE REDA · los loci ⟨est, cum⟩ y [ad apparatus spectatione] no están en E","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":9,"orden":686},{"id":"V554-Tp-p1157-190","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.5.3","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"[esse fuit","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par E (f. 43v), comme H. 10.1.1] E (f. 45v) interrompt le chapitre à βαρουλκόν (baruison vocitant) et passe à la rubrique","folios":[],"sigla":["E","H"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":9,"orden":686},{"id":"V514-nota-288","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.5.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.5. Las constelaciones australes se mantienen según el catálogo vitruviano: Piscis Austrinus, Cetus, Ara, Centaurus, Hydra/Anguis, Crater, Corvus, Argo, Canis, Orion, Lepus y Eridanus. El pasaje sobre Canopus es particularmente útil para la geografía de la observación: Vitruvio reconoce constelaciones invisibles desde las latitudes mediterráneas septentrionales y conocidas por viajeros hacia Egipto.","contexto":"4. He expuesto las figuras de las constelaciones que están figuradas y conformadas en el mundo, trazadas por la naturaleza y por la mente divina, según la opinión del físico Demócrito, pero solo aquellas cuyo orto y ocaso podemos advertir y contemplar con los ojos. Pues, así como los Septentriones, girando en torno al polo del eje, no se ponen ni pasan bajo la tierra, así, en torno al polo meridional, que, por la inc","nota":"288","parrafo":3683,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":687},{"id":"V554-nota-279","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.5.4","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.5. Les constellations australes sont conservées selon le catalogue vitruvien : Piscis Austrinus, Cetus, Ara, Centaurus, Hydra/Anguis, Crater, Corvus, Argo, Canis, Orion, Lepus et Eridanus. Le passage sur Canopus est important pour la géographie de l’observation : Vitruve reconnaît des astres invisibles depuis les latitudes méditerranéennes septentrionales mais connus des voyageurs vers l’Égypte.","contexto":"4. J’ai exposé les figures des constellations qui sont figurées et conformées dans le monde, dessinées par la nature et l’intelligence divine, selon l’opinion du physicien Démocrite, mais seulement celles dont nous pouvons remarquer et contempler des yeux le lever et le coucher. Car, de même que les Septentrions, tournant autour du pôle de l’axe, ne se couchent pas et ne passent pas sous la terre, de même, autour du ","nota":"279","parrafo":3699,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":687},{"id":"V514-T-p1136-179","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"mite inventiones rel ccasus tempestatum s cada por la pareja t de la lectura autóp izar todavía la fórm tica de H · Libro IX te ventris dentro de encia de ventris— re tución crítica y per m serpens est porrec e polum. La omisión ción ⟨polum⟩ continú te ...summam ceti cr e esse fuit es inequ una decisión editor ión crítica. X.4–IX.5 permite reb utoriza a convertir ecisiones de constit de collatio de prim tinua de H · Libro I manera continua, lín 2r–133v frente al te la base crítica por o en el códice y qué","aparato":"mite inventiones rel ccasus tempestatum s cada por la pareja t de la lectura autóp izar todavía la fórm tica de H · Libro IX te ventris dentro de encia de ventris— re tución crítica y per m serpens est porrec e polum. La omisión ción ⟨polum⟩ continú te ...summam ceti cr e esse fuit es inequ una decisión editor ión crítica. X.4–IX.5 permite reb utoriza a convertir ecisiones de constit de collatio de prim tinua de H · Libro I manera continua, lín 2r–133v frente al te la base crítica por o en el códice y qué ] 3 (f uti siderum et o continúa justifi samente separada en IX sin autor undización autóp 132r). H transmi gráfico —la pres nece a la consti 132v). H lee Ite tampoco transmit ; A]; la restitu 133v). H transmi . La presencia d it] sigue siendo da con la tradic La revisión de I ene H, pero no a a grado A las d guían pendientes G. atio directa con Se cotejaron de dientes a ff. 13 no es sustituir resente u omitid H","testimonios":{"H":"3 (f uti siderum et o continúa justifi samente separada en IX sin autor undización autóp 132r). H transmi gráfico —la pres nece a la consti 132v). H lee Ite tampoco transmit ; A]; la restitu 133v). H transmi . La presencia d it] sigue siendo da con la tradic La revisión de I ene H, pero no a a grado A las d guían pendientes G. atio directa con Se cotejaron de dientes a ff. 13 no es sustituir resente u omitid"},"texto":"iquerunt inque soller ignificatus..., sin ⟨ écnica ortus/occasus tica. Esta ampliación ula «collatio continu , IX.4–IX.5 una secuencia sintác cibe [Hvid; A]; la de manece [Ed; C]. No se ta... sin esse dicitu de ambos elementos es a siendo editorial [E istam esse fuit per s ívoca [Hvid; A]; su a ial [Ed; C], motivada ajar la incertidumbre IX en collatio contin ución textual. En aqu era mano; V483–V485 h X, IX.4–IX.5 ea por línea, las fot xto constituido de IX H, sino discriminar pertenece a la inter · tia..., sin ⟨ea re⟩, y quorum ad ortus⟩. La restitución y por el control crítico, pero incrementa la densidad a del Libro IX». ticamente perturbada. El cisión de atetizar [ven- confunde testimonio con r. Más adelante, en la misma directamente verifi- d; C]. peciem stellarum flumen tetización en el texto constitui- por la dificultad sintáctica sobre lo que efectiva- ua ni a promover auto- el estado de la revisión an abierto después la ografías reconciliadas de .4–IX.5. El objetivo de con precisión qué está mate- vención editorial.","folios":[],"sigla":["E","G","H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1136,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1136","libro":9,"orden":689},{"id":"V554-T-p1145-378","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.6.2","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"met inventiones reliqu et occasus tempestatum tifiée par la paire te séparée de la lecture toriser encore la form toptique de H · Livre t ventris à l’intérieu ésence de ventris — re tion critique et demeu m serpens est porrecta s davantage polum. L’o restitution ⟨polum⟩ re t ...summam ceti crist esse fuit est sans am une décision éditorial n critique. .4–IX.5 réduit l’incer r IX en collatio conti nstitution textuelle. uis ouvert l’autopsie tinue de H · Livre IX, es réconciliées de H c ntinue, ligne à ligne, la base critique : ell i relève de l’interven","aparato":"met inventiones reliqu et occasus tempestatum tifiée par la paire te séparée de la lecture toriser encore la form toptique de H · Livre t ventris à l’intérieu ésence de ventris — re tion critique et demeu m serpens est porrecta s davantage polum. L’o restitution ⟨polum⟩ re t ...summam ceti crist esse fuit est sans am une décision éditorial n critique. .4–IX.5 réduit l’incer r IX en collatio conti nstitution textuelle. uis ouvert l’autopsie tinue de H · Livre IX, es réconciliées de H c ntinue, ligne à ligne, la base critique : ell i relève de l’interven ] 3 (f secuti siderum tus⟩ demeure jus st explicitement dans IX sans au ofondissement au 132r). H transme raphique — la pr e de la constitu tion. 132v). H lit Ite l ne transmet pa [Hvid ; A] ; la 133v). H transme . La présence de nstitué demeure ée à la traditio a révision de IX ser à transforme décisions de co 523–V525 ont dep atio directe con Les photographi es de manière co bstitue pas H à e codex de ce qu H","testimonios":{"H":"3 (f secuti siderum tus⟩ demeure jus st explicitement dans IX sans au ofondissement au 132r). H transme raphique — la pr e de la constitu tion. 132v). H lit Ite l ne transmet pa [Hvid ; A] ; la 133v). H transme . La présence de nstitué demeure ée à la traditio a révision de IX ser à transforme décisions de co 523–V525 ont dep atio directe con Les photographi es de manière co bstitue pas H à e codex de ce qu"},"texto":"erunt inque sollertia significatus..., san chnique ortus/occasus autoptique. Cette ex ule « collatio contin IX, IX.4–IX.5 r d’une séquence synt çoit [Hvid ; A] ; la re [Ed ; C]. Le témoi ... sans esse dicitur mission des deux élém ste éditoriale [Ed ; am esse fuit per spec biguïté [Hvid ; A] ; e [Ed ; C], motivée p titude sur ce que H c nue ni à promouvoir a Dans cet état histori de G. IX.4–IX.5 orrespondant aux ff. face au texte consti e distingue ce qui es tion éditoriale. · ..., sans ⟨ea re⟩, et quo- s ⟨ad ortus⟩. La restitu- et par le contrôle critique, tension accroît la densité ue du Livre IX ». axiquement perturbée. Le décision d’athétiser [ven- gnage n’est pas confondu . Plus loin dans la même ents est directement C]. iem stellarum flumen son athétèse [esse fuit] dans ar la difficulté syntaxique ontient effectivement, utomatiquement au que, G, E et S restaient en 132r–133v ont été tué de IX.4–IX.5. Cette t matériellement présent ou","folios":[],"sigla":["E","G","H","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1145,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1145","libro":9,"orden":689},{"id":"V514-nota-289","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SÍNTESIS TÉCNICA [T] — IX.4–6. Estos capítulos forman el puente entre uranografía y gnomónica. El arquitecto no necesita el catálogo estelar como ornamento erudito: Vitruvio establece primero la geometría aparente del cielo y la relación entre horizonte, polo, zodíaco y movimientos estacionales; sobre esa base puede pasar en IX.7 a construir el analema a partir de la sombra equinoccial local.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.6. La tradición de este capítulo presenta oscilaciones importantes en los nombres propios y en algunos suplementos. Para el astrólogo posterior a Antípatro, las ediciones modernas no son unánimes: junto a Athenodorus aparecen formas transmitidas o reconstruidas como Achinapolus/Archinapolus.  En la serie astronómica se adopta Euctemón, lectura críticamente preferible frente a Eudemus de parte de la tradición. Los <ortus>/<ad ortus> restituidos por editores modernos explicitan el par técnico ortus et occasus. Parapegmata designa calendarios astronómico-meteorológicos de observación y pronóstico, no “astrología” en el sentido moderno.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.6. Vitruvio separa explícitamente su tarea arquitectónico-gnomónica de la genethlialogia caldea. La astrología natal se atribuye a los caldeos y a autores como Beroso, Antípatro y Achinápolo; no se presenta como doctrina propia del editor. A continuación, Eudoxo, Euctemón, Calipo, Metón, Filipo, Hiparco y Arato aparecen vinculados a ortos, ocasos y pronósticos meteorológicos.","contexto":"3. Sobre las cosas naturales, Tales de Mileto, Anaxágoras de Clazómenas, Pitágoras de Samos, Jenófanes de Colofón y Demócrito de Abdera dejaron, tras haberlos meditado, los principios por los que la naturaleza de las cosas se gobierna y cómo cada una tiene sus efectos. Siguiendo sus hallazgos, Eudoxo, Euctemón, Calipo, Metón, Filipo, Hiparco, Arato y los demás hallaron, a partir de la astrología, mediante las discipl","nota":"289","parrafo":3692,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":690},{"id":"V554-nota-280","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.6.3","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SYNTHÈSE TECHNIQUE [T] — IX.4–6. Ces chapitres constituent le passage de l’uranographie à la gnomonique. Le catalogue céleste n’est pas un simple ornement érudit : Vitruve établit d’abord la géométrie apparente du ciel et les rapports entre horizon, pôle, zodiaque et cycles saisonniers ; il peut ensuite, en IX.7, construire l’analemme à partir de l’ombre équinoxiale propre au lieu.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.6. La tradition de ce chapitre présente des oscillations notables dans les noms propres et dans certains suppléments. Pour l’astrologue cité après Antipater, les éditions modernes divergent : à côté d’Athenodorus apparaissent des formes transmises ou reconstruites telles qu’Achinapolus/Archinapolus.  Dans la série des astronomes, Euctémon est retenu de préférence à Eudème. Les restitutions éditoriales <ortus>/<ad ortus> explicitent le couple technique ortus et occasus. Parapegmata désigne ici les calendriers astronomico-météorologiques d’observation et de pronostic.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.6. Vitruve sépare explicitement son propos architectural et gnomonique de la genethlialogia chaldéenne. L’astrologie natale est attribuée aux Chaldéens et à Bérose, Antipater et Achinapolus. Eudoxe, Euctémon, Callippe, Méton, Philippe, Hipparque et Aratos sont ensuite associés aux levers, couchers et pronostics météorologiques.","contexto":"3. Sur les choses naturelles, Thalès de Milet, Anaxagore de Clazomènes, Pythagore de Samos, Xénophane de Colophon et Démocrite d’Abdère ont laissé, après les avoir médités, les principes par lesquels la nature des choses est gouvernée et comment chaque chose a ses effets. Suivant leurs découvertes, Eudoxe, Euctémon, Callippe, Méton, Philippe, Hipparque, Aratos et les autres ont trouvé, à partir de l’astrologie, au mo","nota":"280","parrafo":3708,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":690},{"id":"V514-T-p1135-175","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"v). La pasada línea ndriae y parece omit ndo se imprime. En I regado editorialment na serie que no coin rdida esperable de D las letras deben tr ente. En IX.7.6 H tr nto, es editorial. T ] en cuanto al testi na restitución o sec","aparato":"v). La pasada línea ndriae y parece omit ndo se imprime. En I regado editorialment na serie que no coin rdida esperable de D las letras deben tr ente. En IX.7.6 H tr nto, es editorial. T ] en cuanto al testi na restitución o sec ] IX.7 transmite Alexa to editorial cua lo mantiene seg able: H ofrece u —incluida la pé e F—, por lo que arse silenciosam la crux, por ta sifican [Hvid; A ndo interviene u H","testimonios":{"H":"IX.7 transmite Alexa to editorial cua lo mantiene seg able: H ofrece u —incluida la pé e F—, por lo que arse silenciosam la crux, por ta sifican [Hvid; A ndo interviene u"},"texto":"por línea completa la ir et ante explicanda X.7.2 H transmite ut e. En IX.7.3–4 la sec cide de manera mecáni y una C en el punto atarse como material ansmite locothomus si ambién omite el suple monio de H; su consti lusión. · autopsia del analema. En e; el topónimo sigue sien- sit ad normam, aunque uencia de letras del diagra- ca con la reconstrucción donde el texto regula- diagramático corrupto y n signo manuscrito de mento ⟨dextrum⟩. Estos he- tución textual sigue siendo","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1135,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1135","libro":9,"orden":691},{"id":"V554-T-p1144-374","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.7.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"v). La passe ligne à l exandriae et semble om rial lorsqu’il est imp e maintienne séparé éd stable : H offre une s e —avec notamment la p — ; ces lettres doiven lisées silencieusement on ; la crux est donc Hvid ; A] quant au tém nt restitution ou sécl","aparato":"v). La passe ligne à l exandriae et semble om rial lorsqu’il est imp e maintienne séparé éd stable : H offre une s e —avec notamment la p — ; ces lettres doiven lisées silencieusement on ; la crux est donc Hvid ; A] quant au tém nt restitution ou sécl ] IX.7 transmet pas Al supplément édito ue la recensio l diagramme est in uction constitué gularisé exige F rompu, non norma crit de corrupti Ces faits sont [ rsqu’intervienne H","testimonios":{"H":"IX.7 transmet pas Al supplément édito ue la recensio l diagramme est in uction constitué gularisé exige F rompu, non norma crit de corrupti Ces faits sont [ rsqu’intervienne"},"texto":"igne achève l’autopsi ettre et avant explic rimé. En IX.7.2 H tra itorialement. En IX.7 érie qui ne coïncide erte attendue de D et t donc être traitées . En IX.7.6 H transme éditoriale. H omet ég oignage de H ; leur c usion. · e de l’analemme. En andae ; le toponyme nsmet ut sit ad nor- .3–4 la séquence des pas mécaniquement avec un C au point où comme matériau diagram- t locothomus sans alement le supplément onstitution demeure","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1144","libro":9,"orden":691},{"id":"V514-nota-292","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.8.1. El catálogo de horologia conserva hemicyclium, scaphe/hemisphaerium, discus, arachne, plinthium/lacunar, pelecinum y conus, además de títulos griegos. Las atribuciones a Beroso, Aristarco, Eudoxo/Apollonio, Scopinas, Parmenión, Teodosio, Andreas, Patrocles y Dionisodoro se presentan como tradición transmitida por Vitruvio, no como autorías arqueológicamente demostradas.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.8.2–7. En la sección de Ctesibio se distinguen relato biográfico, principio neumático y regulación hidráulica. El suplemento <sonitus> permanece visible. Cavum/orificium, meta, cunei, sigillum, virgula y columella se traducen según función mecánica; no se sustituyen por terminología relojera moderna cuando ésta añade precisión ausente del texto.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.8.8–15. El horologium anaphoricum integra phellos, saburra/sacoma, axis, tympanum zodiacal, bulla solar, castellum, epitonium, orbiculus y lingula. Las correcciones que hacen coherente el mecanismo se distinguirán siempre de las lecturas manuscritas: una reconstrucción mecánica plausible no basta por sí sola para crear texto latino.NOTA HISTÓRICO-TÉCNICA [T] — CTESIBIO. La tradición vitruviana atribuye a Ctesibio dispositivos neumáticos, autómatas y relojes de agua. El comentario puede comparar el mecanismo con reconstrucciones modernas, pero debe separar testimonio textual, inferencia mecánica y evidencia material.","contexto":"1. Hemicyclium excavatum ex quadrato ad enclimaque succisum Berosus Chaldaeus dicitur invenisse; scaphen sive hemisphaerium Aristarchus Samius, idem etiam discum in planitia; arachnen Eudoxus astrologus, nonnulli dicunt Apollonium; plinthium sive lacunar, quod etiam in circo Flaminio est positum, Scopinas Syracusius; πρὸς τὰ ἱστορούμενα Parmenion, πρὸς πᾶν κλῖμα Theodosius et Andrias, Patrocles pelecinum, Dionysodoru","nota":"292","parrafo":3723,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":691},{"id":"V554-nota-285","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.7.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.8.1. Le catalogue des horologia conserve hemicyclium, scaphe/hemisphaerium, discus, arachne, plinthium/lacunar, pelecinum et conus, ainsi que les titres grecs. Les attributions à Bérose, Aristarque, Eudoxe/Apollonios, Scopinas, Parménion, Théodose, Andreas, Patroclès et Dionysodore sont données comme tradition vitruvienne, non comme auteurs archéologiquement démontrés.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.8.2–7. Dans la section sur Ctésibios, récit biographique, principe pneumatique et régulation hydraulique sont distingués. Le supplément <sonitus> reste visible. Cavum/orificium, meta, cunei, sigillum, virgula et columella sont traduits selon leur fonction mécanique, sans sur-précision horlogère moderne.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.8.8–15. L’horologium anaphoricum associe phellos, saburra/sacoma, axis, tympanum zodiacal, bulla solaire, castellum, epitonium, orbiculus et lingula. Les corrections rendant le mécanisme intelligible demeurent distinguées des leçons manuscrites : une reconstruction mécanique plausible ne suffit jamais à créer du texte latin.NOTE HISTORIQUE ET TECHNIQUE — CTÉSIBIOS. La tradition vitruvienne attribue à Ctésibios dispositifs pneumatiques, automates et horloges hydrauliques. Le commentaire peut confronter le mécanisme aux reconstructions modernes, mais sépare témoignage textuel, inférence mécanique et preuve matérielle.","contexto":"1. Hemicyclium excavatum ex quadrato ad enclimaque succisum Berosus Chaldaeus dicitur invenisse ; scaphen sive hemisphaerium Aristarchus Samius, idem etiam discum in planitia ; arachnen Eudoxus astrologus, nonnulli dicunt Apollonium ; plinthium sive lacunar, quod etiam in circo Flaminio est positum, Scopinas Syracusius ; πρὸς τὰ ἱστορούμενα Parmenion, πρὸς πᾶν κλῖμα Theodosius et Andrias, Patrocles pelecinum, Dionyso","nota":"285","parrafo":3734,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":691},{"id":"V554-nota-283","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.7.2","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.8.2–5. En 8.2, on retient qui et vim spiritus naturalis, leçon qui exprime la « force naturelle de l’air » ; la forme spiritus naturalis dépourvue de vim, fréquente dans des copies modernes, affaiblit la syntaxe. En 8.4, tractu caeli est corrigé en tactu caeli et le supplément <sonitus> est maintenu, nécessaire à la coordination sonitus vocesque. On restitue également percursu aquae et automatopoeetasque. Ces différences affectent le sens physique du passage et doivent être distinguées des simples fautes matérielles telles que tympanad.NOTE HISTORIQUE ET TECHNIQUE — CTÉSIBIOS. L’anecdote du miroir joue le rôle d’une étiologie de la pneumatique : la descente d’un contrepoids comprime l’air et produit un son. Vitruve relie ainsi observation, pneuma, hydraulique et automatisme. Il ne décrit pas une théorie moderne des gaz, mais un modèle mécanique antique où l’air comprimé agit comme agent du mouvement et du son.","contexto":"2. Item sunt ex aqua conquisitae ab eisdem scriptoribus horologiorum rationes, primumque a Ctesibio Alexandrino, qui et vim spiritus naturalis pneumaticasque res invenit. Sed uti fuerint ea exquisita, dignum studiosis agnoscere. Ctesibius enim fuerat Alexandriae natus patre tonsore. Is ingenio et industria magna praeter reliquos excellens dictus est artificiosis rebus se delectare. Namque cum voluisset in taberna sui","nota":"283","parrafo":3735,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":692},{"id":"V514-nota-290","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.7.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — IX.7. El procedimiento parte de un dato local mensurable —la relación entre altura del gnomon y longitud de su sombra al mediodía del equinoccio— y lo transforma mediante regla y compás en una construcción capaz de generar líneas estacionales y horarias. La idea arquitectónica central es que el reloj solar debe proyectarse para su latitud: la geometría no es un adorno cosmológico, sino un instrumento de adaptación del dispositivo al lugar. El analema funciona, por tanto, como puente entre observación, geometría descriptiva y fabricación.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.7. El analemma se edita como construcción geométrica inseparable de su diagrama. Se conservan gnomon, meridiana, horizon, axis, radius aequinoctialis, loci de letras y términos griegos/transliterados. Las oscilaciones laeotomus/logotomus/locothomus se registran como problema de transmisión; no se fuerza una etimología única en la traducción.NOTA MATEMÁTICA — LATITUD Y SOMBRA. Las razones gnomon/sombra citadas para Roma, Atenas, Rodas, Tarento y Alejandría son datos del modelo antiguo y deben controlarse numeral por numeral. La figura moderna de apoyo podrá reconstruir la geometría, pero no sustituirá los valores transmitidos sin aparato.","contexto":"7. Una vez trazado y explicado esto así, ya sea por las líneas invernales, por las estivales, por las equinocciales o incluso por las mensuales, habrán de trazarse a partir del analema, en las superficies subyacentes, los principios de las horas; y se someten a él muchas variedades y géneros de relojes, que se trazan con estos procedimientos ingeniosos. Pero el efecto de todas las figuras y trazados es uno solo: que ","nota":"290","parrafo":3712,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":697},{"id":"V554-nota-281","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.7.7","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — IX.7. La méthode part d’une donnée locale mesurable — le rapport entre la hauteur du gnomon et la longueur de son ombre à midi à l’équinoxe — et la transforme, par la règle et le compas, en une construction génératrice des lignes saisonnières et horaires. Le principe architectural essentiel est qu’un cadran solaire doit être projeté pour sa latitude : la géométrie n’est pas un ornement cosmologique, mais un instrument d’adaptation du dispositif au lieu. L’analemme constitue ainsi un pont entre observation, géométrie descriptive et fabrication.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.7. L’analemme est édité comme construction géométrique inséparable de son diagramme. Gnomon, meridiana, horizon, axis, radius aequinoctialis, lettres et termes grecs/translittérés restent visibles. Les fluctuations laeotomus/logotomus/locothomus sont traitées comme problème de transmission, sans imposer une étymologie unique à la traduction.NOTE MATHÉMATIQUE — LATITUDE ET OMBRE. Les rapports gnomon/ombre donnés pour Rome, Athènes, Rhodes, Tarente et Alexandrie sont des données du modèle antique et doivent être contrôlés nombre par nombre. Une figure moderne peut reconstruire la géométrie, mais ne remplace pas silencieusement les valeurs transmises.","contexto":"7. Cela étant ainsi tracé et expliqué, soit par les lignes d’hiver, soit par celles d’été, soit par les équinoxiales, soit même par les mensuelles, il faudra tracer d’après l’analemme, sur les surfaces sous-jacentes, les principes des heures ; et l’on y soumet beaucoup de variétés et de genres d’horloges, que l’on trace selon ces procédés ingénieux. Mais l’effet de toutes ces figures et de tous ces tracés est unique ","nota":"281","parrafo":3728,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":697},{"id":"V514-T-p1135-176","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":". El cotejo continuo anafórico. En IX.8.4 [Hvid; A] y ⟨sonitu s non probabuntur fi crux, con Rose, que .8.14 conserva la se VII [Hvid; A]. La pa a de H para todo el de H · Libro IX, IX","aparato":". El cotejo continuo anafórico. En IX.8.4 [Hvid; A] y ⟨sonitu s non probabuntur fi crux, con Rose, que .8.14 conserva la se VII [Hvid; A]. La pa a de H para todo el de H · Libro IX, IX ] 8.15 y del mecanismo sci; tactu queda ansmite ex cunei retirada de la ta [Hvid; A]; IX partem VIII, no directa continu iación selectiva H","testimonios":{"H":"8.15 y del mecanismo sci; tactu queda ansmite ex cunei retirada de la ta [Hvid; A]; IX partem VIII, no directa continu iación selectiva"},"texto":"confirma la secuenci H lee ex tactu caeli s⟩ permanece [Ed; C] eri sin signo manuscr imprime el pasaje sin rie de octava pars; I sada alcanza el expli Libro IX. .1–IX.6 · a material del catálogo et expressionibus spiritus por no estar en H. En ito de corrupción; se ella. IX.8.12 confirma X.8.15 transmite ad cit IX en f. 139r y completa","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1135,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1135","libro":9,"orden":698},{"id":"V554-T-p1144-375","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.1","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":". La collation continu anisme anaphorique. En ; tactu est [Hvid ; A .7 H transmet ex cunei rait de la crux est ma XV puncta [Hvid ; A] ; rni partem VIII, non V latio directe continue de H · Livre IX, IX.1–","aparato":". La collation continu anisme anaphorique. En ; tactu est [Hvid ; A .7 H transmet ex cunei rait de la crux est ma XV puncta [Hvid ; A] ; rni partem VIII, non V latio directe continue de H · Livre IX, IX.1– ] 8.15 adrans et du méc s vocesque nasci s par H. En IX.8 ruption ; le ret 12 confirme CCCL nsmet ad caprico et achève la col nsion sélective H","testimonios":{"H":"8.15 adrans et du méc s vocesque nasci s par H. En IX.8 ruption ; le ret 12 confirme CCCL nsmet ad caprico et achève la col nsion sélective"},"texto":"e confirme la séquenc IX.8.4 H lit ex tact ] et ⟨sonitus⟩ demeur s non probabuntur fie intenu, avec Rose, qu IX.8.14 conserve la II [Hvid ; A]. La pas de H pour l’ensemble IX.6 · e matérielle du cata- u caeli et expressioni- e [Ed ; C] puisqu’il n’est ri sans signe manus- i imprime le passage sans série de octava pars ; se atteint l’explicit IX du Livre IX.","folios":[],"sigla":["H","Rose"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1144","libro":9,"orden":698},{"id":"V554-nota-282","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.1","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE TECHNIQUE [T] — IX.8.1. Le principe commun de ces cadrans n’est pas leur forme extérieure, mais l’adaptation d’une surface réceptrice de l’ombre à une construction gnomonique déterminée par l’analemme. Vitruve énumère des surfaces hémisphériques, planes, coniques et d’autres dispositifs ; les noms antiques doivent donc être conservés lorsque l’identification archéologique n’est pas assurée.","contexto":"1. On dit que l’hémicycle creusé dans un bloc carré et taillé selon l’inclinaison a été inventé par le Chaldéen Bérose ; la scaphé ou hémisphère, par Aristarque de Samos, ainsi que le disque sur un plan ; l’arachné, par l’astronome Eudoxe, certains disent par Apollonios ; le plinthium ou lacunar, qui est placé aussi dans le cirque Flaminius, par Scopinas de Syracuse ; le πρὸς τὰ ἱστορούμενα, par Parménion ; le πρὸς π","nota":"282","parrafo":3737,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":698},{"id":"V514-nota-291","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.14","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.8.6–15. El tramo de los relojes anafóricos exige distinguir correcciones de transmisión y reconstrucción mecánica. Se normalizan parastatica, phellos, sacoma saburrale, epitonium, orbiculus y lingula; se restituye post frontem horologii frente a la corrupción frotem, y discedet foramen a perpendiculo frente a una lectura mecánicamente incoherente que hacía «descender los orificios». El número CCCLXV pertenece al dispositivo anual. La explicación conserva las horas temporarias antiguas: su duración varía con la estación; no son horas equinocciales constantes de sesenta minutos.SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — IX.8. El reloj anafórico combina cuatro subsistemas: (1) un caudal regulado; (2) flotador, cadena y contrapeso que convierten la subida del agua en rotación; (3) un tambor zodiacal anual; y (4) una geometría horaria derivada del analema. El mecanismo no «mide» únicamente un tiempo uniforme: representa mecánicamente la desigual duración de las horas temporarias a lo largo del año. Por eso la hidráulica y la gnomónica se integran en un único artefacto.","contexto":"14. Y el agujero del disco, subiendo por los puntos de Acuario y de Piscis como por grados, al tocar en Aries la octava parte, con el agua que salta moderadamente proporciona las horas equinocciales. Desde Aries, por los espacios de Tauro y de Géminis, hasta los puntos más altos de la octava parte de Cáncer, el agujero, recorriéndolos con los giros del tambor y volviendo así a lo alto, pierde fuerza, y así, fluyendo ","nota":"291","parrafo":3751,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":703},{"id":"V554-nota-284","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.14","locusEstado":"locus candidato, sin cotejar","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.8.6–15. Le passage consacré aux horloges anaphoriques impose de distinguer les corrections de transmission de la reconstruction mécanique. On normalise parastatica, phellos, sacoma saburrale, epitonium, orbiculus et lingula ; on rétablit post frontem horologii contre la corruption frotem, et discedet foramen a perpendiculo contre une lecture mécaniquement incohérente qui faisait « descendre les orifices ». Le nombre CCCLXV appartient au dispositif annuel. L’explication conserve les heures temporaires antiques : leur durée varie avec la saison ; il ne s’agit pas d’heures constantes de soixante minutes.SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — IX.8. L’horloge anaphorique combine quatre sous-systèmes : (1) un débit régulé ; (2) un flotteur, une chaîne et un contrepoids transformant la montée de l’eau en rotation ; (3) un tambour zodiacal annuel ; et (4) une géométrie horaire dérivée de l’analemme. Le mécanisme ne « mesure » donc pas seulement un temps uniforme : il représente mécaniquement l’inégale durée des heures temporaires au cours de l’année. Hydraulique et gnomonique s’y intègrent dans un seul appareil.","contexto":"14. Et le trou du disque, montant comme par degrés à travers les points du Verseau et des Poissons, en touchant la huitième partie du Bélier, fournit, par l’eau qui jaillit modérément, les heures équinoxiales. Du Bélier, à travers les espaces du Taureau et des Gémeaux, jusqu’aux points les plus hauts de la huitième partie du Cancer, le trou, les parcourant par les rotations du tambour et revenant ainsi en hauteur, pe","nota":"284","parrafo":3762,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":9,"orden":703},{"id":"V514-Tp-p1117-14","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.15","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · VII Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":9,"orden":704},{"id":"V554-Tp-p1126-136","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.15","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"VIII","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · VII Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":9,"orden":704},{"id":"V514-Tp-p1117-12","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tactu","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · tractu Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":9,"orden":707},{"id":"V514-Tp-p1147-37","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tactu","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tractu G (00152, f. 72v), como Krohn · tactu H y Rose. 10.10.5 [IS]] IS ante foraminum H (captura 313) y G (00169, f. 81r)","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":9,"orden":707},{"id":"V554-Tp-p1126-134","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tactu","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · tractu Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":9,"orden":707},{"id":"V554-Tp-p1156-158","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.4","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"tactu","aparato":"","testimonios":{},"texto":"tractu G (00152, f. 72v), comme Krohn · tactu H et Rose. 10.10.5 [IS]] IS avant foraminum H (capture 313) et G (00169, f. 81r)","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":9,"orden":707},{"id":"V514-Tp-p1117-13","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex cuneis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · †ex cuneis Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":9,"orden":710},{"id":"V554-Tp-p1126-135","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.7","locusEstado":"explícito en el aparato","lema":"ex cuneis","aparato":"","testimonios":{},"texto":"H, Rose · †ex cuneis Krohn","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":9,"orden":710},{"id":"V514-glo-p1117-744","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.8.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ex cuneis","aparato":"ex cuneis ] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del texto de Krohn, que Perseus reproduce fielmen","texto":"H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del texto de Krohn, que Perseus reproduce fielmen","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":9,"orden":710},{"id":"V554-glo-p1126-1103","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.8.7","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"ex cuneis","aparato":"ex cuneis ] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la présente édition s’écarte du texte de Krohn, ","texto":"H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la présente édition s’écarte du texte de Krohn, ","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":9,"orden":710},{"id":"H-123r-9praef1-fuerant","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"9.praef.1","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"stantes cum palma et corona ferant laudes","aparato":"ferant] fuerant H","testimonios":{"H":"stantes cum palma & corona fuerant laudes"},"texto":"Lectura del renglón 5 del prefacio: fuerant, sin abreviatura visible que permita leer ferant.","folios":["123r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar por el editor","pagina":null,"pdf":null,"imagen":253,"renglon":5,"libro":9,"orden":713},{"id":"H-123r-9praef1-pythia","tipo":"lectura-h","version":"H","lengua":"la","locus":"9.praef.1","locusEstado":"por cotejo con V514","lema":"qui Olympia, Pythia, Isthmia, Nemea vicissent","aparato":"Pythia] om. H","testimonios":{"H":"qui olympia isthmia nemaea uicissent"},"texto":"Tras la rúbrica INCIPIT LIBER NONUS, el renglón en capitales dice NOBILIBUS ATHLETIS QUI OLYMPIA ISTHMIA y continúa nemaea uicissent: no hay Pythia entre Olympia e Isthmia.","folios":["123r"],"sigla":["H"],"grado":"a-revisar","gradoRotulo":"lectura del facsímil, a revisar por el editor","pagina":null,"pdf":null,"imagen":253,"renglon":2,"libro":9,"orden":713},{"id":"V297-glo-p787-2208","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":"9.praef.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"εὕρηκα","aparato":"εὕρηκα ] Vitruvius transmits the exclamation in Greek in the account of Archimedes (9, preface 10–11 in this edition’s numbering). Krohn (1912) prints the Greek words. Their accents are normalized here; they are not presented as a modern conjecture replacing a Latin transliteration in the manuscripts. 775","texto":"Vitruvius transmits the exclamation in Greek in the account of Archimedes (9, preface 10–11 in this edition’s numbering). Krohn (1912) prints the Greek words. Their accents are normalized here; they are not presented as a modern conjecture replacing a Latin transliteration in the manuscripts. 775","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":787,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=787","libro":9,"orden":714},{"id":"V514-glo-p816-624","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.praef.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"εὕρηκα εὕρηκα","aparato":"εὕρηκα εὕρηκα ] Vitruvio transmite la exclamación en griego en el relato de Arquímedes (9, praef. 10–11 en la numeración de la edición). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. Se conserva aquí la forma griega normalizada con acento, sin presentarla como una conjetura moderna ni como restitución frente a los códices. 3 Εὕρηκα (heúrēka), «lo he encontrado», es la exclamación tradicionalmente asociada a Arquímedes en el relato de la corona; su forma narrativa pertenece a la tradición biográfica posterior. 4 Nota filológico-técnica — IX, praef. 9–12 (corona de Hierón). El relato vitruviano describe una comparación vol","texto":"Vitruvio transmite la exclamación en griego en el relato de Arquímedes (9, praef. 10–11 en la numeración de la edición). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. Se conserva aquí la forma griega normalizada con acento, sin presentarla como una conjetura moderna ni como restitución frente a los códices. 3 Εὕρηκα (heúrēka), «lo he encontrado», es la exclamación tradicionalmente asociada a Arquímedes en el relato de la corona; su forma narrativa pertenece a la tradición biográfica posterior. 4 Nota filológico-técnica — IX, praef. 9–12 (corona de Hierón). El relato vitruviano describe una comparación vol","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":816,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=816","libro":9,"orden":714},{"id":"V554-glo-p820-636","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.praef.10","locusEstado":"locus por el lema","lociPosibles":[],"lema":"εὕρηκα εὕρηκα","aparato":"εὕρηκα εὕρηκα ] Vitruve transmet l’exclamation en grec dans le récit d’Archimède (9, praef. 10–11 selon la numérotation de l’édition). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. La présente édition conserve la forme grecque normalisée avec accent, sans la présenter comme une conjecture moderne ni comme une restitution opposée aux manuscrits. 3 Εὕρηκα (heúrēka), « j’ai trouvé », est l’exclamation traditionnellement associée à Archimède dans le récit de la couronne ; sa mise en récit appartient à la tradition biographique postérieure. 4 Χειρόκμητα] le titre associé à Démocrite possède une histoire textuelle complexe. Kr","texto":"Vitruve transmet l’exclamation en grec dans le récit d’Archimède (9, praef. 10–11 selon la numérotation de l’édition). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. La présente édition conserve la forme grecque normalisée avec accent, sans la présenter comme une conjecture moderne ni comme une restitution opposée aux manuscrits. 3 Εὕρηκα (heúrēka), « j’ai trouvé », est l’exclamation traditionnellement associée à Archimède dans le récit de la couronne ; sa mise en récit appartient à la tradition biographique postérieure. 4 Χειρόκμητα] le titre associé à Démocrite possède une histoire textuelle complexe. Kr","sigla":["Krohn"],"grado":"verificado-por-lema","gradoRotulo":"locus por el lema","pagina":820,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=820","libro":9,"orden":714},{"id":"V514-T-p1091-9","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.15","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"Se conservan provisionalmente las cifras de los editores por coherencia mecánica, sin tarlas como lecturas manuscritas; ⟨bi⟩pedali (H G pedali) y †pes siguen C/D.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1091,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1091","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1122-155","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.16","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"conservan, sin emba una expansión editorial d a cuando la forma gráfica ncia textual. ión prefiere dejar una co ente abierta antes que pr · su resolución solo eleva una á identificado y el locus fra entre cautelas por armonización","folios":[],"sigla":[],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1122,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1122","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1131-167","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.12","locusEstado":"no canónico","lema":"Control del estrato numeral del capítulo: no se identifica un locus metrológico de igual riesgo que obligue a nueva decisión constitutiva.","aparato":"Control del estrato numeral del capítulo: no se identifica un locus metrológico de igual riesgo que obligue a nueva decisión constitutiva. ] ff. 155r–156r H","testimonios":{"H":"ff. 155r–156r"},"texto":"Sin normalización nueva. · Control negativo documentado; sin cambio de grado.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1131,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1131","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1137-183","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"9.1","locusEstado":"no canónico","lema":"nto una collatio dir tual de X.10–X.16 si fraccionarios queda 5 han abierto poster tinua de H · Libro I manera continua, lín 0r–131v frente al te ad visible de H y ut tuto de la autopsia.","aparato":"nto una collatio dir tual de X.10–X.16 si fraccionarios queda 5 han abierto poster tinua de H · Libro I manera continua, lín 0r–131v frente al te ad visible de H y ut tuto de la autopsia. ] IX.8 c La collatio tex erales y signos ientes; V483–V48 atio directa con Se cotejaron de dientes a ff. 13 re la materialid n, no como susti H","testimonios":{"H":"IX.8 c La collatio tex erales y signos ientes; V483–V48 atio directa con Se cotejaron de dientes a ff. 13 re la materialid n, no como susti"},"texto":"ecta continua de H pa gue siendo selectiva sistematizada. En aqu iormente la autopsia X, IX.2–IX.3 ea por línea, las fot xto constituido de IX iliza Soubiran/Budé c · ra todo el Libro IX (ff. y de alto riesgo, aunque la el estado G, E y S conti- de G. ografías reconciliadas de .2–IX.3. El control se omo guía comparativa de","folios":[],"sigla":["Budé","E","G","H","S","Soubiran"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1137,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1137","libro":9,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1139-187","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.1","locusEstado":"no canónico","lema":"te scansorium autem ratus spectatione; e después de quinque ⟨et⟩, ⟨cum⟩, ⟨in de conserva las palabr capítulo.","aparato":"te scansorium autem ratus spectatione; e después de quinque ⟨et⟩, ⟨cum⟩, ⟨in de conserva las palabr capítulo. ] X.2. En efectiva ad appa laguna editorial ntos ⟨II⟩, ⟨se⟩, oduce; en cambio se al final del H","testimonios":{"H":"X.2. En efectiva ad appa laguna editorial ntos ⟨II⟩, ⟨se⟩, oduce; en cambio se al final del"},"texto":"machinae... sin ⟨est, n X.1.4 no presenta u etiam stellarum natur xtram neque⟩, ⟨per⟩ o as atetizadas cuando · cum⟩ y conserva la n signo material equiva- a. En X.2 H no transmite ⟨summa⟩ allí donde el tex- aparecen entre corchetes,","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1139","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1139-188","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.3","locusEstado":"no canónico","lema":"suplementos ⟨effici e la recensio lo ate ni ⟨axis⟩ ni ⟨cum⟩; stos capítulos son d","aparato":"suplementos ⟨effici e la recensio lo ate ni ⟨axis⟩ ni ⟨cum⟩; stos capítulos son d ] X.5. En uturum allí dond .4 no transmite ráficamente en e . H","testimonios":{"H":"X.5. En uturum allí dond .4 no transmite ráficamente en e ."},"texto":"unt⟩, ⟨ultro⟩, ⟨eo fa tiza y conserva la fo en X.5 no transmite ⟨ iagnósticos editorial · cilius fit⟩ y ⟨in imum⟩, rma corrupta parmis en minus⟩. Las lagunas seña- es, no blancos físicos mar-","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1139","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1139-189","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.6","locusEstado":"no canónico","lema":"a divergencia consti continua confirma e tos que regularizan tantes y después ped ] y no debe borrarse pertenece a la cons","aparato":"a divergencia consti continua confirma e tos que regularizan tantes y después ped ] y no debe borrarse pertenece a la cons ] X.9. X. n X.7 la lectura ite los suplemen quaternum et sex tóptico [Hvid; A e [et sextantes] H","testimonios":{"H":"X.9. X. n X.7 la lectura ite los suplemen quaternum et sex tóptico [Hvid; A e [et sextantes]"},"texto":"tutiva mayor que exij l carácter editorial la sintaxis del hydra es XII S: la coexiste para producir una ar titución crítica. · a modificar el texto de ⟨redire⟩ y ⟨se⟩; en X.8 ulis. En X.9.1 H trans- ncia de ambos datos es itmética regular. La","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1139","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1139-190","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10","locusEstado":"no canónico","lema":"a continua confirma nes sintácticas impr itorum sex, et digit uplemento [Ed; C]. H queños nexos suplido","aparato":"a continua confirma nes sintácticas impr itorum sex, et digit uplemento [Ed; C]. H queños nexos suplido ] X.12. cipales expansio pondo IIII / dig por tanto como s . En X.12 los pe ura manuscrita. H","testimonios":{"H":"X.12. cipales expansio pondo IIII / dig por tanto como s . En X.12 los pe ura manuscrita."},"texto":"que H no transmite ⟨s esas entre ⟨ ⟩ en X.1 orum VII sin el peso conserva además la s s para regularizar la · umuntur⟩ en X.10.1 0.2–6. En X.11.3 H trans- correspondiente; ⟨si pondo erie ponderal y sus irre- sintaxis no se confunden","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1139","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1139-191","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.13","locusEstado":"no canónico","lema":"inua confirma los en","aparato":"inua confirma los en ] X.15. H","testimonios":{"H":"X.15."},"texto":"teros ya fijados en l · a tabla maestra: en","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1139,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1139","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1143-193","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.3","locusEstado":"no canónico","lema":"icto angular. Priori s, triglifos, metopa","aparato":"icto angular. Priori s, triglifos, metopa ] orde afectan a módulo H","testimonios":{"H":"orde afectan a módulo"},"texto":"dad A. Deben comproba s, mutuli y cualquier · rse directamente las numeral o fracción. Las","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1143,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1143","libro":4,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1144-194","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"4.7","locusEstado":"no canónico","lema":"ridad A. Se cotejará ronaos/cellae y cual ni se normaliza por","aparato":"ridad A. Se cotejará ronaos/cellae y cual ni se normaliza por ] temp n de columnas, p nal se moderniza H","testimonios":{"H":"temp n de columnas, p nal se moderniza"},"texto":"n especialmente propo quier cifra transmiti inferencia. · rciones de la planta, da. Ningún valor métrico","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1144","libro":4,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1144-195","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"5.1","locusEstado":"no canónico","lema":"e Fano. Prioridad A abulario técnico del drea Costa permanece itución del texto la a lectura visible de te puede recibir [Gv l numeral no es ineq hn o Budé. bros V–VII · collati parte vitruviana de rados en repertorios la tradición secunda thecae. prioridad A V.1 (bas y espacios anexos). no existe lectura di Costa (2026) sigue ografía como tramo d as y terminología do ; esta referencia no ecta del folio. antiene en prioridad es repertoriales sól ionado directamente. es por inferencia re (V508). Revisado sob es): mapa codicológi (T.13bb). La collat mente. ibros VIII–X · carto ara VIII.1–VIII.6: c s y terminología téc ro en el facsímil an a IX.1–IX.8: astrono nua ya alcanzada en utoriza atribuciones o constitutivo hasta","aparato":"e Fano. Prioridad A abulario técnico del drea Costa permanece itución del texto la a lectura visible de te puede recibir [Gv l numeral no es ineq hn o Budé. bros V–VII · collati parte vitruviana de rados en repertorios la tradición secunda thecae. prioridad A V.1 (bas y espacios anexos). no existe lectura di Costa (2026) sigue ografía como tramo d as y terminología do ; esta referencia no ecta del folio. antiene en prioridad es repertoriales sól ionado directamente. es por inferencia re (V508). Revisado sob es): mapa codicológi (T.13bb). La collat mente. ibros VIII–X · carto ara VIII.1–VIII.6: c s y terminología téc ro en el facsímil an a IX.1–IX.8: astrono nua ya alcanzada en utoriza atribuciones o constitutivo hasta ] basíl orcionales y voc 026 en Piazza An iene en la const omoción. Sólo un uscrita pertinen posterior o si e coincida con Kro anus 69 (G) · Li lógica. Para la Maguncia regist G f.45r, donde ubicula y biblio mantienen como y V.9 (pórticos in promoción si de Piazza Andrea I.1–VI.7 se cart ación de estanci material externo opsia visual dir VII.1–VII.5 se m dos. Las variant ente sea inspecc n las traduccion a collatio de G thek (242 imágen s loci decisivos declara expresa ianus 69 (G) · L Prioridad A/B p lación, conducto erificarse prime rioridad A/B par a collatio conti terno, pero no a arados del juici H","testimonios":{"H":"basíl orcionales y voc 026 en Piazza An iene en la const omoción. Sólo un uscrita pertinen posterior o si e coincida con Kro anus 69 (G) · Li lógica. Para la Maguncia regist G f.45r, donde ubicula y biblio mantienen como y V.9 (pórticos in promoción si de Piazza Andrea I.1–VI.7 se cart ación de estanci material externo opsia visual dir VII.1–VII.5 se m dos. Las variant ente sea inspecc n las traduccion a collatio de G thek (242 imágen s loci decisivos declara expresa ianus 69 (G) · L Prioridad A/B p lación, conducto erificarse prime rioridad A/B par a collatio conti terno, pero no a arados del juici"},"texto":"máxima. Se controlará pasaje de la basílic explícitamente como tino. manera directa y atr id]. Si la imagen es uívoco, el locus perm o selectiva y cartogr G (ff. 1–85v) se adop especializados. La c ria confirma la prese ílica y Basílica de F Toda medida, proporc recta inequívoca del separada de la consti e interés alto por su méstica. VI.4.1 = G f se etiqueta [Gvid] p A/B por técnicas de o pueden figurar como No se introduce camb pertorial. re la reproducción co co verificado de los io continua, palabra grafía ecdótica de al aptación, conducción nica. Cualquier numer tes de abandonar el e mía, gnomónica, geome H para IX.1–IX.6 sirv a G. Las formas grie autopsia directa. · n en G las medidas, rela- a. La identificación arqueo- hipótesis provisional ibuible con seguridad a ambigua, si interviene una anece pendiente o [Rep], afía de loci ta la datación 1010–1040 onocida cita de VI.4.1 se ncia del pasaje sobre la orien- ano), V.3–V.5 (teatros ión, módulo o numeral facsímil. La hipótesis ar- tución del texto. s relaciones proporciona- .45r funciona como punto orque en esta pasada no se pavimentos, revestimien- [Rep] hasta que el folio io alguno en el texto mpleta de la Herzog Au- diez libros y colación di- por palabra, de G sigue pen- to riesgo y cualidades de las al, distancia o propor- stado [Rep] o pendiente. tría y mecanismos e como término de com- gas y los numerales per-","folios":[],"sigla":["Budé","G","H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1144,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1144","libro":5,"orden":1000000},{"id":"V514-T-p1148-196","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"10.10","locusEstado":"no canónico","lema":"ecisivos. Formato: l . E (f. 10r), como H sculpte E, es decir ⟩] om. E. — 3.1.7 ⟨a poris sexies altitud a liberis E (f. 12r) suplemento. — 6.1.2 tido por E (f. 13v). uae E. 25v), con ditografí 26r). — 8.2.8 ⟨et⟩] ed aut saxis contine f. 28r). — 8.3.10 [i s⟩] om. E (f. 28v), itatis] E (f. 29r) n ates …; in generibus er acuerdo seguro de ampoco tiene ad (fon ntris et equi quae s ⟩ aquilonalem] om. E nt aquarii genua; Ca ), como H: los tres Ed; C]. — 9.4.5 ⟨e r (f. 42v), que lo un Item serpens …), mie H; * * * tras dextru nsuper arietis signu como también puntúa 511). — dixi [esse]] pe el capítulo en βα ⟩ y [ad apparatus sp 45v): la expresión p ctum pedes XV S E, e","aparato":"ecisivos. Formato: l . E (f. 10r), como H sculpte E, es decir ⟩] om. E. — 3.1.7 ⟨a poris sexies altitud a liberis E (f. 12r) suplemento. — 6.1.2 tido por E (f. 13v). uae E. 25v), con ditografí 26r). — 8.2.8 ⟨et⟩] ed aut saxis contine f. 28r). — 8.3.10 [i s⟩] om. E (f. 28v), itatis] E (f. 29r) n ates …; in generibus er acuerdo seguro de ampoco tiene ad (fon ntris et equi quae s ⟩ aquilonalem] om. E nt aquarii genua; Ca ), como H: los tres Ed; C]. — 9.4.5 ⟨e r (f. 42v), que lo un Item serpens …), mie H; * * * tras dextru nsuper arietis signu como también puntúa 511). — dixi [esse]] pe el capítulo en βα ⟩ y [ad apparatus sp 45v): la expresión p ctum pedes XV S E, e ] X.15. E en los loci d dio pectore⟩] om ulpae] et laudes mitido por E; ⟨X 1r), que lee cor ⟨ali⟩] parentes coincide con el alidis]] transmi e] paranetarum q etiam] om. E (f. tunt⟩] om. E (f. m. E (f. 27r): s ⟩ lacus] om. E ( s E. — 8.3.11 ⟨I rrae umoris qual res. Quae qualit frente a H: prim (f. 29v), que t ris]] et eius ve o en H. — ⟨supra ] om. E (attingu a autem volucris do editoriales [ ransmitido por E m esse dicitur. volvitur), como f. 43r) puntúa i Septentrionis, hn se suprime (V 3v), como H. f. 45v) interrum s loci ⟨est, cum sextante E (f. des XII S] porre H","testimonios":{"H":"X.15. E en los loci d dio pectore⟩] om ulpae] et laudes mitido por E; ⟨X 1r), que lee cor ⟨ali⟩] parentes coincide con el alidis]] transmi e] paranetarum q etiam] om. E (f. tunt⟩] om. E (f. m. E (f. 27r): s ⟩ lacus] om. E ( s E. — 8.3.11 ⟨I rrae umoris qual res. Quae qualit frente a H: prim (f. 29v), que t ris]] et eius ve o en H. — ⟨supra ] om. E (attingu a autem volucris do editoriales [ ransmitido por E m esse dicitur. volvitur), como f. 43r) puntúa i Septentrionis, hn se suprime (V 3v), como H. f. 45v) interrum s loci ⟨est, cum sextante E (f. des XII S] porre"},"texto":"ema del texto impreso . — 3.1.4 ⟨quod eorum , s(et) culpae con la ltitudo, veteribus co inis terminavit. — 3. , con ali escrito sob ⟨debet⟩; 6.1.3 ⟨quae — 6.1.7 ⟨e⟩ medio] o a posterior (emittit om. E (f. 26v); prof ntur. — 8.3.4 [quod]] s]] transmitido por E como G y H. — 8.3.12 o lo tiene tras varie … temperarentur] in E con G contra H en tes flumina cum pecor unt supra spinam equi ; ⟨e regione volucrem ssiopiae media est de suplementos carecen d egione⟩] om. E (f. 42 e a la frase anterior ntras H lo omite; ⟨po m] E, como H, sigue s m; Septentrionis aute Rose: la frase se con dixi esse E. — 9.5.3 ρουλκόν (baruison voc ectatione] no están e ertenece a la tradici rror propio de E. — 1 · ] lección y ubicación; de- ⟩] om. E (f. 10v); et s soldada. — 3.1.5 [ab palmo lumnis basis scapi elata⟩] 1.8 ⟨perfectum⟩] om. E. — re la línea (ut vid.): la corrección ⟩] om. E (f. 13v). — 6.1.4 m. E (f. 14v); paranetarum ut sudores emittit ut sudore). undunt] produnt E. — 8.3.2 transmitido por E (f. 27r). (f. 28v); quod in îs locis] quia ⟨in⟩ fructus] om. E (f. 29r). tates y lee, después de efficit, regionibus … pararentur esta campaña. — 8.3.14 a). E (f. 42r): ventris está trans- . Inter Cepheum et dicata); ⟨non longe⟩] e apoyo manuscrito y v), como H. — 9.4.6 [esse (… eminent in summo per lum⟩] om. E (circum ca- in laguna ni espacio. — m minoris …, con pausa struye sin dificultad y la [esse fuit]] transmitido itant) y pasa a la rúbrica n E. — 10.9.1 [et sex- ón y su atetización es editorial; 0.16.4 CXXXV] p.","folios":[],"sigla":["E","G","H","Rose","S"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V514-Tp-p1142-17","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"1.9","locusEstado":"no canónico","lema":"litteras [ut","aparato":"","testimonios":{},"texto":"aditus haberet faciliores. En la imagen 00044 (f. 18v · antes se indicaba por error la 00036) la secuencia manuscrita se lee litteras aditus haberet faciliores: G no transmite ut. El aparato de Rose registra la misma distribución, con ut añadido por S y omitido por H, E y G. ","folios":[],"sigla":["E","G","H","Rose","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1142,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1142","libro":1,"orden":1000000},{"id":"V514-Tp-p1146-27","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"3.praef","locusEstado":"no canónico","lema":"2 Androcydes ⟨Cyzice⟩ni, Theo Magnes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"andramithes nitheo magnes G, como H. 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … xxv et semisse G (00067, f. 30r), como H: el error remonta al arquetipo · se mantiene la corrección aritmética","folios":[],"sigla":["G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":3,"orden":1000000},{"id":"V514-Tp-p1148-50","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"6.praef","locusEstado":"no canónico","lema":"3 ⟨ali⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"parentes a liberis E (f. 12r), con ali escrito sobre la línea (ut vid.): la corrección interlineal coincide con el suplemento","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","libro":6,"orden":1000000},{"id":"V514-Tp-p1150-89","tipo":"decision","version":"V514","lengua":"es","locus":"8.praef","locusEstado":"no canónico","lema":"3 [a principiorum liquore","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmitido por H (f. 108r). 8.1.2 et stabiliores] om. H (f. 109r): carbunculo certiores sunt copiae · aeque sunt bono sapore (Rose lo imprime entre corchetes) · et bonae et copiosae] et copiosae et bonae H, orden de los códices según Krohn, que transpone","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":8,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1100-206","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.15","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"On garde provisoirement les chiffres des éditeurs pour leur cohérence mécanique, sans les nter comme leçons manuscrites ; ⟨bi⟩pedali (H G pedali) et †pes restent C/D.","folios":[],"sigla":["G","H","Krohn","Rose"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1100,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1100","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1131-353","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.16","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","testimonios":{},"texto":"gardent toutefois u nt éditorial des signes. U la forme graphique est li . ion préfère laisser une co nt ouverte plutôt que de p · dépend de G, e leçon au rang ié et le locus réconcilié fre sous réserve ou de par harmo-","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1131,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1131","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1140-366","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12","locusEstado":"no canónico","lema":"Contrôle de la strate numérique du chapitre : aucun locus métrologique de risque comparable n’impose ici une nouvelle décision constitutive.","aparato":"Contrôle de la strate numérique du chapitre : aucun locus métrologique de risque comparable n’impose ici une nouvelle décision constitutive. ] ff. 155r–156r H","testimonios":{"H":"ff. 155r–156r"},"texto":"Aucune normalisation nouvelle. · Contrôle négatif documenté ; pas de changement de degré.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1140,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1140","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1146-382","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"9.1","locusEstado":"no canónico","lema":"e collatio directe con tuelle de X.10–X.16 de numéraux et signes fra ; V523–V525 ont depui tinue de H · Livre IX, es réconciliées de H c nue, ligne à ligne, fa sible de H et utilise substitut de l’autopsi","aparato":"e collatio directe con tuelle de X.10–X.16 de numéraux et signes fra ; V523–V525 ont depui tinue de H · Livre IX, es réconciliées de H c nue, ligne à ligne, fa sible de H et utilise substitut de l’autopsi ] IX.8 c La collatio tex s la couche des aient en attente atio directe con Les photographi de manière conti a matérialité vi n, jamais comme H","testimonios":{"H":"IX.8 c La collatio tex s la couche des aient en attente atio directe con Les photographi de manière conti a matérialité vi n, jamais comme"},"texto":"tinue de H pour l’ens meure sélective et ce ctionnaires est systé s ouvert l’autopsie d IX.2–IX.3 orrespondant aux ff. ce au texte constitué Soubiran/Budé comme g e. · emble du Livre IX (ff. ntrée sur les loci à haut matisée. Dans cet état G, e G. 130r–131v ont été col- de IX.2–IX.3. Le contrôle uide comparatif de","folios":[],"sigla":["Budé","G","H","Soubiran"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1146","libro":9,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1148-386","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.1","locusEstado":"no canónico","lema":"t scansorium autem mac atus spectatione ; en le après quinque etiam ⟨et⟩, ⟨cum⟩, ⟨in dext conserve les mots ath","aparato":"t scansorium autem mac atus spectatione ; en le après quinque etiam ⟨et⟩, ⟨cum⟩, ⟨in dext conserve les mots ath ] X.2. En fective ad appar lacune éditoria ents ⟨II⟩, ⟨se⟩, inversement, il H","testimonios":{"H":"X.2. En fective ad appar lacune éditoria ents ⟨II⟩, ⟨se⟩, inversement, il"},"texto":"hinae... sans ⟨est, c X.1.4 il ne porte pas stellarum natura. En ram neque⟩, ⟨per⟩ ou étisés transmis, y co · um⟩ et conserve la de signe matériel équi- X.2 H ne transmet pas ⟨summa⟩ là où le texte les mpris esse à la fin du cha-","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"doble-fuente","gradoRotulo":"comprobada en V514 y V554","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1148","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1148-387","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.3","locusEstado":"no canónico","lema":"suppléments ⟨efficiunt ecensio l’athétise et xis⟩ ni ⟨cum⟩ ; en X.5 ans ces chapitres sont","aparato":"suppléments ⟨efficiunt ecensio l’athétise et xis⟩ ni ⟨cum⟩ ; en X.5 ans ces chapitres sont ] X.5. En turum là où la r e transmet ni ⟨a ographiquement d arqués par H. H","testimonios":{"H":"X.5. En turum là où la r e transmet ni ⟨a ographiquement d arqués par H."},"texto":"⟩, ⟨ultro⟩, ⟨eo facil conserve la forme cor il ne transmet pas ⟨ des diagnostics édit · ius fit⟩ et ⟨in imum⟩, rompue parmis en X.3.6. minus⟩. Les lacunes si- oriaux, non des blancs","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1148","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1148-388","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.6","locusEstado":"no canónico","lema":"s de divergence consti lecture continue confi s suppléments qui régu et sextantes puis pede d ; A] et ne doit pas e [et sextantes] relèv","aparato":"s de divergence consti lecture continue confi s suppléments qui régu et sextantes puis pede d ; A] et ne doit pas e [et sextantes] relèv ] X.9. X. opté. En X.7 la transmet pas le pedum quaternum autoptique [Hvi La suppression d H","testimonios":{"H":"X.9. X. opté. En X.7 la transmet pas le pedum quaternum autoptique [Hvi La suppression d"},"texto":"tutive majeure exigea rme le caractère édit larisent la syntaxe d s XII S : la coexiste être effacée pour pro e de la constitution · nt une modification orial de ⟨redire⟩ et ⟨se⟩ ; e l’hydraulis. En X.9.1 nce de ces données duire une arithmétique critique.","folios":[],"sigla":["H","S"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1148","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1148-389","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10","locusEstado":"no canónico","lema":"continue confirme que ns syntaxiques imprimé itorum sex, et digitor t [Ed ; C]. H conserve ts nexus suppléés pour","aparato":"continue confirme que ns syntaxiques imprimé itorum sex, et digitor t [Ed ; C]. H conserve ts nexus suppléés pour ] X.12. cipales expansio pondo IIII / dig e donc supplémen En X.12 les peti on manuscrite. H","testimonios":{"H":"X.12. cipales expansio pondo IIII / dig e donc supplémen En X.12 les peti on manuscrite."},"texto":"H ne transmet pas ⟨s es entre ⟨ ⟩ en X.10. um VII sans le poids également la série p régulariser la synta · umuntur⟩ en X.10.1 2–6. En X.11.3 H trans- correspondant ; ⟨si pondo ondérale et ses irré- xe ne sont pas confondus","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1148","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1148-390","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.13","locusEstado":"no canónico","lema":"nue confirme les entie","aparato":"nue confirme les entie ] X.15. H","testimonios":{"H":"X.15."},"texto":"rs déjà fixés dans le · tableau maître : en","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1148","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1152-392","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.3","locusEstado":"no canónico","lema":"flit d’angle. Priorité yphes, métopes, mutule","aparato":"flit d’angle. Priorité yphes, métopes, mutule ] ordr x modules, trigl H","testimonios":{"H":"ordr x modules, trigl"},"texto":"A. Il faut contrôler s et à tout nombre ou · directement les formes qui fraction. Les leçons","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1152","libro":4,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1153-393","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"4.7","locusEstado":"no canónico","lema":"ité A. Le contrôle por s, pronaos/cellae et t onnelle n’est modernis","aparato":"ité A. Le contrôle por s, pronaos/cellae et t onnelle n’est modernis ] temp tion des colonne ique ou proporti H","testimonios":{"H":"temp tion des colonne ique ou proporti"},"texto":"tera spécialement sur oute donnée numérique ée ni normalisée par · les proportions du plan, transmise. Aucune simple inférence.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1153,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1153","libro":4,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1153-394","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"5.1","locusEstado":"no canónico","lema":"e de Fano. Priorité A nique du passage seron drea Costa demeure exp nstitution du texte la ne leçon directement v e peut recevoir [Gvid] i le nombre n’est pas c Krohn ou Budé. vres V–VII · collatio partie vitruvienne de e enregistrées dans le .45r, où la tradition ue pour V.1 (basilique iques et espaces annex promotion en l’absenc archéologique de Piazz tographié comme secteu pièces et la terminol ; cette référence n’es tte passe. e en priorité A/B pour ues par répertoire ne été inspecté directem duite par simple infér 548). Révisé sur la re te codicologique vérif tio continue, mot à mo ivres VIII–X · cartogr ur VIII.1–VIII.6 : cap ogie technique. Tout n milé avant de quitter IX.1–IX.8 : astronomi nue déjà atteinte dans aucune attribution à","aparato":"e de Fano. Priorité A nique du passage seron drea Costa demeure exp nstitution du texte la ne leçon directement v e peut recevoir [Gvid] i le nombre n’est pas c Krohn ou Budé. vres V–VII · collatio partie vitruvienne de e enregistrées dans le .45r, où la tradition ue pour V.1 (basilique iques et espaces annex promotion en l’absenc archéologique de Piazz tographié comme secteu pièces et la terminol ; cette référence n’es tte passe. e en priorité A/B pour ues par répertoire ne été inspecté directem duite par simple infér 548). Révisé sur la re te codicologique vérif tio continue, mot à mo ivres VIII–X · cartogr ur VIII.1–VIII.6 : cap ogie technique. Tout n milé avant de quitter IX.1–IX.8 : astronomi nue déjà atteinte dans aucune attribution à ] basil vocabulaire tech 2026 à Piazza An t pas dans la co omotion. Seule u scrite pertinent intervient ou s ’il coïncide ave anus 69 (G) · Li logique. Pour la rigine mayençais localisée en G f bibliothecae. iorité A mainten ue) et V.9 (port rique reste sans lé. L’hypothèse n du texte. I.1–VI.7 est car ’orientation des atériel externe folio pendant ce VII.1–VII.5 rest s variantes conn spondant n’a pas ions n’est intro collatio de G (V 42 images) : car .13bb). La colla ianus 69 (G) · L Priorité A/B po ites et terminol é dans le fac-si riorité A/B pour a collatio conti , sans autoriser H","testimonios":{"H":"basil vocabulaire tech 2026 à Piazza An t pas dans la co omotion. Seule u scrite pertinent intervient ou s ’il coïncide ave anus 69 (G) · Li logique. Pour la rigine mayençais localisée en G f bibliothecae. iorité A mainten ue) et V.9 (port rique reste sans lé. L’hypothèse n du texte. I.1–VI.7 est car ’orientation des atériel externe folio pendant ce VII.1–VII.5 rest s variantes conn spondant n’a pas ions n’est intro collatio de G (V 42 images) : car .13bb). La colla ianus 69 (G) · L Priorité A/B po ites et terminol é dans le fac-si riorité A/B pour a collatio conti , sans autoriser"},"texto":"maximale. Les mesures t contrôlés dans G. L licitement une hypoth tin. isible et attribuable . Si l’image est ambi sûr, le locus demeure sélective et cartogra G (ff. 1–85v), on re s répertoires spécial secondaire atteste le et basilique de Fano es). Toute mesure, pr e d’une lecture direc a Andrea Costa (2026) r de haute valeur pou ogie domestique. VI.4 t pas étiquetée [Gvid les techniques de pa peuvent figurer que c ent. Aucune modificat ence répertoriale. production complète d iée des dix livres et t, de G reste à faire aphie ecdotique à hau tage, conduite et qua ombre, distance ou ra l’état [Rep] ou en at e, gnomonique, géomét H pour IX.1–IX.6 ser G. Les formes grecque · , rapports proportion- ’identification archéo- èse provisoire et avec certitude à la guë, si une correction en attente ou [Rep], phie des loci tient la datation 1010– isés. La citation connue de passage sur l’orientation des ), V.3–V.5 (théâtres oportion, module ou te et non équivoque reste séparée de la r les rapports propor- .1 = G f.45r sert de point ], faute d’autopsie visuelle vements, enduits et fi- omme [Rep] tant que le ion du texte latin ou e la Herzog August Bi- collation directe des loci et est déclarée expressé- t risque lités des eaux, nivelle- pport doit d’abord tente. rie et mécanismes t de terme de comparai- s et les nombres restent","folios":[],"sigla":["Budé","G","H","Krohn"],"grado":"transcripcion-por-comprobar","gradoRotulo":"transcripción por comprobar","pagina":1153,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1153","libro":5,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1154-395","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.2","locusEstado":"no canónico","lema":"ont été corrigées à l tre sont exactes (I.1. d’entre elles aient ét","aparato":"ont été corrigées à l tre sont exactes (I.1. d’entre elles aient ét ] III.3 [Gvid], les qua bien que trois H","testimonios":{"H":"III.3 [Gvid], les qua bien que trois"},"texto":"eur place. Des quatre 1 cuius iudicio ; I.4 é assignées à des ima · leçons de G promues au- .11 fit ; I.4.12 per ; II praef. ges erronées.","folios":[],"sigla":["G","H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1154,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1154","libro":3,"orden":1000000},{"id":"V554-T-p1166-396","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.10","locusEstado":"no canónico","lema":"isoires lorsque la pre","aparato":"isoires lorsque la pre ] X.1 H","testimonios":{"H":"X.1"},"texto":"uve graphique est amb · iguë.","folios":[],"sigla":["H"],"grado":"fuente-unica","gradoRotulo":"una sola edición","pagina":1166,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1166","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-Tp-p1097-121","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.97","locusEstado":"no canónico","lema":"et sont comptées comme [Hvid ; A","aparato":"","testimonios":{},"texto":"En I.4.8 f.10v confirme om. principiis · en III.4.1–2 f.43r confirme la continuité du texte des fondations, stereobates et stylobate sans nouvelle modification constitutive. G a été révisé dans V548 sur la reproduction complète de la Herzog August Bibliothek (T","folios":[],"sigla":["G"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1097,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1097","libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-Tp-p1151-139","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"1.9","locusEstado":"no canónico","lema":"litteras [ut","aparato":"","testimonios":{},"texto":"aditus haberet faciliores. À l’image 00044 (f. 18v · on indiquait auparavant par erreur l’image 00036), la séquence manuscrite se lit litteras aditus haberet faciliores : G ne transmet pas ut. L’apparat de Rose donne la même distribution, avec ut ajouté par S et omis par H","folios":[],"sigla":["E","G","H","Rose","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1151","libro":1,"orden":1000000},{"id":"V554-Tp-p1155-148","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"3.praef","locusEstado":"no canónico","lema":"2 Androcydes ⟨Cyzice⟩ni, Theo Magnes","aparato":"","testimonios":{},"texto":"andramithes nitheo magnes G, comme H. 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … xxv et semisse G (00067, f. 30r), comme H : l’erreur remonte à l’archétype · la correction arithmétique est maintenue. —","folios":[],"sigla":["G","H","S"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":3,"orden":1000000},{"id":"V554-Tp-p1157-171","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"6.praef","locusEstado":"no canónico","lema":"3 ⟨ali⟩","aparato":"","testimonios":{},"texto":"parentes a liberis E (f. 12r), avec ali écrit au-dessus de la ligne (ut vid.) : la correction interlinéaire coïncide avec le supplément","folios":[],"sigla":["E"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","libro":6,"orden":1000000},{"id":"V554-Tp-p1159-211","tipo":"decision","version":"V554","lengua":"fr","locus":"8.praef","locusEstado":"no canónico","lema":"3 [a principiorum liquore","aparato":"","testimonios":{},"texto":"] transmis par H (f. 108r). 8.1.2 et stabiliores] om. H (f. 109r) : carbunculo certiores sunt copiae · aeque sunt bono sapore (Rose l’imprime entre crochets) · et bonae et copiosae] et copiosae et bonae H, ordre des manuscrits selon Krohn, qui transpose","folios":[],"sigla":["H","Krohn","Rose"],"grado":"aparato-en-prosa","gradoRotulo":"aparato en prosa","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":8,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p224-398","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"posteris memoriae tradantur","aparato":"posteris memoriae tradantur ] It means “to be transmitted to posterity as a (lasting) memory”. •","texto":"It means “to be transmitted to posterity as a (lasting) memory”. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p231-1452","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"peritus graphidos","aparato":"peritus graphidos ] Graphidos is a Greek genitive used in Latin by Vitruvius and refers to skill in drawing. It is translated according to its function in I.1.3–4. •","texto":"Graphidos is a Greek genitive used in Latin by Vitruvius and refers to skill in drawing. It is translated according to its function in I.1.3–4. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":231,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=231","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p233-1504","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"graphidos scientiam","aparato":"graphidos scientiam ] Graphidos (Greek genitive) = art of technical and design drawing. •","texto":"Graphidos (Greek genitive) = art of technical and design drawing. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p241-1296","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"in aquarum ductionibus","aparato":"in aquarum ductionibus ] A reference to the conveyance of water in aqueducts and other conduits. • [","texto":"A reference to the conveyance of water in aqueducts and other conduits. • [","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p241-1510","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Ctesibii aut Archimedis","aparato":"Ctesibii aut Archimedis ] Ctesibius of Alexandria and Archimedes, the great Hellenistic engineers. 108 Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated with Alexandria in the third century BC. Ctesibius was especially important for Hellenistic hydraulics and mechanical invention. The dates 285–222 BC should not be used as secure birth and death dates without independent evidence; the chronology of Ctesibius and that of Archimedes must not be conflated. Compare the Aquincum Museum’s account, “Ctesibius: The barber of Alexandria”, which places his activity in the early thi","texto":"Ctesibius of Alexandria and Archimedes, the great Hellenistic engineers. 108 Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated with Alexandria in the third century BC. Ctesibius was especially important for Hellenistic hydraulics and mechanical invention. The dates 285–222 BC should not be used as secure birth and death dates without independent evidence; the chronology of Ctesibius and that of Archimedes must not be conflated. Compare the Aquincum Museum’s account, “Ctesibius: The barber of Alexandria”, which places his activity in the early thi","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p241-2055","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["9.8.2","9.8.4"],"lema":"Ctesibius","aparato":"Ctesibius ] The barber of Alexandria”, which places his activity in the early third century BC. 109Archimedes of Syracuse (Ἀρχιμήδης; c. 287–c. 212 BCE) was a Greek mathematician, engineer, inventor and astronomer. An etymological interpretation of his name requires linguistic evidence and should be distinguished from a symbolic reading of his role in this work. 229","texto":"The barber of Alexandria”, which places his activity in the early third century BC. 109Archimedes of Syracuse (Ἀρχιμήδης; c. 287–c. 212 BCE) was a Greek mathematician, engineer, inventor and astronomer. An etymological interpretation of his name requires linguistic evidence and should be distinguished from a symbolic reading of his role in this work. 229","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p243-1454","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"catapultarum et scorpionum","aparato":"catapultarum et scorpionum ] The three main types of torsion war machines. •","texto":"The three main types of torsion war machines. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p245-1469","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"scaenici sonitus","aparato":"scaenici sonitus ] The voice of the actors on stage. • hydraulicas quoque machinas] Reference to the hydraulic organs (hydraulis) of Ctesibius. Academic translation \" Likewise, in theaters, bronze vessels are placed in niches under the seating according to mathematical principles. These vessels, which the Greeks call echeia (ἠχεῖα), are tuned according to the intervals of musical harmonies or chords, distributed in circles according to the fourth, the fifth, the octave, and the double octave, so that the actor's voice, resonating properly in these arrangements, striking them, augmented and enriched, reaches the ","texto":"The voice of the actors on stage. • hydraulicas quoque machinas] Reference to the hydraulic organs (hydraulis) of Ctesibius. Academic translation \" Likewise, in theaters, bronze vessels are placed in niches under the seating according to mathematical principles. These vessels, which the Greeks call echeia (ἠχεῖα), are tuned according to the intervals of musical harmonies or chords, distributed in circles according to the fourth, the fifth, the octave, and the double octave, so that the actor's voice, resonating properly in these arrangements, striking them, augmented and enriched, reaches the ","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p248-1253","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"horologiorum rationem","aparato":"horologiorum rationem ] It refers to the design and operation of sundials. Academic translation “He must also know the discipline of medicine because of the inclinations of the heavens — which the Greeks call klimata —as well as the qualities of the air, of healthy or pestilent places, and of the use of water. For without this knowledge it is not possible to build any healthy dwelling.” It is also advisable that they be familiar with the necessary legal principles relating to buildings, such as those concerning party walls, rainwater runoff, sewers, lighting, water pipes, and other similar matters. All of this should","texto":"It refers to the design and operation of sundials. Academic translation “He must also know the discipline of medicine because of the inclinations of the heavens — which the Greeks call klimata —as well as the qualities of the air, of healthy or pestilent places, and of the use of water. For without this knowledge it is not possible to build any healthy dwelling.” It is also advisable that they be familiar with the necessary legal principles relating to buildings, such as those concerning party walls, rainwater runoff, sewers, lighting, water pipes, and other similar matters. All of this should","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p248-745","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.8.8","6.6.6"],"lema":"communium parietum","aparato":"communium parietum ] Party walls or walls held in common. • ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia denotes rainwater dripping or running off the eaves, together with the corresponding right of discharge. • locatori et conductori] The parties to a contract of letting and hiring. In this building context the terms refer to the employer or owner commissioning the work and the contractor undertaking it; their wider meanings include lessor and lessee. • sine captione] “Without deception” or “without loss”. • horologiorum rationem] It refers to the design and operation of sundials. Academic translation “He must also kno","texto":"Party walls or walls held in common. • ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia denotes rainwater dripping or running off the eaves, together with the corresponding right of discharge. • locatori et conductori] The parties to a contract of letting and hiring. In this building context the terms refer to the employer or owner commissioning the work and the contractor undertaking it; their wider meanings include lessor and lessee. • sine captione] “Without deception” or “without loss”. • horologiorum rationem] It refers to the design and operation of sundials. Academic translation “He must also kno","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p258-638","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Opus versus Ratiocinatio","aparato":"Opus versus Ratiocinatio ] Vitruvius here establishes a division that elevates architecture to the rank of a liberal science. Opus is blind; it is the mechanical repetition of the craftsman who knows how to move his hands but does not know why the structure works. Ratiocinatio is the logos, the mathematical matrix that governs the phenomenon physically and formally. The architect's value lies in the fact that, although he shares ratiocinatio with other scholars (commune cum omnibus doctis), he has the unique ability to project it onto the constructive opus. 2. The analogy of the pulse and the cosmic metronome (de venaru","texto":"Vitruvius here establishes a division that elevates architecture to the rank of a liberal science. Opus is blind; it is the mechanical repetition of the craftsman who knows how to move his hands but does not know why the structure works. Ratiocinatio is the logos, the mathematical matrix that governs the phenomenon physically and formally. The architect's value lies in the fact that, although he shares ratiocinatio with other scholars (commune cum omnibus doctis), he has the unique ability to project it onto the constructive opus. 2. The analogy of the pulse and the cosmic metronome (de venaru","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=258","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p281-1832","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Fana constituentur","aparato":"Fana constituentur ] Fanum in Latin means \" sanctuary \", \" sacred precinct \" or \" temple \" (from which the word \"profane\" comes). 2.","texto":"Fanum in Latin means \" sanctuary \", \" sacred precinct \" or \" temple \" (from which the word \"profane\" comes). 2.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":281,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=281","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p293-244","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.2.8","1.3.2","4.3.1","5.1.10"],"lema":"distributio","aparato":"distributio ] Vitruvius refers not only to the \"category \" of the building, but also to its climatic and geographical orientation. The regions in this passage are the cardinal points and the zones of the sky (sun exposure and prevailing winds). •","texto":"Vitruvius refers not only to the \"category \" of the building, but also to its climatic and geographical orientation. The regions in this passage are the cardinal points and the zones of the sky (sun exposure and prevailing winds). •","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=293","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p318-1591","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"nummo sestertio … mancipio dedit","aparato":"nummo sestertio … mancipio dedit ] Hostilius conveyed each building plot by mancipatio for a nominal sestertius. The legal formula denotes a formal transfer of ownership. The passage does not specify a beneficiary class or supply the full legal circumstances of the transaction. 1.4.12 Lands with stagnant, undrained water, such as the Pontine Marshes, become corrupted, emitting pestilent miasmas. This affected ancient Salpia in Apulia, where its citizens fell ill annually until Marcus Hostilius, through a rigorous technical study, moved the city to a healthy location by the sea. Hostilius walled the perimeter, subdivided the bui","texto":"Hostilius conveyed each building plot by mancipatio for a nominal sestertius. The legal formula denotes a formal transfer of ownership. The passage does not specify a beneficiary class or supply the full legal circumstances of the transaction. 1.4.12 Lands with stagnant, undrained water, such as the Pontine Marshes, become corrupted, emitting pestilent miasmas. This affected ancient Salpia in Apulia, where its citizens fell ill annually until Marcus Hostilius, through a rigorous technical study, moved the city to a healthy location by the sea. Hostilius walled the perimeter, subdivided the bui","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":318,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=318","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p323-1751","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.2.10","2.10.1","6.3.10"],"lema":"circumitionibus","aparato":"circumitionibus ] Not \" Circles.\" Vitruvius does not demand perfectly circular cities, but rather layouts \"in continuous curved lines\" or organic shapes that follow the topography of the land, avoiding straight lines and corners that create blind spots. •","texto":"Not \" Circles.\" Vitruvius does not demand perfectly circular cities, but rather layouts \"in continuous curved lines\" or organic shapes that follow the topography of the land, avoiding straight lines and corners that create blind spots. •","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p331-1514","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Intra alveum fossae","aparato":"Intra alveum fossae ] The alveus is the channel, bed, or excavated bottom. Vitruvius prescribed that the foundations of the wall should not stop at the level of the surface of the ditch, but rather extend below the floor of the ditch itself. This prevented enemy sappers from undermining the base of the wall from inside the ditch by eroding the lower stones. •","texto":"The alveus is the channel, bed, or excavated bottom. Vitruvius prescribed that the foundations of the wall should not stop at the level of the surface of the ditch, but rather extend below the floor of the ditch itself. This prevented enemy sappers from undermining the base of the wall from inside the ditch by eroding the lower stones. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":331,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=331","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p335-436","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.7.1","2.9.16","5.11.4","7.10.3","7.6.1","8.1.2","8.6.14"],"lema":"copiae","aparato":"copiae ] Vitruvius here states the principle of material autarky or adaptation to the geological environment. The Roman architect and engineer should not impose an abstract theoretical design, but rather critically evaluate the resources of the quarry and the local deposits (copiae). The economy of transport in the ancient world made the large-scale importation of stone for perimeter fortifications unfeasible. • Saxa quadrata / flint /","texto":"Vitruvius here states the principle of material autarky or adaptation to the geological environment. The Roman architect and engineer should not impose an abstract theoretical design, but rather critically evaluate the resources of the quarry and the local deposits (copiae). The economy of transport in the ancient world made the large-scale importation of stone for perimeter fortifications unfeasible. • Saxa quadrata / flint /","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":335,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=335","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p338-1267","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Arearum divisiones platearumque et angiportorum","aparato":"Arearum divisiones platearumque et angiportorum ] Vitruvius establishes the hierarchy of Roman urban planning (spatial units). The areae are the plots intended for dwellings or public buildings; the plateae are the main avenues, wide and for general traffic; the angiporta are the secondary alleys or narrower passages. The author subordinates the geometry of the entire urban network to a climatic factor: the aerodynamics of the wind. •","texto":"Vitruvius establishes the hierarchy of Roman urban planning (spatial units). The areae are the plots intended for dwellings or public buildings; the plateae are the main avenues, wide and for general traffic; the angiporta are the secondary alleys or narrower passages. The author subordinates the geometry of the entire urban network to a climatic factor: the aerodynamics of the wind. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=338","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p342-1468","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.5.1","4.4.3","6.1.3","6.1.6","7.9.1","8.praef.2"],"lema":"temperaturam","aparato":"temperaturam ] Vitruvius adopts the postulates of the Hippocratic treatise On Airs, Waters, and Places. Temperature in Vitruvian Latin is not the modern quantitative measurement, but the notion of climatic equilibrium and proportion. If the urban fabric slows down air currents, a protected microclimate is generated that optimizes bodily homeostasis. • Gravedo, arteriace...: Ancient symptomatology of respiratory ailments. Gravedo defines heavy nasal congestion or coryza; arteriace is a medical Hellenism that designates the inflammation of the arteria aspera (the trachea and bronchi, not the blood arteries); p","texto":"Vitruvius adopts the postulates of the Hippocratic treatise On Airs, Waters, and Places. Temperature in Vitruvian Latin is not the modern quantitative measurement, but the notion of climatic equilibrium and proportion. If the urban fabric slows down air currents, a protected microclimate is generated that optimizes bodily homeostasis. • Gravedo, arteriace...: Ancient symptomatology of respiratory ailments. Gravedo defines heavy nasal congestion or coryza; arteriace is a medical Hellenism that designates the inflammation of the arteria aspera (the trachea and bronchi, not the blood arteries); p","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":342,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=342","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p345-281","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"turrim marmoream octagonon","aparato":"turrim marmoream octagonon ] Known archaeologically as the Horologium of Andronicus of Cyrrhus or the \"Tower of the Winds\" at Athens (c. 1st century BC). Vitruvius used the quote as the exemplum (physical model or archetype) to justify the transition from the four - partite to the octagonal system in urban planning. Academic translation 1.6.4 Some authors have determined that there are only four winds: the Solano, which blows from the east; the Austro, from the south; the Favonius, from the west; and the Septentrion, from the north. However, those who investigated this matter more rigorously have transmitted that there ar","texto":"Known archaeologically as the Horologium of Andronicus of Cyrrhus or the \"Tower of the Winds\" at Athens (c. 1st century BC). Vitruvius used the quote as the exemplum (physical model or archetype) to justify the transition from the four - partite to the octagonal system in urban planning. Academic translation 1.6.4 Some authors have determined that there are only four winds: the Solano, which blows from the east; the Austro, from the south; the Favonius, from the west; and the Septentrion, from the north. However, those who investigated this matter more rigorously have transmitted that there ar","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":345,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=345","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p346-888","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Imagines excalptas contra suos flatus","aparato":"Imagines excalptas contra suos flatus ] The eight friezes sculpted in bas-relief at the top of the tower are still preserved. Each wind deity is represented anthropomorphically and flying, carrying specific climatic attributes and oriented exactly towards the geographical direction from which its wind originates (e.g., Boreas in the north, Notus in the south). •","texto":"The eight friezes sculpted in bas-relief at the top of the tower are still preserved. Each wind deity is represented anthropomorphically and flying, carrying specific climatic attributes and oriented exactly towards the geographical direction from which its wind originates (e.g., Boreas in the north, Notus in the south). •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p351-658","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.6.12","1.6.6"],"lema":"parem antemeridianae umbrae postmeridianam","aparato":"parem antemeridianae umbrae postmeridianam ] The implicit trigonometric basis of the method. Throughout the day, the shadow of the gnomon describes a hyperbolic curve decreasing towards midday and increasing towards sunset. By intersecting the afternoon shadow with the morning circle, two vectors of equal length are obtained. The bisector of the angle formed by these two fixed points of shadow will invariably indicate the exact axis of midday (the true north-south line or astronomical meridian). 1.6.6 The layout of the road requires precisely leveling a horizontal surface (amussium) and installing a bronze stylus or gnomon (skiatheras) i","texto":"The implicit trigonometric basis of the method. Throughout the day, the shadow of the gnomon describes a hyperbolic curve decreasing towards midday and increasing towards sunset. By intersecting the afternoon shadow with the morning circle, two vectors of equal length are obtained. The bisector of the angle formed by these two fixed points of shadow will invariably indicate the exact axis of midday (the true north-south line or astronomical meridian). 1.6.6 The layout of the road requires precisely leveling a horizontal surface (amussium) and installing a bronze stylus or gnomon (skiatheras) i","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":351,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=351","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p354-50","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"videntur debere dirigi descriptiones","aparato":"videntur debere dirigi descriptiones ] The physical reason for this design principle lies in the circulation of the winds through the urban layout. If an avenue is oriented directly towards the center of a wind's quadrant, the wind penetrates in a straight and violent manner, intensified by the tunnel effect of the facades. By orienting streets towards intermediate angles, air currents collide obliquely with the corners of the blocks and the facades of the buildings, fragmenting, losing their kinetic energy, and dispersing harmlessly throughout the city's fabric. 1.6.7 By the cross-intersection (decussatim) of two compass arcs base","texto":"The physical reason for this design principle lies in the circulation of the winds through the urban layout. If an avenue is oriented directly towards the center of a wind's quadrant, the wind penetrates in a straight and violent manner, intensified by the tunnel effect of the facades. By orienting streets towards intermediate angles, air currents collide obliquely with the corners of the blocks and the facades of the buildings, fragmenting, losing their kinetic energy, and dispersing harmlessly throughout the city's fabric. 1.6.7 By the cross-intersection (decussatim) of two compass arcs base","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":354,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=354","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p368-1468","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"reliquae partes dividendae sunt","aparato":"reliquae partes dividendae sunt ] The remaining lateral arcs are subdivided with","texto":"The remaining lateral arcs are subdivided with","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":368,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=368","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p368-1841","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"inter ventorum regiones","aparato":"inter ventorum regiones ] This is the critical point of Vitruvius' bioclimatic urban design. The letters G, H, N, O, K, I, L, M do not represent the directions from which the winds blow, but the vertices (angles) of the octagon that serve as a boundary between two winds. • Dirigantur angiportorum divisiones. The conclusion connects the diagram with the orientation of the lanes. Rose and Krohn retain gnomon ponatur in the transmitted final phrase; its exact practical interpretation has been disputed, and it is not emended here to linea ponatur. 356","texto":"This is the critical point of Vitruvius' bioclimatic urban design. The letters G, H, N, O, K, I, L, M do not represent the directions from which the winds blow, but the vertices (angles) of the octagon that serve as a boundary between two winds. • Dirigantur angiportorum divisiones. The conclusion connects the diagram with the orientation of the lanes. Rose and Krohn retain gnomon ponatur in the transmitted final phrase; its exact practical interpretation has been disputed, and it is not emended here to linea ponatur. 356","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":368,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=368","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p373-2094","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.5.6","1.7.1","10.16.10"],"lema":"extra murum","aparato":"extra murum ] Vitruvius justifies zoning restrictions through Etruscan tradition, the legal and religious framework that conditioned Roman urban planning. The haruspices segregated three specific 361","texto":"Vitruvius justifies zoning restrictions through Etruscan tradition, the legal and religious framework that conditioned Roman urban planning. The haruspices segregated three specific 361","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":373,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=373","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p379-1614","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.praef.1","7.4.2","8.3.9"],"lema":"ab se","aparato":"ab se ] Philological emendation of the main manuscript tradition. The expression indicates that Dinocrates, seeing the mediation of the courtiers thwarted, decided to rely on his own means and initiative, resorting to his own person as his only shield or \"protection \" (praesidium). 132 Dinocrates (Δεινοκράτης; transmitted forms Dinocrates and Deinochares) was a Greek architect contemporary with Alexander the Great. Vitruvius devotes the preface to Book II (2.pref.1–4) to him, recounting how he presented himself to the king and proposed carving Mount Athos into a colossal statue, with a city in its lef","texto":"Philological emendation of the main manuscript tradition. The expression indicates that Dinocrates, seeing the mediation of the courtiers thwarted, decided to rely on his own means and initiative, resorting to his own person as his only shield or \"protection \" (praesidium). 132 Dinocrates (Δεινοκράτης; transmitted forms Dinocrates and Deinochares) was a Greek architect contemporary with Alexander the Great. Vitruvius devotes the preface to Book II (2.pref.1–4) to him, recounting how he presented himself to the king and proposed carving Mount Athos into a colossal statue, with a city in its lef","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":379,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=379","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p379-954","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.praef.1","2.praef.2","2.praef.3","2.praef.4"],"lema":"Dinocrates","aparato":"Dinocrates ] Name of the celebrated Hellenistic architect and urban planner of the late 4th century BC, the architect of Alexandria's urban plan. In other ancient sources (such as Plutarch or Strabo) his name appears spelled with phonetic variants such as Deinocrates, Stasicrates, or Cheiromocrates. — 2.","texto":"Name of the celebrated Hellenistic architect and urban planner of the late 4th century BC, the architect of Alexandria's urban plan. In other ancient sources (such as Plutarch or Strabo) his name appears spelled with phonetic variants such as Deinocrates, Stasicrates, or Cheiromocrates. — 2.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":379,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=379","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p380-2162","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.praef.1","7.praef.5"],"lema":"ludi","aparato":"ludi ] An indirect Vitruvian critique of court bureaucracy. The text describes the subtle mechanisms of exclusion at the Macedonian court, where ordinary diplomatic channels (letters of recommendation from the purpurati) often stalled in empty promises. Sensing 368","texto":"An indirect Vitruvian critique of court bureaucracy. The text describes the subtle mechanisms of exclusion at the Macedonian court, where ordinary diplomatic channels (letters of recommendation from the purpurati) often stalled in empty promises. Sensing 368","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":380,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=380","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p383-1306","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"dextra pateram","aparato":"dextra pateram ] The iconographic distribution of the macrostatue follows the conventions of Greek divine and heroic statuary: ◦ Left hand (The city): Holds the walls of a great city (civitatis amplissimae moenia). This image symbolizes the sovereign as ecumenical founder, protector and physical container of civilization over untamed nature. ◦ Right hand (The patera): Holds a ceremonial bowl or libation dish (patera). The technical function of this piece is to act as a gigantic dam or collection vessel that unifies the mountain's hydrographic basins (omnium fluminum... aquam). By channeling the water and artis","texto":"The iconographic distribution of the macrostatue follows the conventions of Greek divine and heroic statuary: ◦ Left hand (The city): Holds the walls of a great city (civitatis amplissimae moenia). This image symbolizes the sovereign as ecumenical founder, protector and physical container of civilization over untamed nature. ◦ Right hand (The patera): Holds a ceremonial bowl or libation dish (patera). The technical function of this piece is to act as a gigantic dam or collection vessel that unifies the mountain's hydrographic basins (omnium fluminum... aquam). By channeling the water and artis","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p383-889","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Athon montem in statuae virilis figuram","aparato":"Athon montem in statuae virilis figuram ] The Mount Athos project constitutes the first major documented example of anthropomorphic architecture on a territorial scale, or land art, in antiquity. Dinocrates proposed sculpting a mountain over 2000 meters high to mold the figure of Alexander himself (implicitly assimilated to Hercules, reinforcing the disguise with which he presented himself). • manu laeva moenia...","texto":"The Mount Athos project constitutes the first major documented example of anthropomorphic architecture on a territorial scale, or land art, in antiquity. Dinocrates proposed sculpting a mountain over 2000 meters high to mold the figure of Alexander himself (implicitly assimilated to Hercules, reinforcing the disguise with which he presented himself). • manu laeva moenia...","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p388-1369","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.praef.1","10.praef.4","2.9.15","2.praef.4","3.praef.4","4.praef.1","5.praef.1"],"lema":"imperator","aparato":"imperator ] Political vocative addressed directly to Caesar Augustus. Vitruvius uses this military and civil title to appeal directly to the axis of imperial power in Rome, establishing an implicit parallel between the Alexander - Dinocrates and Augustus-Vitruvius relationship. — 3.","texto":"Political vocative addressed directly to Caesar Augustus. Vitruvius uses this military and civil title to appeal directly to the axis of imperial power in Rome, establishing an implicit parallel between the Alexander - Dinocrates and Augustus-Vitruvius relationship. — 3.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":388,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=388","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p388-1652","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.praef.4","6.praef.2"],"lema":"praesidiis","aparato":"praesidiis ] Military metaphor. Vitruvius defines physical attributes (beauty, youth, strength) as bodily \"defenses\" or \"protections\" that open doors at court. Finding himself deprived of them by the passage of time, he transfers the concept of praesidium to the realm of intellectual and scientific production. Academic translation II.Pr.4 From that meeting onward, Dinocrates never left the monarch's side and accompanied him on his expedition to Egypt. There, when Alexander observed a port protected by nature itself, a commercial center (emporium) with unbeatable conditions, cultivated plains that extended ","texto":"Military metaphor. Vitruvius defines physical attributes (beauty, youth, strength) as bodily \"defenses\" or \"protections\" that open doors at court. Finding himself deprived of them by the passage of time, he transfers the concept of praesidium to the realm of intellectual and scientific production. Academic translation II.Pr.4 From that meeting onward, Dinocrates never left the monarch's side and accompanied him on his expedition to Egypt. There, when Alexander observed a port protected by nature itself, a commercial center (emporium) with unbeatable conditions, cultivated plains that extended ","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":388,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=388","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p394-905","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"veteri more ut ferae","aparato":"veteri more ut ferae ] Vitruvius adopts a strictly materialist and historical perspective on human evolution, radically opposed to Hesiod's providentialist theological myth of the \"Golden Age. \" The first humans are described as being in a state of wild animality, nomadic, scattered, and lacking the basic tools of civilization. Here, the author aligns himself with the philosophical tradition of Democritus, Epicurus, and, fundamentally, with the doctrine expounded by the Roman poet Lucretius in Book V of his work De rerum natura. • demystification of fire. In contrast to the Greek myth of Prometheus (who steals fire ","texto":"Vitruvius adopts a strictly materialist and historical perspective on human evolution, radically opposed to Hesiod's providentialist theological myth of the \"Golden Age. \" The first humans are described as being in a state of wild animality, nomadic, scattered, and lacking the basic tools of civilization. Here, the author aligns himself with the philosophical tradition of Democritus, Epicurus, and, fundamentally, with the doctrine expounded by the Roman poet Lucretius in Book V of his work De rerum natura. • demystification of fire. In contrast to the Greek myth of Prometheus (who steals fire ","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":394,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=394","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p395-62","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"sermones procreaverunt","aparato":"sermones procreaverunt ] Analysis of the Cratilian-Epicurean Theory of Language. Vitruvius explains how the birth of civil society is inseparable from the birth of language. Linguistic genesis consists of three well-defined phases: 1.","texto":"Analysis of the Cratilian-Epicurean Theory of Language. Vitruvius explains how the birth of civil society is inseparable from the birth of language. Linguistic genesis consists of three well-defined phases: 1.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":395,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=395","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p404-51","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.1.5","5.12.5"],"lema":"ulva palustri","aparato":"ulva palustri ] Refers to an aquatic plant (marsh rushes or grasses) traditionally used as a roofing material due to its impermeability and lightness. • Massiliae...","texto":"Refers to an aquatic plant (marsh rushes or grasses) traditionally used as a roofing material due to its impermeability and lightness. • Massiliae...","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":404,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=404","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p405-1769","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"mansuetam humanitatem","aparato":"mansuetam humanitatem ] This term defines the final stage of civilization: humanitas as a state of gentleness (mansueta) that arises from social life, the exchange of knowledge and the creation of a built environment. Bibliographic references: • Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 2.1.6. • Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (","texto":"This term defines the final stage of civilization: humanitas as a state of gentleness (mansueta) that arises from social life, the exchange of knowledge and the creation of a built environment. Bibliographic references: • Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 2.1.6. • Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (","sigla":["Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p407-683","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"ad certas symmetriarum rationes","aparato":"ad certas symmetriarum rationes ] This is the core of Vitruvian philosophy: the transition from empirical and uncertain trial and error to a normative system (symmetria). Architecture reaches its maturity when it is codified in mathematical rules and exact proportions. •","texto":"This is the core of Vitruvian philosophy: the transition from empirical and uncertain trial and error to a normative system (symmetria). Architecture reaches its maturity when it is codified in mathematical rules and exact proportions. •","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":407,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=407","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p424-67","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.4.2","2.4.3"],"lema":"concamerationes","aparato":"concamerationes ] The forms concern vaulted construction. Rose (1899, 39) prints concamarationes; Krohn (1912, 36) prints concamerationes. The Spanish edition favors concamerationes in its running text and notes the alternative spelling. This is a difference between identifiable printed texts, not a new manuscript collation. remittentes salsuginem] the Spanish edition’s lexical note records remittentem salsuginem as an alternative without identifying a witness. The actual printed difference is broader: Rose (1899, 39) has remittentes salsuginem corium dissolvunt, whereas Krohn (1912, 36) has remittente se salsu","texto":"The forms concern vaulted construction. Rose (1899, 39) prints concamarationes; Krohn (1912, 36) prints concamerationes. The Spanish edition favors concamerationes in its running text and notes the alternative spelling. This is a difference between identifiable printed texts, not a new manuscript collation. remittentes salsuginem] the Spanish edition’s lexical note records remittentem salsuginem as an alternative without identifying a witness. The actual printed difference is broader: Rose (1899, 39) has remittentes salsuginem corium dissolvunt, whereas Krohn (1912, 36) has remittente se salsu","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":424,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=424","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p944-436","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.3","1.2.1","1.praef.1","2.1.8","4.praef.1","5.praef.1","7.praef.14"],"lema":"Architectura","aparato":"Architectura ] Les textes fondateurs de l’architecture. http://architectura.cesr.univ-tours.fr. Perseus Digital Library. Vitruvius, De architectura (Latin text). http://www.perseus.tufts.edu. Project Gutenberg. Morgan, Morris Hicky, trans. The Ten Books on Architecture (1914). https://www.gutenberg.org/ebooks/20239. Critical and reasoned survey of the principal editions and studies This survey complements the foregoing list by setting out, for the editions, translations and studies of greatest weight, the methodological contribution, the interpretive current and the impact of each on the reconstruction of th","texto":"Les textes fondateurs de l’architecture. http://architectura.cesr.univ-tours.fr. Perseus Digital Library. Vitruvius, De architectura (Latin text). http://www.perseus.tufts.edu. Project Gutenberg. Morgan, Morris Hicky, trans. The Ten Books on Architecture (1914). https://www.gutenberg.org/ebooks/20239. Critical and reasoned survey of the principal editions and studies This survey complements the foregoing list by setting out, for the editions, translations and studies of greatest weight, the methodological contribution, the interpretive current and the impact of each on the reconstruction of th","sigla":["Morgan"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":944,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=944","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-glo-p991-45","tipo":"glosa","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Apparatus fontium","aparato":"Apparatus fontium ] Vitruvius’ Greek sources Vitruvius states in the preface to Book VII (7.praef.11-14) that his treatise is based on the works of the Greek architects and theorists who preceded him, most of whose works are now lost. This appendix lists, book by book, the principal Hellenic sources that scholars recognize as underlying Vitruvian doctrine, distinguishing those Vitruvius himself names from those inferred from the content. Unless otherwise indicated, the attributions follow Gros (Budé) and Rowland-Howe. Book I — Principles and training of the architect The doctrine of principles (ordinatio, disposi","texto":"Vitruvius’ Greek sources Vitruvius states in the preface to Book VII (7.praef.11-14) that his treatise is based on the works of the Greek architects and theorists who preceded him, most of whose works are now lost. This appendix lists, book by book, the principal Hellenic sources that scholars recognize as underlying Vitruvian doctrine, distinguishing those Vitruvius himself names from those inferred from the content. Unless otherwise indicated, the attributions follow Gros (Budé) and Rowland-Howe. Book I — Principles and training of the architect The doctrine of principles (ordinatio, disposi","sigla":["Bude","Gros"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":991,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=991","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1005-549","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.3","1.2.1","1.praef.1","2.1.8","4.praef.1","5.praef.1","7.praef.14"],"lema":"Architectura","aparato":"Architectura ] Textos clásicos de arquitectura. http://architectura.cesr.univ-tours.fr. Perseus Digital Library. Vitruvius, De architectura (texto latino). http://www.perseus.tufts.edu. Project Gutenberg. Morgan, Morris Hicky, trad. The Ten Books on Architecture (1914). https://www.gutenberg.org/ebooks/20239.","texto":"Textos clásicos de arquitectura. http://architectura.cesr.univ-tours.fr. Perseus Digital Library. Vitruvius, De architectura (texto latino). http://www.perseus.tufts.edu. Project Gutenberg. Morgan, Morris Hicky, trad. The Ten Books on Architecture (1914). https://www.gutenberg.org/ebooks/20239.","sigla":["Morgan"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1005,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1005","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1042-1543","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] La expresión de la τάξις en el proyecto. Se hace visible mediante tres","texto":"La expresión de la τάξις en el proyecto. Se hace visible mediante tres","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1042,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1042","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1042-989","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] No debe confundirse con la mera colocación de objetos. En Aristóteles y en el uso helenístico, τάξις implica una ordenación matemática y cuantitativa.Vitruviola define comolamedidade los miembrosde una obra enrelación con el todo mediante el módulo (modulus): el establecimiento del patrón métrico básico. 2. διάθεσις (diathesis) Lectura corrupta: diathesin (G, f. 4r, en letras latinas), diatesin (V). Restitución: διάθεσις (Vitruvio usa el acusativo διάθεσιν; de διατίθημι, «disponer», «ordenar eficazmente»). Equivalente vitruviano: dispositio.","texto":"No debe confundirse con la mera colocación de objetos. En Aristóteles y en el uso helenístico, τάξις implica una ordenación matemática y cuantitativa.Vitruviola define comolamedidade los miembrosde una obra enrelación con el todo mediante el módulo (modulus): el establecimiento del patrón métrico básico. 2. διάθεσις (diathesis) Lectura corrupta: diathesin (G, f. 4r, en letras latinas), diatesin (V). Restitución: διάθεσις (Vitruvio usa el acusativo διάθεσιν; de διατίθημι, «disponer», «ordenar eficazmente»). Equivalente vitruviano: dispositio.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1042,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1042","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1043-1150","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] Punto crítico para la colación. En el latín tardío y medieval el término se degradó semánticamente a «simetría bilateral». Debe recuperarse el sentido clásico que usa Vitruvio: conmensurabilidad modular — la relación proporcional exacta que liga un solo elemento (por ejemplo, el diámetro de una columna) con todas las demás partes y con el todo. II. Elementos arquitectónicos y de ingeniería 6. σκιαθήρας (skiatheras) Lectura corrupta: sciatheras, sciateras (1.6.6 y Libro IX).","texto":"Punto crítico para la colación. En el latín tardío y medieval el término se degradó semánticamente a «simetría bilateral». Debe recuperarse el sentido clásico que usa Vitruvio: conmensurabilidad modular — la relación proporcional exacta que liga un solo elemento (por ejemplo, el diámetro de una columna) con todas las demás partes y con el todo. II. Elementos arquitectónicos y de ingeniería 6. σκιαθήρας (skiatheras) Lectura corrupta: sciatheras, sciateras (1.6.6 y Libro IX).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1043,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1043","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1043-349","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] Bajo Augusto el término lleva un doble matiz, técnico y financiero. Implica la gestión prudente de los materiales y el presupuesto (sumptus), pero también la adecuación del edificio al propietario según su rango social y la adaptación pragmática de la arquitectura al clima local. 4. εὐρυθμία (eurythmia) Lectura corrupta: eurithmia, eurythmia (latinización directa). Restitución: εὐρυθμία (de εὖ, «bien», y ῥυθμός, «ritmo, proporción»).","texto":"Bajo Augusto el término lleva un doble matiz, técnico y financiero. Implica la gestión prudente de los materiales y el presupuesto (sumptus), pero también la adecuación del edificio al propietario según su rango social y la adaptación pragmática de la arquitectura al clima local. 4. εὐρυθμία (eurythmia) Lectura corrupta: eurithmia, eurythmia (latinización directa). Restitución: εὐρυθμία (de εὖ, «bien», y ῥυθμός, «ritmo, proporción»).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1043,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1043","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1043-793","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] Concepto cualitativo de la percepción visual. Mientras que τάξις es puramente matemática y objetiva, εὐρυθμία es el resultado estético perceptible al ojo humano: la apariencia grácil y armoniosa del conjunto cuando se contempla. 5. συμμετρία (symmetria) Lectura corrupta: smetria, simetria. Restitución: συμμετρία (de σύν, «con», y μέτρον, «medida»).","texto":"Concepto cualitativo de la percepción visual. Mientras que τάξις es puramente matemática y objetiva, εὐρυθμία es el resultado estético perceptible al ojo humano: la apariencia grácil y armoniosa del conjunto cuando se contempla. 5. συμμετρία (symmetria) Lectura corrupta: smetria, simetria. Restitución: συμμετρία (de σύν, «con», y μέτρον, «medida»).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1043,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1043","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1044-1041","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] Vitruvio define proportio como la versión latina de ἀναλογία — la aplicación de una misma razón a distintas escalas; el principio que permite trasladar las proporciones del cuerpo humano a las dimensiones de un templo. III. Arquitectura escénica y teatral (Libro V) 9. θυμελικοί (thymelikoi) Lectura del manuscrito: thymelici (Libro V, 7). Restitución: θυμελικοί (nominativo plural, de θυμέλη, el altar o plataforma en el centro de la orchestra griega).","texto":"Vitruvio define proportio como la versión latina de ἀναλογία — la aplicación de una misma razón a distintas escalas; el principio que permite trasladar las proporciones del cuerpo humano a las dimensiones de un templo. III. Arquitectura escénica y teatral (Libro V) 9. θυμελικοί (thymelikoi) Lectura del manuscrito: thymelici (Libro V, 7). Restitución: θυμελικοί (nominativo plural, de θυμέλη, el altar o plataforma en el centro de la orchestra griega).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1044,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1044","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1044-113","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] Literalmente «los cazadores de sombras». El término técnico preciso paralosgnómonesovarillasdelosrelojesdesolqueproyectanlasombrasobre el cuadrante para medir las horas y determinar los equinoccios — indispensable para orientar los edificios a la rosa de los vientos. 7. λογεῖον (logeion) Lectura corrupta: logeon, logium (Libro V, 6–7). Restitución: λογεῖον (de λόγος, el lugar desde el que se pronuncia el discurso).","texto":"Literalmente «los cazadores de sombras». El término técnico preciso paralosgnómonesovarillasdelosrelojesdesolqueproyectanlasombrasobre el cuadrante para medir las horas y determinar los equinoccios — indispensable para orientar los edificios a la rosa de los vientos. 7. λογεῖον (logeion) Lectura corrupta: logeon, logium (Libro V, 6–7). Restitución: λογεῖον (de λόγος, el lugar desde el que se pronuncia el discurso).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1044,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1044","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1044-538","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"lema":"Nota","aparato":"Nota ] En el teatro de tipo griego, la plataforma de madera elevada sobre el proskenion en la que actuaban los actores. Vitruvio contrasta el λογεῖον griego (más estrecho y alto) con el pulpitum romano (más ancho y bajo), pues en el teatro romano los senadores y magistrados ocupaban la orchestra. 8. ἀναλογία (analogia) Lectura corrupta: analogia (asimilada sin dificultad, pero malinterpretada). Restitución: ἀναλογία (de ἀνά, «según», y λόγος, «razón, proporción»). Equivalente vitruviano: proportio.","texto":"En el teatro de tipo griego, la plataforma de madera elevada sobre el proskenion en la que actuaban los actores. Vitruvio contrasta el λογεῖον griego (más estrecho y alto) con el pulpitum romano (más ancho y bajo), pues en el teatro romano los senadores y magistrados ocupaban la orchestra. 8. ἀναλογία (analogia) Lectura corrupta: analogia (asimilada sin dificultad, pero malinterpretada). Restitución: ἀναλογία (de ἀνά, «según», y λόγος, «razón, proporción»). Equivalente vitruviano: proportio.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1044,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1044","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1069-1754","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["3.1.3","3.5.13","7.3.5","8.5.1","9.7.2","9.praef.6"],"lema":"normam","aparato":"normam ] «a escuadra». La norma (γνώμων) es la escuadra del constructor; el término reaparece en sentido técnico en 7.3.5. La equivalencia altura = envergadura de brazos (homo quadratus) es el fundamento de la teoría de la proporción de los templos que sigue.","texto":"«a escuadra». La norma (γνώμων) es la escuadra del constructor; el término reaparece en sentido técnico en 7.3.5. La equivalencia altura = envergadura de brazos (homo quadratus) es el fundamento de la teoría de la proporción de los templos que sigue.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1069,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1069","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1102-580","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"principiis⟩ A","aparato":"principiis⟩ A ] H omite principiis; confirma el suplemento ⟨principiis⟩. Control Krohn–Budé. 1.5.1 [erit] … [moenium erit salubritatis in 12r H transmite todo lo que conlocandorum moenium Krohn suprime; se explicatio] regiones[que] conlocandorum conservan las seclusiones explicatio regionesque por razones sintácticas y se registra H. 1.5.4 contra interiores ⟨partes⟩ om. 12v H om.: es suplemento de turrium Krohn. 1.5.7 [quemadmodum serrae presente 13r H transmite la dentes solent esse] comparación. 1.5.7 ⟨non⟩poterit ulla ratione om. non 13r Sin la negación el sentido se extrudere invierte: el suplemento es ne","texto":"H omite principiis; confirma el suplemento ⟨principiis⟩. Control Krohn–Budé. 1.5.1 [erit] … [moenium erit salubritatis in 12r H transmite todo lo que conlocandorum moenium Krohn suprime; se explicatio] regiones[que] conlocandorum conservan las seclusiones explicatio regionesque por razones sintácticas y se registra H. 1.5.4 contra interiores ⟨partes⟩ om. 12v H om.: es suplemento de turrium Krohn. 1.5.7 [quemadmodum serrae presente 13r H transmite la dentes solent esse] comparación. 1.5.7 ⟨non⟩poterit ulla ratione om. non 13r Sin la negación el sentido se extrudere invierte: el suplemento es ne","sigla":["Bude","Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1106-1047","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.6.5","4.2.4","5.7.2","5.8.1","6.3.1","6.praef.7","7.praef.16","9.1.2"],"lema":"nominantur","aparato":"nominantur ] Krohn. 7 praef. ionicis symmetriis om.; eidem 94r Suplemento de Krohn. 16 ⟨aedem⟩idem 7.1.7 ex spica testacea om. 96r Suplemento de Krohn. ⟨pavimenta⟩struantur 7.3.3 †priscorum dispositiones priscorum 97v H no muestra corrupción: dispositiones la crux de Krohn responde al sentido, no a la transmisión. 7.3.4 figurae ⟨aliae purae⟩, om. 97v Suplemento de Krohn (ya aliae caelatae registrado como provisional). 7.3.7 [in quibuscumque presente 98r Transmitido;","texto":"Krohn. 7 praef. ionicis symmetriis om.; eidem 94r Suplemento de Krohn. 16 ⟨aedem⟩idem 7.1.7 ex spica testacea om. 96r Suplemento de Krohn. ⟨pavimenta⟩struantur 7.3.3 †priscorum dispositiones priscorum 97v H no muestra corrupción: dispositiones la crux de Krohn responde al sentido, no a la transmisión. 7.3.4 figurae ⟨aliae purae⟩, om. 97v Suplemento de Krohn (ya aliae caelatae registrado como provisional). 7.3.7 [in quibuscumque presente 98r Transmitido;","sigla":["Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-1197","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"basílica de Fano [F","aparato":"basílica de Fano [F ] El texto transmitido se conserva como base de la restitución; las reconstrucciones arqueológicas modernas no se utilizan para corregir retrospectivamente la lección latina. Hvid se registra donde la fotografía es segura; Budé se usa como control editorial del Libro V. Grado B para la decisión global. [T] Las conversiones métricas y la hipótesis arqueológica quedan fuera del aparato. 8.6.4 —","texto":"El texto transmitido se conserva como base de la restitución; las reconstrucciones arqueológicas modernas no se utilizan para corregir retrospectivamente la lección latina. Hvid se registra donde la fotografía es segura; Budé se usa como control editorial del Libro V. Grado B para la decisión global. [T] Las conversiones métricas y la hipótesis arqueológica quedan fuera del aparato. 8.6.4 —","sigla":["Bude"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-1612","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"tricenariae pondo CCCLX [F","aparato":"tricenariae pondo CCCLX [F ] Esta ediciónmantiene CCCLX;la transcripción digital de Perseusofrece CLX. Laserie internadepesos favorece CCCLX, y G (f. 64v) transmite CCCLX. Recensio: CCCLX. Grado A. 10.7.1 — non patiuntur <redire> [F] <redire> es suplemento editorial visible, no lectura manuscrita. Recensio: se mantiene como conjetura funcionalmente plausible, grado C, hasta cotejo directo de H y de los demás testigos. [T] La función antirretorno de las válvulas no constituye por sí sola prueba textual. 10.7.4 — moventia <se> sigilla + [","texto":"Esta ediciónmantiene CCCLX;la transcripción digital de Perseusofrece CLX. Laserie internadepesos favorece CCCLX, y G (f. 64v) transmite CCCLX. Recensio: CCCLX. Grado A. 10.7.1 — non patiuntur <redire> [F] <redire> es suplemento editorial visible, no lectura manuscrita. Recensio: se mantiene como conjetura funcionalmente plausible, grado C, hasta cotejo directo de H y de los demás testigos. [T] La función antirretorno de las válvulas no constituye por sí sola prueba textual. 10.7.4 — moventia <se> sigilla + [","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-2153","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"quae motu] [F","aparato":"quae motu] [F ] Se hace visible la intervención: <se> se trata como suplemento y [quae motu] como segmento problemático conservado según la convención de esta edición. Grado C. La explicación mecánica se separa de la constitución del texto. 10.9.3 — <tympanum> [F] <tympanum> se conserva como suplemento editorial explícito. No se presenta como Hvid. Grado C. [T] Su plausibilidad deriva de la lógica del hodómetro, argumento interno útil pero insuficiente para convertir la restitución en lectura transmitida. 10.11.3 — CC et X <L pondo>","texto":"Se hace visible la intervención: <se> se trata como suplemento y [quae motu] como segmento problemático conservado según la convención de esta edición. Grado C. La explicación mecánica se separa de la constitución del texto. 10.9.3 — <tympanum> [F] <tympanum> se conserva como suplemento editorial explícito. No se presenta como Hvid. Grado C. [T] Su plausibilidad deriva de la lógica del hodómetro, argumento interno útil pero insuficiente para convertir la restitución en lectura transmitida. 10.11.3 — CC et X <L pondo>","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-2691","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"pedis I et digitorum VII [F","aparato":"pedis I et digitorum VII [F ] Krohn suple <L pondo>; Rose transmite una secuencia distinta de numeral y diámetro. Recensio: se mantiene provisionalmente la solución de Krohn, con suplemento visible. Grado C. H (f. 154r) y G (f. 81v) transmiten CC et X pedis IS et digitorum VI, como Rose; el suplemento ⟨L pondo⟩y VII son de Krohn. El locus permanece de alto riesgo. 10.15.2 —","texto":"Krohn suple <L pondo>; Rose transmite una secuencia distinta de numeral y diámetro. Recensio: se mantiene provisionalmente la solución de Krohn, con suplemento visible. Grado C. H (f. 154r) y G (f. 81v) transmiten CC et X pedis IS et digitorum VI, como Rose; el suplemento ⟨L pondo⟩y VII son de Krohn. El locus permanece de alto riesgo. 10.15.2 —","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-352","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"incerta motus redundantia [F","aparato":"incerta motus redundantia [F ] Hvid confirma incerta en la copia carolingia; Rose adopta incerta; Krohn imprime certa. Recensio: incerta. Grado A para la lectura de H; la comparación editorial se mantiene explícita. Efecto:el pasajeconserva la idea de una redundancia o perturbación incierta del movimiento del aire. 3.3.8 —","texto":"Hvid confirma incerta en la copia carolingia; Rose adopta incerta; Krohn imprime certa. Recensio: incerta. Grado A para la lectura de H; la comparación editorial se mantiene explícita. Efecto:el pasajeconserva la idea de una redundancia o perturbación incierta del movimiento del aire. 3.3.8 —","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-60","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"commoditas [F","aparato":"commoditas [F ] Hvid (f. 6r) transmite modica … commoditas; Rose conserva ambas voces; Krohn las había marcado como problemáticas en la tradición editorial. Recensio: se imprimen sin corchetes. Grado A. Efecto: la definición de ordinatio se traduce sin sugerir una laguna inexistente. 1.6.2 —","texto":"Hvid (f. 6r) transmite modica … commoditas; Rose conserva ambas voces; Krohn las había marcado como problemáticas en la tradición editorial. Recensio: se imprimen sin corchetes. Grado A. Efecto: la definición de ordinatio se traduce sin sugerir una laguna inexistente. 1.6.2 —","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1114-676","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"columnarum XXXVIII [F","aparato":"columnarum XXXVIII [F ] Hvid: XXXVIII; Krohn: XXXIV. Recensio: XXXVIII. Grado A. La divergencia es sustantiva porque modifica el cómputo de columnas; la traducción española y francesa deben reflejar treinta y ocho, no treinta y cuatro. 4.1.9 — poculis /","texto":"Hvid: XXXVIII; Krohn: XXXIV. Recensio: XXXVIII. Grado A. La divergencia es sustantiva porque modifica el cómputo de columnas; la traducción española y francesa deben reflejar treinta y ocho, no treinta y cuatro. 4.1.9 — poculis /","sigla":["Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1117-300","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["4.1.9","7.4.5"],"lema":"poculis","aparato":"poculis ] H, Gros (Budé), Loeb; pupulis Krohn. — 5.1.6–10","texto":"H, Gros (Budé), Loeb; pupulis Krohn. — 5.1.6–10","sigla":["Bude","Gros","Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1117-422","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["6.3.4","7.1.1"],"lema":"ratio habeatur","aparato":"ratio habeatur ] H, G, Rose; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11","texto":"H, G, Rose; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1117-483","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.15.6","10.2.1","8.3.11","8.6.9","9.4.6"],"lema":"A capite","aparato":"A capite ] H; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX,","texto":"H; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX,","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1117-525","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"lema":"in generibus","aparato":"in generibus ] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14","texto":"H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14","sigla":["Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1117-706","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.9","10.1.3","2.7.2","5.3.6","5.8.2","9.8.4"],"lema":"tactu","aparato":"tactu ] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del tex","texto":"H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del tex","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1117-791","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.10.4","10.10.5","10.11.3","10.11.6","10.11.7","10.15.1","10.15.2","10.15.6"],"lema":"VIII","aparato":"VIII ] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩…","texto":"H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩…","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1121-1432","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"D H G","aparato":"D H G ] CIV, pedali; CLXXX de Rose y Krohn 10.16.4","texto":"CIV, pedali; CLXXX de Rose y Krohn 10.16.4","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1146-1800","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.6.2","2.8.1","5.8.2"],"lema":"incerta","aparato":"incerta ] G (00037), como H y Rose; impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flat- G, orden de H. — 1.6.3 ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, ⟨minus⟩, ⟨molestus; namque ubi⟩] om. G (00038, f. 15v), como H. 2 praef. 1 [ut]] om. G (00044, f. 18v). — 2 praef. 5] G (00041, f. 17r): materiae rationibus, rerum naturae principiis, temperatae, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia, como H (salvo temperata H) y Rose; se restituye el texto transmitido. — 2.1.1 eigebant; 2.1.2 requie data;","texto":"G (00037), como H y Rose; impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flat- G, orden de H. — 1.6.3 ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, ⟨minus⟩, ⟨molestus; namque ubi⟩] om. G (00038, f. 15v), como H. 2 praef. 1 [ut]] om. G (00044, f. 18v). — 2 praef. 5] G (00041, f. 17r): materiae rationibus, rerum naturae principiis, temperatae, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia, como H (salvo temperata H) y Rose; se restituye el texto transmitido. — 2.1.1 eigebant; 2.1.2 requie data;","sigla":["Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1146-3432","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["4.1.9","7.4.5"],"lema":"poculis","aparato":"poculis ] G (00026, f. 9v), como H.","texto":"G (00026, f. 9v), como H.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1146-840","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.praef.2","4.3.3"],"lema":"constitutione","aparato":"constitutione ] G (00009, f. 1r): constitutione, frente a constitutionem H; se mantiene. — [de eo]] de eo G, como H: la seclusión es de Krohn. — Título de f. 1r: M. VITRUUII DEARCHITECTURALIBRI;elpraenomenfigurayaenG,delsigloXI,loquedebetenerse en cuenta en la discusión del nombre. 1.1.1 cuius iudicio probantur omnia] hab. G (00009), om. H. — 1.1.4 ⟨regulaeque⟩] om. G (00010, f. 1v), como H. — 1.1.9 sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα] sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v); sonitum ad discrimina Rose. — 1.1.10 ⟨locis⟩] om. G, como H y como el texto de Rose. 1.2.2 modica …","texto":"G (00009, f. 1r): constitutione, frente a constitutionem H; se mantiene. — [de eo]] de eo G, como H: la seclusión es de Krohn. — Título de f. 1r: M. VITRUUII DEARCHITECTURALIBRI;elpraenomenfigurayaenG,delsigloXI,loquedebetenerse en cuenta en la discusión del nombre. 1.1.1 cuius iudicio probantur omnia] hab. G (00009), om. H. — 1.1.4 ⟨regulaeque⟩] om. G (00010, f. 1v), como H. — 1.1.9 sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα] sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v); sonitum ad discrimina Rose. — 1.1.10 ⟨locis⟩] om. G, como H y como el texto de Rose. 1.2.2 modica …","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1147-1365","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"lema":"XIII","aparato":"XIII ] H (captura 316); G omite desde latitudo de X.11.5 hasta crassitudo pars VIII K de X.11.7 (salto). — 10.11.9 IS] H (captura 317) y G (00171, f. 82r). — 10.13.6 XXX … XIII S …","texto":"H (captura 316); G omite desde latitudo de X.11.5 hasta crassitudo pars VIII K de X.11.7 (salto). — 10.11.9 IS] H (captura 317) y G (00171, f. 82r). — 10.13.6 XXX … XIII S …","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1150-2893","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","1.6.3","10.3.8","10.8.4","2.3.2","2.6.1","2.6.2"],"lema":"efficit","aparato":"efficit ] H (f. 114v) no lo tiene tras varietates y lee efficit terrae umores. Quae qualitates …, comoE;ingeneribus…temperarentur]ingeneribusadsolispotestatemperarenturH(utvid.): H coincide con el texto impreso en in generibus, pero su verbo, perarentur, está más cerca de pararentur (G E) que de temperarentur (S, G²). Se mantiene el texto de Krohn con grado C y la lectura queda en el aparato. — 8.3.21] H (f. 116v) transmite el epigrama en mayúsculas griegas muy deformadas; las restituciones son editoriales. — 8.3.24","texto":"H (f. 114v) no lo tiene tras varietates y lee efficit terrae umores. Quae qualitates …, comoE;ingeneribus…temperarentur]ingeneribusadsolispotestatemperarenturH(utvid.): H coincide con el texto impreso en in generibus, pero su verbo, perarentur, está más cerca de pararentur (G E) que de temperarentur (S, G²). Se mantiene el texto de Krohn con grado C y la lectura queda en el aparato. — 8.3.21] H (f. 116v) transmite el epigrama en mayúsculas griegas muy deformadas; las restituciones son editoriales. — 8.3.24","sigla":["Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1151-2979","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"lema":"in generibus","aparato":"in generibus ] H S, con in regionibus añadido al margen de S por una segunda mano; in regionibus E G. —","texto":"H S, con in regionibus añadido al margen de S por una segunda mano; in regionibus E G. —","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1151-3301","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"XV S E","aparato":"XV S E ] Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly. — 10.11.3 pedis I et digitorum VII] pedis IS et digitorum VI H S; pedes IS et digitorum VI G. — 10.13.6 XIII","texto":"Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly. — 10.11.3 pedis I et digitorum VII] pedis IS et digitorum VI H S; pedes IS et digitorum VI G. — 10.13.6 XIII","sigla":["Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1151-3379","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.10.2","10.10.6","10.11.3","10.11.5","10.11.9","10.14.1","10.15.6","10.6.4"],"lema":"IIII","aparato":"IIII ] IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly. — 10.11.3 pedis I et digitorum VII] pedis IS et digitorum VI H S; pedes IS et digitorum VI G. — 10.13.6 XIII","texto":"IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly. — 10.11.3 pedis I et digitorum VII] pedis IS et digitorum VI H S; pedes IS et digitorum VI G. — 10.13.6 XIII","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p1152-207","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.15.5","8.6.4"],"lema":"CLXXX","aparato":"CLXXX ] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genéricamente a la coherencia té","texto":"CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genéricamente a la coherencia té","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p202-2180","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"posteris memoriae tradantur","aparato":"posteris memoriae tradantur ] Significa «se transmitan a la posteridad como memoria (duradera)».","texto":"Significa «se transmitan a la posteridad como memoria (duradera)».","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p216-2423","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"graphidos scientiam","aparato":"graphidos scientiam ] Graphidos (genitivo griego) = arte del dibujo técnico y proyectual.","texto":"Graphidos (genitivo griego) = arte del dibujo técnico y proyectual.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p217-3165","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"catapultarum et scorpionum","aparato":"catapultarum et scorpionum ] Los tres principales tipos de máquinas de guerra de torsión.","texto":"Los tres principales tipos de máquinas de guerra de torsión.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p218-1027","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"scaenici sonitus","aparato":"scaenici sonitus ] La voz de los actores en el escenario. hydraulicas quoque machinas] Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio. Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.» 14 tanta haec disciplina sit condecorata] Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada. abundans eruditionibus variis ac pluribus] Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos. profiteri architectos] Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto. his gradibus disciplinarum scandendo] Bella imagen metafóri","texto":"La voz de los actores en el escenario. hydraulicas quoque machinas] Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio. Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.» 14 tanta haec disciplina sit condecorata] Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada. abundans eruditionibus variis ac pluribus] Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos. profiteri architectos] Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto. his gradibus disciplinarum scandendo] Bella imagen metafóri","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p220-1477","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.5","2.8.19","5.1.3"],"lema":"oneri ferendo","aparato":"oneri ferendo ] Gerundivo: «destinadas a soportar una carga».","texto":"Gerundivo: «destinadas a soportar una carga».","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p234-1861","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Cogitatio e inventio","aparato":"Cogitatio e inventio ] Vitruvio presenta ambas como operaciones intelectuales vinculadas a la dispositio.Lacogitatioimplicaatenciónsostenidayestudio;lainventio,laresoluciónrazonada decuestionesdifícilesyelhallazgodesolucionesnuevas.Seevitaproyectarsobreestostérminos una psicología moderna del proceso creativo. I.2.3 define la eurythmia como venusta species y commodus aspectus en la composición de los miembros. La categoría posee una dimensión visual clara, pero el texto la vincula también con relaciones proporcionadas entre altura, anchura y longitud. Traducir ad summam omnia respondent suae symmetriae como «cuando ","texto":"Vitruvio presenta ambas como operaciones intelectuales vinculadas a la dispositio.Lacogitatioimplicaatenciónsostenidayestudio;lainventio,laresoluciónrazonada decuestionesdifícilesyelhallazgodesolucionesnuevas.Seevitaproyectarsobreestostérminos una psicología moderna del proceso creativo. I.2.3 define la eurythmia como venusta species y commodus aspectus en la composición de los miembros. La categoría posee una dimensión visual clara, pero el texto la vincula también con relaciones proporcionadas entre altura, anchura y longitud. Traducir ad summam omnia respondent suae symmetriae como «cuando ","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":234,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=234","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p236-2712","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["4.1.2","4.3.1","4.3.3","6.3.7","7.praef.16"],"lema":"Dórico","aparato":"Dórico ] Vitruvio lo considera apropiado para Minerva, Marte y Hércules por la virtus que atribuye a esas divinidades y por su carácter relativamente sobrio.","texto":"Vitruvio lo considera apropiado para Minerva, Marte y Hércules por la virtus que atribuye a esas divinidades y por su carácter relativamente sobrio.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":236,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=236","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p238-1423","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.2.7","1.4.1","1.6.4","1.6.5","9.1.5"],"lema":"Oriente","aparato":"Oriente ] Vitruvio recomienda esta orientación para dormitorios y bibliotecas. El texto no explica aquí los efectos sobre la humedad de los libros ni sobre los ritmos de sueño, por lo que esas justificaciones modernas no se añaden. Poniente invernal: se recomienda para baños y estancias de invierno, en relación con el aprovechamiento del calor vespertino. Norte: se reserva para pinacotecas y espacios que requieren una luz estable. La observación se refiere a la constancia relativa de la iluminación septentrional; se evita presentarla como una formulación científica moderna o una «luz absoluta». I.2.8 AP","texto":"Vitruvio recomienda esta orientación para dormitorios y bibliotecas. El texto no explica aquí los efectos sobre la humedad de los libros ni sobre los ritmos de sueño, por lo que esas justificaciones modernas no se añaden. Poniente invernal: se recomienda para baños y estancias de invierno, en relación con el aprovechamiento del calor vespertino. Norte: se reserva para pinacotecas y espacios que requieren una luz estable. La observación se refiere a la constancia relativa de la iluminación septentrional; se evita presentarla como una formulación científica moderna o una «luz absoluta». I.2.8 AP","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":238,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=238","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p239-1083","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"quorum cogitationibus res publica gubernatur","aparato":"quorum cogitationibus res publica gubernatur ] Vitruvio se refiere de forma general a personas poderosas implicadas en el gobierno de la res publica. No es necesario identificarlas exclusivamente con optimates o magistrados augustales.","texto":"Vitruvio se refiere de forma general a personas poderosas implicadas en el gobierno de la res publica. No es necesario identificarlas exclusivamente con optimates o magistrados augustales.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":239,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=239","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p254-1578","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"a refrigerationibus… in calidas","aparato":"a refrigerationibus… in calidas ] Se enmienda la sintaxis rota del original («porque el los cuerpos se transfieren de los fríos a los cálidos»). El texto latino describe un cambio de estado abrupto: organismos configurados por el frío (a refrigerationibus) que son trasladados o expuestos a zonas cálidas (in calidas [regiones]).","texto":"Se enmienda la sintaxis rota del original («porque el los cuerpos se transfieren de los fríos a los cálidos»). El texto latino describe un cambio de estado abrupto: organismos configurados por el frío (a refrigerationibus) que son trasladados o expuestos a zonas cálidas (in calidas [regiones]).","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p255-582","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.5","1.4.7","1.4.8","8.3.28","8.praef.1"],"lema":"animalium","aparato":"animalium ] Se traduce técnicamente como «seres vivos» o «criaturas animadas» (del latín anima, los seres que poseen aliento vital). Limitarlo a «animales» en el español contemporáneo reduce erróneamente un concepto que en el tratado incluye de forma primordial al ser humano y sus respuestas fisiológicas. I.4.7 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) sensu percipere: significa percibir o comprobar mediante los sentidos. Vitruvio invita al lector a observar las diferencias entre aves, peces y animales terrestres como apoyo de su argumento; no se presenta por ello el pasaje como formulación de un «m","texto":"Se traduce técnicamente como «seres vivos» o «criaturas animadas» (del latín anima, los seres que poseen aliento vital). Limitarlo a «animales» en el español contemporáneo reduce erróneamente un concepto que en el tratado incluye de forma primordial al ser humano y sus respuestas fisiológicas. I.4.7 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) sensu percipere: significa percibir o comprobar mediante los sentidos. Vitruvio invita al lector a observar las diferencias entre aves, peces y animales terrestres como apoyo de su argumento; no se presenta por ello el pasaje como formulación de un «m","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p255-75","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.5","6.6.1"],"lema":"moenibus conlocandis","aparato":"moenibus conlocandis ] En consonancia con los párrafos anteriores, se descarta «colocar los muros»","texto":"En consonancia con los párrafos anteriores, se descarta «colocar los muros»","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p256-1727","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"nascentem… aquae cibique copiam","aparato":"nascentem… aquae cibique copiam ] Nascentem copiam alude al «suministro producido» o los recursos que brotan de la propia tierra del lugar. Comentario histórico — De architectura 1.4.9. El pasaje combina sacrificio animal, observación de los órganos y elección de emplazamiento. Puede compararse con prácticas religiosas y médicas romanas, pero Vitruvio lo presenta principalmente como una técnica tradicional para evaluar la salubridad. No debe reconstruirse a partir de él un «método científico» moderno, un análisis toxicológico ni un protocolo militar obligatorio. Pasaje I.4.10: el ejemplo cretense sobre pastos, ganado y salubri","texto":"Nascentem copiam alude al «suministro producido» o los recursos que brotan de la propia tierra del lugar. Comentario histórico — De architectura 1.4.9. El pasaje combina sacrificio animal, observación de los órganos y elección de emplazamiento. Puede compararse con prácticas religiosas y médicas romanas, pero Vitruvio lo presenta principalmente como una técnica tradicional para evaluar la salubridad. No debe reconstruirse a partir de él un «método científico» moderno, un análisis toxicológico ni un protocolo militar obligatorio. Pasaje I.4.10: el ejemplo cretense sobre pastos, ganado y salubri","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p256-182","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.8","5.3.1"],"lema":"in moenium conlocationibus","aparato":"in moenium conlocationibus ] Nuevamente se erradica el vulgarismo «colocación de las paredes». Técnico y urbanísticamente, hace referencia al «trazado y emplazamiento de las murallas urbanas» o a la delimitación del perímetro de la ciudad. I.4.9 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","texto":"Nuevamente se erradica el vulgarismo «colocación de las paredes». Técnico y urbanísticamente, hace referencia al «trazado y emplazamiento de las murallas urbanas» o a la delimitación del perímetro de la ciudad. I.4.9 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p256-475","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"veterem revocandam… rationem","aparato":"veterem revocandam… rationem ] Una versión literal da rationem como «razón». Filológicamente significa «método», «procedimiento» o «criterio práctico». Vitruvio defiende el pragmatismo de las tradiciones romanas antiguas frente a la mera teoría especulativa.","texto":"Una versión literal da rationem como «razón». Filológicamente significa «método», «procedimiento» o «criterio práctico». Vitruvio defiende el pragmatismo de las tradiciones romanas antiguas frente a la mera teoría especulativa.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p258-42","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"nummo sestertio… mancipio dedit","aparato":"nummo sestertio… mancipio dedit ] Vitruvio afirma que Hostilius transfirió a cada ciudadano un solar mediante mancipatio por un sestercio. La suma tiene carácter nominal en el relato; la nota evita reconstruir más detalles jurídicos de los que el texto permite. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.4.1–12. El capítulo ha sido cotejado con Krohn (1912) yconlaediciónBudédePhilippeFleury.Laestructurageneraldeltextoesestable,perovariospuntosexigen cautela: en I.4.1 moenia debe entenderse en relación con el recinto urbano, no solo con el muro material; spiritusbestiarumpalustriumperteneceaunaexplicaciónambientalantiguadelaenfermedady","texto":"Vitruvio afirma que Hostilius transfirió a cada ciudadano un solar mediante mancipatio por un sestercio. La suma tiene carácter nominal en el relato; la nota evita reconstruir más detalles jurídicos de los que el texto permite. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.4.1–12. El capítulo ha sido cotejado con Krohn (1912) yconlaediciónBudédePhilippeFleury.Laestructurageneraldeltextoesestable,perovariospuntosexigen cautela: en I.4.1 moenia debe entenderse en relación con el recinto urbano, no solo con el muro material; spiritusbestiarumpalustriumperteneceaunaexplicaciónambientalantiguadelaenfermedady","sigla":["Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=258","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p269-179","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"non in omnibus locis… nisi quibus","aparato":"non in omnibus locis… nisi quibus ] Vitruvio limita el uso del agger a situaciones topográficas concretas. El comentario mantiene ese criterio de adaptación al sitio sin convertirlo en una teoría general de optimización de movimiento de tierras.","texto":"Vitruvio limita el uso del agger a situaciones topográficas concretas. El comentario mantiene ese criterio de adaptación al sitio sin convertirlo en una teoría general de optimización de movimiento de tierras.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p269-424","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.5.6","10.13.3","6.8.1","7.1.1","7.4.1"],"lema":"plano pede","aparato":"plano pede ] «a pie llano» o «por terreno practicable sin desnivel importante». Describe una condición de acceso del atacante desde el exterior; no se fija aquí una cota topográfica exacta respecto de la coronación del muro. intra alveum fossae: los cimientos deben descender dentro del lecho o fondo excavado del foso. La prescripción aumenta la profundidad defensiva y constructiva; no se añade una explicación geotécnica moderna que Vitruvio no formula. ut opus terrenum facile sustineatur: la estructura debe disponerse de modo que la masa de tierra pueda sostenerse adecuadamente. La frase puede relacionarse","texto":"«a pie llano» o «por terreno practicable sin desnivel importante». Describe una condición de acceso del atacante desde el exterior; no se fija aquí una cota topográfica exacta respecto de la coronación del muro. intra alveum fossae: los cimientos deben descender dentro del lecho o fondo excavado del foso. La prescripción aumenta la profundidad defensiva y constructiva; no se añade una explicación geotécnica moderna que Vitruvio no formula. ut opus terrenum facile sustineatur: la estructura debe disponerse de modo que la masa de tierra pueda sostenerse adecuadamente. La frase puede relacionarse","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p270-154","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Babylone… liquido bitumine pro calce et harena","aparato":"Babylone… liquido bitumine pro calce et harena ] Vitruvio cita Babilonia como ejemplo de construcción con ladrillo cocido y betún líquido en lugar de la mezcla habitual de cal y arena. La nota se limita al testimonio del tratado y evita añadir causas geológicas no documentadas en el pasaje. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.5. El capítulo ha sido cotejado con Krohn y con la organización y comentario de la edición Budé de Philippe Fleury. En I.5.1 la constitución crítica moderna marca como problemáticos [erit] y [moenium conlocandorum explicatio], y presenta marinae subvectionis habuerit donde otras tradiciones y normalizaciones ofrecen mar","texto":"Vitruvio cita Babilonia como ejemplo de construcción con ladrillo cocido y betún líquido en lugar de la mezcla habitual de cal y arena. La nota se limita al testimonio del tratado y evita añadir causas geológicas no documentadas en el pasaje. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.5. El capítulo ha sido cotejado con Krohn y con la organización y comentario de la edición Budé de Philippe Fleury. En I.5.1 la constitución crítica moderna marca como problemáticos [erit] y [moenium conlocandorum explicatio], y presenta marinae subvectionis habuerit donde otras tradiciones y normalizaciones ofrecen mar","sigla":["Bude","Fleury","Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":270,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=270","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p283-2444","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"arearum divisiones platearumque et angiportorum","aparato":"arearum divisiones platearumque et angiportorum ] Vitruvio distingue la división de las areae y la orientación de plateae y angiporta. En este pasaje no define una jerarquía urbanística completa ni especifica que todas las plateae sean «avenidas principales» en sentido moderno. ad caeli regionem directiones: las calles se orientan con relación a las regiones del cielo porque el problema inmediato del capítulo es la dirección de los vientos. No se añade aquí una alineación obligatoria con trayectorias solares ni una teoría astronómica del trazado viario. Auster / Corus /","texto":"Vitruvio distingue la división de las areae y la orientación de plateae y angiporta. En este pasaje no define una jerarquía urbanística completa ni especifica que todas las plateae sean «avenidas principales» en sentido moderno. ad caeli regionem directiones: las calles se orientan con relación a las regiones del cielo porque el problema inmediato del capítulo es la dirección de los vientos. No se añade aquí una alineación obligatoria con trayectorias solares ni una teoría astronómica del trazado viario. Auster / Corus /","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p284-1533","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"e parvo… de magnis et inmanibus","aparato":"e parvo… de magnis et inmanibus ] Vitruvio parte de un fenómeno de escala reducida para explicar otro de mayor magnitud. Conviene describir aquí el procedimiento como analogía explicativa, sin proyectar sobre el pasaje una doctrina simbólica del orden cósmico que el texto no formula. I.6.3 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) medicinae contrariae /","texto":"Vitruvio parte de un fenómeno de escala reducida para explicar otro de mayor magnitud. Conviene describir aquí el procedimiento como analogía explicativa, sin proyectar sobre el pasaje una doctrina simbólica del orden cósmico que el texto no formula. I.6.3 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) medicinae contrariae /","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p284-1897","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.5.1","4.4.3","6.1.3","6.1.6","7.9.1","8.praef.2"],"lema":"temperaturam","aparato":"temperaturam ] Vitruvio presupone una medicina antigua basada en cualidades y tratamientos opuestos y usa temperatura en el sentido de mezcla o equilibrio adecuado, no como medida numérica moderna de temperatura. La afinidad general con la tradición médico-ambiental griega es clara, pero el pasaje no cita aquí un tratado hipocrático concreto. gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio: lista de afecciones en vocabulario médico antiguo. Algunas pueden aproximarse a catarro, afección de garganta o tráquea, tos, pleuritis, tisis y expectoración de sangre, pero se evita identificar cada t","texto":"Vitruvio presupone una medicina antigua basada en cualidades y tratamientos opuestos y usa temperatura en el sentido de mezcla o equilibrio adecuado, no como medida numérica moderna de temperatura. La afinidad general con la tradición médico-ambiental griega es clara, pero el pasaje no cita aquí un tratado hipocrático concreto. gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio: lista de afecciones en vocabulario médico antiguo. Algunas pueden aproximarse a catarro, afección de garganta o tráquea, tos, pleuritis, tisis y expectoración de sangre, pero se evita identificar cada t","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p284-2834","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"aer agitatus… detrahit sucum","aparato":"aer agitatus… detrahit sucum ] Vitruvio afirma que el aire agitado por los vientos se vuelve más tenue y «extrae» sustancia de los cuerpos enfermos. Es una explicación fisiológica antigua;","texto":"Vitruvio afirma que el aire agitado por los vientos se vuelve más tenue y «extrae» sustancia de los cuerpos enfermos. Es una explicación fisiológica antigua;","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p285-1322","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Tritonem aereum… indicem virgam","aparato":"Tritonem aereum… indicem virgam ] Vitruvio describe un Tritón de bronce móvil con una vara indicadora que señalaba la imagen del viento que soplaba. Puede entenderse como una veleta antigua; se evita presentarla como «primer registro absoluto» de este tipo de instrumento. I.6.5 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) oriente / occidente hiberno: se refieren a los sectores del horizonte vinculados al orto y ocaso invernales. En el sistema de ocho vientos ayudan a situar Euro y Áfrico entre las direcciones cardinales principales. Eurus / Africus / Caurus / Aquilo:","texto":"Vitruvio describe un Tritón de bronce móvil con una vara indicadora que señalaba la imagen del viento que soplaba. Puede entenderse como una veleta antigua; se evita presentarla como «primer registro absoluto» de este tipo de instrumento. I.6.5 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) oriente / occidente hiberno: se refieren a los sectores del horizonte vinculados al orto y ocaso invernales. En el sistema de ocho vientos ayudan a situar Euro y Áfrico entre las direcciones cardinales principales. Eurus / Africus / Caurus / Aquilo:","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p285-828","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"imagines excalptas contra suos flatus","aparato":"imagines excalptas contra suos flatus ] Vitruvio describe relieves de los distintos vientos dispuestos en correspondencia con las direcciones de las que soplan. Los relieves de la torre se conservan y constituyen un importante control monumental del pasaje. metam marmoream: pieza o remate marmóreo sobre la torre que servía de soporte al dispositivo superior. No se identifica sin más con una meta de circo ni se reconstruye su forma exacta más allá de lo que permiten el texto y el monumento.","texto":"Vitruvio describe relieves de los distintos vientos dispuestos en correspondencia con las direcciones de las que soplan. Los relieves de la torre se conservan y constituyen un importante control monumental del pasaje. metam marmoream: pieza o remate marmóreo sobre la torre que servía de soporte al dispositivo superior. No se identifica sin más con una meta de circo ni se reconstruye su forma exacta más allá de lo que permiten el texto y el monumento.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p286-2215","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"sexta decima pars… octavae partis designatio","aparato":"sexta decima pars… octavae partis designatio ] Vitruvio emplea una subdivisión de la circunferencia para obtener finalmente ocho regiones iguales de viento. Conviene explicar el procedimiento geométrico sin imponer una notación angular moderna que el texto no utiliza. per angulos inter duas ventorum regiones:lascallesdebenorientarsesegúnlaslíneassituadas entre dos regiones de viento, no directamente hacia el centro de una de ellas. Esta es la aplicación urbanística inmediata del trazado. videntur debere dirigi descriptiones: el resultado del procedimiento es un esquema de orientación para calles y callejones. La razón práctica aparece en I","texto":"Vitruvio emplea una subdivisión de la circunferencia para obtener finalmente ocho regiones iguales de viento. Conviene explicar el procedimiento geométrico sin imponer una notación angular moderna que el texto no utiliza. per angulos inter duas ventorum regiones:lascallesdebenorientarsesegúnlaslíneassituadas entre dos regiones de viento, no directamente hacia el centro de una de ellas. Esta es la aplicación urbanística inmediata del trazado. videntur debere dirigi descriptiones: el resultado del procedimiento es un esquema de orientación para calles y callejones. La razón práctica aparece en I","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=286","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p288-272","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"εὖρος… αὔριον","aparato":"εὖρος… αὔριον ] Vitruvio propone una relación verbal entre las brisas matutinas, el nombre del viento Euro y el término griego para «mañana». La edición señala el carácter etimológico de la explicación sin añadir una reconstrucción indoeuropea que no sea necesaria para comprender el pasaje.","texto":"Vitruvio propone una relación verbal entre las brisas matutinas, el nombre del viento Euro y el término griego para «mañana». La edición señala el carácter etimológico de la explicación sin añadir una reconstrucción indoeuropea que no sea necesaria para comprender el pasaje.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=288","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p293-2527","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"de materiae copiis… quibus sint virtutibus","aparato":"de materiae copiis… quibus sint virtutibus ] Vitruvio explica el orden de exposición del tratado: el Libro II tratará primero los materiales necesarios para la construcción, sus propiedades y usos. El pasaje no formula una oposición entre «belleza ideal» y «ciencia de materiales» moderna. commensus… et genera singula symmetriarum: el autor anticipa el tratamiento posterior de medidas, órdenes y diferentes sistemas de symmetria. La nota conserva este sentido programático sin reducir los Libros III y IV a una codificación exhaustiva de «proporciones armónicas».","texto":"Vitruvio explica el orden de exposición del tratado: el Libro II tratará primero los materiales necesarios para la construcción, sus propiedades y usos. El pasaje no formula una oposición entre «belleza ideal» y «ciencia de materiales» moderna. commensus… et genera singula symmetriarum: el autor anticipa el tratamiento posterior de medidas, órdenes y diferentes sistemas de symmetria. La nota conserva este sentido programático sin reducir los Libros III y IV a una codificación exhaustiva de «proporciones armónicas».","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p293-503","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Etruscis haruspicibus… extra murum","aparato":"Etruscis haruspicibus… extra murum ] Vitruvio presenta la ubicación extramuros de los santuarios de Venus, Vulcano y Marte como una prescripción atribuida a los arúspices etruscos. Las razones que siguen son las del propio texto: controlar la veneria libido dentro de la ciudad, alejar ritualmente la fuerza de Vulcano y evitar la armigera dissensio entre ciudadanos. Veneris, Volcani,","texto":"Vitruvio presenta la ubicación extramuros de los santuarios de Venus, Vulcano y Marte como una prescripción atribuida a los arúspices etruscos. Las razones que siguen son las del propio texto: controlar la veneria libido dentro de la ciudad, alejar ritualmente la fuerza de Vulcano y evitar la armigera dissensio entre ciudadanos. Veneris, Volcani,","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p301-2199","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Athon montem in statuae virilis figuram","aparato":"Athon montem in statuae virilis figuram ] Vitruvio atribuye a Dinócrates el proyecto de dar al monte Athos forma de figura masculina. Es un ejemplo antiguo de proyecto colosal aplicado al paisaje, pero no se lo etiqueta como «land art» ni se afirma que la figura representara necesariamente a Alejandro. manu laeva moenia… dextera pateram: la figura proyectada integra una ciudad en la mano izquierda y una pátera receptora de las aguas en la derecha. La descripción se conserva en sus","texto":"Vitruvio atribuye a Dinócrates el proyecto de dar al monte Athos forma de figura masculina. Es un ejemplo antiguo de proyecto colosal aplicado al paisaje, pero no se lo etiqueta como «land art» ni se afirma que la figura representara necesariamente a Alejandro. manu laeva moenia… dextera pateram: la figura proyectada integra una ciudad en la mano izquierda y una pátera receptora de las aguas en la derecha. La descripción se conserva en sus","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p302-1323","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"formationem probandam… locum inprobandum","aparato":"formationem probandam… locum inprobandum ] Alejandro distingue entre la calidad de la concepción y la inadecuación del emplazamiento. El contraste sirve al argumento vitruviano sobre la necesidad de conciliar proyecto y condiciones materiales. II, praef. 4 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) portum naturaliter tutum /","texto":"Alejandro distingue entre la calidad de la concepción y la inadecuación del emplazamiento. El contraste sirve al argumento vitruviano sobre la necesidad de conciliar proyecto y condiciones materiales. II, praef. 4 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) portum naturaliter tutum /","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p313-2268","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"sermones procreaverunt","aparato":"sermones procreaverunt ] Vitruvio explica el surgimiento del habla a partir de voces diversas y de la asignación habitual de nombres a las cosas. El pasaje puede compararse con teorías antiguas del lenguaje, pero no se lo etiqueta aquí como «cratiliano-epicúreo» sin demostración específica. Voces iniciales: los seres humanos producen sonidos distintos y, mediante el uso común, comienzan a asociarlos con objetos y acciones. Convención y hábito: los nombres se fijan progresivamente por el uso compartido dentro del grupo. Lenguaje común: la repetición y el acuerdo permiten que surjan formas de comunicación recíproca (ser","texto":"Vitruvio explica el surgimiento del habla a partir de voces diversas y de la asignación habitual de nombres a las cosas. El pasaje puede compararse con teorías antiguas del lenguaje, pero no se lo etiqueta aquí como «cratiliano-epicúreo» sin demostración específica. Voces iniciales: los seres humanos producen sonidos distintos y, mediante el uso común, comienzan a asociarlos con objetos y acciones. Convención y hábito: los nombres se fijan progresivamente por el uso compartido dentro del grupo. Lenguaje común: la repetición y el acuerdo permiten que surjan formas de comunicación recíproca (ser","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":313,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=313","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p314-725","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"hirundinum nidos… imitantes","aparato":"hirundinum nidos… imitantes ] Vitruvio afirma que algunos humanos imitaron los nidos y construccionesdelasgolondrinasconbarroypequeñasramas.Elejemplodocumentalaimitación de formas naturales dentro de su relato sobre el origen de la edificación, sin convertirlo en una teoría zoológica general. observantes aliena tecta / adicientes suis cogitationibus: la observación de construcciones ajenas y la incorporación de nuevas ideas permiten, según Vitruvio, mejorar progresivamente las viviendas. II.1.3 Análisis Filológico y Técnico (Notas Críticas)","texto":"Vitruvio afirma que algunos humanos imitaron los nidos y construccionesdelasgolondrinasconbarroypequeñasramas.Elejemplodocumentalaimitación de formas naturales dentro de su relato sobre el origen de la edificación, sin convertirlo en una teoría zoológica general. observantes aliena tecta / adicientes suis cogitationibus: la observación de construcciones ajenas y la incorporación de nuevas ideas permiten, según Vitruvio, mejorar progresivamente las viviendas. II.1.3 Análisis Filológico y Técnico (Notas Críticas)","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":314,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=314","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p315-2770","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Massiliae… subacta cum paleis terra","aparato":"Massiliae… subacta cum paleis terra ] Vitruvio menciona en Marsella cubiertas sin tejas hechas con tierra trabajada o amasada con paja. «Tierra apisonada» o «tapial» serían identifica-","texto":"Vitruvio menciona en Marsella cubiertas sin tejas hechas con tierra trabajada o amasada con paja. «Tierra apisonada» o «tapial» serían identifica-","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":315,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=315","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p316-1058","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"mansuetam humanitatem","aparato":"mansuetam humanitatem ] Este término define el estadio final de la civilización: la humanitas como estado de mansedumbre (mansueta) que surge de la vida social, el intercambio de conocimientos y la creación de un entorno construido. II.1.7","texto":"Este término define el estadio final de la civilización: la humanitas como estado de mansedumbre (mansueta) que surge de la vida social, el intercambio de conocimientos y la creación de un entorno construido. II.1.7","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p316-1779","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"e vagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes","aparato":"e vagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes ] Este es el núcleo de la filosofía vitruviana: el paso del tanteo empírico e incierto al sistema normativo (symmetria). La arquitectura alcanza su madurez cuando se codifica en reglas matemáticas y proporciones exactas.","texto":"Este es el núcleo de la filosofía vitruviana: el paso del tanteo empírico e incierto al sistema normativo (symmetria). La arquitectura alcanza su madurez cuando se codifica en reglas matemáticas y proporciones exactas.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p316-2275","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","10.1.1","10.1.2","10.3.1","10.3.8","2.1.7","2.10.3"],"lema":"virtutes","aparato":"virtutes ] En el léxico vitruviano, las virtutes de los materiales no son cualidades morales, sino propiedades físicas (resistencia, durabilidad, flexibilidad, capacidad de carga).","texto":"En el léxico vitruviano, las virtutes de los materiales no son cualidades morales, sino propiedades físicas (resistencia, durabilidad, flexibilidad, capacidad de carga).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p317-224","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.1.8","6.praef.7"],"lema":"Corpus architecturae","aparato":"Corpus architecturae ] Define su obra no como una colección de notas, sino como un «cuerpo» o sistema orgánico y completo.","texto":"Define su obra no como una colección de notas, sino como un «cuerpo» o sistema orgánico y completo.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p327-2097","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"sesquipede … pede","aparato":"sesquipede … pede ] Medidas romanas. El pie romano (pes) = 29,57 cm (0,2957 m).","texto":"Medidas romanas. El pie romano (pes) = 29,57 cm (0,2957 m).","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":327,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=327","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p328-1648","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.3.4","2.8.5"],"lema":"alternis coriis","aparato":"alternis coriis ] «Con hiladas alternas». Técnica constructiva que mejora la trabazón del muro y su resistencia. ³ non invenustam: literalmente, «no desagradable / no carente de gracia». El término introduce una valoración visual del aparejo; no es necesario convertir esta observación local en una aplicación explícita de la tríada firmitas–utilitas–venustas. ⁴ Maxilua, Callet: topónimos transmitidos por el texto para lugares de Hispania Ulterior. Su identificaciónmodernaesdiscutidaydebemantenerseabiertasalvoapoyoepigráficooarqueológico independiente; no conviene fijar Maxilua cerca de Sevilla/Córdoba ni Callet ","texto":"«Con hiladas alternas». Técnica constructiva que mejora la trabazón del muro y su resistencia. ³ non invenustam: literalmente, «no desagradable / no carente de gracia». El término introduce una valoración visual del aparejo; no es necesario convertir esta observación local en una aplicación explícita de la tríada firmitas–utilitas–venustas. ⁴ Maxilua, Callet: topónimos transmitidos por el texto para lugares de Hispania Ulterior. Su identificaciónmodernaesdiscutidaydebemantenerseabiertasalvoapoyoepigráficooarqueológico independiente; no conviene fijar Maxilua cerca de Sevilla/Córdoba ni Callet ","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p328-202","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.14.2","2.3.3","4.1.11","8.1.4"],"lema":"quoquoversus","aparato":"quoquoversus ] «En todas direcciones» / «por cada lado». Indica que los ladrillos griegos son cuadrados, no rectangulares como el lidio. ⁷","texto":"«En todas direcciones» / «por cada lado». Indica que los ladrillos griegos son cuadrados, no rectangulares como el lidio. ⁷","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p328-340","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"publica opera … privata","aparato":"publica opera … privata ] Vitruvio prescribe el pentádoron para las obras públicas y el tetrádoron para las privadas. El pasaje no explicita la razón de esta distribución; resistencia, monumentalidad, economía o facilidad de manejo solo pueden proponerse, en su caso, como hipótesis funcionales externas al texto. II.3.4 Existe además en la Hispania Ulterior la ciudad de Maxilua, y asimismo Callet; y en Asia, Pitane, donde los ladrillos, una vez moldeados y secados, si se arrojan al agua flotan. La razón de que puedan flotar parece ser que la tierra de la que se fabrican es de naturaleza pumicosa. Por ello, al ser ligera","texto":"Vitruvio prescribe el pentádoron para las obras públicas y el tetrádoron para las privadas. El pasaje no explicita la razón de esta distribución; resistencia, monumentalidad, economía o facilidad de manejo solo pueden proponerse, en su caso, como hipótesis funcionales externas al texto. II.3.4 Existe además en la Hispania Ulterior la ciudad de Maxilua, y asimismo Callet; y en Asia, Pitane, donde los ladrillos, una vez moldeados y secados, si se arrojan al agua flotan. La razón de que puedan flotar parece ser que la tierra de la que se fabrican es de naturaleza pumicosa. Por ello, al ser ligera","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p333-1202","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.4.2","2.6.5"],"lema":"harenaria","aparato":"harenaria ] Canteras o yacimientos de arena. Vitruvio establece aquí una preferencia funcional por la arena excavada reciente; las razones que ofrece deben conservarse en sus propios términos, sin atribuir necesariamente a cada variedad una granulometría moderna específica. ²","texto":"Canteras o yacimientos de arena. Vitruvio establece aquí una preferencia funcional por la arena excavada reciente; las razones que ofrece deben conservarse en sus propios términos, sin atribuir necesariamente a cada variedad una granulometría moderna específica. ²","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p334-66","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"fossiciae … recentes","aparato":"fossiciae … recentes ] Vitruvio insiste en que la arena excavada se utilice reciente. Según su explicación, la exposición prolongada al sol, la luna y la escarcha la vuelve terrosa; no conviene sustituir esta causalidad antigua por una enumeración moderna de procesos físico-químicos. ²","texto":"Vitruvio insiste en que la arena excavada se utilice reciente. Según su explicación, la exposición prolongada al sol, la luna y la escarcha la vuelve terrosa; no conviene sustituir esta causalidad antigua por una enumeración moderna de procesos físico-químicos. ²","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":334,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=334","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-glo-p953-166","tipo":"glosa","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"lema":"XIII","aparato":"XIII ] H, Krohn, Rose; G omite el pasaje; expansión XI 1/2: Rep; B.] 8. Las reglas interiores tienen cinco dieciseisavos de orificio de anchura y tres dieciseisavos de grosor. El replum del chelonium, que actúa como cubierta, se encaja en cola de milano en los largueros de la climacis: su anchura es de un cuarto y su grosor de un doceavo. El quadratum junto a la climacis tiene un cuarto de orificio de grosor. El diámetro del eje redondo es igual al de la chele y, junto a las clavijas, se reduce a siete dieciseisavos (= un medio menos un dieciseisavo). [Grafía Hvid; A; desarrollo numérico [Rep; B].] 9","texto":"H, Krohn, Rose; G omite el pasaje; expansión XI 1/2: Rep; B.] 8. Las reglas interiores tienen cinco dieciseisavos de orificio de anchura y tres dieciseisavos de grosor. El replum del chelonium, que actúa como cubierta, se encaja en cola de milano en los largueros de la climacis: su anchura es de un cuarto y su grosor de un doceavo. El quadratum junto a la climacis tiene un cuarto de orificio de grosor. El diámetro del eje redondo es igual al de la chele y, junto a las clavijas, se reduce a siete dieciseisavos (= un medio menos un dieciseisavo). [Grafía Hvid; A; desarrollo numérico [Rep; B].] 9","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":953,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=953","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1079-992","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["3.1.3","3.5.13","7.3.5","8.5.1","9.7.2","9.praef.6"],"lema":"normam","aparato":"normam ] « à l’équerre ». La norma (γνώμων) est l’équerre du constructeur ; le terme reparaît au sens technique en 7.3.5. L’équivalence hauteur = envergure des bras (homo quadratus) fonde la théorie des proportions des temples qui suit.","texto":"« à l’équerre ». La norma (γνώμων) est l’équerre du constructeur ; le terme reparaît au sens technique en 7.3.5. L’équivalence hauteur = envergure des bras (homo quadratus) fonde la théorie des proportions des temples qui suit.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1079,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1079","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1111-573","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"principiis⟩ A","aparato":"principiis⟩ A ] H omet principiis ; confirme le supplément ⟨principiis⟩. Contrôle Krohn–Budé. 1.5.1 [erit] … [moenium erit salubritatis in 12r H transmet tout ce que conlocandorum moenium Krohn supprime ; les explicatio] regiones[que] conlocandorum suppressions sont gardées explicatio regionesque pour des raisons syntaxiques, H est consigné. 1.5.4 contra interiores ⟨partes⟩ om. 12v H om. : supplément de turrium Krohn. 1.5.7 [quemadmodum serrae présent 13r H transmet la dentes solent esse] comparaison. 1.5.7 ⟨non⟩poterit ulla ratione om. non 13r Sans la négation le sens extrudere s’inverse : le supplément est ","texto":"H omet principiis ; confirme le supplément ⟨principiis⟩. Contrôle Krohn–Budé. 1.5.1 [erit] … [moenium erit salubritatis in 12r H transmet tout ce que conlocandorum moenium Krohn supprime ; les explicatio] regiones[que] conlocandorum suppressions sont gardées explicatio regionesque pour des raisons syntaxiques, H est consigné. 1.5.4 contra interiores ⟨partes⟩ om. 12v H om. : supplément de turrium Krohn. 1.5.7 [quemadmodum serrae présent 13r H transmet la dentes solent esse] comparaison. 1.5.7 ⟨non⟩poterit ulla ratione om. non 13r Sans la négation le sens extrudere s’inverse : le supplément est ","sigla":["Bude","Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1115-1047","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.6.5","4.2.4","5.7.2","5.8.1","6.3.1","6.praef.7","7.praef.16","9.1.2"],"lema":"nominantur","aparato":"nominantur ] Krohn. 7 praef. ionicis symmetriis om.; eidem 94r Supplément de Krohn. 16 ⟨aedem⟩idem 7.1.7 ex spica testacea om. 96r Supplément de Krohn. ⟨pavimenta⟩struantur 7.3.3 †priscorum dispositiones priscorum 97v H ne montre pas de dispositiones corruption : la crux de Krohn porte sur le sens, non sur la transmission. 7.3.4 figurae ⟨aliae purae⟩, om. 97v Supplément de Krohn aliae caelatae (déjà noté comme provisoire). 7.3.7 [in quibuscumque présent 98r Transmis ;","texto":"Krohn. 7 praef. ionicis symmetriis om.; eidem 94r Supplément de Krohn. 16 ⟨aedem⟩idem 7.1.7 ex spica testacea om. 96r Supplément de Krohn. ⟨pavimenta⟩struantur 7.3.3 †priscorum dispositiones priscorum 97v H ne montre pas de dispositiones corruption : la crux de Krohn porte sur le sens, non sur la transmission. 7.3.4 figurae ⟨aliae purae⟩, om. 97v Supplément de Krohn aliae caelatae (déjà noté comme provisoire). 7.3.7 [in quibuscumque présent 98r Transmis ;","sigla":["Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1118-85","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"ex aquae numero non tantum esse","aparato":"ex aquae numero non tantum esse ] Krohn : sextantum (setiers) 12 sextantum minore minore donne la mesure ; vulg. corrompue. 10.2.11 sans item bucculis tigneis ajoute la phrase Omission possible de la capita religavit transcription de Krohn ; contrôle sur l’édition imprimée. 10.3.3 Id autem ⟨eo facilius fit⟩, Id autem quod Supplément de Krohn quo conservé. 10.9.5 rotae diametro pedum quaternum et s⟨emis⟩ Krohn : 4 pieds, comme la quaternûm roue de l’odomètre terrestre (10.9.1). T.4a. Matrice de preuve des loci critiques Échellede sûretééditoriale.A= leçonappuyéeparunecollationdirecte(Hvid) ou par une collation et une preuve int","texto":"Krohn : sextantum (setiers) 12 sextantum minore minore donne la mesure ; vulg. corrompue. 10.2.11 sans item bucculis tigneis ajoute la phrase Omission possible de la capita religavit transcription de Krohn ; contrôle sur l’édition imprimée. 10.3.3 Id autem ⟨eo facilius fit⟩, Id autem quod Supplément de Krohn quo conservé. 10.9.5 rotae diametro pedum quaternum et s⟨emis⟩ Krohn : 4 pieds, comme la quaternûm roue de l’odomètre terrestre (10.9.1). T.4a. Matrice de preuve des loci critiques Échellede sûretééditoriale.A= leçonappuyéeparunecollationdirecte(Hvid) ou par une collation et une preuve int","sigla":["Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1123-2097","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"tricenariae pondo CCCLX [F","aparato":"tricenariae pondo CCCLX [F ] La présente édition maintient CCCLX ; la transcription numérique de Perseus donne CLX. La série interne des poids favorise CCCLX, et G (f. 64v) transmet CCCLX. Recensio : CCCLX. Degré A. 10.7.1 — non patiuntur <redire> [F] <redire> est un supplément éditorial visible, non une leçon manuscrite. Recensio : il est maintenu comme conjecture fonctionnellement plausible, degré C, jusqu’au contrôle direct de H et des autres témoins. [T] La fonction antiretour des soupapes ne constitue pas, à elle seule, une preuve textuelle. 10.7.4 — moventia <se> sigilla + [","texto":"La présente édition maintient CCCLX ; la transcription numérique de Perseus donne CLX. La série interne des poids favorise CCCLX, et G (f. 64v) transmet CCCLX. Recensio : CCCLX. Degré A. 10.7.1 — non patiuntur <redire> [F] <redire> est un supplément éditorial visible, non une leçon manuscrite. Recensio : il est maintenu comme conjecture fonctionnellement plausible, degré C, jusqu’au contrôle direct de H et des autres témoins. [T] La fonction antiretour des soupapes ne constitue pas, à elle seule, une preuve textuelle. 10.7.4 — moventia <se> sigilla + [","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1123-2683","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"quae motu] [F","aparato":"quae motu] [F ] L’intervention est rendue visible : <se> est traité comme supplément et [quae motu] comme segment problématique conservé selon la convention de cette édition. Degré C. L’explication mécanique est séparée de la constitution du texte. 10.9.3 — <tympanum> [F] <tympanum> est conservé comme supplément éditorial explicite. Il n’est pas présenté comme Hvid. Degré C. [T] Sa plausibilité résulte de la logique de l’hodomètre, argument interne utile mais insuffisant pour transformer la restitution en leçon transmise. 10.11.3 — CC et X <L pondo> pedis I et digitorum VII","texto":"L’intervention est rendue visible : <se> est traité comme supplément et [quae motu] comme segment problématique conservé selon la convention de cette édition. Degré C. L’explication mécanique est séparée de la constitution du texte. 10.9.3 — <tympanum> [F] <tympanum> est conservé comme supplément éditorial explicite. Il n’est pas présenté comme Hvid. Degré C. [T] Sa plausibilité résulte de la logique de l’hodomètre, argument interne utile mais insuffisant pour transformer la restitution en leçon transmise. 10.11.3 — CC et X <L pondo> pedis I et digitorum VII","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1123-498","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"commoditas [F","aparato":"commoditas [F ] Hvid (f. 6r) transmet modica … commoditas ; Rose conserve les deux mots ; Krohn les avait signalés comme problématiques dans la tradition éditoriale. Recensio : le texte est imprimé sans crochets. Degré A. Effet : la définition d’ordinatio est traduite sans suggérer une lacune inexistante. 1.6.2 —","texto":"Hvid (f. 6r) transmet modica … commoditas ; Rose conserve les deux mots ; Krohn les avait signalés comme problématiques dans la tradition éditoriale. Recensio : le texte est imprimé sans crochets. Degré A. Effet : la définition d’ordinatio est traduite sans suggérer une lacune inexistante. 1.6.2 —","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1123-812","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"incerta motus redundantia [F","aparato":"incerta motus redundantia [F ] Hvid confirme incerta dans la copie carolingienne ; Rose adopte incerta ; Krohn imprime certa. Recensio : incerta. Degré A pour la leçon de H ; la comparaison éditoriale reste explicite. Effet : le passage conserve l’idée d’une redondance ou perturbation incertaine du mouvement de l’air. 3.3.8 — columnarum XXXVIII [F]Hvid :XXXVIII ;Krohn :XXXIV.Recensio :XXXVIII. DegréA.Ladivergenceest substantiellepuisqu’elle modifie le nombre de colonnes ; les traductions française et espagnole doivent donc rendre trentehuit et non trente-quatre. 4.1.9 — poculis /","texto":"Hvid confirme incerta dans la copie carolingienne ; Rose adopte incerta ; Krohn imprime certa. Recensio : incerta. Degré A pour la leçon de H ; la comparaison éditoriale reste explicite. Effet : le passage conserve l’idée d’une redondance ou perturbation incertaine du mouvement de l’air. 3.3.8 — columnarum XXXVIII [F]Hvid :XXXVIII ;Krohn :XXXIV.Recensio :XXXVIII. DegréA.Ladivergenceest substantiellepuisqu’elle modifie le nombre de colonnes ; les traductions française et espagnole doivent donc rendre trentehuit et non trente-quatre. 4.1.9 — poculis /","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1126-1064","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.9","10.1.3","2.7.2","5.3.6","5.8.2","9.8.4"],"lema":"tactu","aparato":"tactu ] H, Rose ; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la pr","texto":"H, Rose ; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la pr","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1126-1151","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.10.4","10.10.5","10.11.3","10.11.6","10.11.7","10.15.1","10.15.2","10.15.6"],"lema":"VIII","aparato":"VIII ] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩…","texto":"H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩…","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1126-1272","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"CLXXX pondo","aparato":"CLXXX pondo ] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la présente édition s’écarte du texte de Krohn, que Perseus reproduit fidèlement : 2.3.3 πενταδώροις, τετραδώροις, avec Rose (πενταδώρως, τετραδώρως Krohn ; pentadoros H S) ; 2.8.15 ita, avec les manuscrits (ira Krohn) ","texto":"H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la présente édition s’écarte du texte de Krohn, que Perseus reproduit fidèlement : 2.3.3 πενταδώροις, τετραδώροις, avec Rose (πενταδώρως, τετραδώρως Krohn ; pentadoros H S) ; 2.8.15 ita, avec les manuscrits (ira Krohn) ","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1126-791","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["6.3.4","7.1.1"],"lema":"ratio habeatur","aparato":"ratio habeatur ] H, G, Rose ; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11","texto":"H, G, Rose ; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1126-853","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.15.6","10.2.1","8.3.11","8.6.9","9.4.6"],"lema":"A capite","aparato":"A capite ] H ; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H ; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H ; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. —8.6.10om.⟨si⟩]H ;⟨si⟩Krohn.—9.1.16tangitque]H ;tangit⟨que⟩Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose ; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX","texto":"H ; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H ; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H ; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. —8.6.10om.⟨si⟩]H ;⟨si⟩Krohn.—9.1.16tangitque]H ;tangit⟨que⟩Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose ; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX","sigla":["Callebat","Fleury","Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1126-896","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"lema":"in generibus","aparato":"in generibus ] H ; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14","texto":"H ; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14","sigla":["Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1130-1470","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"D H G","aparato":"D H G ] CIV, pedali ; CLXXX de Rose et Krohn 10.16.4","texto":"CIV, pedali ; CLXXX de Rose et Krohn 10.16.4","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1155-1116","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.praef.2","4.3.3"],"lema":"constitutione","aparato":"constitutione ] G (00009, f. 1r) : constitutione, contre constitutionem H ; conservé. — [de eo]] de eo G, comme H : la suppression est de Krohn. — Titre du f. 1r : M. VITRUUII DE ARCHITECTURA LIBRI ; le praenomen figure déjà dans G, du XIe siècle, ce dont il faut tenir compte dans la discussion du nom. 1.1.1 cuius iudicio probantur omnia] hab. G (00009), om. H. — 1.1.4 ⟨regulaeque⟩] om. G (00010, f. 1v), comme H. — 1.1.9 sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα] sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v) ; sonitum ad discrimina Rose. — 1.1.10 ⟨locis⟩] om. G, comme H et comme le texte de Rose. 1.2","texto":"G (00009, f. 1r) : constitutione, contre constitutionem H ; conservé. — [de eo]] de eo G, comme H : la suppression est de Krohn. — Titre du f. 1r : M. VITRUUII DE ARCHITECTURA LIBRI ; le praenomen figure déjà dans G, du XIe siècle, ce dont il faut tenir compte dans la discussion du nom. 1.1.1 cuius iudicio probantur omnia] hab. G (00009), om. H. — 1.1.4 ⟨regulaeque⟩] om. G (00010, f. 1v), comme H. — 1.1.9 sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα] sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v) ; sonitum ad discrimina Rose. — 1.1.10 ⟨locis⟩] om. G, comme H et comme le texte de Rose. 1.2","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1155-2119","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.6.2","2.8.1","5.8.2"],"lema":"incerta","aparato":"incerta ] G (00037), comme H et Rose ; impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flat- G, ordre de H. — 1.6.3 ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, ⟨minus⟩, ⟨molestus ; namque ubi⟩] om. G (00038, f. 15v), comme H. 2 praef. 1 [ut]] om. G (00044, f. 18v). — 2 praef. 5] G (00041, f. 17r) : materiae rationibus, rerum naturae principiis, temperatae, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia, comme H (sauf temperata H) et Rose ; on restitue le texte transmis. — 2.1.1 eigebant ; 2.1.2 requie data ;","texto":"G (00037), comme H et Rose ; impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flat- G, ordre de H. — 1.6.3 ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, ⟨minus⟩, ⟨molestus ; namque ubi⟩] om. G (00038, f. 15v), comme H. 2 praef. 1 [ut]] om. G (00044, f. 18v). — 2 praef. 5] G (00041, f. 17r) : materiae rationibus, rerum naturae principiis, temperatae, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia, comme H (sauf temperata H) et Rose ; on restitue le texte transmis. — 2.1.1 eigebant ; 2.1.2 requie data ;","sigla":["Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1156-1628","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"lema":"XIII","aparato":"XIII ] H (capture 316) ; G omet de latitudo de X.11.5 jusqu’à crassitudo pars VIII K de X.11.7 (saut). — 10.11.9 IS] H (capture 317) et G (00171, f. 82r). — 10.13.6 XXX … XIII S …","texto":"H (capture 316) ; G omet de latitudo de X.11.5 jusqu’à crassitudo pars VIII K de X.11.7 (saut). — 10.11.9 IS] H (capture 317) et G (00171, f. 82r). — 10.13.6 XXX … XIII S …","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1156-249","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["4.1.9","7.4.5"],"lema":"poculis","aparato":"poculis ] G (00026, f. 9v), comme H. 5.4.2 †sed quod ex acuta] sed quid ex acuta G (00076, f. 34v) : la leçon de G donne un texte construisible (« mais on perçoit ce qui, d’aigu, est devenu grave ») ; la crux est conservée et G est consigné comme guérison possible. — ⟨non⟩constans] om. G. — 6.2.5 [a qua sumatur sine dubitatione commutatio]] transmis par G (00095, f. 44r). — 6.3.4 spatio tribuatur] ratio habeatur G (00095), comme H et Rose ; restitué. ⟨spatium⟩] om. G. 7.3.3excretomarmore]exceptomarmoreG(00111,f.50r) ;†priscorumdispositiones]G,sans signe de corruption. — 8.3.11 ⟨Is⟩] om. G (00130, f. 61v","texto":"G (00026, f. 9v), comme H. 5.4.2 †sed quod ex acuta] sed quid ex acuta G (00076, f. 34v) : la leçon de G donne un texte construisible (« mais on perçoit ce qui, d’aigu, est devenu grave ») ; la crux est conservée et G est consigné comme guérison possible. — ⟨non⟩constans] om. G. — 6.2.5 [a qua sumatur sine dubitatione commutatio]] transmis par G (00095, f. 44r). — 6.3.4 spatio tribuatur] ratio habeatur G (00095), comme H et Rose ; restitué. ⟨spatium⟩] om. G. 7.3.3excretomarmore]exceptomarmoreG(00111,f.50r) ;†priscorumdispositiones]G,sans signe de corruption. — 8.3.11 ⟨Is⟩] om. G (00130, f. 61v","sigla":["Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1159-3257","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","1.6.3","10.3.8","10.8.4","2.3.2","2.6.1","2.6.2"],"lema":"efficit","aparato":"efficit ] H (f. 114v) ne l’a pas après varietates et lit efficit terrae umores. Quae qualitates …, comme E ; in generibus … temperarentur] in generibus ad solis potestatem perarentur H (ut vid.) : H s’accorde avec le texte imprimé sur in generibus, mais son verbe, perarentur, est plus proche de pararentur (G E) que de temperarentur (S, G²). Le texte de Krohn est conservé avec le degré C et la leçon figure dans l’apparat. — 8.3.21] H (f. 116v) transmet l’épigramme en capitales grecques très déformées ; les restitutions sont éditoriales. — 8.3.24","texto":"H (f. 114v) ne l’a pas après varietates et lit efficit terrae umores. Quae qualitates …, comme E ; in generibus … temperarentur] in generibus ad solis potestatem perarentur H (ut vid.) : H s’accorde avec le texte imprimé sur in generibus, mais son verbe, perarentur, est plus proche de pararentur (G E) que de temperarentur (S, G²). Le texte de Krohn est conservé avec le degré C et la leçon figure dans l’apparat. — 8.3.21] H (f. 116v) transmet l’épigramme en capitales grecques très déformées ; les restitutions sont éditoriales. — 8.3.24","sigla":["Krohn"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1160-3578","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"lema":"in generibus","aparato":"in generibus ] H S, avec in regionibus ajouté en marge de S par une seconde main ; in regionibus E G. —","texto":"H S, avec in regionibus ajouté en marge de S par une seconde main ; in regionibus E G. —","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1161-129","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"XV S E","aparato":"XV S E ] Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly. — 10.11.3 pedis IetdigitorumVII]pedisISetdigitorumVIHS ;pedesISetdigitorumVIG.—10.13.6XIIIS … XVI] XVI … VII codd. ; quattuor tabulatorum] quattuor H, IIII G S ; trium est une correction de Rose. — 10.15.2 LXIII … XLII] LX … XIII codd. ; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les","texto":"Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly. — 10.11.3 pedis IetdigitorumVII]pedisISetdigitorumVIHS ;pedesISetdigitorumVIG.—10.13.6XIIIS … XVI] XVI … VII codd. ; quattuor tabulatorum] quattuor H, IIII G S ; trium est une correction de Rose. — 10.15.2 LXIII … XLII] LX … XIII codd. ; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1161-206","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.10.2","10.10.6","10.11.3","10.11.5","10.11.9","10.14.1","10.15.6","10.6.4"],"lema":"IIII","aparato":"IIII ] IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly. — 10.11.3 pedis IetdigitorumVII]pedisISetdigitorumVIHS ;pedesISetdigitorumVIG.—10.13.6XIIIS …","texto":"IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly. — 10.11.3 pedis IetdigitorumVII]pedisISetdigitorumVIHS ;pedesISetdigitorumVIG.—10.13.6XIIIS …","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p1161-541","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.15.5","8.6.4"],"lema":"CLXXX","aparato":"CLXXX ] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de l’attribuer de façon général","texto":"CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de l’attribuer de façon général","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p202-1669","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"posteris memoriae tradantur","aparato":"posteris memoriae tradantur ] Cela signifie « être transmis à la postérité comme un souvenir (durable) ».","texto":"Cela signifie « être transmis à la postérité comme un souvenir (durable) ».","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p218-2495","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"graphidos scientiam","aparato":"graphidos scientiam ] Graphidos (génitif grec) = art du dessin technique et de conception.","texto":"Graphidos (génitif grec) = art du dessin technique et de conception.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p219-2387","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"scaenici sonitus","aparato":"scaenici sonitus ] La voix des acteurs sur scène. hydraulicas quoque machinas] Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius. 12 inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons. communium parietum] Murs mitoyens ou communs. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau). locatori et conductori] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [sine captione] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ». horologiorum rationem] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également c","texto":"La voix des acteurs sur scène. hydraulicas quoque machinas] Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius. 12 inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons. communium parietum] Murs mitoyens ou communs. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau). locatori et conductori] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [sine captione] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ». horologiorum rationem] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également c","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p219-2631","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.8.8","6.6.6"],"lema":"communium parietum","aparato":"communium parietum ] Murs mitoyens ou communs. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau). locatori et conductori] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [sine captione] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ». horologiorum rationem] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similai","texto":"Murs mitoyens ou communs. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau). locatori et conductori] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [sine captione] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ». horologiorum rationem] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similai","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p222-1487","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"catapultarum et scorpionum","aparato":"catapultarum et scorpionum ] Les trois principaux types de machines de guerre à torsion. [","texto":"Les trois principaux types de machines de guerre à torsion. [","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p222-343","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.1.5","2.8.19","5.1.3"],"lema":"oneri ferendo","aparato":"oneri ferendo ] Adjectif verbal (gérondif) : « destiné à porter un fardeau ».","texto":"Adjectif verbal (gérondif) : « destiné à porter un fardeau ».","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p236-1342","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Cogitatio et inventio","aparato":"Cogitatio et inventio ] Vitruve les présente comme deux opérations intellectuelles liées à la dispositio. La cogitatio implique attention, étude et vigilance ; l’inventio, la résolution raisonnée de difficultés et la découverte de solutions nouvelles. On évite de projeter sur ces termes une psychologie moderne de la créativité. I.2.3 définit l’eurythmia comme venusta species et commodus aspectus dans la composition des membres. La catégorie possède une dimension visuelle claire, tout en étant explicitement reliée à des rapports convenables de hauteur, largeur et longueur. Traduire ad summam omnia respondent suae symm","texto":"Vitruve les présente comme deux opérations intellectuelles liées à la dispositio. La cogitatio implique attention, étude et vigilance ; l’inventio, la résolution raisonnée de difficultés et la découverte de solutions nouvelles. On évite de projeter sur ces termes une psychologie moderne de la créativité. I.2.3 définit l’eurythmia comme venusta species et commodus aspectus dans la composition des membres. La catégorie possède une dimension visuelle claire, tout en étant explicitement reliée à des rapports convenables de hauteur, largeur et longueur. Traduire ad summam omnia respondent suae symm","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":236,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=236","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p241-2282","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"quorum cogitationibus res publica gubernatur","aparato":"quorum cogitationibus res publica gubernatur ] Vitruve évoque de manière générale des hommes puissants impliqués dans le gouvernement de la res publica. Il n’est pas nécessaire de les identifier exclusivement aux optimates ou aux magistrats augustéens.","texto":"Vitruve évoque de manière générale des hommes puissants impliqués dans le gouvernement de la res publica. Il n’est pas nécessaire de les identifier exclusivement aux optimates ou aux magistrats augustéens.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":241,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=241","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p256-1664","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"a refrigerationibus… in calidas","aparato":"a refrigerationibus… in calidas ] La traduction explicite la construction (« parce que les corps sont transférés du froid au chaud »). Le texte latin décrit un changement d’état brutal : des organismes façonnés par le froid (a refrigerationibus) sont déplacés ou exposés à des zones chaudes (in calidas [régions]).","texto":"La traduction explicite la construction (« parce que les corps sont transférés du froid au chaud »). Le texte latin décrit un changement d’état brutal : des organismes façonnés par le froid (a refrigerationibus) sont déplacés ou exposés à des zones chaudes (in calidas [régions]).","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p256-3174","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.5","6.6.1"],"lema":"moenibus conlocandis","aparato":"moenibus conlocandis ] Conformément aux paragraphes précédents, « placer les murs » est","texto":"Conformément aux paragraphes précédents, « placer les murs » est","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p258-2398","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"nascentem… aquae cibique copiam","aparato":"nascentem… aquae cibique copiam ] Nascentem copiam désigne l’« offre produite », c’està-dire les ressources issues de la terre elle-même. Commentaire historique — De architectura 1.4.9. Le passage associe sacrifice animal, observation des organes et choix du site. On peut le rapprocher de pratiques religieuses et médicales romaines, mais Vitruve le présente surtout comme une procédure traditionnelle d’évaluation de la salubrité. Il ne faut pas en reconstruire un « protocole scientifique » moderne, une analyse toxicologique ou une règle militaire obligatoire. Passage I.4.10 : l’exemple crétois sur les pâturages, le bétail et la","texto":"Nascentem copiam désigne l’« offre produite », c’està-dire les ressources issues de la terre elle-même. Commentaire historique — De architectura 1.4.9. Le passage associe sacrifice animal, observation des organes et choix du site. On peut le rapprocher de pratiques religieuses et médicales romaines, mais Vitruve le présente surtout comme une procédure traditionnelle d’évaluation de la salubrité. Il ne faut pas en reconstruire un « protocole scientifique » moderne, une analyse toxicologique ou une règle militaire obligatoire. Passage I.4.10 : l’exemple crétois sur les pâturages, le bétail et la","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p260-1255","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"nummo sestertio… mancipio dedit","aparato":"nummo sestertio… mancipio dedit ] Vitruve affirme qu’Hostilius transmit à chaque citoyen une parcelle par mancipatio pour un sesterce. La somme a un caractère nominal dans le récit ; la note n’en reconstruit pas davantage les modalités juridiques. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.4.1–12. Le chapitre a été collationné avec Krohn (1912) et l’édition Budé de Philippe Fleury. La structure générale du texte est stable, mais plusieurs points demandent de la prudence : en I.4.1 moenia renvoie à l’enceinte urbaine et non au seul mur matériel ; spiritus bestiarum palustrium appartient à une explication environnementale antique de la","texto":"Vitruve affirme qu’Hostilius transmit à chaque citoyen une parcelle par mancipatio pour un sesterce. La somme a un caractère nominal dans le récit ; la note n’en reconstruit pas davantage les modalités juridiques. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.4.1–12. Le chapitre a été collationné avec Krohn (1912) et l’édition Budé de Philippe Fleury. La structure générale du texte est stable, mais plusieurs points demandent de la prudence : en I.4.1 moenia renvoie à l’enceinte urbaine et non au seul mur matériel ; spiritus bestiarum palustrium appartient à une explication environnementale antique de la","sigla":["Bude","Fleury","Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p271-307","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.5.6","10.13.3","6.8.1","7.1.1","7.4.1"],"lema":"plano pede","aparato":"plano pede ] « de plain-pied » ou « par un terrain praticable sans dénivellation importante ». L’expression décrit une condition d’accès de l’assaillant ; elle ne fixe pas une cote topographique précise par rapport au sommet de la muraille. intra alveum fossae : les fondations doivent descendre dans le lit ou le fond excavé du fossé. La prescription augmente la profondeur constructive et défensive ; on n’y ajoute pas d’explication géotechnique moderne. ut opus terrenum facile sustineatur : l’ouvrage doit être disposé de manière à soutenir convenablement la masse de terre. La phrase peut être rapportée à la","texto":"« de plain-pied » ou « par un terrain praticable sans dénivellation importante ». L’expression décrit une condition d’accès de l’assaillant ; elle ne fixe pas une cote topographique précise par rapport au sommet de la muraille. intra alveum fossae : les fondations doivent descendre dans le lit ou le fond excavé du fossé. La prescription augmente la profondeur constructive et défensive ; on n’y ajoute pas d’explication géotechnique moderne. ut opus terrenum facile sustineatur : l’ouvrage doit être disposé de manière à soutenir convenablement la masse de terre. La phrase peut être rapportée à la","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p271-86","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"non in omnibus locis… nisi quibus","aparato":"non in omnibus locis… nisi quibus ] Vitruve limite l’agger à certaines situations topographiques. La note conserve ce principe d’adaptation au site sans le transformer en théorie moderne d’optimisation des terrassements.","texto":"Vitruve limite l’agger à certaines situations topographiques. La note conserve ce principe d’adaptation au site sans le transformer en théorie moderne d’optimisation des terrassements.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p272-228","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Babylone… liquido bitumine pro calce et harena","aparato":"Babylone… liquido bitumine pro calce et harena ] Vitruve cite Babylone comme exemple de construction en brique cuite avec du bitume liquide employé à la place du mélange de chaux et de sable. La note s’en tient au témoignage du traité sans ajouter de causes géologiques non documentées dans ce passage. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.5. Le chapitre a été collationné avec Krohn et avec l’organisation et le commentaire de l’édition Budé de Philippe Fleury. En I.5.1, la constitution critique moderne marque comme problématiques [erit] et [moenium conlocandorum explicatio] et donne marinae subvectionis habuerit là où d’autres traditions et nor","texto":"Vitruve cite Babylone comme exemple de construction en brique cuite avec du bitume liquide employé à la place du mélange de chaux et de sable. La note s’en tient au témoignage du traité sans ajouter de causes géologiques non documentées dans ce passage. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.5. Le chapitre a été collationné avec Krohn et avec l’organisation et le commentaire de l’édition Budé de Philippe Fleury. En I.5.1, la constitution critique moderne marque comme problématiques [erit] et [moenium conlocandorum explicatio] et donne marinae subvectionis habuerit là où d’autres traditions et nor","sigla":["Bude","Fleury","Krohn"],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":272,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=272","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p285-2814","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"arearum divisiones platearumque et angiportorum","aparato":"arearum divisiones platearumque et angiportorum ] Vitruve distingue le partage des areae","texto":"Vitruve distingue le partage des areae","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=285","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p286-2351","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.5.1","4.4.3","6.1.3","6.1.6","7.9.1","8.praef.2"],"lema":"temperaturam","aparato":"temperaturam ] Vitruve présuppose une thérapeutique antique fondée sur des qualités et traitements opposés ; temperatura renvoie ici à une combinaison ou un équilibre approprié, non à une mesure numérique moderne de température. Le passage s’inscrit dans une tradition médico-environnementale grecque sans citer explicitement un traité hippocratique déterminé. gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio : liste d’affections exprimées dans un vocabulaire médical antique. Certaines peuvent être rapprochées du coryza, d’affections de la gorge ou de la trachée, de la toux, de la pleurésie, d","texto":"Vitruve présuppose une thérapeutique antique fondée sur des qualités et traitements opposés ; temperatura renvoie ici à une combinaison ou un équilibre approprié, non à une mesure numérique moderne de température. Le passage s’inscrit dans une tradition médico-environnementale grecque sans citer explicitement un traité hippocratique déterminé. gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio : liste d’affections exprimées dans un vocabulaire médical antique. Certaines peuvent être rapprochées du coryza, d’affections de la gorge ou de la trachée, de la toux, de la pleurésie, d","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p286-723","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Mytilenae… sed positum non prudenter","aparato":"Mytilenae… sed positum non prudenter ] Vitruve loue la construction et l’élégance de Mytilène mais critique son implantation par rapport aux vents. L’exemple illustre son argument sur la salubrité et l’orientation urbaine ; il n’est pas nécessaire de le qualifier d’« erreur bioclimatique ». I.6.2 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","texto":"Vitruve loue la construction et l’élégance de Mytilène mais critique son implantation par rapport aux vents. L’exemple illustre son argument sur la salubrité et l’orientation urbaine ; il n’est pas nécessaire de le qualifier d’« erreur bioclimatique ». I.6.2 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p287-1315","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"imagines excalptas contra suos flatus","aparato":"imagines excalptas contra suos flatus ] Vitruve décrit des reliefs représentant les vents et disposés en correspondance avec les directions d’où ils soufflent. Les reliefs conservés fournissent un important contrôle monumental du passage. metam marmoream : élément ou couronnement de marbre supportant le dispositif sommital. On évite de l’identifier sans réserve à une meta de cirque ou d’en reconstruire la forme exacte au-delà de ce qu’autorisent le texte et le monument.","texto":"Vitruve décrit des reliefs représentant les vents et disposés en correspondance avec les directions d’où ils soufflent. Les reliefs conservés fournissent un important contrôle monumental du passage. metam marmoream : élément ou couronnement de marbre supportant le dispositif sommital. On évite de l’identifier sans réserve à une meta de cirque ou d’en reconstruire la forme exacte au-delà de ce qu’autorisent le texte et le monument.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p287-1790","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Tritonem aereum… indicem virgam","aparato":"Tritonem aereum… indicem virgam ] Vitruve décrit un Triton de bronze mobile, muni d’une baguette indicatrice, qui signalait la figure du vent en train de souffler. Il peut être compris comme une girouette antique sans qu’il soit nécessaire d’en faire le « premier » exemple absolu de ce type d’instrument. I.6.5 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) oriente / occidente hiberno : il s’agit des secteurs de l’horizon liés au lever et au coucher hivernaux. Dans le système à huit vents, ils contribuent à situer Eurus et Africus entre les directions principales. Eurus / Africus / Caurus / Aquilo :","texto":"Vitruve décrit un Triton de bronze mobile, muni d’une baguette indicatrice, qui signalait la figure du vent en train de souffler. Il peut être compris comme une girouette antique sans qu’il soit nécessaire d’en faire le « premier » exemple absolu de ce type d’instrument. I.6.5 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) oriente / occidente hiberno : il s’agit des secteurs de l’horizon liés au lever et au coucher hivernaux. Dans le système à huit vents, ils contribuent à situer Eurus et Africus entre les directions principales. Eurus / Africus / Caurus / Aquilo :","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p287-299","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"aer agitatus… detrahit sucum","aparato":"aer agitatus… detrahit sucum ] Vitruve affirme que l’air agité par les vents devient plus ténu et retire de la substance aux corps malades. Il s’agit d’une explication physiologique antique ; on ne la traduit pas en termes modernes de déshydratation ou de dessiccation des muqueuses.","texto":"Vitruve affirme que l’air agité par les vents devient plus ténu et retire de la substance aux corps malades. Il s’agit d’une explication physiologique antique ; on ne la traduit pas en termes modernes de déshydratation ou de dessiccation des muqueuses.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p288-2567","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"sexta decima pars… octavae partis designatio","aparato":"sexta decima pars… octavae partis designatio ] Vitruve emploie une subdivision de la circonférence pour obtenir finalement huit régions égales de vent. Il est préférable d’expliquer la construction sans imposer une notation angulaire moderne que le texte n’utilise pas. per angulos inter duas ventorum regiones : les voies doivent suivre les lignes situées entre deux régions de vent et non être orientées directement vers le centre de l’une d’elles. C’est l’application urbaine immédiate du tracé.","texto":"Vitruve emploie une subdivision de la circonférence pour obtenir finalement huit régions égales de vent. Il est préférable d’expliquer la construction sans imposer une notation angulaire moderne que le texte n’utilise pas. per angulos inter duas ventorum regiones : les voies doivent suivre les lignes situées entre deux régions de vent et non être orientées directement vers le centre de l’une d’elles. C’est l’application urbaine immédiate du tracé.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p290-538","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"εὖρος… αὔριον","aparato":"εὖρος… αὔριον ] Vitruve propose un rapprochement verbal entre les brises matinales, le nom du vent Eurus et le terme grec désignant le lendemain. La note indique qu’il s’agit d’une explication étymologique ancienne sans ajouter une reconstruction indo-européenne inutile au commentaire.","texto":"Vitruve propose un rapprochement verbal entre les brises matinales, le nom du vent Eurus et le terme grec désignant le lendemain. La note indique qu’il s’agit d’une explication étymologique ancienne sans ajouter une reconstruction indo-européenne inutile au commentaire.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":290,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=290","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p295-2403","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"de materiae copiis… quibus sint virtutibus","aparato":"de materiae copiis… quibus sint virtutibus ] Vitruve explique l’ordre de son traité : le Livre II examinera d’abord les matériaux nécessaires à la construction, leurs propriétés et leurs usages. Le passage n’oppose pas une « beauté idéale » à une science moderne des matériaux. commensus… et genera singula symmetriarum : l’auteur annonce l’examen ultérieur des mesures, des ordres et des différents systèmes de symmetria. La note conserve ce sens programmatique sans réduire les Livres III et IV à une codification exhaustive de « proportions harmoniques ». La Préface du Livre II (II.Pr.1), l’un des passages littéraires et anecdotiques les pl","texto":"Vitruve explique l’ordre de son traité : le Livre II examinera d’abord les matériaux nécessaires à la construction, leurs propriétés et leurs usages. Le passage n’oppose pas une « beauté idéale » à une science moderne des matériaux. commensus… et genera singula symmetriarum : l’auteur annonce l’examen ultérieur des mesures, des ordres et des différents systèmes de symmetria. La note conserve ce sens programmatique sans réduire les Livres III et IV à une codification exhaustive de « proportions harmoniques ». La Préface du Livre II (II.Pr.1), l’un des passages littéraires et anecdotiques les pl","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p295-444","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Etruscis haruspicibus… extra murum","aparato":"Etruscis haruspicibus… extra murum ] Vitruve présente l’emplacement extra-muros des sanctuaires de Vénus, Vulcain et Mars comme une prescription attribuée aux haruspices étrusques. Les raisons qui suivent sont celles du texte : contenir la veneria libido dans la ville, éloigner rituellement la force de Vulcain et prévenir l’armigera dissensio entre citoyens. Veneris, Volcani,","texto":"Vitruve présente l’emplacement extra-muros des sanctuaires de Vénus, Vulcain et Mars comme une prescription attribuée aux haruspices étrusques. Les raisons qui suivent sont celles du texte : contenir la veneria libido dans la ville, éloigner rituellement la force de Vulcain et prévenir l’armigera dissensio entre citoyens. Veneris, Volcani,","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p303-2498","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Athon montem in statuae virilis figuram","aparato":"Athon montem in statuae virilis figuram ] Vitruve attribue à Dinocrate le projet de donner au mont Athos la forme d’une figure masculine. Il s’agit d’un projet colossal appliqué au paysage, mais on évite l’étiquette moderne de « land art » et l’affirmation que la figure représentait nécessairement Alexandre.","texto":"Vitruve attribue à Dinocrate le projet de donner au mont Athos la forme d’une figure masculine. Il s’agit d’un projet colossal appliqué au paysage, mais on évite l’étiquette moderne de « land art » et l’affirmation que la figure représentait nécessairement Alexandre.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p304-1371","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"formationem probandam… locum inprobandum","aparato":"formationem probandam… locum inprobandum ] Alexandre distingue la qualité de la conception de l’inadéquation du site. Le contraste soutient l’idée qu’un bon projet doit être compatible avec les conditions matérielles de l’implantation. II, praef. 4 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) portum naturaliter tutum /","texto":"Alexandre distingue la qualité de la conception de l’inadéquation du site. Le contraste soutient l’idée qu’un bon projet doit être compatible avec les conditions matérielles de l’implantation. II, praef. 4 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) portum naturaliter tutum /","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p317-1857","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"sermones procreaverunt","aparato":"sermones procreaverunt ] Vitruve explique la formation du langage par des voix diverses et par l’usage partagé de noms attribués aux choses. Le passage peut être rapproché de théories antiques du langage, mais il n’est pas qualifié ici de « cratylien-épicurien » sans démonstration spécifique. Voix initiales : les humains produisent des sons différents et commencent, par l’usage commun, à les associer aux objets et aux actions. Convention et habitude : les dénominations se stabilisent progressivement par l’usage partagé au sein du groupe. Langagecommun :larépétitionetl’accordpermettentlaformationdeformesdecommunication","texto":"Vitruve explique la formation du langage par des voix diverses et par l’usage partagé de noms attribués aux choses. Le passage peut être rapproché de théories antiques du langage, mais il n’est pas qualifié ici de « cratylien-épicurien » sans démonstration spécifique. Voix initiales : les humains produisent des sons différents et commencent, par l’usage commun, à les associer aux objets et aux actions. Convention et habitude : les dénominations se stabilisent progressivement par l’usage partagé au sein du groupe. Langagecommun :larépétitionetl’accordpermettentlaformationdeformesdecommunication","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=317","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p318-491","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"hirundinum nidos… imitantes","aparato":"hirundinum nidos… imitantes ] Vitruve affirme que certains humains imitèrent les nids et constructions des hirondelles au moyen de boue et de petites branches. L’exemple documente l’imitation de formes naturelles dans son récit de l’origine de la construction sans devenir une théorie zoologique générale. observantes aliena tecta / adicientes suis cogitationibus : l’observation des constructions d’autrui et l’ajout d’idées nouvelles permettent, selon Vitruve, une amélioration progressive des habitations. Observation et transmission : les membres du groupe apprennent en voyant les solutions construites par les autres.","texto":"Vitruve affirme que certains humains imitèrent les nids et constructions des hirondelles au moyen de boue et de petites branches. L’exemple documente l’imitation de formes naturelles dans son récit de l’origine de la construction sans devenir une théorie zoologique générale. observantes aliena tecta / adicientes suis cogitationibus : l’observation des constructions d’autrui et l’ajout d’idées nouvelles permettent, selon Vitruve, une amélioration progressive des habitations. Observation et transmission : les membres du groupe apprennent en voyant les solutions construites par les autres.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":318,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=318","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p319-2760","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"Massiliae… subacta cum paleis terra","aparato":"Massiliae… subacta cum paleis terra ] Vitruve mentionne à Marseille des couvertures sans tuiles faites de terre travaillée ou pétrie avec de la paille. « Terre battue » ou « pisé » seraient","texto":"Vitruve mentionne à Marseille des couvertures sans tuiles faites de terre travaillée ou pétrie avec de la paille. « Terre battue » ou « pisé » seraient","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":319,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=319","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p320-1996","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"e vagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes","aparato":"e vagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes ] C’est là le cœur de la philosophie vitruvienne : le passage d’une approche empirique et incertaine par essais et erreurs à un système normatif (symmetria). L’architecture atteint sa pleine maturité lorsqu’elle est codifiée en règles mathématiques et en proportions exactes.","texto":"C’est là le cœur de la philosophie vitruvienne : le passage d’une approche empirique et incertaine par essais et erreurs à un système normatif (symmetria). L’architecture atteint sa pleine maturité lorsqu’elle est codifiée en règles mathématiques et en proportions exactes.","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p320-2547","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","10.1.1","10.1.2","10.3.1","10.3.8","2.1.7","2.10.3"],"lema":"virtutes","aparato":"virtutes ] Dans le lexique vitruvien, les virtutes des matériaux ne sont pas des qualités morales, mais des propriétés physiques (résistance, durabilité, flexibilité, capacité de charge).","texto":"Dans le lexique vitruvien, les virtutes des matériaux ne sont pas des qualités morales, mais des propriétés physiques (résistance, durabilité, flexibilité, capacité de charge).","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p321-222","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.1.8","6.praef.7"],"lema":"Corpus architecturae","aparato":"Corpus architecturae ] Il définit son travail non pas comme un recueil de notes, mais comme un « corps » ou un système organique et complet.","texto":"Il définit son travail non pas comme un recueil de notes, mais comme un « corps » ou un système organique et complet.","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p332-1224","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["2.3.4","2.8.5"],"lema":"alternis coriis","aparato":"alternis coriis ] « Avec des assises alternées ». Technique de construction qui améliore l’adhérence du mur et sa résistance. ³","texto":"« Avec des assises alternées ». Technique de construction qui améliore l’adhérence du mur et sa résistance. ³","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p332-331","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.14.2","2.3.3","4.1.11","8.1.4"],"lema":"quoquoversus","aparato":"quoquoversus ] « dans chaque direction / de chaque côté ». Dans le contexte des dimensions données, l’expression indique que les formats grecs sont définis par une même mesure dans les deux directions du plan. 7","texto":"« dans chaque direction / de chaque côté ». Dans le contexte des dimensions données, l’expression indique que les formats grecs sont définis par une même mesure dans les deux directions du plan. 7","sigla":[],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p332-543","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"publica opera… privata","aparato":"publica opera… privata ] Vitruve indique l’emploi du pentadoron dans les ouvrages publics et du tetradoron dans les constructions privées. Les raisons de « solidité », de « monumentalité », d’« économie » ou de « facilité de manipulation » ne sont pas formulées dans ce passage et ne doivent être données, le cas échéant, que comme hypothèses fonctionnelles distinctes du texte. II.3.4 Notes explicatives de bas de page ¹","texto":"Vitruve indique l’emploi du pentadoron dans les ouvrages publics et du tetradoron dans les constructions privées. Les raisons de « solidité », de « monumentalité », d’« économie » ou de « facilité de manipulation » ne sont pas formulées dans ce passage et ne doivent être données, le cas échéant, que comme hypothèses fonctionnelles distinctes du texte. II.3.4 Notes explicatives de bas de page ¹","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p338-74","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"fossiciae … recentes","aparato":"fossiciae … recentes ] Vitruve insiste sur l’emploi récent du sable extrait. Selon son explication, une longue exposition au soleil, à la lune et au gel le rend terreux ; il convient de ne pas remplacer cette causalité antique par une liste moderne de processus physico-chimiques. ²","texto":"Vitruve insiste sur l’emploi récent du sable extrait. Selon son explication, une longue exposition au soleil, à la lune et au gel le rend terreux ; il convient de ne pas remplacer cette causalité antique par une liste moderne de processus physico-chimiques. ²","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=338","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p806-146","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":[],"lema":"potestas et umor","aparato":"potestas et umor ] « principe », « puissance/propriété » et « humidité » ne sont pas interchangeables. 8.1.2–3 · Sols et végétation indicatrice. — La série creta, sabulo, terra nigra, glarea, sabulo masculus et saxum rubrum forme une classification pratique des terrains. Les plantes indicatrices ne valent comme signes que lorsqu’elles","texto":"« principe », « puissance/propriété » et « humidité » ne sont pas interchangeables. 8.1.2–3 · Sols et végétation indicatrice. — La série creta, sabulo, terra nigra, glarea, sabulo masculus et saxum rubrum forme une classification pratique des terrains. Les plantes indicatrices ne valent comme signes que lorsqu’elles","sigla":[],"grado":"sin-anclaje","gradoRotulo":"sin locus","pagina":806,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=806","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-glo-p961-402","tipo":"glosa","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"lema":"XIII","aparato":"XIII ] H, Krohn, Rose ; G omet le passage ; développement XI 1/2 : Rep ; B.] 8. Les règles intérieures ont cinq seizièmes d’ouverture de largeur et trois seizièmes d’épaisseur. Le replum du chelonium, qui sert de couverture, s’encastre à queue d’aronde dans les limons de la climacis : largeur un quart, épaisseur un douzième. Le quadratum voisin de la climacis a un quart d’ouverture d’épaisseur. Le diamètre de l’axe rond égale celui de la chele et, près des clavettes, se réduit à sept seizièmes (= une moitié moins un seizième). [Graphie Hvid ; A ; développement numérique [Rep ; B].] 9. Les anterides m","texto":"H, Krohn, Rose ; G omet le passage ; développement XI 1/2 : Rep ; B.] 8. Les règles intérieures ont cinq seizièmes d’ouverture de largeur et trois seizièmes d’épaisseur. Le replum du chelonium, qui sert de couverture, s’encastre à queue d’aronde dans les limons de la climacis : largeur un quart, épaisseur un douzième. Le quadratum voisin de la climacis a un quart d’ouverture d’épaisseur. Le diamètre de l’axe rond égale celui de la chele et, près des clavettes, se réduit à sept seizièmes (= une moitié moins un seizième). [Graphie Hvid ; A ; développement numérique [Rep ; B].] 9. Les anterides m","sigla":["Krohn","Rose"],"grado":"lema-en-varios-loci","gradoRotulo":"lema en varios loci","pagina":961,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=961","libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-10","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The formulas homo ad quadratum and homo ad circulum, commonly used in specialized literature, belong to the Renaissance interpretative tradition (Cesariano, Leonardo). Vitruvius (3.1.3) describes the proportions of the body inscribed in the circle and the square, but he does not use these Latin expressions as such; they are retained here for their conventional value.","contexto":"A central passage in Vitruvius's treatise introduces the theory of the \"well-formed man\" (homo bene figuratus). The proportions of people in relation to one another are described using geometric shapes. This inspired sketches by several Renaissance artists, including Albrecht Dürer of Nuremberg, Mariano di Jacopo Taccola, Pellegrino Prisciani, and Francesco di Giorgio Martini. The most famous illustration comes from ","nota":"10","parrafo":248,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-100","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pozzolans are siliceous or aluminosiliceous materials of volcanic origin which, mixed with lime, set in the presence of water. They are fundamental to Roman opus caementicium.","contexto":"From Atom to Brick: In the order of the chapters of Book II, Vitruvius does not jump directly to explaining how to build a wall; he first dedicates an entire chapter (Chapter II) to the philosophy of matter. He explains that to be a good architect, one must understand the behavior of the four elements of nature, because brick, lime, and wood expand, contract, and react according to the invisible laws of pre-Socratic ","nota":"100","parrafo":1218,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-101","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pronaos (πρόναος, from πρό, ‘before’, and ναός, ‘temple’) denotes the space in front of a temple’s naos or cella. It forms the temple’s vestibule or entrance and commonly continues the cella’s principal axis. The Latin forms are borrowings from Greek, not the source of the Greek word.","contexto":"From the interior of the cells and the distribution of the pronaos.","nota":"101","parrafo":1244,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-102","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The Tuscan arrangement described by Vitruvius at 4.7 derives from the Etrusco-Italic temple: a column with a simple base, an unfluted shaft and an undecorated capital, with robust proportions. Renaissance theorists, including Serlio, Vignola and Palladio, codified it as the first and simplest of the architectural orders.","contexto":"of the Tuscan order.","nota":"102","parrafo":1247,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-103","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"In Vitruvius (9.1.1; 9.7), the analemma (ἀνάλημμα) is a geometrical projection used to lay out a sundial’s hour lines. It is distinct from the figure-of-eight curve also called an analemma in modern astronomy.","contexto":"Astronomy is used to predict changes in the weather, and what will happen to men, based on the appearance of the stars at the time of their birth. How to make an analemma.","nota":"103","parrafo":1327,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-104","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"A clepsydra (from the Greek κλεψύδρα, kléptein,\"To steal, and ὕδωρ hydōr,\" water\") is any mechanism for measuring time by the regulated flow of a liquid into or out of a graduated container, thus giving rise to two different types of clocks depending on the direction of the flow. Clepsydras date back to ancient Egypt (mrḫyt) and were used especially at night, when sundials were no longer useful. The earliest water clocks consisted of a ceramic vessel filled with water to a certain level, with a hole at the base of a suitable size to ensure the liquid flowed out at a specific rate and, therefore, in a predetermined time. The container had several markings inside, so that the water level indicated the different periods, both day and night.","contexto":"Since the invention of summer clocks or sundials; Clepsydras and winter or anaphoric clocks.","nota":"104","parrafo":1328,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-105","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ctesibius (Κτησίβιος), active in third-century BCE Alexandria, was an inventor and hydraulic and mechanical engineer. The ancient tradition credits him with work on compressed air, pumps and the improvement of water clocks. His writings do not survive intact, and exact birth and death dates should not be inferred from the chronology of other Hellenistic scientists.","contexto":"Since the invention of summer clocks or sundials; Clepsydras and winter or anaphoric clocks.","nota":"105","parrafo":1328,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-106","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"cuius iudicio probantur omnia] A disputed passage in the editorial tradition. Krohn (1912) prints these words in the text; other editions have marked them as doubtful or enclosed them in brackets. This edition retains them, but records the discussion without attributing a deletion to the manuscript tradition where the apparatus for the passage has not been verified.","contexto":"Architecti est scientia pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata, cuius iudicio probantur omnia quae ab ceteris artibus perficiuntur opera. Ea nascitur ex fabrica et ratiocinatione. Fabrica est continuata ac trita usus meditatio, quae manibus perficit[ur] e materia cuiuscumque generis opus [est] ad propositum deformationis. Ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis pro portione dem","nota":"106","parrafo":1538,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-107","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Caryatids are sculpted female figures that replace columns as supports for an entablature; the canonical example is the porch of the Erechtheion on the Acropolis at Athens (c. 421–406 BC). In 1.1.5 Vitruvius offers an aetiological explanation intended to show why architects must know history: the women of Caryae, a town in Laconia that sided with Persia, were supposedly enslaved and their images condemned to bear the weight of a building for ever. The story is now regarded as a late aetiological construction rather than the actual origin of the motif, which scholarship associates instead with archaic korai and the cult of Artemis Caryatis, whose ritual dances were performed by the girls of Caryae.","contexto":"Thus, for example, if someone places marble statues of women dressed in long tunics — called caryatids — in place of columns, and places mutules and cornices on top of them, he will give the following explanation to those who ask him:","nota":"107","parrafo":1658,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-108","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated with Alexandria in the third century BC. Ctesibius was especially important for Hellenistic hydraulics and mechanical invention. The dates 285–222 BC should not be used as secure birth and death dates without independent evidence; the chronology of Ctesibius and that of Archimedes must not be conflated. Compare the Aquincum Museum’s account, “Ctesibius: The barber of Alexandria”, which places his activity in the early third century BC.","contexto":"Philosophy also explains the nature of things, which the Greeks call physiologia. The architect must study it carefully because it involves many different natural problems, including those encountered in water supply. At bends, turns and changes of level, the pressure of air acts in different ways; no one can remedy the resulting difficulties without knowing the principles of nature through philosophy. Nor can anyone","nota":"108","parrafo":1699,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-109","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Archimedes of Syracuse (Ἀρχιμήδης; c. 287–c. 212 BCE) was a Greek mathematician, engineer, inventor and astronomer. An etymological interpretation of his name requires linguistic evidence and should be distinguished from a symbolic reading of his role in this work.","contexto":"Philosophy also explains the nature of things, which the Greeks call physiologia. The architect must study it carefully because it involves many different natural problems, including those encountered in water supply. At bends, turns and changes of level, the pressure of air acts in different ways; no one can remedy the resulting difficulties without knowing the principles of nature through philosophy. Nor can anyone","nota":"109","parrafo":1699,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-11","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Octavia the Younger (c. 69–11 BCE) was Augustus’s sister. The Porticus Octaviae, rebuilt in her honor after 27 BCE, housed the libraries she established in memory of her son Marcellus.","contexto":"\"De architectura\" (also known as \"Ten Books on Architecture, \" De architectura libri decem) is a treatise written by the Roman architect and military engineer Marcus Vitruvius Pollio; c. 80–70 BCE – d. after 15 BCE. This work is dedicated to his patron, Emperor Caesar Augustus, and his sister Octavia Minor, to whose commendation Vitruvius attributes his introduction to the emperor. The treatise serves as a guide for ","nota":"11","parrafo":297,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-110","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pytheus was one of the most renowned architects of fourth-century BC Greece and also practised sculpture. According to Vitruvius (IV.3.1), he disparaged the Doric order for the “faults and inconsistencies” caused by the problematic positioning of triglyphs, and cultivated the Ionic order instead, using it for the temple of Athena at Priene, built around 340–330 BC. The dedicatory inscription, now in the British Museum, records Alexander the Great as its founder.","contexto":"“12. Those unfamiliar with the subject may find it surprising that a person can learn so many disciplines thoroughly and retain them in memory. Once they recognize that the disciplines are connected and share their subject matter, however, they will readily believe it possible. Encyclopedic education is composed of these members as a single body. Those instructed in varied learning from an early age therefore recogni","nota":"110","parrafo":1809,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-111","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Legend has it that it was founded by Philotas and Epitus, son of Neileus, in Carian territory. Because they were Boeotians, it was called Cadme. It was an important religious center, comprising the Panjonium, a temple of Poseidon, a temple of Athena, and one of Demeter.","contexto":"“12. Those unfamiliar with the subject may find it surprising that a person can learn so many disciplines thoroughly and retain them in memory. Once they recognize that the disciplines are connected and share their subject matter, however, they will readily believe it possible. Encyclopedic education is composed of these members as a single body. Those instructed in varied learning from an early age therefore recogni","nota":"111","parrafo":1809,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-112","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Encyclios disciplina concerns an interconnected general education. The expression is related to Greek ἐγκύκλιος παιδεία (enkyklios paideia); it is distinct from the later ecclesiastical use of “encyclical”.","contexto":"“12. Those unfamiliar with the subject may find it surprising that a person can learn so many disciplines thoroughly and retain them in memory. Once they recognize that the disciplines are connected and share their subject matter, however, they will readily believe it possible. Encyclopedic education is composed of these members as a single body. Those instructed in varied learning from an early age therefore recogni","nota":"112","parrafo":1809,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-113","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.17","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Aristarchus of Samos (Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος; c. 310–c. 230 BCE) was a Greek astronomer and mathematician. He is the earliest known proponent of a heliocentric model placing the Sun rather than the Earth at the center of the planetary system. See J. J. O’Connor and E. F. Robertson, ‘Aristarchus of Samos’, MacTutor History of Mathematics, University of St Andrews.","contexto":"“17. Those whom nature has endowed with such skill, intellectual acuity and memory that they thoroughly master geometry, astronomy, music and the other disciplines go beyond the duties of architects and become mathematicians. They can readily discuss these disciplines, armed as they are with many intellectual weapons. Such people are rare: among them were Aristarchus of Samos, Philolaus and Archytas of Tarentum, Apol","nota":"113","parrafo":1860,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-114","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.17","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Philolaus, also known as Philolaus of Tarentum or of Croton (Greek Φιλόλαος, Philolaos; c. 470–c. 380 BC), was a Greek Pythagorean and Presocratic philosopher, mathematician, astronomer, politician, music theorist and writer. He held that all matter consists of limiting and unlimited things joined by harmony, and that the universe is determined by numbers. He is credited with originating the hypothesis that the Earth was not the center of the universe, a theory included in the Pythagorean astronomical system.","contexto":"“17. Those whom nature has endowed with such skill, intellectual acuity and memory that they thoroughly master geometry, astronomy, music and the other disciplines go beyond the duties of architects and become mathematicians. They can readily discuss these disciplines, armed as they are with many intellectual weapons. Such people are rare: among them were Aristarchus of Samos, Philolaus and Archytas of Tarentum, Apol","nota":"114","parrafo":1860,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-115","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.17","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Archytas of Tarentum (Greek Ἀρχύτας ὁ Ταραντίνος; c. 430–c. 360 BC) was a philosopher, mathematician, astronomer, statesman, general and contemporary of Plato. He worked in his native city, the Greek colony of Tarentum in Apulia, and belonged to the Pythagorean tradition.","contexto":"“17. Those whom nature has endowed with such skill, intellectual acuity and memory that they thoroughly master geometry, astronomy, music and the other disciplines go beyond the duties of architects and become mathematicians. They can readily discuss these disciplines, armed as they are with many intellectual weapons. Such people are rare: among them were Aristarchus of Samos, Philolaus and Archytas of Tarentum, Apol","nota":"115","parrafo":1860,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-116","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.17","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Apollonius of Perga, also called Perge (Greek Ἀπολλώνιος; c. 262 BC–Alexandria, c. 190 BC), was a Greek mathematician and astronomer renowned for his work on conic sections. He gave the names ellipse, parabola and hyperbola to the curves now known by those terms. His study of conic sections informed later geometrical problem-solving; it should not be equated uncritically with the symbolic solution of general quadratic equations in modern algebra.","contexto":"“17. Those whom nature has endowed with such skill, intellectual acuity and memory that they thoroughly master geometry, astronomy, music and the other disciplines go beyond the duties of architects and become mathematicians. They can readily discuss these disciplines, armed as they are with many intellectual weapons. Such people are rare: among them were Aristarchus of Samos, Philolaus and Archytas of Tarentum, Apol","nota":"116","parrafo":1860,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-117","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"F. Arq. Delineation of the floor of a building.","contexto":"« 2. Order is the balanced adjustment of the individual members of the work taken separately, and, for the work as a whole, the comparison of the proportion with a view to a symmetrical result. It is composed of quantity, which in Greek is called ποσότης. Quantity, in turn, consists in taking the modules from the members of the work itself and, from the several parts of those members, producing the harmonious and fit","nota":"117","parrafo":1909,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-118","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"From the Latin eurythmia. Eurythmia refers to the act of moving in a harmonious way and seeking beauty.","contexto":"« 3. Eurythmy is a beautiful appearance and a graceful, becoming aspect in the composition of the members. This is achieved when the members of the work are of a height suited to their width, a width suited to their length, and, in sum, all correspond to their symmetry. »","nota":"118","parrafo":1928,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-12","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Art Directory GmbH website (accessed 9 March 2008); see also Vázquez (2000) for further bibliography. “Details of an Item from the British Library Catalog of Illuminated Manuscripts,” Bl.uk, 30 November 2003 (accessed 16 November 2012). Krinsky, Carol Herselle. “Seventy-Eight Vitruvius Manuscripts.” Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 30 (1967): 36–70.","contexto":"The substantial difference between Perrault's version and the previous ones lies, according to José Luis González Moreno-Navarro, in that Perrault misrepresents \" the synthetic character of architecture in a strictly analytical vision and fragmented into three autonomous branches [which] is a consequence of his mental structure [.] formed throughout a dedicated life to the analysis of living organisms, which evidentl","nota":"12","parrafo":316,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-13","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The term \"scriptorium,\" which literally means \"a place for writing,\" is commonly used to refer to the designated room or space in medieval European monasteries where monastic scribes copied and transcribed manuscripts. These scriptoria were important centers of book production in the Middle Ages, where knowledge was preserved and transmitted through the copying of ancient texts and the creation of new manuscripts. Monastic scribes played a crucial role in the preservation and dissemination of literature, religion, and knowledge during that historical period.","contexto":"The work of Vitruvius is a prime example of Latin texts that owe their survival to Charlemagne's palace scriptorium, which was active in the early 9th century as part of the Carolingian Renaissance. The scriptorium's primary function was the search for and copying of classical manuscripts. In particular, many of the surviving copies of Vitruvius's works are derived from a manuscript found in that setting, known as th","nota":"13","parrafo":318,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-137","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Heraclitus of Ephesus (Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος), active around the end of the sixth and beginning of the fifth century BCE, was a Presocratic philosopher from Ionia. His writings survive only in fragments and testimonia.","contexto":"Thales first held water to be the principle of all things. Heraclitus of Ephesus, whom the Greeks called skoteinos (σκοτεινός) because of the obscurity of his writings, held fire to be that principle. Democritus and his follower Epicurus proposed atoms, which some Latin writers call indivisible bodies and others individual particles. The Pythagorean school added air and earth to water and fire. Democritus, although h","nota":"137","parrafo":2801,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-138","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Σκοτεινός means “obscure”. Atomoi, insecabilia corpora and individua belong to the vocabulary of ancient philosophy.","contexto":"Thales first held water to be the principle of all things. Heraclitus of Ephesus, whom the Greeks called skoteinos (σκοτεινός) because of the obscurity of his writings, held fire to be that principle. Democritus and his follower Epicurus proposed atoms, which some Latin writers call indivisible bodies and others individual particles. The Pythagorean school added air and earth to water and fire. Democritus, although h","nota":"138","parrafo":2801,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-14","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"“Details of an Item from the British Library Catalog of Illuminated Manuscripts,” Bl.uk, 30 November 2003 (accessed 16 November 2012).","contexto":"The work of Vitruvius is a prime example of Latin texts that owe their survival to Charlemagne's palace scriptorium, which was active in the early 9th century as part of the Carolingian Renaissance. The scriptorium's primary function was the search for and copying of classical manuscripts. In particular, many of the surviving copies of Vitruvius's works are derived from a manuscript found in that setting, known as th","nota":"14","parrafo":318,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-147","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.8.7","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"In architecture and construction, masonry bond (Spanish aparejo, related to Latin apparare, “to prepare”; opus in descriptions of Roman building) is the form, structure or constructive arrangement of a wall.","contexto":"Another kind, called emplekton, is also used by our country builders. Its faces are dressed, while the stones within are left in their natural state and bonded with mortar in alternating courses. Our builders, pursuing speed, set the facings upright and fill the middle separately with rubble and mortar, producing three distinct layers: two outer faces and an inner filling. The Greeks instead lay their stones flat and","nota":"147","parrafo":2972,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-148","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.8.10","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Mausolus, son of Hecatomnus, was a ruler of Caria under Achaemenid authority. His building activity and the monument at Halicarnassus belong to the historical context of the architectural examples discussed here. Details of his youth and personal contacts require independent evidence.","contexto":"The house of Croesus, which the people of Sardis assigned to the citizens of their city to rest in the leisure of their age, to the college of elders. Likewise, the house of the most powerful king Mausolus at Halicarnassus, although it was adorned with Proconnesian marble, has walls built of brick, which for this time show excellent strength, so polished by the works of painting that they seem to have the translucenc","nota":"148","parrafo":2981,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-149","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.8.11","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Leochares /liːˈɒkəriːz/ (Greek: Λεοχάρης or Λεωχάρης) was an ancient Greek sculptor from Athens, who lived in the 4th century BC. Works: Leochares worked on the construction of the Mausoleum of Mausolus at Halicarnassus, one of the \"Seven Wonders of the Ancient World.\" The Diana of Versailles is a Roman copy of his original (c. 325 BC). He is also believed to be the creator of the famous Apollo Belvedere, of which a Roman copy is currently kept in Vatican City. In Greek mythology, Salmacis was a Phrygian nymph who loved Hermaphroditus.","contexto":"His judgment and skill in planning buildings may be understood as follows. Born at Mylasa, he observed that Halicarnassus offered natural defenses, a suitable trading center and a useful harbour, and established his residence there. The site curves like a theater. At its lowest part, beside the harbour, he laid out the forum; halfway up the curving slope he made a broad street, with the Mausoleum at its center, a wor","nota":"149","parrafo":2984,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-15","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Krinsky, Carol Herselle (1967), \"Seventy-Eight Vitruvius Manuscripts\", Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, The Warburg Institute. 30: 36–70. doi:10.2307/750736. JSTOR 750736. S2CID 195019013.","contexto":"In the 14th century, the Florentine nobleman Niccolò Acciaioli bequeathed copies to the Basilica of San Lorenzo in Florence.","nota":"15","parrafo":320,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-159","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Vitruvius describes tuned bronze sounding vessels, vasa aerea or ἠχεῖα, in De architectura 5.5. The acoustic pots found in some medieval churches belong to a different historical and material context. Their intended function and any connection with Vitruvian practice require separate archaeological assessment.","contexto":"On these principles, bronze vessels should be made by mathematical calculation in proportion to the size of the theater. They must be fashioned so that, when struck, they sound in relation to one another at a fourth, a fifth and successively up to the double octave. Vaulted chambers should then be built among the seats and the vessels placed in them according to musical principles. Each vessel must touch none of the ","nota":"159","parrafo":3558,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-16","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Cetius Faventinus was a Roman author whose architectural compendium depends extensively on Vitruvius. The surviving work, Artis architectonicae privatis usibus abbreviatus liber, offers a deliberately practical account of building for private use and provides little secure autobiographical evidence.","contexto":"In the 3rd century AD, among the compilers and commentators who followed him were Cetius Faventinus, who used it in his Artis architectonicae, and Gargilius Martialis, in a compendium on architecture whose title is unknown.","nota":"16","parrafo":330,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-162","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.6.5","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"εὕρηκα εὕρηκα] Vitruvius transmits the exclamation in Greek in the account of Archimedes (9, preface 10–11 in this edition’s numbering). Krohn (1912) prints the Greek words. Their accents are normalized here; they are not presented as a modern conjecture replacing a Latin transliteration in the manuscripts.","contexto":"Among Archimedes’s many remarkable inventions, the one I shall now describe seems to show extraordinary ingenuity. When Hiero had acquired royal power at Syracuse and his affairs had prospered, he decided to dedicate a golden crown to the immortal gods in a temple. He contracted for its manufacture and weighed out the gold to the craftsman on a balance. The completed work was presented to the king at the appointed ti","nota":"162","parrafo":4374,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-163","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"ἀνάλημμα] The Greek form is supplied editorially where the running Latin text gives analemma in Latin letters. This is a technical term of gnomonics, denoting the geometrical projection used in the construction of sundials.","contexto":"[1] These things are ordained by the divine mind and excite great wonder in those who consider that the shadow of the equinoctial gnomon is of one size in Athens, another in Alexandria, another in Rome, not the same in Placentia and other parts of the world. Therefore, they differ greatly from the descriptions of the clocks of places. For the sizes of the equinoctial shadows are designated by the forms of the analemm","nota":"163","parrafo":4408,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-164","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":"10.1.10","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"καῖε τὰ πόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] A verse of Euripides (Phaethon, fr. 771 Nauck), supplied here in Greek by reference to the fragment’s parallel tradition. Editorial restitution is distinguished from the form transmitted in the Vitruvian witnesses.","contexto":"[13] Perhaps it will be wondered why the sun, in the fifth sign from itself rather than the second or third, which are nearer, causes retentions in these fervors. Therefore, I will explain how this seems to be done. Its rays in the world are extended in the form of a triangle with equal sides, by lines. But this is neither more nor less than the fifth sign from that sign. Therefore, if the rays were to wander through","nota":"164","parrafo":4445,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-166","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The pump of Ctesibius described by Vitruvius (10.7) uses two bronze cylinders, pipes, valves and pistons operated by rods and levers to force water into a central vessel and an ascending pipe. This explanation follows the Vitruvian description; comparisons with later pumps belong to the history of technology rather than to the ancient text.","contexto":"[1] There follows the machine of Ctesibius, which raises water to a height. It is made of bronze. At its base are two cylinders (modioli) set a little apart, with pipes joined in the shape of a fork and meeting at a central vessel. In this vessel are fitted valves (asses), carefully placed over the upper mouths of the pipes, which by stopping those openings keep back what has been driven into the vessel under pressur","nota":"166","parrafo":4735,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-17","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Cetius Faventinus, Artis architectonicae privatis usibus abbreviatus liber (‘An Abridged Book of Architectural Technique for Private Use’). The work depends extensively on Vitruvius and provides little autobiographical information. Its preface announces a deliberately practical treatment, concerned chiefly with private building and addressed to builders rather than an exhaustive discussion of architectural theory.","contexto":"In the 3rd century AD, among the compilers and commentators who followed him were Cetius Faventinus, who used it in his Artis architectonicae, and Gargilius Martialis, in a compendium on architecture whose title is unknown.","nota":"17","parrafo":330,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-170","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Encyclios is related to Greek ἐγκύκλιος, ‘circular’ or ‘general’, as in the expression ἐγκύκλιος παιδεία for a general education. In the present context it denotes the interconnected course of disciplines relevant to the architect’s formation.","contexto":"Vitruvius prioritizes the ideal architect over the art of architecture, thus restricting access to the realm of architecture. The architect embodies architecture (a royal compendium of all things, united through art), but is only perfected through a comprehensive training course in various disciplines, which Vitruvius likens to a corpus. This discipline, the encyclios, has evoked the liberal arts for many readers, wh","nota":"170","parrafo":5414,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-18","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Quintus Gargilius Martialis was a third-century CE Roman writer on horticulture, botany and medicine. Some scholars identify him with the military commander of the same name recorded in a Latin inscription of 260 CE; that identification requires caution. Fragments survive of an agricultural and medicinal work probably entitled De hortis.","contexto":"In the 3rd century AD, among the compilers and commentators who followed him were Cetius Faventinus, who used it in his Artis architectonicae, and Gargilius Martialis, in a compendium on architecture whose title is unknown.","nota":"18","parrafo":330,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-19","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Rutilius Taurus Aemilianus Palladius was a late antique Roman writer on agriculture. Little is securely known about his life; his surviving agricultural treatise is conventionally known as the Opus agriculturae.","contexto":"And before the Middle Ages, Aemilianus, known as Palladius, in his *De re rustica *, made use of Vitruvius's text; Servius, in his *Commentarii on Virgil's Aeneid*, quotes Vitruvius; the polymath Martianus Capella shows in his *Encyclopedia* his knowledge of *De architectura*, and Sidonius Apollinaris praises the Roman architect, comparing him with other scholars of antiquity. Throughout the Middle Ages, the memory o","nota":"19","parrafo":331,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-2","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ctesibius (Greek Κτησίβιος, Ktēsibios), active in the third century BCE, was an inventor and hydraulic and mechanical engineer associated with Alexandria. The ancient tradition credits him with important work on pneumatics, water pumps and improvements to the clepsydra. His investigations of compressed air and hydraulic devices hold a prominent place in the history of Hellenistic mechanics.","contexto":"Vitruvius was inspired by Hellenistic theorists to create his work, in which he makes explicit reference to the inventions of Ctesibius. \"De architectura\" addresses a wide range of topics, including architectural orders, materials, decorative techniques, construction, building typologies, hydraulics, colors, mechanics, and gnomonics (dealing with gnomonics in detail in Book IX).","nota":"2","parrafo":175,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-20","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Giovanni Boccaccio (pronounced [d ͡ʒoˈ van ːi boˈkːat͡ʃː o]) was born on June 16, 1313, in Certaldo, Florence, and died on December 21, 1375, in Certaldo. He was a prominent Italian writer and poet, as well as a major figure in the humanism of the early Renaissance. His most famous work is the \"Decameron,\" a collection of one hundred short stories that portrays the diverse society of the 14th century. This work established him as a founder of the prose narrative tradition in Europe. Boccaccio is known for his significant contribution to the literature and culture of his time, and his influence continues to resonate throughout the history of Italian and European literature.","contexto":"Petrarch and his circle knew and studied it. It was in the second half of the 14th century that Francesco Petrarch, the prince of the Trecento humanists, is believed to have acquired his codex; his attempt at a translation from Latin to Italian remained unfinished. He was later followed by Boccaccio, the Paduan physician Dondi dall'Orologio, the bibliophile Nicola Acciainoli, and Domenico di Bandino.","nota":"20","parrafo":333,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-21","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"De re aedificatoria (‘On the Art of Building’) is Leon Battista Alberti’s Latin architectural treatise in ten books, composed around the middle of the fifteenth century. Conceived in critical dialogue with Vitruvius, it is a foundational work of Renaissance architectural theory.","contexto":"In pre-humanist Italy, where Filippo Brunelleschi and an unforgettable group of artists shone with their architectural works, we find the theorists Cennino Cennini, Filippo Villani, and Lorenzo Ghiberti, who studied and commented on Vitruvius's treatise. In 1416, the humanist Poggio Bracciolini unearthed a copy of the Vitruvian Codex in the library of the monastery of St. Gall, which stirred the spirit of the time an","nota":"21","parrafo":334,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-22","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Cesare di Lorenzo Cesariano, generally known as Cesare Cesariano (Milan, c. 1483–1543), was an architect, painter and architectural theorist. His illustrated Italian edition of Vitruvius, published at Como in 1521, played a central role in the Renaissance reception of De architectura. Vasari’s biographical account must be assessed with the caution appropriate to that source.","contexto":"And the sixth edition is the first in vernacular Italian, and its magnificent printing was carried out by Gotardo da Ponte in Como in 1521, based on a version by the Milanese Cesare Cesariano. It is a great edition enriched with splendid woodcuts. With the mention of this beautiful edition, the enumeration of the first printed versions of Vitruvius's treatise De architectura comes to an end.","nota":"22","parrafo":336,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-23","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Vitruvius Pollio is the traditional form of the name of the Roman architect and author active in the first century BCE. His exact chronology remains uncertain; his career is generally placed between the late Republic and the early principate of Augustus.","contexto":"The figure of Vitruvius comes to us from the ancient tradition as the author of the greatest treatise on architecture, one of the few of a scientific and technical nature from Antiquity that survived the shipwreck of classic treatises of the ancient world, representative of the art of building and of the arcane tradition related to construction throughout the ages.","nota":"23","parrafo":350,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-24","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"In Greek mythology, Perdix (Greek: Πέρδιξ) was the son of Daedalus’s sister.","contexto":"During the Middle Ages, Vitruvius's works were used to educate authors such as Boethius, Isidore of Seville, Hugh of Saint Victor, Gervaise of Melkley, Vincent of Beauvais, William of Malmesbury, Peter the Deacon, Albertus Magnus, and Jean de Montreuil, among others. Furthermore, medieval scholars like Theodoric of St. Trond and Hildegard of Bingen were influenced by his system of planimetry, based on the human figur","nota":"24","parrafo":351,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-25","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Fabrum is the genitive plural of faber, ‘craftsman’ or ‘workman’; praefectus fabrum means ‘prefect of the craftsmen/workmen’, although the office’s precise function depends on its historical setting. Latin forms require morphological analysis before translation and should not be treated as isolated lexical equivalents.","contexto":"Little is known of Vitruvius’s life beyond his own account. His service with military engines is attested in the dedication, but identification of his precise office as praefectus fabrum remains a historical hypothesis. The title means “prefect of the craftsmen”; its correct form does not prove that Vitruvius held the appointment.","nota":"25","parrafo":379,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-26","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Sextus Julius Frontinus (c. 40–103 CE) was a Roman senator, consul and administrator. He is best known for De aquaeductu urbis Romae, his account of Rome’s aqueducts and the administration of its water supply.","contexto":"Architecture in Vitruvius's time encompassed a broader field of study and disciplines then it does today, including construction management, chemical engineering, materials engineering, mechanics, and urban planning. Frontinus mentions it in relation to the sizes of pipes used in Rome.","nota":"26","parrafo":385,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-27","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Octavia the Younger (c. 69–11 BCE), Augustus’s sister, should be distinguished from his elder half-sister, also named Octavia.","contexto":"Vitruvius discusses the use of tuned bronze sounding vessels, echeia (ἠχεῖα), in theaters at 5.5. His dedication refers to benefits maintained through his sister’s recommendation (I, preface 2); it does not say that Octavia sponsored the sounding vessels, and the relevant preface is Book I rather than Book II.","nota":"27","parrafo":386,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-28","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Apuleius (Madaura, c. 125–after 170 CE), a Latin author from Roman North Africa, sometimes appears as Lucius Apuleius in the tradition. The praenomen Lucius is not securely established by ancient documentation and has been associated with the protagonist of the Metamorphoses, also known as The Golden Ass.","contexto":"Regarding the author's name, some scholars have suggested that it could be a symbolic name or epigraph, a practice documented in the ancient world. This study does not assume this hypothesis as established fact, but rather as an interpretive conjecture lacking direct documentary confirmation.","nota":"28","parrafo":388,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-29","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Cetius Faventinus composed a practical architectural compendium drawing extensively on Vitruvius. The work is transmitted under titles including De diversis fabricis architectonicae and Artis architectonicae privatis usibus abbreviatus liber; the details of his biography and chronology remain uncertain.","contexto":"His second name, \" Polio, \" has been known since ancient times to be a nickname. This can be read in Francesco Pellati's book, \" Vitruvius, the Most Outstanding Treatise Writer on Architecture of Antiquity, \" p. 30. Regarding the name Polion, given to Vitruvius by Faventinus, it can be hypothesized that it combined the architect's name with that of the founder of the world's first library in Rome, as Pliny states, wh","nota":"29","parrafo":391,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-3","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gnomonics is the art and science of constructing and interpreting sundials. The term derives from Greek γνώμων (gnōmōn), which can denote an instrument or rod whose shadow allows a direction or a measure of time to be determined.","contexto":"Vitruvius was inspired by Hellenistic theorists to create his work, in which he makes explicit reference to the inventions of Ctesibius. \"De architectura\" addresses a wide range of topics, including architectural orders, materials, decorative techniques, construction, building typologies, hydraulics, colors, mechanics, and gnomonics (dealing with gnomonics in detail in Book IX).","nota":"3","parrafo":175,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-30","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pliny the Elder (23–79 CE) was a Roman writer, naturalist and military commander. He died during the eruption of Vesuvius in 79 CE. The exact calendar date of that eruption remains a separate historical question.","contexto":"His second name, \" Polio, \" has been known since ancient times to be a nickname. This can be read in Francesco Pellati's book, \" Vitruvius, the Most Outstanding Treatise Writer on Architecture of Antiquity, \" p. 30. Regarding the name Polion, given to Vitruvius by Faventinus, it can be hypothesized that it combined the architect's name with that of the founder of the world's first library in Rome, as Pliny states, wh","nota":"30","parrafo":391,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-31","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gaius Asinius Pollio, Asinius Pollio or Polio (in Latin Gaius Asinius Pollio (75 BC – 4 AD) was a politician, orator, poet, playwright, literary critic, and historian of the early Roman Empire. His surviving writings served as material for Appian and Plutarch; Pollio was Virgil 's patron and a friend of Horace, and both poets dedicated poems to him.","contexto":"His second name, \" Polio, \" has been known since ancient times to be a nickname. This can be read in Francesco Pellati's book, \" Vitruvius, the Most Outstanding Treatise Writer on Architecture of Antiquity, \" p. 30. Regarding the name Polion, given to Vitruvius by Faventinus, it can be hypothesized that it combined the architect's name with that of the founder of the world's first library in Rome, as Pliny states, wh","nota":"31","parrafo":391,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-32","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Within the author’s geometrical interpretation, a cube viewed in perspective can produce a hexagonal outline and superimposed triangular figures resembling a hexagram. This proposed formal analogy is distinct from a documented historical account of the origin of the Star of David.","contexto":"The Greek word βιβλίον (biblion) means “book” or “roll”; βιβλιοθήκη (bibliotheke) means a place for books or a library. Biblion is the transliteration of βιβλίον; bibliotheke is a different word. In conventional Greek alphabetic numeration βίβλος totals 314, whereas βιβλίον totals 174. Any association of 314 with π belongs to the author’s symbolic interpretation and does not establish an ancient philological identifi","nota":"32","parrafo":395,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-33","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The Tetractys (Τετρακτύς in Greek) or Tetorakutes is a triangular figure consisting of ten dots arranged in four rows, with one, two, three, and four dots in each row. As a mystical symbol, it was very important to the Pythagoreans, representing a form of intellectual edifice. The numbers 6, 10, 16, and 216 were sacred within this school.","contexto":"The division of De architectura into ten books is a fact of the textual tradition. Its interpretation as a symbolic structure associated with the Pythagorean tetraktys is the author’s hermeneutic proposal. Neither the number of books nor the comparison alone establishes a Vitruvian cosmological program. Historical transmission and symbolic interpretation should therefore be assessed separately.","nota":"33","parrafo":399,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-34","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Publius Minidius is named among Vitruvius’s colleagues in the preparation and repair of military engines (I, preface 2, in Krohn’s text). He is not securely identified here with Publius Nonius Asprenas.","contexto":"When I saw that your concern extended beyond the common life of all and the constitution of the state to the suitability of public buildings, so that the city’s growth in provinces might be matched by public works worthy of imperial majesty, I thought I should publish these matters for you at the earliest opportunity. I had first been known to your father and devoted to his excellence; after he was received among the","nota":"34","parrafo":407,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-35","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gnaeus Cornelius is named among Vitruvius’s colleagues in the dedication (I, preface 2). The passage does not establish his identification with Gnaeus Cornelius Lentulus Clodianus.","contexto":"When I saw that your concern extended beyond the common life of all and the constitution of the state to the suitability of public buildings, so that the city’s growth in provinces might be matched by public works worthy of imperial majesty, I thought I should publish these matters for you at the earliest opportunity. I had first been known to your father and devoted to his excellence; after he was received among the","nota":"35","parrafo":407,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-38","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Aristippus of Cyrene, active in the fifth and fourth centuries BCE, was a Greek philosopher associated with Socrates and the Cyrenaic tradition, which gave pleasure a central place in ethical reflection.","contexto":"Aristippus, the Socratic philosopher, shipwrecked and cast ashore on the coast of Rhodes, noticed geometrical figures traced upon the sand, and is said to have cried out to his companions: “Let us be of good hope — for I see the traces of men.” He made at once for the town of Rhodes, went straight to the gymnasium, and there, discoursing on philosophy, was rewarded with such gifts that he could furnish not only himse","nota":"38","parrafo":467,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-39","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"In the Greek world the gymnasion (γυμνάσιον) was an institution for physical exercise and, increasingly, for educational and intellectual activities. Its name is related to γυμνός, ‘naked’.","contexto":"Aristippus, the Socratic philosopher, shipwrecked and cast ashore on the coast of Rhodes, noticed geometrical figures traced upon the sand, and is said to have cried out to his companions: “Let us be of good hope — for I see the traces of men.” He made at once for the town of Rhodes, went straight to the gymnasium, and there, discoursing on philosophy, was rewarded with such gifts that he could furnish not only himse","nota":"39","parrafo":467,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-4","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Francesco Petrarca (born in Arezzo on July 20, 1304, and died in Arquà Petrarca on July 19, 1374) was a prominent poet, philosopher, and philologist from Arezzo. He is recognized as the father of humanism and a fundamental pillar of Italian literature, especially thanks to his work \"Canzoniere\" (Songbook). His poetry gave rise to a literary movement known as Petrarchism, which influenced prominent authors such as Garcilaso de la Vega in Spain, and in England, literary figures of the stature of William Shakespeare and Edmund Spenser. Beyond his influence on new forms and themes in poetry, Petrarch also promoted a humanist conception that sought to harmonize the heritage of ancient Greco-Roman culture with the principles of Christianity. Furthermore, he advocated for the unification of all Italian territories with the aim of restoring the region's former glory during the Roman Empire. His legacy endures as an iconic figure in the history of literature and humanist thought.","contexto":"Although the decisive discovery of the codex is attributed to Poggio Bracciolini (St. Gallen, 1416), humanist interest in Vitruvius had already been fostered by Petrarch; after the dissemination of the works of this Florentine, it can be said that Vitruvius became one of the principal textual sources for Renaissance architectural theory. The images that accompany Vitruvius's work in its editions up to the 18th centur","nota":"4","parrafo":196,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-40","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Books of interest on Vitruvian topics, Francesco Pellati, “ Vitruvius the great architect of Greco-Roman antiquity” Clot Publishing House, Buenos Aires 1944, the Website, Arqweb.com, Author Architect Carlos Zanchez Montana, Spain and the Spanish translation of the Treatise “ On Architecture ” “The 10 books of architecture of Vitruvius, by Don Joseph Ortiz y Sanz Royal Printing House year 1799.","contexto":"","nota":"40","parrafo":468,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-41","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"In Milan, he met Donato Bramante, according to the life of Bramante written by Giorgio Vasari, who narrates an as yet unproven interview with Cesarino: “ Determined [Bramante] to see at least something remarkable, he moved to Milan to see the cathedral, where there was a certain Cesare Cesarino, reputed, a good geometer as an architect. ”","contexto":"The rediscovery and dissemination of Vitruvius's treatise during the Renaissance owes much to the work of humanists such as Poggio Bracciolini and Leon Battista Alberti, who extensively incorporated its principles into his seminal work, De re aedificatoria (c. 1450). The editio princeps appeared in Rome in 1486 under the supervision of Giovanni Sulpicio de Veroli. Subsequent translations were made into the major Euro","nota":"41","parrafo":478,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-42","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Fra Giovanni Giocondo (Verona, c. 1433–Rome, 1515) was a humanist, architect and editor of ancient texts. His illustrated edition of Vitruvius, published at Venice in 1511, is a landmark in the printed transmission of De architectura.","contexto":"The rediscovery and dissemination of Vitruvius's treatise during the Renaissance owes much to the work of humanists such as Poggio Bracciolini and Leon Battista Alberti, who extensively incorporated its principles into his seminal work, De re aedificatoria (c. 1450). The editio princeps appeared in Rome in 1486 under the supervision of Giovanni Sulpicio de Veroli. Subsequent translations were made into the major Euro","nota":"42","parrafo":478,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-43","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"On the lost schemata. The drawings mentioned by Vitruvius do not survive as a complete identifiable authorial set; this does not establish when each was lost. Giocondo’s edition of 1511 and Palladio’s illustrations for Barbaro (1556) belong to Renaissance reconstruction. See F. Lemerle, “M. Vitruvius per Jocundum”, and the Barbaro 1556 notice, Architectura (CESR, Tours). Volumen is translated “book” for divisions of the treatise; “scroll” denotes the material roll, whose support was not necessarily papyrus.","contexto":"The rediscovery and dissemination of Vitruvius's treatise during the Renaissance owes much to the work of humanists such as Poggio Bracciolini and Leon Battista Alberti, who extensively incorporated its principles into his seminal work, De re aedificatoria (c. 1450). The editio princeps appeared in Rome in 1486 under the supervision of Giovanni Sulpicio de Veroli. Subsequent translations were made into the major Euro","nota":"43","parrafo":478,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-44","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Diputación de Lugo, “Crismón de Quiroga: testigo del primer cristianismo en Galicia,” https://turismo.deputacionlugo.gal/es/conece/lugoinedito/crismon (accessed October 25, 2026). The institutional description identifies a fifth-century marble disk, approximately 95 cm in diameter, preserved in the Museo Diocesano of Lugo Cathedral.","contexto":"Figure 4. The Quiroga Christogram, fifth century CE. Inscribed marble disk, approximately 95 cm in diameter. Museo Diocesano e Catedralicio de Lugo, Spain. Reproduction supplied for this edition; object identification follows the Diputación de Lugo’s museum documentation.","nota":"44","parrafo":480,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-45","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The compositional element architect-/archi- derives, through Latin architectus, from Greek ἀρχιτέκτων (architektōn), formed from ἀρχι- (‘chief’, ‘principal’) and τέκτων (‘builder’, ‘craftsman’). It does not mean ‘the first cause of construction’ in a philological sense. The symbolic connection with arkhē proposed in the present work belongs to the author’s hermeneutic interpretation.","contexto":"The association between later Christian monograms, architectural order and felicitas is the author’s interpretive comparison. It requires its own documentary support and is distinct from establishing the wording of Vitruvius.","nota":"45","parrafo":481,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-46","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The association of architectural felicitas with the architect’s apotheosis belongs to the symbolic interpretation proposed in this work. Latin felicitas denotes happiness, good fortune or success; felicitate is an inflected form, not its dictionary lemma.","contexto":"The association between later Christian monograms, architectural order and felicitas is the author’s interpretive comparison. It requires its own documentary support and is distinct from establishing the wording of Vitruvius.","nota":"46","parrafo":481,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-47","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Quiroga inscription. Avrvm retains V for U; normalized: Aurum vile tibi est, argenti pondera cedant; plus est quod propria felicitate nites. Felicitas means felicity or blessedness, not wisdom. This is a normalized reading, not a new diplomatic transcription. See Xunta de Galicia, DOG 246 (29 December 2017), Ribeira Sacra resolution, Quiroga; Deputación de Lugo, “Crismón de Quiroga”. Its use here is the author’s symbolic comparison.","contexto":"What matters more is that you shine with your own felicity.”","nota":"47","parrafo":484,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-48","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Archimedes of Syracuse (in ancient Greek) Ἀρχιμήδης (Syracuse (Sicily), ca. 287 BC – ibid., ca. 212 BC) was a Greek physicist, engineer, inventor, astronomer and mathematician.","contexto":"There is a story and a certain mythology associated with Archimedes that Vitruvius mentions in his book about the discovery of the principle that bears his name. Legend has it that the genius from Syracuse uttered the word Eureka (today synonymous with achievements of all kinds) when he entered his bathtub and realized that the volume of water displaced fell over the circular edge of the tub. This displacement was eq","nota":"48","parrafo":485,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-49","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Εὕρηκα (heūrēka), ‘I have found it’, is the exclamation traditionally associated with Archimedes in the story of the crown. The narrative belongs to the later biographical tradition.","contexto":"There is a story and a certain mythology associated with Archimedes that Vitruvius mentions in his book about the discovery of the principle that bears his name. Legend has it that the genius from Syracuse uttered the word Eureka (today synonymous with achievements of all kinds) when he entered his bathtub and realized that the volume of water displaced fell over the circular edge of the tub. This displacement was eq","nota":"49","parrafo":485,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-5","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Augustus, born Gaius Octavius in 63 BCE, was the first Roman emperor. Adopted by Julius Caesar in his will, he assumed Caesar’s name after 44 BCE; modern historians commonly call him Octavian for the period before he received the title Augustus from the Senate in 27 BCE. In Greek sources Καῖσαρ (Kaisar) corresponds to Latin Caesar.","contexto":"\"The Ten Books on Architecture\" represents the most copied and translated classical treatise on architecture in history. One of the seminal texts of the Italian Renaissance, it has come down to us as a compendium of ancient knowledge and, according to Vitruvius, is also the first Latin treatise that aimed to provide a comprehensive exposition of architecture and the state of knowledge in civil engineering at the time","nota":"5","parrafo":198,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-50","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"A hydrostatic balance is an experimental device used to study the buoyant force exerted by fluids on bodies immersed in them. It was invented by Galileo Galilei on December 17, 1585. Its operation is based on Archimedes ' principle and it is specifically designed for determining the densities of solids and liquids.","contexto":"Today we know that the technical engineering necessary at that time to measure the displacement of an irregular volume in water had not yet been invented. Galileo himself, centuries later, pondered these questions, creating a model of a hydrostatic balance with sufficient precision to carry out such a measurement.","nota":"50","parrafo":501,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-51","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Archimedes of Syracuse (Greek Ἀρχιμήδης; Syracuse, Sicily, c. 287–c. 212 BCE) was a Greek mathematician, engineer, inventor and astronomer. Although few details of his life are securely known, his surviving writings and the ancient testimonia establish his central place in the history of Greek mathematics and mechanics.","contexto":"Archimedes (c. 287–212 BCE) was the first known mathematician to use regular n-sided polygons as a method of approximating the number π by both underestimation and overestimation. Starting with hexagons inscribed and circumscribed about circles and progressively doubling the number of sides until reaching 96-sided polygons, he obtained the value 3 < π < 3 1/7 (approximately 3.1416). This method, known as the \" method","nota":"51","parrafo":503,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-52","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The Tetraktys (Τετρακτύς in Greek) is a triangular figure consisting of ten points arranged in four rows, with one, two, three and four points in each row.","contexto":"Difference in approach: Vitruvius is a technician and engineer who writes from a practical and pragmatic perspective for a Roman professional audience. The tetractys belongs to a more esoteric and metaphysical realm of Greek philosophy, a field that Vitruvius prefers to set aside in favor of the constructive applications of geometry.","nota":"52","parrafo":572,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-53","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Fiat lux is a Latin phrase that literally means \"Let there be light\" or \"Let there be light,\" and has its origins in the Hebrew phrase יְהִיאוֹר (yehiy 'or).The expression comes from the third biblical verse of the book of Genesis.","contexto":"","nota":"53","parrafo":576,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-54","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Vipsanius Agrippa (c. 63–12 BCE) was a Roman general and statesman. He commissioned the first Pantheon at Rome; the standing building belongs to a later reconstruction. The inscription naming Agrippa must therefore be distinguished from an attribution of the surviving design to him.","contexto":"Longitudinal section of the Pantheon at Rome; the standing building belongs to a later imperial reconstruction.","nota":"54","parrafo":595,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-55","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ad Quadratum is a constructive method that relates geometry to architecture within a system of proportions. In the design of Gothic cathedrals and religious temples, it was used as the foundation and framework of human geometry. It represents a state of consciousness and the achievement of squaring the circle.","contexto":"This comparison shows how a system of proportional relationships can be considered alongside the practical measures of building, including palms, fingers and cubits. In the author’s reading, such relationships give sacred space a cosmological significance. The comparison is interpretive: it does not constitute documentary proof that the builders of the Pantheon followed a specifically Vitruvian cosmic program.","nota":"55","parrafo":598,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-56","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The golden number or golden ratio (also called extreme and mean ratio, golden ratio, golden mean, golden proportion and divine proportion), represented by the Greek letter φ (phi) (lowercase) or Φ (Phi) (uppercase), in honor of the Greek sculptor Phidias, is an irrational number.","contexto":"When we speak of the “divine proportion,” we are referring to a numerical relationship of spaces and a way of articulating geometries. It involves cutting a line into two unequal parts, such that the larger segment is to the whole line as the smaller is to the larger. In this way, a relationship of sizes is established, with the same proportionality between the whole divided into larger and smaller parts.","nota":"56","parrafo":643,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-57","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The comparison between φ and π in this discussion belongs to the author’s symbolic and geometrical interpretation. Numerically, φ = (1 + √5)/2 ≈ 1.6180339887, while π ≈ 3.1415926536; the symbolism does not establish a numerical identity between them.","contexto":"The parts creates in the whole a correct articulation of different spaces and uses whose proportion is the golden number.","nota":"57","parrafo":648,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-58","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Firmitas, utilitas and venustas are the technical terms of De architectura 1.3.2. Modern reception often renders them ‘solidity, utility and beauty’, but Vitruvius defines them through foundations and materials, an arrangement suited to use, and the proportional correspondence of a building’s members.","contexto":"According to the oldest surviving treatise on architecture, \" De architectura, \" or the 10 books of architecture by Vitruvius, 1st century BC, inspired by Hellenistic theorists, architecture rests on three principles: Beauty (venustas), Firmness (firmitas), and Utility (utilitas), or the wise organization of spaces.","nota":"58","parrafo":655,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-59","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"De architectura remained in circulation throughout the Middle Ages; Renaissance interest should not be described as its recovery from complete oblivion. Harley MS 2767, now in the British Library, is a ninth-century witness and is distinct from Cotton MS Cleopatra D I. Other important witnesses include the Gudianus and Selestadiensis codices. Manuscript dates, provenance and relationships must be established from the relevant catalog and critical edition rather than inferred from Renaissance accounts of rediscovery.","contexto":"During the Renaissance, the rediscovery and translation of De architectura had a decisive impact on architectural theory and practice. Among the most important editions is that of Cesare Cesariano (Como, 1521), the first illustrated translation into Italian, notable for its visual richness. Cesariano reinterpreted the figure of the Vitruvian man in poses ad quadratum and ad circulum, attempting to graphically solve t","nota":"59","parrafo":661,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-6","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Leon Battista Alberti (born in Genoa, Italy, on February 18, 1404, and died in Rome on April 25, 1472) was a prominent architect, personal secretary (apostolic abbreviator) to three popes (Eugene IV, Nicholas V, and Pius II), and distinguished as an Italian humanist, writer, mathematician, and poet. His skills and contributions were not limited to these disciplines, as he also excelled as a cryptographer, linguist, philosopher, musician, and archaeologist. Alberti stands out as one of the most versatile and influential humanists of the Renaissance, and his legacy spans a wide range of fields of knowledge.","contexto":"Regarding the architect's education, Vitruvius argues that their knowledge stems from the combination of two elements: \"fabrica\" (practical skill) and \"ratiocinatio\" (intellectual reasoning). This combination allows the architect to judge and understand all other trades. In the Renaissance, this distinction encouraged architects to break with medieval traditions and the builders' guild, allowing for a separation betw","nota":"6","parrafo":212,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-60","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Cesar Cesariano 's translation is the most valued for its visual richness.","contexto":"During the Renaissance, the rediscovery and translation of De architectura had a decisive impact on architectural theory and practice. Among the most important editions is that of Cesare Cesariano (Como, 1521), the first illustrated translation into Italian, notable for its visual richness. Cesariano reinterpreted the figure of the Vitruvian man in poses ad quadratum and ad circulum, attempting to graphically solve t","nota":"60","parrafo":661,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-61","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Since time immemorial, man as a tree and his feet reinterpreting roots, represent the achievement of the Geometer's Apotheosis.","contexto":"During the Renaissance, the rediscovery and translation of De architectura had a decisive impact on architectural theory and practice. Among the most important editions is that of Cesare Cesariano (Como, 1521), the first illustrated translation into Italian, notable for its visual richness. Cesariano reinterpreted the figure of the Vitruvian man in poses ad quadratum and ad circulum, attempting to graphically solve t","nota":"61","parrafo":661,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-62","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The man with his arms open to the cosmos, inscribed within a star as shown in the treatise of Cornelius Agrippa, symbol of man open to the cosmos.","contexto":"Thus the Vitruvian Man became the visual symbol of Homo Universalis: a harmonious, proportional being capable of encompassing both the material and spiritual worlds.","nota":"62","parrafo":680,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-63","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ad Quadratum is a constructive method that relates geometry to architecture in a system of proportions, and a numerical form of light, as well as the representation of a state of consciousness.","contexto":"The reevaluation of Vitruvian thought was fundamental in this process, materializing in critical translations and commentaries on De architectura that allowed the integration of ancient theory into modern practice. Particularly noteworthy are the editions of Cesare Cesariano (1521) and Daniele Barbaro (1556), whose contributions were essential in articulating the Vitruvian triad (firmitas, utilitas, venustas) under a","nota":"63","parrafo":689,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-64","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The universal man is the absolutely polished man, as a symbol of the center of the universe.","contexto":"The reevaluation of Vitruvian thought was fundamental in this process, materializing in critical translations and commentaries on De architectura that allowed the integration of ancient theory into modern practice. Particularly noteworthy are the editions of Cesare Cesariano (1521) and Daniele Barbaro (1556), whose contributions were essential in articulating the Vitruvian triad (firmitas, utilitas, venustas) under a","nota":"64","parrafo":689,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-65","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Johannes Kepler (Weil der Stadt, Germany, December 27, 1571 – Regensburg, Germany, November 15, 1630), a key figure in the Scientific Revolution, was a German astronomer and mathematician. He is primarily known for his laws of planetary motion around the Sun. He was a collaborator of Tycho Brahe, whom he succeeded as Imperial Mathematician to Rudolf II.","contexto":"“Geometry provided God with the model for creation; geometry precedes the existence of divinity or, better yet, is the very essence of God.” This perspective transforms the architectural practice: if geometry constitutes the grammar of the divine logos, the architect, in designing their work, is merely participating in the process of “precipitation” of the intelligible into the sensible. Architecture is revealed, the","nota":"65","parrafo":696,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-66","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Giovanni Pico della Mirandola (1463–1494) was an Italian humanist and philosopher. His Oration on the Dignity of Man is a prominent work in the history of Renaissance humanism.","contexto":"The best way to find definitions of Vitruvian Man or Geometric Man is through Pico della Mirandola's discourse on the dignity of man.","nota":"66","parrafo":697,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-67","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Kepler 's Platonic model of the solar system has aroused the highest interest throughout the ages.","contexto":"“Geometry has two great treasures: one is the Pythagorean theorem, the other, the ratio of a line segment to its extreme and its proportional. The first can be compared to a measure of gold; the second should be called a precious jewel.”","nota":"67","parrafo":701,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-68","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Doric, Ionic and Corinthian forms belong to the Greek architectural tradition discussed by Vitruvius. His Tuscan arrangements are treated at 4.7. The later five-order scheme, including the Composite as a separate order, belongs to the history of classical architectural theory and must not be attributed as such to Vitruvius’s own classification.","contexto":"One of the characteristics common to the three Greek orders is entasis: the columns are slightly wider at the base and gradually narrow imperceptibly towards the capital, giving the column an organic elegance and vitality, avoiding the visual rigidity of a perfect cylindrical shape.","nota":"68","parrafo":777,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-69","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Hero of Alexandria (Ἥρων ὁ Ἀλεξανδρεύς), probably active in the first century CE, was a mathematician and engineer. His treatises on pneumatics, mechanics and automatic devices are fundamental sources for the history of ancient technology.","contexto":"According to Heron of Alexandria, entasis precisely compensates for this visual distortion, making the column appear perfectly straight and structurally sound. For his part, historian Vincent Scully has emphasized that this subtle bulging of the shaft produces the visual effect that the column, aware of the weight it bears, seems to yield slightly under its own load, generating an impression of organic tension and vi","nota":"69","parrafo":779,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-70","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Hera (in ancient Greek Ἥρα H ē ra, or equivalently: Ἥρη Hera (Hērē in Ionic and Homeric Greek), the legitimate wife of Zeus and one of his three sisters in the Olympian pantheon of classical Greek mythology. She also held the title of Queen of the Gods. Her Roman equivalent was Juno. The cow, and later the peacock, were sacrificed to her. Her mother was Rhea and her father Cronus.","contexto":"The number 8, characteristic of the Ionic column, was linked in Indo-European antiquity to the movement of the planet Venus. This order was frequently used in temples dedicated to maternal goddesses, such as Hera or Athena Nike (Ἀθηνᾶ Νίκη), the Victorious Athena.","nota":"70","parrafo":786,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-71","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The molding of the cornice of an entablature, located just below the crown and immediately above the frieze. Also called a bed molding.","contexto":"Vitruvius explains in Book IV that three basic tools are sufficient for drawing and subsequently carving the volutes: a ruler, a set square (to establish the midpoint), and a compass (De arch. IV, 1, 7). Below the volutes, the capital frequently features a collar or astragal that separates the echinus from the fluted shaft. The upper abacus is often decorated with oval and dart motifs.  Between the volutes and the ab","nota":"71","parrafo":791,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-72","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"It was created as a representation of the cult of Apollo-Asclepius. It can be interpreted as the Greek version of the fundamental pillar, also a philosopher 's sun.","contexto":"The Corinthian order is the last of the three classical Greek orders and developed during the 4th century BC. It takes its name from the city of Corinth. The oldest known example is found in the Temple of Apollo Epicurius at Bassae (Arcadia), dating from between 450 and 420 BCE. It is not the main order of the temple — which features an exterior Doric colonnade and an interior Ionic one — but appears exceptionally wi","nota":"72","parrafo":797,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-73","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Tholos (θόλος; plural tholoi) denotes a building of circular plan in Greek architecture. Historians also apply the term to certain circular or corbel-vaulted funerary structures, whose functions and dates vary. It should not be restricted to a single architectural type or period.","contexto":"A remarkable testament to the origins of the Corinthian order is the capital found in the circular foundations of the Tholos of Epidaurus, carefully buried in antiquity. Its magnificent state of preservation and enigmatic location have led researchers to interpret that it was intentionally placed there by a sculptor as a model for future generations of stonemasons. This example, the oldest known Corinthian capital, i","nota":"73","parrafo":806,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-74","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gandhāra was a historical region of the north-western Indian subcontinent and neighboring territories, important in exchanges between Iranian, Hellenistic, Central Asian and Indian traditions. Its political and geographical extent varied considerably over time.","contexto":"This interpretation finds a certain parallel in the eastward expansion of the Corinthian style. During the Hellenistic and Roman periods, the order spread across vast regions of the Indo-European world, reaching as far as Gandhara (present-day northern Pakistan and Afghanistan). In this cultural context, Corinthian columns were adapted locally and sometimes crowned with images of Buddha instead of the traditional aca","nota":"74","parrafo":811,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-75","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Callimachus (Ancient Greek Καλλίμαχος) (310 BC - 240 BC) was a poet and scholar, born in Cyrene and descended from a noble family.","contexto":"Callimachus, Hymn IV to Delos","nota":"75","parrafo":814,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-76","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Euripides (Εὐριπίδης; c. 480–406 BCE) was one of the principal tragic dramatists of classical Athens, alongside Aeschylus and Sophocles.","contexto":"Euripides, Ion","nota":"76","parrafo":832,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-77","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pausanias describes the Delphic omphalos and records the tradition that located the center of the earth there. A modern paraphrase of that account should be distinguished from a direct quotation of the ancient text.","contexto":"Euripides, Ion","nota":"77","parrafo":832,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-78","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Mundus is the sacred space beneath an altar, in Greco-Roman culture. Omphalos ( in ancient Greek ὀμφαλός omphal ó s, in German ' navel' The Navel (or Navel [elevated] center) was a cult stone in the Adyton of the Temple of Apollo at Delphi. It was covered with woolen garlands (agrenon) and marked the “ navel of the world.” A Hellenistic or Roman marble copy of the stone is now in the Archaeological Museum of Delphi. The term is also used as a synonym for center and event center.","contexto":"The Omphalos and the Tripod: The original Greek text contrasts the fixity of the Omphalos (ὀμφαλός) — the geometric and sacred center of the Earth — with the activity of prophecy on the tripod. The redundancy of \"street\" and \"house\" has been eliminated, unifying them under the tragic terms palace (domous) and chambers (melythra), which more accurately reflect the majesty of the sanctuary at Delphi.","nota":"78","parrafo":836,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-79","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gaius Julius Hyginus, active in the Augustan period, was a scholar and librarian. Traditions about his origins are late and contradictory; birth in Hispania should not be asserted as an established fact.","contexto":"Hyginus, Fables","nota":"79","parrafo":845,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-8","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Hermogenes of Alabanda (Ἑρμογένης) was a Greek architect associated with Alabanda in Caria. Vitruvius connects him with the development of the pseudodipteral temple and with a preference for the Ionic over the Doric order. Among the works traditionally attributed to him are the temple of Artemis at Magnesia on the Maeander and the temple of Dionysus at Teos.","contexto":"According to current research, \"The Ten Books on Architecture\" offers the oldest and most comprehensive treatment of a wide range of subjects, including ancient technology, timekeeping, construction machinery, waterwheels, war machines, architecture, and interior design. This work comprehensively covers all aspects of construction and technology of the period. Before its publication, only brief compendiums and treati","nota":"8","parrafo":218,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-80","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"In Greek mythology, Leto (Ancient Greek: Λητώ Lêtố, Doric: Lato, 'forgetfulness') is a daughter of the Titans Coeus and Phoebe, and, in the Olympian pantheon, mother with Zeus of the twins Apollo and Artemis. In Roman mythology, her equivalent, as mother of Phoebus and Diana, is Latona. With her sister Asteria, she was venerated as a goddess of the night and alternately of daylight.","contexto":"“Python was a serpent of colossal proportions, born from the Earth¹ before the birth of Apollo. This creature used to deliver oracles on Mount Parnassus, the place where, according to fate, it would meet its death when Leto² gave birth. When the serpent learned that the goddess had conceived by Zeus³, it pursued her with the aim of killing her; however, by order of the sovereign of the gods⁴, the North wind Aquilon r","nota":"80","parrafo":848,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-81","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The philosopher's sun, the light of intellect in Etruscan culture, is known as Apulu. In Greece, it was associated with immortality and represented as a cube.","contexto":"Homeric Hymn III to Apollo","nota":"81","parrafo":855,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-82","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The place where Python, the Serpent, was buried.","contexto":"It was then, too, that Phoebus Apollo considered which men he would take there as officiants to celebrate his cult on rocky Pytho. While he pondered this idea, he saw a swift vessel upon the wine-dark sea. On board were many valiant men, Cretans from Minoan Knossos, who celebrate the rites in honor of the Sovereign and proclaim the oracles of Phoebus Apollo, he of the golden weapon: all that he foretells from the lau","nota":"82","parrafo":856,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-83","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Callimachus (Ancient Greek: Καλλίμαχος) (310 BC – 240 BC) was a poet and scholar, born in Cyrene and descended from a noble family. He was commissioned by Ptolemy II to organize the Library of Alexandria, a task he carried out until his death. His work was so significant that he is considered the father of librarians (or at least of catalogers). His Pinakes (Tablets), 120 volumes containing the complete catalog of the Library arranged chronologically, were of enormous value to subsequent bibliographic and literary studies of the Classical period.","contexto":"Callimachus, Hymn II to Apollo","nota":"83","parrafo":857,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-84","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Another name for the god Apollo, in Delphi he was known as Apollo Phoebus.","contexto":"Apollo, encompassing all with his skill, has gathered all the conditions upon himself, as the bard to Phoebus, so the bow and the song are entrusted to him, the Pythia, by divine grace of the God Phoebus, have taught the doctors of non-death.","nota":"84","parrafo":860,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-85","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Apollodorus of Athens, a second-century BCE grammarian and scholar, studied under Aristarchus of Samothrace. He must be distinguished from the anonymous or pseudonymous author of the mythographical work transmitted as the Bibliotheca of Apollodorus.","contexto":"Apollodorus, Library I","nota":"85","parrafo":861,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-86","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pausanias was a second-century CE Greek traveler and writer, author of the Periegesis Hellados (Description of Greece), a major source for Greek topography, sanctuaries and local traditions.","contexto":"Pausanias Book X","nota":"86","parrafo":863,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-87","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ovid’s Metamorphoses is a Latin poem in fifteen books recounting transformations from the world’s beginnings to the deification of Julius Caesar. The Greek word μεταμόρφωσις means ‘transformation’; it is a Greek expression, not a Latin transcription. The poem was completed around 8 CE and exerted a lasting influence on later European literature and art.","contexto":"Ovid, Metamorphoses 1.452–567, an abridged rendering","nota":"87","parrafo":866,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-88","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"In Greek mythology, Peneus (Greek: Πηνειός) was a river god and one of the three thousand rivers. He was the son of Oceanus and Tethys. With the nymph Creusa, he had four children, including Hypseus, king of the Lapiths, and three daughters: Cyrene, Daphne, and Stilbe. However, according to other sources, Cyrene is considered one of his wives. Stilbe bore twin sons to the sun god Apollo: Centaurs and Lapith, the latter being the namesake of the Lapith people. Eros, the Greek god of love, shot an arrow at Apollo so that he would fall in love with Peneus's daughter, Daphne. According to the myth, Eros's purpose was for Daphne to scorn Apollo, as revenge for Apollo's mockery of her skill with the bow. Consequently, Daphne implored Peneus, the river god, for help, and he transformed her into a laurel tree, which from that moment on would be sacred to Apollo. In an Arcadian version of the myth, Daphne was the daughter of the god Ladon.","contexto":"Cupid struck Daphne with the lead-tipped arrow and pierced Apollo with the golden one. She shunned love, while he was consumed by it. He pursued her, driven by hope; she fled, driven by fear. When her strength failed, she looked toward the waters of Peneus and prayed: “Help me, Father. If your waters have divine power, change and destroy the form by which I have pleased too well.” Scarcely had she finished when a hea","nota":"88","parrafo":868,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-89","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Euripides (Εὐριπίδης; c. 480–406 BCE) was one of the principal tragic dramatists of classical Athens, alongside Aeschylus and Sophocles.","contexto":"Euripides, fragment","nota":"89","parrafo":869,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-9","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Cesare Cesariano (born ca. 1477 in Milan; died 30 March 1543) was an Italian painter, architect, and military engineer. In 1521 he published the first Italian translation of Vitruvius, to which he added a commentary and woodcut illustrations.","contexto":"Vitruvius achieved great fame in later periods, especially during the Renaissance. During this time, a new architectural style that took Antiquity as its model turned to Vitruvius to learn the fundamentals of Roman architecture. Searches were made for manuscripts of Vitruvius in monastic libraries, such as the one at Poggio Bracciolini. In 1511, Fra Giovanni Giocondo da Verona published another edition in Venice, and","nota":"9","parrafo":241,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-90","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"A aedes, in the In the religion of Ancient Rome, it was the dwelling place of a deity. In principle, it was any structure that housed the image of the deity, and therefore, imbued with a sacred character, distinguishing itself from the temple or sacred precincts properly speaking.Reference: John W. Stamper, The Architecture of Roman Temples: The Republic to the Middle Empire Cambridge University Press, 2005, p. 10.","contexto":"Chronology. Augustus ruled from 27 BCE to 14 CE. Vitruvius’s activity belongs to the late Republic and the early Augustan period; this context does not establish an exact date for every building discussed in the treatise.","nota":"90","parrafo":888,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-91","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Roman colony of Cosa (nr. Ansedonia) in Italy. The construction is made of concrete (opus cementicium) covered with irregular stones (opus incertum).","contexto":"The tension of proportions: The theoretical Vitruvian basilica should be between two and three times its width. However, when describing Fano, Vitruvius adopts a proportion of 1.5 (the sesquialtera ratio, or 3:2) in its central navigable space, compensating for the height of the columns to maintain eurythmia. The canon is flexible, and the metric adapts to the requirements of the Aedes Augusti.","nota":"91","parrafo":903,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-92","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pierre Gros, an important editor and commentator on Vitruvius in the Collection des Universités de France, is cited here for his work on Roman architecture and the interpretation of De architectura.","contexto":"“As Pierre Gros points out in his reliable critical exegesis of Vitruvius’s text, the plan of the Basilica of Fano projects a compact rectangle that tends ostensibly towards quadrature, a morphological phenomenon that finds a clear precedent in the Basilica of Cosa (Tuscany). Far from constituting an anomaly, this dense and integrated spatial configuration became a fully typified typological constant during the princ","nota":"92","parrafo":904,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-93","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The peristasis, whose name comes from the Greek \"περίστασις\" which means \"space around,\" refers to a colonnaded portico that surrounds the cella of a peripteral temple, common in both the architecture of Ancient Greece and that of Roman temples.","contexto":"Among the early attempts at graphic reconstruction of the Basilica of Fano, the seminal contribution of Fra Giocondo stands out, author of the first illustrated edition of Vitruvius's work in 1511. Giocondo's reconstruction focuses primarily on the development of the floor plan, adopting a rigorous 2:1 modular ratio between its length and width. According to his interpretation, the building's internal colonnade was a","nota":"93","parrafo":925,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-94","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Fra Giovanni Giocondo (born around 1433 in Verona and died in 1515) was a prominent Italian figure who played multiple roles throughout his life. Initially a religious figure and teacher, he distinguished himself especially as a scholar dedicated to the study of classical antiquity. Over time, he broadened his interests and became an eminent antiquarian, archaeologist, military engineer, and architect. His most notable legacy lies in being one of the first printers of Vitruvius's \"De architectura,\" contributing significantly to the preservation and dissemination of this fundamental work.","contexto":"Among the early attempts at graphic reconstruction of the Basilica of Fano, the seminal contribution of Fra Giocondo stands out, author of the first illustrated edition of Vitruvius's work in 1511. Giocondo's reconstruction focuses primarily on the development of the floor plan, adopting a rigorous 2:1 modular ratio between its length and width. According to his interpretation, the building's internal colonnade was a","nota":"94","parrafo":925,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-95","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"The Oracle of Delphi, in the Sanctuary of Delphi, was a place for consulting the gods, in the sacred temple dedicated primarily to the god Apollo. Located in Greece, in the present-day town of Delphi, at the foot of Mount Parnassus, consecrated to the god himself and the Muses, amidst the mountains of Phocis, at 700 meters above sea level. m above sea level and 9.5 km away from the Gulf of Corinth.","contexto":"This episode, recorded in the doxographical tradition by authors such as Eratosthenes of Cyrene and Plutarch, transcends mere historical anecdote to become the birth certificate of the \"Delian problem.\"³ Apollo's demand was not a mere ritual whim, but a subtle theoretical reproach to the Greeks for their neglect of the geometry of solids, prompting mathematicians of the stature of Hippocrates of Chios, Archytas of Ta","nota":"95","parrafo":970,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-96","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Delphi (Greek Δελφοί (m. pl.), Ancient Greek Δελφοί pronounced Delphoí), originally called Pytho (Πυθώ), was a city of ancient Greece, best known for its oracle. Both names are synonymous.","contexto":"The etymology of Pytho (Pythó): The phonetic change to Pyto should be corrected by its academic spelling: Pito. Philologically, the name connects the physical space with the myth of the serpent's death: Apollo lets the midday sun rot (pythein) the monster's corpse. From this \"putrefaction\" springs the purification of the earth. The later transition to the name Delphi (Delphoi) is etymologically associated with delphy","nota":"96","parrafo":1005,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-97","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ballista, related to Greek βάλλειν (‘to throw’), denotes an ancient two-armed torsion engine. Vitruvius distinguishes its calibration from that of the catapulta or scorpio: in 10.10 the initial datum is the length of the projectile, whereas in 10.11 the ballista is calibrated from the weight of the stone. The two systems must not be merged into a single modular rule.","contexto":"The parallel with Vegetius: Although Vegetius wrote several centuries later (at the end of the Empire), his description of the legions' technical environment confirms that Roman architects were not trained in academies of fine arts, but in the mud of the trenches, surveying the terrain, building palisades, and ensuring the water supply. This is the origin of Vitruvian firmitas: the solidity that must withstand both t","nota":"97","parrafo":1045,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-98","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gerolamo Cardano, also Geronimo or Girolamo Cardano (from Milan) and Cardano Hieronymus Cardanus (Mediolanensis), Latinized as Hieronymus Cardanus (Mediolanensis) (born September 24, 1501 in Pavia; died September 21, 1576 in Rome), was an Italian physician, philosopher, and mathematician and is one of the humanists of the Renaissance.","contexto":"Vitruvius's influence and recognition endure to this day. Gerolamo Cardano, in his 1552 book \"De subtilitate rerum,\" lists him as one of the twelve individuals who, in his view, surpass all others in genius and invention. He might even have placed him first had it been clear that Vitruvius had written down his own discoveries. Furthermore, in James Anderson's \"The Constitutions of the Masons\" (1734), reprinted by Ben","nota":"98","parrafo":1057,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V297-nota-99","tipo":"nota","version":"V297","lengua":"en","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"De re aedificatoria (‘On the Art of Building’) is Leon Battista Alberti’s Latin architectural treatise in ten books, composed around the middle of the fifteenth century. Its critical engagement with Vitruvius made it a foundational text of Renaissance architectural theory.","contexto":"The transition from Vitruvius to Alberti: Leon Battista Alberti did not simply copy Vitruvius; he effected a subtle theoretical transmutation. While the Roman presented an eminently practical vision linked to state engineers, Alberti elevated venustas to the category of Concinnitas (the universal harmony of all parts regulated by absolute mathematical laws, where nothing can be altered without destroying the whole). ","nota":"99","parrafo":1122,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-1","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pierre Gros, editor y comentarista fundamental de Vitruvio en la Collection des Universités de France, se cita aquí por sus trabajos sobre arquitectura romana y la interpretación de De architectura.","contexto":"La presente edición en el contexto de la tradición editorial. Conviene situar esta obra con honestidad dentro de la tradición de ediciones de Vitruvio, para precisar qué aporta y qué no pretende ser. La edición crítica de referencia sigue siendo la de la Collection des Universités de France («Budé», Les Belles Lettres, 1969–2009), publicada libro por libro por Les Belles Lettres, con responsabilidades editoriales dif","nota":"1","parrafo":229,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-10","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Sexto Julio Frontino (c. 40–103 d. C.) fue senador, cónsul y administrador romano. Se le conoce sobre todo por el De aquaeductu urbis Romae, tratado dedicado a los acueductos y a la administración del abastecimiento de agua de Roma.","contexto":"Frontino menciona a Vitruvio en De aquaeductu 25, a propósito del origen del módulo de la quinaria. Por una coincidencia editorial, el tratado de Sexto Julio Frontino se imprimió junto con la editio princeps de Vitruvio en Roma (c. 1486–1487).","nota":"10","parrafo":366,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-107","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dinócrates (Δεινοκράτης; formas transmitidas Dinocrates, Deinochares), arquitecto griego contemporáneo de Alejandro Magno. Vitruvio le dedica el prefacio del Libro II (2.praef.1–4), donde cuenta cómo el arquitecto se presentó ante el rey y le propuso tallar el monte Athos como estatua colosal, con una ciudad en la mano izquierda y, en la derecha, una cuenca que recogiera las aguas del monte para verterlas en el mar; Alejandro, al preguntar por las tierras capaces de alimentar la ciudad, descartó el proyecto pero retuvo a su autor. La tradición atribuye a Dinócrates el plano de Alejandría, fundada en el 331 a. C., y su trazado ortogonal de tipo hipodámico. La identificación con el Quirócrates que menciona Estrabón sigue siendo discutida, como lo es la atribución de la pira de Hefestión en Babilonia y de trabajos en el templo de Ártemis en Éfeso. En Vitruvio, el episodio tiene una función argumentativa: opone el favor del príncipe a la mera competencia y sirve de exordio a la reivindicación del autor.","contexto":"1. El arquitecto Dinócrates, confiado en sus concepciones y en su sagacidad, cuando Alejandro se hallaba en el poder, partió de Macedonia hacia el ejército, deseoso de la recomendación del rey. Llevó de su patria, de parte de parientes y amigos, cartas para los principales oficiales y los cortesanos de púrpura, a fin de tener un acceso más fácil, y, recibido por ellos con afabilidad, les pidió que lo llevaran cuanto ","nota":"107","parrafo":2021,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-108","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dinocrates: arquitecto macedonio presentado por Vitruvio en el prefacio del Libro II. Otras fuentes antiguas transmiten variantes del nombre o relatos próximos, por lo que la identidad y el alcance exacto de su actividad deben tratarse con prudencia. Purpurati designa aquí dignatarios o miembros destacados del entorno real; no equivale sin más a una categoría administrativa romana.","contexto":"1. El arquitecto Dinócrates, confiado en sus concepciones y en su sagacidad, cuando Alejandro se hallaba en el poder, partió de Macedonia hacia el ejército, deseoso de la recomendación del rey. Llevó de su patria, de parte de parientes y amigos, cartas para los principales oficiales y los cortesanos de púrpura, a fin de tener un acceso más fácil, y, recibido por ellos con afabilidad, les pidió que lo llevaran cuanto ","nota":"108","parrafo":2021,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-109","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"El proyecto del Athos se comenta a partir del relato de Vitruvio. Los testimonios antiguos paralelos no son idénticos y no deben fundirse en una biografía única de Dinócrates sin indicar sus diferencias.","contexto":"2. Como la novedad hubiera atraído la atención del pueblo, Alejandro lo vio. Admirado, mandó que se le hiciera sitio para que se acercara, y le preguntó quién era. Y él dijo: «Dinócrates, arquitecto macedonio, que te traigo concepciones y proyectos dignos de tu gloria. En efecto, he dado al monte Athos la forma de una estatua de hombre, en cuya mano izquierda he representado las murallas de una ciudad vastísima y en ","nota":"109","parrafo":2024,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-11","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Fra Giovanni Giocondo (Verona, ca. 1433–Roma, 1515) fue humanista, arquitecto y editor de textos antiguos. Su edición ilustrada de Vitruvio, publicada en Venecia en 1511, ocupa un lugar destacado en la transmisión impresa del De architectura.","contexto":"Vitruvio alcanzó gran fama en épocas posteriores, especialmente durante el Renacimiento. Durante este período, un nuevo estilo arquitectónico que tomó a la Antigüedad como modelo recurrió a Vitruvio para aprender los fundamentos de la arquitectura romana. Se realizaron búsquedas de manuscritos de Vitruvio en las bibliotecas monásticas, como el caso de Poggio Bracciolini. En 1511, Fra Giovanni Giocondo da Verona publi","nota":"11","parrafo":387,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-110","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Athon montem: el monte Athos, en la península calcídica. Vitruvio describe el proyecto de convertir la montaña en una figura humana de escala territorial.Nota al pie","contexto":"2. Como la novedad hubiera atraído la atención del pueblo, Alejandro lo vio. Admirado, mandó que se le hiciera sitio para que se acercara, y le preguntó quién era. Y él dijo: «Dinócrates, arquitecto macedonio, que te traigo concepciones y proyectos dignos de tu gloria. En efecto, he dado al monte Athos la forma de una estatua de hombre, en cuya mano izquierda he representado las murallas de una ciudad vastísima y en ","nota":"110","parrafo":2024,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-111","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"frumentaria ratione / transmarinis subvectionibus: Alejandro pregunta si existen campos capaces de sostener la ciudad mediante abastecimiento cerealístico. Al saber que dependería de transportes marítimos, juzga inadecuado el lugar. La nota no convierte frumentaria ratio en una institución romana específica ni atribuye al pasaje riesgos militares que no se mencionan.","contexto":"3. Alejandro, deleitado por la concepción del proyecto, preguntó al punto si había campos alrededor que pudieran sostener esa ciudad con su provisión de grano. Cuando supo que no podía hacerse sino mediante abastecimientos traídos de ultramar, dijo: «Dinócrates, advierto la egregia composición del proyecto y me deleito en ella, pero advierto que, si alguien fundara una colonia en ese lugar, su juicio sería censurado.","nota":"111","parrafo":2025,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-112","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Alexandriam constituere: dentro del relato de Vitruvio, Alejandro ordena a Dinócrates establecer Alejandría al reconocer un puerto naturalmente protegido, un buen emporium, campos cerealistas y las ventajas del Nilo. La participación exacta de Dinócrates en la planificación histórica de la ciudad se trata con prudencia y no se define aquí como «ingeniero jefe» ni se atribuye automáticamente un plano hipodámico.","contexto":"4. Desde entonces Dinócrates no se apartó del rey y lo siguió a Egipto. Allí Alejandro, habiendo advertido un puerto naturalmente seguro, un emporio egregio, campos de grano en torno a todo Egipto y las grandes utilidades del enorme río Nilo, le mandó establecer con su nombre la ciudad de Alejandría. Así Dinócrates, recomendado por su rostro y por la dignidad de su cuerpo, llegó a esa celebridad. A mí, en cambio, emp","nota":"112","parrafo":2027,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-113","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II, Praef. 1–5. Cotejo con Rose, Krohn y la Budé del Libro II (texto establecido y traducido por Louis Callebat; investigación manuscrita y aparato crítico de Catherine Jacquemard). La anécdota de Dinócrates se conserva como construcción narrativa propia de Vitruvio y no se armoniza silenciosamente con relatos paralelos. Purpurati designa personajes de alto rango del entorno regio; formae queda abierto entre formas, diseños o representaciones proyectuales; frumentaria ratio introduce la capacidad de abastecimiento como condición del asentamiento; y scientia/scripta estructura la autorrepresentación final de Vitruvio.APARATO COMPARATIVO [F] — PRAEFATIO II. El exemplum de Dinócrates y Alejandro se conserva como relato programático sobre apariencia, competencia y recursos materiales. La edición distingue la función retórica del episodio de cualquier reconstrucción biográfica o arquitectónica que no esté demostrada por el texto.","contexto":"5. Y puesto que en el primer volumen he escrito sobre la función de la arquitectura y las delimitaciones del arte, e igualmente sobre las murallas y las divisiones de los solares dentro de las murallas, y seguiría el orden de explicar los templos y los edificios públicos, así como los privados, con qué proporciones y relaciones de conmensurabilidad deben hacerse, no creí que debiera anteponerlo antes de haber expuest","nota":"113","parrafo":2029,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-12","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Octavia la Menor (c. 69–11 a. C.), hermana de Augusto. El pórtico que lleva su nombre (Porticus Octaviae), reconstruido en su honor después del 27 a. C., albergó las bibliotecas que ella fundó en memoria de su hijo Marcelo.","contexto":"En ese lugar, Octavia dedicó en el pórtico que lleva su nombre, en memoria de su hijo Marcelo, dos bibliotecas públicas, una destinada a contener libros en latín y otra para los libros en griego. Es plausible que las colecciones de la biblioteca privada de Marcelo sirvieran como base para estas. El antiguo mapa de Roma, la Forma Urbis Severiana, revela la presencia de una exedra que conectaba los templos y las biblio","nota":"12","parrafo":446,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-13","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Quintus Gargilius Martialis fue un autor romano del siglo III dedicado a la horticultura, la botánica y la medicina. Algunos estudios lo identifican con el comandante militar homónimo mencionado en una inscripción latina de 260; esa identificación debe tratarse con cautela. Se conservan fragmentos de una obra agrícola y medicinal, probablemente De hortis.","contexto":"Entre los siglos III y IV d. C., entre los compiladores y comentaristas que lo siguieron, se encuentran Cetius Faventinus, quien lo utilizó en su Artis architectonicae, y, según una atribución discutida, Gargilio Marcial.","nota":"13","parrafo":476,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-14","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Francesco Petrarca (Arezzo, 1304–Arquà, 1374) fue poeta, filólogo y una de las figuras principales del humanismo. Su Canzoniere ejerció una influencia duradera sobre la poesía europea y dio origen al petrarquismo. Su actividad como lector y buscador de manuscritos contribuyó decisivamente a la renovación del estudio de los autores latinos antiguos.","contexto":"Petrarca y su grupo lo conocieron y estudiaron. Hacia mediados del siglo XIV, Francesco Petrarca, el príncipe de los humanistas del Trecento, poseyó y anotó un códice del tratado; no consta que intentara traducirlo al italiano. Luego lo siguieron Boccaccio, el médico paduano Giovanni Dondi dall’Orologio, el bibliófilo Niccolò Acciaiuoli, y Domenico di Bandino.","nota":"14","parrafo":479,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-15","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Cesare di Lorenzo Cesariano, conocido como Cesare Cesariano (Milán, ca. 1483–1543), fue arquitecto, pintor y teórico. Su edición italiana ilustrada de Vitruvio, publicada en Como en 1521, desempeñó un papel central en la recepción renacentista del De architectura. Las noticias biográficas transmitidas por Vasari deben valorarse con la cautela propia de esa fuente.","contexto":"Traducciones al italiano: Las traducciones al italiano comenzaron a circular en la década de 1520. La primera edición impresa de una traducción al italiano, con nuevas ilustraciones, fue realizada por Cesare Cesariano en Como en 1521. Cesariano se declaraba discípulo de Bramante.","nota":"15","parrafo":486,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-152","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota — Lib. 3, pref. 1. La imagen de un pecho «con ventanas» que revelara el pensamiento remonta a la fábula de Momo (cf. Luciano, Hermótimo 20); Vitruvio adapta el tópico para denunciar que el mérito técnico, oculto a la vista, queda a merced del favor y de la elocuencia forense antes que del juicio verdadero.","contexto":"1. Apolo délfico, por las respuestas de la Pitia, proclamó a Sócrates el más sabio de todos. Se recuerda que este dijo, con prudencia y gran doctrina, que los pechos de los hombres deberían haber tenido ventanas y estar abiertos, para que no tuvieran ocultos sus sentimientos, sino patentes para ser examinados. ¡Ojalá la naturaleza, siguiendo su parecer, los hubiera hecho manifiestos y visibles! Pues, si así hubiera s","nota":"152","parrafo":2418,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-153","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA DE MÉTODO — APARATO COMPARATIVO. Rose, Krohn y Budé se utilizan como estratos editoriales comparables, no como autoridades intercambiables. Una diferencia entre ediciones se registra sólo cuando afecta constitución del texto, término técnico, numeral, proporción o interpretación arquitectónica; las simples modernizaciones ortográficas no se inflan como variantes.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — III, Praef. El prólogo se coteja con Rose, Krohn y la edición Budé del Libro III de Pierre Gros. La imagen socrática de los pectora fenestrata funciona como marco retórico para el problema de la visibilidad del mérito profesional. Vitruvio contrapone fama y favor social a scientia, doctrina y scripta; la edición evita convertir esta queja autoral en información biográfica demostrada. Los nombres de artistas y arquitectos se conservan según el texto latino y se distinguen de las identificaciones o cronologías propuestas por la historiografía moderna.NOTA HERMENÉUTICA — III, Praef. El prólogo no es una digresión independiente: prepara el Libro III mediante una reflexión sobre juicio, autoridad y conocimiento. El paso de la reputación visible al saber técnico invisible anticipa la necesidad de reglas verificables de symmetria y proportio en la arquitectura sagrada.","contexto":"4. Así pues, emperador, en el primer volumen te expuse sobre el arte, qué virtudes tiene y de qué disciplinas conviene que esté provisto el arquitecto, y añadí las causas por las que conviene que sea experto en ellas; y distribuí en partes los principios de toda la arquitectura y los delimité con definiciones. Después, lo que era primero y necesario, expliqué con razonamientos, a propósito de las murallas, cómo se el","nota":"153","parrafo":2424,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-16","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Carol Herselle Krinsky, «Seventy-Eight Vitruvius Manuscripts», Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 30 (1967): 36–70, https://doi.org/10.2307/750736.","contexto":"Krinsky, Carol Herselle. «Seventy-Eight Vitruvius Manuscripts». Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 30 (1967): 36–70.","nota":"16","parrafo":493,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-17","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Arquímedes de Siracusa (en griego antiguo Ἀρχιμήδης, Arkhimḗdēs, compuesto de ἀρχι-, «principal», y μῆδος / μήδομαι, «pensamiento, idear»; Siracusa, ca. 287 a. C. – ibíd., 212 a. C.) fue un matemático, físico, ingeniero, inventor y astrónomo griego.","contexto":"Durante la Edad Media conocieron o utilizaron a Vitruvio autores como Isidoro de Sevilla (probablemente a través de Faventino), Hugo de San Víctor, Gervaise de Melkley, Vincent de Beauvais, Guillermo de Malmesbury, Petrus Diácono, Albertus Magnus, Jean de Montreuil, entre otros. Se ha propuesto, además, que las imágenes del hombre-microcosmos de Hildegard von Bingen y los escritos de Teoderico de San Trond dialogan c","nota":"17","parrafo":496,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-177","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA ECDÓTICA [F] — PROGRAMA DEL LIBRO IV. La Budé de Pierre Gros interpreta el libro como continuación y a la vez corrección del III: junto a la normativa modular aparece una «arqueología histórica» de los órdenes. Por ello esta edición separa sistemáticamente cuatro niveles: texto transmitido, constitución crítica, relato etiológico de Vitruvio y comprobación histórico-arqueológica moderna.Nota crítica [F] — IV, Praef. 1–2. El prefacio presenta el tratado como una ordinatio de materiales anteriores dispersos y enlaza explícitamente los Libros I–III con el IV. La traducción conserva genus, species, distributio y proportiones modulorum en su valor técnico-contextual; no conviene convertirlos indistintamente en «estilos» ni proyectar sobre ellos una taxonomía moderna de los órdenes. El Libro IV combina discurso normativo y relatos de origen: esta diferencia de estatuto debe mantenerse visible en el comentario.","contexto":"2. De los tres géneros, enseñé cuál tenía, según las costumbres del género jónico, las magnitudes más sutiles en las proporciones de los módulos; ahora, en este volumen, hablaré de todo lo establecido acerca de los dóricos y los corintios, y explicaré sus diferencias y propiedades.","nota":"177","parrafo":2592,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-18","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"En la mitología griega, Perdix (griego: Πέρδιξ) es un pariente de Dédalo, generalmente presentado como hijo de su hermana; las versiones del relato varían según las fuentes.","contexto":"Durante la Edad Media conocieron o utilizaron a Vitruvio autores como Isidoro de Sevilla (probablemente a través de Faventino), Hugo de San Víctor, Gervaise de Melkley, Vincent de Beauvais, Guillermo de Malmesbury, Petrus Diácono, Albertus Magnus, Jean de Montreuil, entre otros. Se ha propuesto, además, que las imágenes del hombre-microcosmos de Hildegard von Bingen y los escritos de Teoderico de San Trond dialogan c","nota":"18","parrafo":496,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-197","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — V, Praef. 1–5. El Libro V se coteja con Krohn y con la edición Budé establecida, traducida y comentada por Catherine Saliou. El prólogo justifica la brevitas del tratado mediante una reflexión sobre vocabulario técnico, extensión de los libros y disponibilidad del lector. La comparación con el cubo no es ornamento casual: sirve para defender una escritura proporcionada y manejable. Los términos propios del ars se conservan cuando una paráfrasis castellana borraría su valor técnico; la oscuridad reconocida por Vitruvio no autoriza a simplificar silenciosamente el texto.NOTA HERMENÉUTICA — BREVITAS Y DISCIPLINA. Vitruvio presenta la concisión como una exigencia de transmisión técnica: la arquitectura necesita términos especializados y relaciones proporcionales que no pueden explicarse siempre mediante el léxico ordinario. Este principio editorial justifica que la traducción sea fluida, pero no parafrástica: cuando el término latino organiza un concepto arquitectónico, se mantiene visible en nota.","contexto":"5. Puesto que nuestros mayores observaron estas cosas conforme a la naturaleza, y como advierto que he de escribir materias inusitadas y oscuras para muchos, para que lleguen con mayor facilidad al entendimiento de los lectores juzgué conveniente escribir en volúmenes breves, pues así serán fáciles de entender. Y he dispuesto su orden de manera que quienes busquen algo no tengan que reunirlo por separado, sino que en","nota":"197","parrafo":2786,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-2","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"La gnomónica es el arte y la ciencia de la construcción e interpretación de los relojes solares. El término deriva del griego γνώμων (gnṓmōn), que designa, entre otros sentidos, el instrumento o la varilla cuya sombra permite determinar una dirección o una medida temporal.","contexto":"Nota sobre los títulos de los libros. Conviene advertir que los códices no transmiten títulos temáticos para los diez libros. La tradición manuscrita —encabezada por el Harleianus 2767 (H)— solo consigna la fórmula «Liber primus explicit, incipit liber secundus» (y H añade, único, «deo gratias amen»); de las rúbricas o capitula únicamente sobreviven las del Libro I. En consecuencia, los títulos latinos descriptivos q","nota":"2","parrafo":238,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-21","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"La balista (del griego βάλλειν, «lanzar»; lat. ballista) es una máquina de torsión de dos brazos empleada como arma de asedio o de campaña. El scorpio, la cheiroballistra y la manuballista aplican el mismo principio a menor escala. En Vitruvio (10.11) la ballista lanza piedras y se calibra por el peso del proyectil.","contexto":"El Prefecto del campo, aunque de rango inferior al [prefecto], ocupaba una posición de considerable importancia. Se encargaba de la ubicación del campamento, la dirección de las trincheras, la supervisión de las tiendas o chozas de los soldados y del equipo. Su autoridad se extendía sobre los enfermos y los médicos que los atendían, además de regular los gastos correspondientes. Tenía la responsabilidad de proveer ca","nota":"21","parrafo":526,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-221","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VI, Praefatio. Se coteja el Libro VI con Krohn y con la Budé de Louis Callebat. El prólogo contrapone fortuna y disciplina mediante exempla filosóficos y biográficos y culmina en una defensa ética de la formación del arquitecto. Las anécdotas se mantienen como argumentación autoral, sin convertirlas automáticamente en documentación histórica independiente.NOTA HISTÓRICO-HERMENÉUTICA — PRAEFATIO. El elogio de la educación, la pobreza digna y la independencia respecto de la fortuna pertenece a la autorrepresentación moral de Vitruvio. La edición evita convertir este prólogo en dato biográfico literal cuando el pasaje funciona retóricamente como exemplum de doctrina y auctoritas.","contexto":"7. Así, nadie intenta practicar en casa ningún otro arte, como el de zapatero, el de batanero o alguno de los demás, que son más fáciles, sino la arquitectura, y ello porque quienes la profesan no son llamados arquitectos por un arte verdadero, sino falsamente. Por estas razones pensé que debía escribir con el mayor cuidado el cuerpo de la arquitectura y sus principios, estimando que sería un servicio no ingrato para","nota":"221","parrafo":3008,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-242","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Célebre anécdota sobre Aristófanes de Bizancio (c. 257–180 a.C.), erudito y director de la Biblioteca de Alejandría —no de Pérgamo, pese al contexto pergameno del relato vitruviano—. El episodio, que ilustra el nacimiento de la crítica textual y la condena del plagio, es una de las fuentes antiguas más citadas sobre la cultura bibliotecaria helenística. Cf. la praefatio entera del Libro VII, dedicada a la honradez intelectual y a la deuda con los predecesores.","contexto":"5. Establecido esto así, cuando se acercaban los juegos, había que elegir jueces letrados que los examinaran. El rey, habiendo elegido ya seis de la ciudad y no encontrando tan pronto un séptimo idóneo, consultó a los que estaban al frente de la biblioteca y preguntó si conocían a alguien dispuesto para ello. Entonces le dijeron que había un tal Aristófanes que, con el mayor empeño y la mayor diligencia, leía cada dí","nota":"242","parrafo":3168,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-243","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota histórico-filológica [F] — VII, praef. 8–9. Vitruvio transmite aquí una tradición polémica sobre Zoilo, conocido como Homeromastix, «azote de Homero». El relato debe conservarse como testimonio de la cultura literaria antigua, no como biografía documentalmente segura. El propio texto subraya en §9 que las versiones sobre la muerte de Zoilo eran divergentes (varie memoratur), circunstancia que impide convertir cualquiera de ellas en un hecho establecido.","contexto":"8. En los años siguientes llegó a Alejandría desde Macedonia Zoilo, que adoptó el sobrenombre de Homeromástix, y recitó al rey sus escritos compuestos contra la Ilíada y la Odisea. Ptolomeo, al advertir que el padre de los poetas y guía de toda la filología era maltratado en su ausencia, y que aquel cuyos escritos admiraban todas las naciones era vituperado por ese hombre, indignado, no le dio respuesta alguna. Zoilo","nota":"243","parrafo":3173,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-244","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VII, praef. 15. La cifra cronológica es un locus textual significativo: la tradición manuscrita transmite una lección numeral discordante, mientras la constitución crítica moderna adopta «<quadringentis>» para la distancia entre la empresa pisistrátida y la intervención de Antíoco. Dado que la variante altera directamente la cronología arquitectónica, el suplemento se mantiene visible y no se trata como una simple normalización.","contexto":"15. Más allá de esto, nadie parece haberse dedicado hasta ahora a ese género de escritura, aunque hubo también antiguos ciudadanos, grandes arquitectos, que habrían podido componer escritos no menos elegantes. Pues en Atenas los arquitectos Antístates, Calescro, Antimáquides y Porino establecieron los cimientos para Pisístrato cuando este construía el templo de Júpiter Olímpico; pero, tras su muerte, a causa de la in","nota":"244","parrafo":3187,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-245","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota crítico-ecdótica [F] — VII, praef. 16. El comienzo del pasaje presenta una transmisión difícil y parcialmente corrupta en la cláusula relativa a la fama y al culto divino; las ediciones modernas no ofrecen una solución enteramente uniforme. La traducción conserva por ello el sentido arquitectónico general sin convertir una restitución incierta en una lectura segura. Los nombres de los arquitectos y la secuencia Éfeso–Mileto–Eleusis se mantienen conforme al texto constituido.","contexto":"16. Pues en cuatro lugares hay disposiciones de templos adornadas con obras de mármol [de las cuales las denominaciones propias son nombradas con clarísima fama], cuya excelencia y prudentes aparatos de concepción suscitan admiración en las sedes de los dioses. En primer lugar, el templo de Diana en Éfeso, de género jónico, fue establecido por Quersifrón de Cnoso y su hijo Metágenes, y se dice que después lo terminar","nota":"245","parrafo":3190,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-246","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VII, Praefatio. Para el Libro VII se adopta como referencia comparativa la edición Budé de B. Liou y M. Zuinghedau, con comentario de M.-Th. Cam, junto con Krohn y Rose y el control de la tradición manuscrita. El prefacio no es una digresión prescindible: fundamenta la transmisión del saber técnico, condena el plagio y construye una genealogía de autores de arquitectura, perspectiva y teoría artística. NOTA FILOLÓGICO-HISTORIOGRÁFICA — VII, Praef. Agatarco, Demócrito y Anaxágoras aparecen en relación con la construcción racional de la imagen escénica y la respuesta de las líneas a un centro visual. El pasaje es fundamental para la historia antigua de la perspectiva, pero no debe traducirse retrospectivamente como una formulación completa de la perspectiva lineal renacentista. La nota distingue testimonio vitruviano, reconstrucción historiográfica e interpretación moderna.","contexto":"18. Así pues, puesto que se encuentra que nuestros antiguos fueron grandes arquitectos no menos que los griegos, y bastantes en nuestro tiempo, y que de ellos pocos habían publicado preceptos, no creí que debía callar, sino exponer ordenadamente cada materia en su volumen. Así, puesto que en el sexto volumen he descrito los principios de los edificios privados, en este, que ocupa el séptimo lugar, expondré los acabad","nota":"246","parrafo":3193,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-25","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Arístipo de Cirene (siglos V–IV a. C.) fue un filósofo griego asociado a Sócrates y a la tradición cirenaica, caracterizada por conceder un papel central al placer en la reflexión ética.","contexto":"El filósofo Aristipo, discípulo de Sócrates, tras naufragar y ser arrojado a las costas de Rodas, al ver figuras geométricas trazadas en la arena, se dice que exclamó a sus compañeros: «¡Tengamos esperanza, pues veo huellas de hombres!». Inmediatamente se dirigió a la ciudad de Rodas y se encaminó directamente al gimnasio. Allí, comenzando a discutir sobre temas filosóficos, recibió regalos tan generosos que no solo ","nota":"25","parrafo":613,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-267","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Heráclito de Éfeso (Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος, Hērákleitos ho Ephésios; fines del siglo VI–comienzos del V a. C.) es un filósofo presocrático de Éfeso, en Jonia, cuya obra solo se conserva en fragmentos y testimonios.","contexto":"1. De los siete sabios, Tales de Mileto sostuvo que el principio de todas las cosas era el agua; Heráclito, el fuego; los sacerdotes de los magos, el agua y el fuego; Eurípides, oyente de Anaxágoras, al que los atenienses llamaron el filósofo de la escena, el aire y la tierra, y que esta, fecundada por las concepciones de las lluvias celestes, había engendrado las crías de los pueblos y de todos los animales en el mu","nota":"267","parrafo":3379,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-268","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — VIII, Praefatio. La doxografía sobre Tales, Heráclito, los sacerdotes de los Magos, Eurípides/Anaxágoras y la tradición egipcia se conserva como marco de filosofía natural antigua. La edición separa doctrina atribuida por Vitruvio, historia de la filosofía y explicación física moderna; no armoniza retrospectivamente la exposición.","contexto":"4. Por eso también quienes ejercen los sacerdocios según las costumbres de los egipcios muestran que todas las cosas consisten en el poder del líquido. Así, cuando se lleva agua en una hidria al santuario y al templo con casto rito, entonces, postrados en tierra con las manos alzadas al cielo, dan gracias a la benignidad divina por su hallazgo. Así pues, puesto que los físicos, los filósofos y los sacerdotes juzgan q","nota":"268","parrafo":3384,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-27","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Herón de Alejandría (Ἥρων ὁ Ἀλεξανδρεύς), activo probablemente en el siglo I d. C., fue matemático e ingeniero. Sus tratados sobre neumática, mecánica y dispositivos automáticos son fundamentales para la historia de la tecnología antigua.","contexto":"Según Herón de Alejandría, la éntasis compensa precisamente esta distorsión visual, logrando que la columna sea percibida como perfectamente recta y estructuralmente sólida. Por su parte, el historiador Vincent Scully ha destacado que este sutil abombamiento del fuste produce el efecto visual de que la columna, consciente del peso que soporta, parece ceder ligeramente bajo su propia carga, generando una impresión de ","nota":"27","parrafo":762,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-276","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota comparativa [F] — Lib. 9, proemio (triángulo 3-4-5). Vitruvio describe aquí una construcción práctica del ángulo recto mediante tres longitudes de 3, 4 y 5 unidades. La atribución a Pitágoras pertenece a la tradición antigua transmitida por el propio texto; la existencia de ternas equivalentes en tradiciones matemáticas anteriores obliga, sin embargo, a distinguir esa atribución literaria de la historia efectiva del descubrimiento. La presente edición se limita al alcance documental del pasaje y evita convertirlo en prueba de un sistema pitagórico subyacente a De architectura.","contexto":"6. Igualmente, Pitágoras mostró la escuadra hallada sin artificios de artesano, y lo que los carpinteros que hacen escuadras apenas pueden llevar a la exactitud con gran trabajo, eso se explica corregido con principios y métodos a partir de sus preceptos. Pues, si se toman tres reglas, de las cuales una sea de tres pies, otra de cuatro y la tercera de cinco, y estas reglas, compuestas entre sí, se tocan unas a otras ","nota":"276","parrafo":3573,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-277","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"εὕρηκα εὕρηκα] Vitruvio transmite la exclamación en griego en el relato de Arquímedes (9, praef. 10–11 en la numeración de la edición). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. Se conserva aquí la forma griega normalizada con acento, sin presentarla como una conjetura moderna ni como restitución frente a los códices.","contexto":"10. Posteaquam indicium est factum dempto auro tantundem argenti in id coronarium opus admixtum esse, indignatus Hiero se contemptum esse neque inveniens, qua ratione id furtum reprehenderet, rogavit Archimeden, uti in se sumeret sibi de eo cogitationem. Tunc is, cum haberet eius rei curam, casu venit in balineum, ibique cum in solium descenderet, animadvertit, quantum corporis sui in eo insideret, tantum aquae extra","nota":"277","parrafo":3577,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-278","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Εὕρηκα (heúrēka), «lo he encontrado», es la exclamación tradicionalmente asociada a Arquímedes en el relato de la corona; su forma narrativa pertenece a la tradición biográfica posterior.","contexto":"10. Después de que se hizo la denuncia de que, sustraído oro, se había mezclado en esa obra de la corona una cantidad igual de plata, Hierón, indignado por haber sido burlado y no encontrando el procedimiento con que probar ese hurto, rogó a Arquímedes que tomara sobre sí la reflexión acerca de ello. Entonces este, ocupado en el asunto, fue por azar a los baños, y allí, al descender a la bañera, advirtió que cuanto d","nota":"278","parrafo":3580,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-279","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota filológico-técnica — IX, praef. 9–12 (corona de Hierón). El relato vitruviano describe una comparación volumétrica por desplazamiento de agua entre masas de igual peso. Conviene distinguir tres niveles: (1) evidencia textual: Vitruvio transmite explícitamente el procedimiento de inmersión y medición del agua con un sextarius; (2) explicación física: a igual masa, plata y oro desplazan volúmenes distintos por su diferente densidad; (3) valoración histórica: el episodio del baño y el grito εὕρηκα pertenece a la tradición biográfica sobre Arquímedes y no aparece en sus tratados conservados.","contexto":"12. Hecha esta prueba, sumergió del mismo modo la masa de oro en el recipiente lleno y, sacada esta, añadiendo la medida por el mismo procedimiento, halló, por la menor cantidad de sextarios de agua, cuánto menor en volumen era la masa de oro que la de plata del mismo peso. Después, llenado de nuevo el recipiente y sumergida en la misma agua la corona misma, halló que se había derramado más agua con la corona que con","nota":"279","parrafo":3584,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-28","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Tholos (θόλος; plural tholoi) designa en arquitectura griega una construcción de planta circular. El término se aplica asimismo, por extensión historiográfica, a determinadas estructuras funerarias circulares o de falsa cúpula, aunque sus funciones y cronologías son diversas.","contexto":"Un notable testimonio del origen del orden corintio es el capitel hallado en los cimientos circulares del Tholos de Epidauro, cuidadosamente enterrado en la Antigüedad. Su magnífica conservación y enigmática ubicación han llevado a los investigadores a interpretar que fue depositado intencionadamente por un escultor como modelo para las generaciones futuras de canteros. Este ejemplar, uno de los capiteles corintios a","nota":"28","parrafo":787,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-280","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Χειρόκμητα] el título asociado a Demócrito presenta una historia textual compleja. Krohn imprime en IX praef. 14 el genitivo χειροκμήτων (los códices: ΧΕΙΡΟΤΟΜΗΤΟΝ H E G, según su aparato), mientras que la forma Χειρόκμητα se apoya en la tradición paralela y en correcciones filológicas antiguas/modernas (cf. Plinio, Nat. 24.160; Diógenes Laercio 9.49). Se adopta Χειρόκμητα como forma normalizada, dejando explícito su carácter editorial.","contexto":"14. Así, Arquitas con el trazado de cilindros y Eratóstenes con el procedimiento instrumental del mesolabio explicaron lo mismo. Puesto que estas cosas se han advertido con tan grandes deleites de las doctrinas, y nos vemos naturalmente obligados a conmovernos al considerar los efectos de los hallazgos de cada cosa, atendiendo a muchas cosas, admiro también los volúmenes de Demócrito sobre la naturaleza de las cosas ","nota":"280","parrafo":3589,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-281","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX, Praefatio. El Libro IX exige un aparato más denso que los anteriores: la propia recepción moderna señala el estado particularmente difícil de su tradición manuscrita y la complejidad de su astronomía y matemática. La referencia Budé es Jean Soubiran (1969); se cotejan además Rose/Krohn y la tradición manuscrita sin copiar el aparato de Soubiran. Se registrarán únicamente variantes, suplementos y conjeturas con incidencia filológica, matemática o arquitectónica real.NOTA ECDÓTICA [F] — IX, Praef. El proemio combina exempla de sabios y descubrimientos. El triángulo 3–4–5 atribuido a Pitágoras se explica como construcción práctica del ángulo recto; la anécdota de la corona de Hierón y Arquímedes se presenta como relato transmitido por Vitruvio, distinguiendo el testimonio antiguo de las reconstrucciones modernas del experimento.NOTA DE TRADUCCIÓN — GLORIA Y UTILITAS. La contraposición entre atletas y scriptores no se reduce a ornamento retórico: introduce el ideal vitruviano de conocimiento transmisible y utilidad pública. El castellano mantiene la estructura argumentativa latina sin modernizarla como manifiesto científico.","contexto":"18. Por eso, César, confiado en estos autores, aplicando sus sentidos y sus consejos, he escrito estos volúmenes: en los siete primeros, sobre los edificios; en el octavo, sobre las aguas; en este explicaré los principios de la gnomónica, cómo se han hallado a partir de los rayos del sol en el mundo mediante las sombras del gnomon, y con qué procedimientos se alargan o se acortan.","nota":"281","parrafo":3595,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-282","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"ἀνάλημμα] Graecum restitui; in codd. et ed. vulgata «analemma» Latinis litteris. Vox technica gnomonicae (la proyección analemática).","contexto":"1. Ea autem sunt divina mente comparata habentque admirationem magnam considerantibus, quod umbra gnomonis aequinoctialis alia magnitudine est Athenis, alia Alexandriae, alia Romae, non eadem Placentiae ceterisque orbis terrarum locis. Itaque longe aliter distant descriptiones horologiorum locorum mutationibus. Umbrarum enim aequinoctialium magnitudinibus designantur analemmatorum formae, e quibus perficiuntur ad rat","nota":"282","parrafo":3604,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-293","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"NOTA HISTÓRICO-PROFESIONAL — PRAEF. X. La ley atribuida a Éfeso funciona en el prefacio como exemplum normativo sobre estimación, garantía patrimonial y responsabilidad profesional. El pasaje no prueba por sí solo que la regla se aplicara de forma general y estable en toda la práctica edilicia efesia; Vitruvio la introduce retóricamente para defender el cálculo previo de costes y la responsabilidad del arquitecto.APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X, Praefatio. La ley atribuida a Éfeso se conserva como exemplum transmitido por Vitruvio sobre estimación y responsabilidad del arquitecto. La forma abreviada P. R. se desarrolla sólo en comentario como Populus Romanus; el suplemento <a> permanece señalado. No se convierte este pasaje en antecedente jurídico directo de la responsabilidad profesional contemporánea.NOTA ARQUITECTÓNICO-PROFESIONAL — COSTE Y PROYECTO. El prefacio formula una relación entre aestimatio, previsión y ejecución: antes de comenzar una obra deben resolverse sus rationes. Para el lector arquitecto se explica la analogía con control de costes y planificación, manteniendo separadas la institución romana y la práctica contractual moderna.","contexto":"4. Así pues, puesto que estas cosas se han transmitido y establecido así, no parece ajeno que, con cautela y suma diligencia, antes de emprender las obras, se desarrollen sus principios. Por tanto, puesto que ni la ley ni la institución de las costumbres pueden obligar a ello, y cada año tanto los pretores como los ediles deben preparar maquinarias para los juegos, me ha parecido, emperador, no ajeno, puesto que en l","nota":"293","parrafo":3774,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-294","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"βαρουλκον] Vitruvio 10.1.1 denomina así, en griego, el genus tractorium, la clase de máquinas destinada a arrastrar o elevar cargas. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Se conserva el tecnicismo griego y se glosa como aparato de tracción/elevación, sin afirmar una restitución frente a una transliteración manuscrita no cotejada.","contexto":"1. Machina est continens e materia coniunctio maximas ad onerum motus habens virtutes. Ea movetur ex arte circulorum rotundationibus, quam Graeci κυκλικὴν κίνησιν appellant. Est autem unum genus scansorium, quod graece ἀκροβατικόν dicitur; alterum spirabile, quod apud eos πνευματικόν appellatur; tertium tractorium, id autem Graeci βαρουλκόν vocitant. Scansorium autem ⟨est, cum⟩ machinae ita fuerint conlocatae, ut ad ","nota":"294","parrafo":3776,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-3","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ctesibio (griego: Κτησίβιος, Ktēsíbios; activo en el siglo III a. C.) fue inventor, ingeniero hidráulico y mecánico griego de Alejandría. La tradición le atribuye trabajos fundamentales sobre neumática, bombas de agua y el perfeccionamiento de la clepsidra. Sus investigaciones sobre aire comprimido y dispositivos hidráulicos ocupan un lugar destacado en la historia de la mecánica helenística.","contexto":"De architectura no se limita a cuestiones técnicas. De clara inspiración helenística y con referencias explícitas a inventores como Ctesibio, el tratado aborda de manera enciclopédica los órdenes arquitectónicos, los materiales de construcción, las técnicas decorativas, la tipología de edificios, la hidráulica, el uso del color, la gnomónica (Libro IX) y las máquinas tanto civiles como militares (Libro X). Vitruvio d","nota":"3","parrafo":270,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-30","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gandhāra fue una región histórica del noroeste del subcontinente indio y áreas vecinas, importante en los intercambios entre tradiciones iranias, helenísticas, centroasiáticas e indias. Su extensión política y geográfica varió considerablemente según la época.","contexto":"Esta lectura encuentra cierto paralelismo en la expansión del estilo corintio hacia Oriente. Durante el período helenístico y romano, el orden se difundió hacia Oriente hasta Gandhara (actual norte de Pakistán y Afganistán). En este contexto cultural, las columnas corintias fueron adaptadas localmente y con figuras de Buda insertas entre las hojas de acanto de sus capiteles, fusionando la forma clásica mediterránea c","nota":"30","parrafo":792,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-31","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Mundus designa en la religión romana una fosa ritual consagrada, que se abría en fechas determinadas. El ómfalo (ὀμφαλός, «ombligo») era una piedra de culto conservada en el santuario de Apolo en Delfos, cubierta con una red de cintas de lana (ἀγρηνόν), que marcaba el «ombligo del mundo»; una copia de mármol de época helenística o romana se conserva en el Museo Arqueológico de Delfos. Por extensión, el término designa un centro.","contexto":"El ónfalo y el trípode: en la tradición délfica, el omphalos (ὀμφαλός, «ombligo») señalaba simbólicamente el centro de la tierra y formaba parte del paisaje religioso del santuario de Apolo. El trípode estaba asociado a la práctica oracular de la Pitia. Estos elementos pertenecen a la topografía y mitología cultual de Delfos; no se interpretan aquí como componentes de una geometría arquitectónica secreta.","nota":"31","parrafo":817,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-32","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pausanias describe el ómphalos de Delfos y recoge la tradición que situaba allí el centro de la tierra. Cuando se cite el pasaje, debe remitirse a la obra y locus concretos, evitando presentar una paráfrasis moderna como cita literal.","contexto":"La piedra de Crono y el omphalos: Pausanias menciona en Delfos una piedra vinculada por la tradición al engaño de Rea a Crono, que era ungida con aceite y cubierta con lana en determinados ritos. Conviene distinguir esta piedra mítica de las distintas representaciones del omphalos délfico y evitar identificar sin prueba objetos cultuales diferentes.","nota":"32","parrafo":823,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-323","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"ad normam: «a escuadra». La norma (γνώμων) es la escuadra del constructor; el término reaparece en sentido técnico en 7.3.5. La equivalencia altura = envergadura de brazos (homo quadratus) es el fundamento de la teoría de la proporción de los templos que sigue.","contexto":"Gnomon (γνώμων) — gnomon. 9.7: la varilla que proyecta la sombra en el reloj de sol, cuya sombra (también σκιάθηρας) se lee contra el analema.","nota":"323","parrafo":5014,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-324","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Arquitas de Tarento (en griego antiguo: Ἀρχύτας ὁ Ταραντίνος; c. 430 a. C.- c. 360 a. C.) fue un filósofo, matemático, astrónomo, estadista, general y contemporáneo de Platón. Arquitas trabajó en su ciudad natal, la colonia griega Tarento en Apulia. Como filósofo, perteneció a los pitagóricos.","contexto":"Proemio: Crítica de los honores tributados a los atletas frente a los escritores; los descubrimientos de Platón (duplicación del cuadrado), Pitágoras (triángulo rectángulo 3-4-5), Arquímedes (la corona de Hierón) y Arquitas y Eratóstenes (duplicación del cubo) como verdaderas glorias de la humanidad.","nota":"324","parrafo":1242,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-33","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pausanias fue un viajero y escritor griego del siglo II d. C., autor de la Periegesis Hellados (Descripción de Grecia), fuente fundamental para la topografía, los santuarios y las tradiciones locales del mundo griego.","contexto":"La descripción de Pausanias permite documentar la coexistencia en Delfos de monumentos, piedras cultuales, ritos y relatos míticos de cronologías diversas. Esta información es relevante para reconstruir la historia religiosa del santuario, pero no autoriza a deducir una oposición arquitectónica entre «caos» y «cosmos» ni un tránsito ritual desde una piedra informe hacia una supuesta geometría apolínea.","nota":"33","parrafo":825,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-34","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Apolodoro de Atenas (siglo II a. C.) fue gramático y erudito griego, discípulo de Aristarco de Samotracia. Debe distinguirse del autor anónimo o seudónimo de la obra mitográfica transmitida con el título de Biblioteca de Apolodoro.","contexto":"Apolodoro, Biblioteca I","nota":"34","parrafo":842,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-35","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"En la mitología griega, Peneo (Πηνειός) era un dios fluvial, uno de los tres mil ríos hijos de Océano y Tetis. Con la náyade Creúsa tuvo a Hipseo, rey de los lápitas, y a tres hijas: Cirene, Dafne y Estilbe (según otras fuentes, Cirene fue su esposa). Estilbe tuvo con Apolo dos hijos gemelos, Centauro y Lapites, epónimo del pueblo de ese nombre. Eros hirió a Apolo con una flecha para que se enamorase de Dafne, hija de Peneo, y a ella con otra que la hizo rechazarlo, en venganza por la burla de Apolo sobre su destreza con el arco. Dafne imploró ayuda a su padre, que la transformó en laurel, árbol consagrado desde entonces a Apolo. En una versión arcadia del mito, Dafne era hija del dios fluvial Ladón.","contexto":"El primer amor de Febo fue Dafne, la hija del Peneo; no se lo dio el ciego azar, sino la cruel ira de Cupido: «Que tu arco, Febo, lo traspase todo; el mío te traspasará a ti». Dijo, y sacó de la aljaba dos dardos de efecto opuesto: uno ahuyenta el amor, el otro lo provoca; el que lo provoca es de oro y brilla su aguda punta; el que lo ahuyenta es romo y lleva plomo bajo la caña (Metamorfosis 1.452–471).","nota":"35","parrafo":848,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-36","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Eurípides (ca. 480–406 a. C.) fue uno de los principales dramaturgos trágicos de la Atenas clásica, junto con Esquilo y Sófocles.","contexto":"Aparato crítico y filológico: el lamento citado es el de Casandra en el Agamenón de Esquilo (vv. 1080–1082). El mismo juego etimológico reaparece en Eurípides, Faetón, fr. 781.11–13 N² (lamento de Clímene ante Helios: «con razón te llaman Apolo los mortales»), y las antologías posteriores suelen cruzar ambos pasajes.","nota":"36","parrafo":852,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-37","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Conviene distinguir la basílica descrita por Vitruvio en Fanum Fortunae (Fano) de otras basílicas augustales descubiertas en Italia. Nota etimológica: fanum designa en latín un lugar consagrado o santuario; fanaticus designa originalmente a quien está inspirado o vinculado al santuario, antes de adquirir sentidos peyorativos posteriores. Profanus se forma sobre pro + fanum y designa lo que se encuentra delante o fuera del espacio consagrado; de allí procede «profano».","contexto":"«Desde una perspectiva etimológica, el vocablo latino fanum designa propiamente el «lugar sagrado» o el «santuario» consagrado a una divinidad. De esta raíz deriva el adjetivo fanaticus, término que originalmente aludía al servidor del templo o a aquel que manifestaba un entusiasmo extático provocado por la proximidad del numen; fue solo con el devenir histórico que la palabra adquirió la connotación peyorativa de in","nota":"37","parrafo":874,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-38","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"La perístasis, cuyo nombre proviene del griego «περίστασις» que significa «espacio de alrededor», se refiere a un pórtico columnado que rodea la cella de un templo períptero, común tanto en la arquitectura de la Antigua Grecia como en la de los templos romanos.","contexto":"La columnata interna: Fra Giocondo dibuja una columnata interior —no una perístasis externa, propia del templo— que sostiene la cubierta de la nave central, más alta que la de los pórticos.","nota":"38","parrafo":907,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-39","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gaius Julius Hyginus, activo en época augustea, fue erudito y bibliotecario. Las tradiciones sobre su origen son tardías y contradictorias; no debe afirmarse como hecho seguro que fuese natural de Hispania.","contexto":"Hyginus, Gaius Iulius. Fabulae. (Edición de P. K. Marshall). Stuttgart/Leipzig: K. G. Saur Verlag, 2002. — Nota: Referencia indispensable para documentar la variante mitográfica de la persecución de Leto por la serpiente Pitón, el auxilio del viento Aquilón (Bóreas) y la institución originaria de los Juegos Píticos (Fábulas 53 y 140).","nota":"39","parrafo":929,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-4","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Vitruvius Pollio es la forma tradicional del nombre del arquitecto y autor romano activo en el siglo I a. C. Su cronología exacta permanece incierta; suele situárselo entre el final de la República y los comienzos del principado de Augusto.","contexto":"El nombre con que la tradición conoce al autor —Marcus Vitruvius Pollio— responde a la estructura tripartita del onomástico romano: praenomen, nomen y cognomen. De los tres elementos, solo el nomen Vitruvius está atestiguado con seguridad, por los títulos de los manuscritos y por las menciones antiguas de Plinio (índices de los libros XVI, XXXV y XXXVI de la Naturalis historia), Frontino (De aquaeductu 25) y Faventin","nota":"4","parrafo":316,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-40","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Giovanni Boccaccio (Certaldo, 1313–1375), escritor y poeta italiano, fue una figura principal del primer humanismo. El Decamerón fijó uno de los modelos fundamentales de la prosa narrativa europea. Su actividad en torno a los autores antiguos lo vincula con el ambiente humanista que preparó la renovada circulación de Vitruvio.","contexto":"En lo relativo a la transmisión material del texto, la historiografía contemporánea ha desarticulado el mito del repentino «redescubrimiento» de Vitruvio por parte de Poggio Bracciolini en 1416 en la abadía de San Galo (y no, como rezaba una tradición posterior hoy descartada, en Montecassino en 1414). La investigación filológica precisa que Bracciolini señaló un códice de De architectura en la biblioteca del Monaste","nota":"40","parrafo":1037,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-41","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"En Vitruvio (9.1.1; 9.7), el analema (ἀνάλημμα) designa una construcción geométrica de proyección que sirve para trazar las líneas horarias de los relojes de sol; no se trata de la curva en forma de ocho que la astronomía moderna también denomina analema.","contexto":"El analema del Libro IX: Vitruvio incorpora la gnomónica y la astronomía a la formación técnica del arquitecto. El analema permite construir gráficamente relaciones entre la posición aparente del Sol, la sombra y la latitud para el diseño de relojes solares. Este contenido muestra el carácter enciclopédico de la disciplina arquitectónica vitruviana, sin convertir por ello toda arquitectura romana en una «ciencia cosm","nota":"41","parrafo":1121,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-42","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"La clepsidra (gr. κλεψύδρα, que la tradición relaciona con κλέπτειν, kléptein, «sustraer», y ὕδωρ, hýdōr, «agua») es un reloj de agua que mide el tiempo por el flujo regulado de un líquido. Estos dispositivos están atestiguados desde el Egipto antiguo y se perfeccionaron en el mundo griego y helenístico.","contexto":"Capítulo VIII: Gnomónica: Tipologías de relojes de sol y de agua. Catálogo de inventores y modelos de cuadrantes solares (horologia): el hemiciclo de Beroso, el escafe de Aristarco, el plinto de Scopinas, y descripción de los complejos mecanismos de las clepsidras o relojes de agua automáticos accionados por engranajes y flotadores regulados (inventos de Ctesibio).»","nota":"42","parrafo":1250,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-43","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"De re aedificatoria («El arte de edificar») es un tratado de arquitectura en diez libros redactado en latín por Leon Battista Alberti hacia mediados del siglo XV. Concebido en diálogo crítico con Vitruvio, constituye uno de los textos fundamentales de la teoría arquitectónica renacentista.","contexto":"Leon Battista Alberti (De re aedificatoria, concluido hacia mediados del siglo XV): constituye uno de los grandes hitos de la teoría arquitectónica renacentista. Alberti dialoga con la tradición antigua, incluido Vitruvio, pero su tratado posee estructura, lenguaje y proyecto intelectual propios; no debe describirse como una simple «purificación» del latín vitruviano.","nota":"43","parrafo":1279,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-44","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Aristarco de Samos (en griego antiguo: Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος, Arístarkhos ho Sámios; en latín: Aristarchus; c. 310 a. C.-c. 230 a. C.) fue un astrónomo y matemático griego, nacido en Samos, Grecia. Fue la primera persona conocida que propuso el modelo heliocéntrico del Sistema Solar, colocando el Sol, y no la Tierra, en el centro del universo conocido.","contexto":"Apparatus fontium (selecto). Vitruvio declara sus deudas —sobre todo en el proemio del Libro VII—, aunque todas sus fuentes se han perdido. Las principales autoridades que nombra son, por materias: en arquitectura y proporciones, Piteo y Hermógenes, Sileno, Teodoro, Arcesio y Filón (y los menos célebres Nexaris, Teócides, Demófilo, Pollis, Leónides, Silanión, Melampo, Sárnaco y Eufránor); en mecánica (7 pr. 14), Diad","nota":"44","parrafo":1399,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-45","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Apolonio de Perge o Perga (en griego Ἀπολλώνιος; Perge, c. 262 a. C. – Alejandría, c. 190 a. C.) fue un matemático y astrónomo griego, famoso por su obra Sobre las secciones cónicas. Se le atribuye la denominación de elipse, parábola e hipérbola para esas curvas.","contexto":"Apparatus fontium (selecto). Vitruvio declara sus deudas —sobre todo en el proemio del Libro VII—, aunque todas sus fuentes se han perdido. Las principales autoridades que nombra son, por materias: en arquitectura y proporciones, Piteo y Hermógenes, Sileno, Teodoro, Arcesio y Filón (y los menos célebres Nexaris, Teócides, Demófilo, Pollis, Leónides, Silanión, Melampo, Sárnaco y Eufránor); en mecánica (7 pr. 14), Diad","nota":"45","parrafo":1399,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-46","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Nota ecdótica sobre el Praefatio del Libro ITexto adoptado: «Cum divina tua mens et numen, imperator Caesar, imperio potiretur orbis terrarum … et gentes omnes subactae tuum spectarent nutum populusque Romanus et senatus …». Esta redacción coincide con el texto de referencia de Krohn (1912) y con las ediciones de Rose (1899) y de la Budé (Fleury, 1990). En esta edición de lectura no se reproducen variantes manuscritas que no hayan sido comprobadas directamente en un aparato crítico identificable.Criterio editorial: las indicaciones genéricas heredadas de versiones anteriores —por ejemplo «codd. plerique», «nonnulli», «aliquot dett.» o «Rose (ed. alt.)»— se suprimen aquí cuando no puede precisarse de manera segura el testimonio, la edición y el locus.","contexto":"1. Cuando tu mente divina y tu numen, emperador César, se adueñaban del dominio del orbe terrestre, y, abatidos todos los enemigos por tu virtud invencible, los ciudadanos se gloriaban de tu triunfo y de tu victoria, y todos los pueblos sometidos estaban pendientes de tu gesto, y el pueblo romano y el senado, libres de temor, eran gobernados por tus amplísimos pensamientos y designios, no me atrevía, en medio de tan ","nota":"46","parrafo":1429,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-47","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"publicaeque rei constitutione]  Se refiere a la «organización del Estado» o «constitución de la república».de opportunitate publicorum aedificiorum]  Opportunitas = idoneidad, conveniencia, buen emplazamiento.maiestas imperii] Expresión clave de la ideología augústea: «la majestad del Imperio».egregias haberet auctoritates]  Significa «gozara de una autoridad eminente» o «de un prestigio excepcional».parenti tuo] Referencia a Julio César (adoptado por Augusto como padre).concilium caelestium in sedibus immortalitatis eum dedicavisset]  Alude a la apoteosis (divinización) de Julio César.imperium parentis in tuam potestatem transtulisset] Expresión formal de la transmisión del poder.M. Aurelio et P. Minidio et Cn. Cornelio] Colegas de Vitruvio en el servicio de las máquinas de guerra. La abreviatura clásica de Gnaeus es Cn.ad apparationem ballistarum et scorpionum]  Apparationem = preparación, construcción.","contexto":"2. Pero cuando advertí que tenías cuidado no solo de la vida común de todos y de la constitución del Estado, sino también de la conveniencia de los edificios públicos, para que la ciudad, gracias a ti, no solo se acrecentara con provincias, sino que también la majestad del imperio adquiriera, a través de los edificios públicos, un prestigio excepcional, no creí que debiera dejar pasar la ocasión de publicar para ti c","nota":"47","parrafo":1431,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-48","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"eo beneficio essem obligatus]  Se refiere a las recompensas y el apoyo económico recibido de Augusto.ad exitum vitae non haberem inopiae timorem]  Elegante expresión que significa «no tener que temer la pobreza hasta el fin de mis días».multa te aedificavisse et nunc aedificare]  Indica tanto las obras ya concluidas como las que están en construcción.pro amplitudine rerum gestarum]  Alude directamente a la grandeza de las hazañas de Augusto (Res Gestae).posteris memoriae tradantur]  Significa «se transmitan a la posteridad como memoria (duradera)».Conscripsi praescriptiones terminatas]  Praescriptiones terminatas = «instrucciones precisas» o «normas bien delimitadas» (refiriéndose a los diez libros del tratado).et ante facta et futura]  Vitruvio ofrece herramientas para evaluar tanto las obras ya realizadas como las que se construirán en el futuro.APARATO COMPARATIVO [F] — I.1.1. «Architecti est scientia…» se mantiene como lemma de trabajo. Scientia se traduce como «saber» o «conocimiento disciplinar» cuando «ciencia» pueda sugerir una institución moderna. Fabrica y ratiocinatio no son teoría y práctica aisladas, sino dos dimensiones cuya concurrencia define la competencia del architectus.","contexto":"3. Obligado, pues, por este beneficio a no temer la pobreza hasta el final de mis días, comencé a escribirte estas cosas, porque advertí que habías edificado mucho y que ahora edificas, y que también en el tiempo restante tendrás cuidado de los edificios públicos y privados, para que, en proporción a la grandeza de tus hazañas, se transmitieran a la memoria de la posteridad. He redactado normas precisas para que, ate","nota":"48","parrafo":1433,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-49","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"cuius iudicio probantur omnia] locus discutido en la tradición editorial. Krohn (1912) transmite las palabras en el texto; otras ediciones las han señalado o encerrado entre corchetes. La presente edición las conserva, pero registra la discusión sin atribuir una seclusión a la tradición manuscrita cuando no se ha verificado el aparato del locus.","contexto":"1. Architecti est scientia pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata, cuius iudicio probantur omnia quae ab ceteris artibus perficiuntur opera. Ea nascitur ex fabrica et ratiocinatione. Fabrica est continuata ac trita usus meditatio, quae manibus perficit[ur] e materia cuiuscumque generis opus [est] ad propositum deformationis. Ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis pro portione ","nota":"49","parrafo":1435,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-5","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Cetius Faventinus, Artis architectonicae privatis usibus abbreviatus liber («Libro abreviado de técnica arquitectónica para usos privados»). La obra depende ampliamente de Vitruvio y aporta pocos datos autobiográficos. Su prefacio anuncia una exposición deliberadamente práctica, centrada sobre todo en la arquitectura privada y destinada a constructores más que a una discusión teórica exhaustiva.","contexto":"El cognomen Pollio es de transmisión tardía y problemática. Su asociación con Vitruvio depende, entre otros testimonios, de la fórmula de Faventino «Vitruvius Polio aliique auctores», cuya sintaxis admite más de una lectura. No existe base suficiente para derivar de Pollio una etimología biográfica, una condición social determinada ni una relación con Gaius Asinius Pollio. Por ello, «Marcus Vitruvius Pollio» se conse","nota":"5","parrafo":318,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V514-nota-7","tipo":"nota","version":"V514","lengua":"es","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Hermógenes de Alabanda (Hermogenes, Ἑρμογένης) fue un arquitecto griego vinculado a Alabanda, en Caria. Vitruvio lo asocia con el desarrollo del templo pseudodíptero y con una defensa del orden jónico frente al dórico. La tradición le atribuye, entre otras obras, el templo de Artemisa en Magnesia del Meandro y el de Dioniso en Teos.","contexto":"Tatarkiewicz no duda en afirmar que Vitruvio es «altamente representativo del helenismo y de sus interpretaciones de este arte». Además, señala que «las ideas que emplea […] eran típicas del helenismo tardío» y pudo inspirarse en las obras y escritos de Hermógenes, arquitecto de fines del siglo III o del siglo II a. C. en Asia Menor, a quien «debe la mayor parte de sus opiniones». Para Cervera Vera, Vitruvio es el pr","nota":"7","parrafo":322,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-1","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pierre Gros, éditeur et commentateur majeur de Vitruve dans la Collection des Universités de France, est cité ici pour ses travaux sur l’architecture romaine et sur l’interprétation du De architectura.","contexto":"Cette édition s’inscrit dans la tradition éditoriale. Il est important de situer honnêtement cet ouvrage au sein de la tradition des éditions vitruviennes, afin de préciser sa contribution et ses limites. L’édition critique de référence demeure celle de la Collection des Universités de France (« Budé », Les Belles Lettres, 1969–2009), publiée livre par livre avec des responsabilités scientifiques distinctes et prépar","nota":"1","parrafo":231,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-106","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dinocratès (Δεινοκράτης ; formes transmises Dinocrates, Deinochares), architecte grec contemporain d’Alexandre le Grand. Vitruve lui consacre la préface du livre II (2.praef.1–4), où il raconte comment l’architecte se présenta au roi et lui proposa de tailler le mont Athos en statue colossale, tenant une ville dans la main gauche et, dans la droite, une vasque recueillant les eaux de la montagne pour les déverser dans la mer ; Alexandre, s’enquérant des terres susceptibles de nourrir la cité, écarta le projet mais retint son auteur. C’est à Dinocratès que la tradition attribue le plan d’Alexandrie, fondée en 331 av. J.-C., et son tracé orthogonal de type hippodaméen. L’identification avec le Chirocratès mentionné par Strabon reste discutée, comme l’est l’attribution du bûcher d’Héphestion à Babylone et de travaux au temple d’Artémis d’Éphèse. Chez Vitruve, l’épisode a une fonction argumentative : il oppose la faveur du prince à la seule compétence, et sert d’exorde à la revendication de l’auteur.","contexto":"1. L’architecte Dinocrate, confiant en ses conceptions et en son habileté, au temps où Alexandre était maître du pouvoir, partit de Macédoine pour l’armée, désireux de la recommandation royale. Il emporta de sa patrie, de la part de ses parents et amis, des lettres pour les premiers officiers et les courtisans vêtus de pourpre, afin d’avoir un accès plus facile ; accueilli par eux avec bienveillance, il leur demanda ","nota":"106","parrafo":2043,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-107","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dinocrates : architecte macédonien présenté par Vitruve dans la préface du Livre II. D’autres sources antiques transmettent des variantes du nom ou des récits voisins ; l’identité et l’étendue exacte de son activité doivent donc être traitées avec prudence. Purpurati désigne ici des dignitaires ou membres éminents de l’entourage royal, non une catégorie administrative romaine stricte.","contexto":"1. L’architecte Dinocrate, confiant en ses conceptions et en son habileté, au temps où Alexandre était maître du pouvoir, partit de Macédoine pour l’armée, désireux de la recommandation royale. Il emporta de sa patrie, de la part de ses parents et amis, des lettres pour les premiers officiers et les courtisans vêtus de pourpre, afin d’avoir un accès plus facile ; accueilli par eux avec bienveillance, il leur demanda ","nota":"107","parrafo":2043,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-108","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Le projet de l’Athos est commenté à partir du récit de Vitruve. Les témoignages antiques parallèles ne sont pas identiques et ne doivent pas être fondus en une biographie unique de Dinocrate sans signaler leurs différences.","contexto":"2. Comme la nouveauté avait détourné l’attention du peuple, Alexandre l’aperçut. Étonné, il ordonna qu’on lui fît place pour qu’il s’approchât, et lui demanda qui il était. Et lui de dire : « Dinocrate, architecte macédonien, qui t’apporte des conceptions et des projets dignes de ta gloire. J’ai en effet donné au mont Athos la forme d’une statue d’homme, dans la main gauche de laquelle j’ai représenté les remparts d’","nota":"108","parrafo":2046,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-109","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Athon montem : le mont Athos, dans la péninsule Chalcidique. Vitruve décrit le projet de donner à la montagne la forme d’une figure humaine à l’échelle du territoire.note de bas de page","contexto":"2. Comme la nouveauté avait détourné l’attention du peuple, Alexandre l’aperçut. Étonné, il ordonna qu’on lui fît place pour qu’il s’approchât, et lui demanda qui il était. Et lui de dire : « Dinocrate, architecte macédonien, qui t’apporte des conceptions et des projets dignes de ta gloire. J’ai en effet donné au mont Athos la forme d’une statue d’homme, dans la main gauche de laquelle j’ai représenté les remparts d’","nota":"109","parrafo":2046,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-11","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Sextus Julius Frontinus (vers 40–103 apr. J.-C.) fut sénateur, consul et administrateur romain. Il est notamment connu pour le De aquaeductu urbis Romae, traité consacré aux aqueducs et à l’administration de l’approvisionnement en eau de Rome.","contexto":"Frontin mentionne Vitruve dans le De aquaeductu (25), à propos de l’origine du module de la quinaria. Par une coïncidence éditoriale, le traité de Sextus Julius Frontinus fut imprimé avec l’editio princeps de Vitruve à Rome (vers 1486–1487).","nota":"11","parrafo":369,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-110","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"frumentaria ratione / transmarinis subvectionibus : Alexandre demande s’il existe des champs capables de soutenir la ville par un approvisionnement en grain. Apprenant qu’elle dépendrait de transports maritimes, il juge le site inadéquat. La note n’assimile pas frumentaria ratio à une institution romaine déterminée et n’ajoute pas de scénarios militaires absents du passage.","contexto":"3. Alexandre, charmé par la conception du projet, demanda aussitôt s’il y avait alentour des campagnes qui pussent entretenir cette cité par leur approvisionnement en blé. Ayant appris que cela ne se pouvait que par des apports d’outre-mer, il dit : « Dinocrate, je remarque la composition remarquable du projet et j’en suis charmé ; mais je vois que, si quelqu’un établissait une colonie en ce lieu, son jugement serait","nota":"110","parrafo":2047,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-111","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Alexandriam constituere : dans le récit de Vitruve, Alexandre ordonne à Dinocrate d’établir Alexandrie après avoir reconnu un port naturellement protégé, un bon emporium, des terres céréalières et les avantages du Nil. La participation historique exacte de Dinocrate à la planification de la ville est traitée avec prudence ; il n’est pas qualifié ici d’« ingénieur en chef » ni associé automatiquement à un plan hippodamien.","contexto":"4. Dès lors Dinocrate ne quitta plus le roi et le suivit en Égypte. Là, Alexandre, ayant remarqué un port naturellement sûr, une place de commerce remarquable, des campagnes à blé autour de toute l’Égypte et les grands avantages de l’immense fleuve du Nil, lui ordonna d’établir, sous son nom, la cité d’Alexandrie. Ainsi Dinocrate, recommandé par son visage et la dignité de son corps, parvint à cette célébrité. Mais à","nota":"111","parrafo":2049,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-112","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II, Praef. 1–5. Collation avec Rose, Krohn et la Budé du Livre II (texte établi et traduit par Louis Callebat ; recherche manuscrite et apparat critique de Catherine Jacquemard). L’anecdote de Dinocrate est conservée comme construction narrative propre à Vitruve et n’est pas harmonisée silencieusement avec les récits parallèles. Purpurati désigne des personnages de haut rang de l’entourage royal ; formae reste ouvert entre formes, dessins ou représentations de projet ; frumentaria ratio introduit la capacité d’approvisionnement comme condition de l’implantation ; scientia/scripta structure enfin l’autoreprésentation de Vitruve.NOTE EXÉGÉTIQUE — DINOCRATE ET L’ATHOS. Le projet colossal fonctionne comme exemplum d’une forme extraordinaire qui ne suffit pas à fonder une ville si le territoire ne peut la soutenir. L’objection d’Alexandre relie projet, site et approvisionnement et prépare le programme matériel du Livre II.Mais avant d’expliquer les phénomènes naturels, je présenterai d’abord les origines des systèmes de construction, leur apparition et le développement de leurs inventions. Je suivrai les traces de l’Antiquité dans l’étude de la nature des choses et de ces auteurs qui ont consacré les débuts de l’humanité et ses découvertes aux préceptes des écrivains. J’expliquerai donc comme ils me l’ont enseigné.","contexto":"5. Et puisque, dans le premier volume, j’ai écrit sur la fonction de l’architecture et sur les délimitations de l’art, de même que sur les remparts et sur les divisions des terrains à l’intérieur des remparts, et que l’ordre voudrait qu’on explique ensuite les temples et les édifices publics ainsi que les privés, selon quelles proportions et rapports de commensurabilité ils doivent être faits, je n’ai pas pensé devoi","nota":"112","parrafo":2051,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-12","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Carol Herselle Krinsky, « Seventy-Eight Vitruvius Manuscripts », Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 30 (1967) : 36–70, https://doi.org/10.2307/750736.","contexto":"Les « Dix Livres d’Architecture » constituent un texte qui resta en usage durant l’Antiquité tardive et le Moyen Âge. On en compte environ quatre-vingts manuscrits médiévaux, dont plusieurs témoins carolingiens ; le Harleianus 2767, l’un des plus anciens manuscrits conservés, est généralement daté du premier quart du IXe siècle (vers 800–825). Einhard témoigne de la circulation du vocabulaire et des idées vitruvienne","nota":"12","parrafo":389,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-13","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Fra Giovanni Giocondo (Vérone, vers 1433–Rome, 1515) fut humaniste, architecte et éditeur de textes anciens. Son édition illustrée de Vitruve, publiée à Venise en 1511, occupe une place importante dans la transmission imprimée du De architectura.","contexto":"Vitruve acquit une grande renommée à des époques ultérieures, notamment durant la Renaissance. À cette époque, un nouveau style architectural, s’inspirant de l’Antiquité, se tourna vers Vitruve pour étudier les fondements de l’architecture romaine. Les humanistes recherchèrent les manuscrits de Vitruve dans les bibliothèques monastiques, comme le fit Poggio Bracciolini. En 1511, Fra Giovanni Giocondo da Verona publia","nota":"13","parrafo":390,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-14","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Cesare di Lorenzo Cesariano, dit Cesare Cesariano (Milan, vers 1483–1543), fut architecte, peintre et théoricien. Son édition italienne illustrée de Vitruve, publiée à Côme en 1521, joua un rôle majeur dans la réception renaissante du De architectura. Vasari rapporte à son sujet plusieurs anecdotes dont la valeur documentaire doit être appréciée avec prudence.","contexto":"Vitruve acquit une grande renommée à des époques ultérieures, notamment durant la Renaissance. À cette époque, un nouveau style architectural, s’inspirant de l’Antiquité, se tourna vers Vitruve pour étudier les fondements de l’architecture romaine. Les humanistes recherchèrent les manuscrits de Vitruve dans les bibliothèques monastiques, comme le fit Poggio Bracciolini. En 1511, Fra Giovanni Giocondo da Verona publia","nota":"14","parrafo":390,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-15","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Francesco Petrarca (1304–1374), humaniste et lecteur des auteurs latins anciens. Son rôle exact dans la transmission de Vitruve demeure à préciser.","contexto":"L’histoire de la réception humaniste du De architectura a souvent été simplifiée sous la forme d’une « redécouverte » soudaine par Poggio Bracciolini. Cette présentation doit être nuancée : le traité avait continué à circuler au Moyen Âge et était connu de plusieurs humanistes du XIVe siècle, notamment Pétrarque et Boccace. Vers 1416, Poggio signala à Saint-Gall un manuscrit important de Vitruve ; cet épisode favoris","nota":"15","parrafo":412,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-150","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Note — Livre 3, préface 1. L’image d’un sein « avec des fenêtres » qui révélerait la pensée remonte à la fable de Momus (cf. Lucien, Hermotimus 20) ; Vitruve adapte le sujet pour dénoncer que le mérite technique, caché à la vue, est à la merci de la faveur et de l’éloquence judiciaire plutôt que du véritable jugement.","contexto":"1. Apollon delphique, par les réponses de la Pythie, a proclamé Socrate le plus sage de tous. On rapporte que celui-ci a dit, avec sagesse et une grande science, que les poitrines des hommes auraient dû être munies de fenêtres et ouvertes, afin qu’ils n’eussent pas leurs sentiments cachés, mais exposés à l’examen. Plût au ciel que la nature, suivant son avis, les eût rendus manifestes et visibles ! Car, s’il en avait","nota":"150","parrafo":2426,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-151","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE DE MÉTHODE — APPARAT COMPARATIF. Rose, Krohn et Budé sont traités comme des strates éditoriales comparables, non comme des autorités interchangeables. Une différence n’est enregistrée que si elle affecte constitution du texte, terme technique, nombre, proportion ou interprétation architecturale ; les simples modernisations orthographiques ne sont pas artificiellement élevées au rang de variantes.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — III, Praef. La préface est collationnée avec Rose, Krohn et l’édition Budé du Livre III de Pierre Gros. L’image socratique des pectora fenestrata sert de cadre rhétorique au problème de la visibilité du mérite professionnel. Vitruve oppose renommée et faveur sociale à scientia, doctrina et scripta ; l’édition évite de transformer cette plainte d’auteur en donnée biographique démontrée. Les noms d’artistes et d’architectes sont conservés selon le texte latin et distingués des identifications ou chronologies proposées par l’historiographie moderne.NOTE HERMÉNEUTIQUE — III, Praef. La préface n’est pas une digression indépendante : elle prépare le Livre III par une réflexion sur le jugement, l’autorité et le savoir. Le passage de la réputation visible au savoir technique invisible annonce la nécessité de règles vérifiables de symmetria et de proportio dans l’architecture sacrée.","contexto":"4. Ainsi donc, imperator, dans le premier volume, je t’ai exposé ce qui concerne l’art, quelles vertus il possède et de quelles disciplines il convient que l’architecte soit pourvu, et j’ai ajouté les raisons pour lesquelles il convient qu’il y soit expert ; j’ai distribué en parties les principes de toute l’architecture et les ai délimités par des définitions. Ensuite, ce qui était premier et nécessaire, j’ai expliq","nota":"151","parrafo":2432,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-16","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Giovanni Boccaccio (1313–1375), figure du premier humanisme italien. La réception humaniste de Vitruve ne se réduit pas à son activité.","contexto":"L’histoire de la réception humaniste du De architectura a souvent été simplifiée sous la forme d’une « redécouverte » soudaine par Poggio Bracciolini. Cette présentation doit être nuancée : le traité avait continué à circuler au Moyen Âge et était connu de plusieurs humanistes du XIVe siècle, notamment Pétrarque et Boccace. Vers 1416, Poggio signala à Saint-Gall un manuscrit important de Vitruve ; cet épisode favoris","nota":"16","parrafo":412,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-17","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Octavie la Jeune (vers 69–11 av. J.-C.), sœur d’Auguste. Le portique qui porte son nom (Porticus Octaviae), reconstruit en son honneur après 27 av. J.-C., abrita les bibliothèques qu’elle fonda à la mémoire de son fils Marcellus.","contexto":"Dans le portique qui porte son nom, Octavie dédia également, à la mémoire de son fils Marcellus, deux bibliothèques publiques, l’une pour les ouvrages latins et l’autre pour les ouvrages grecs. Il est plausible que les collections de la bibliothèque privée de Marcellus aient servi de base à leur constitution. La carte antique de Rome, la Forma Urbis Severiana, révèle la présence d’une exèdre reliant les temples et le","nota":"17","parrafo":449,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-174","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Note critique [F] — IV, Praef. 1–2. La préface présente le traité comme une ordinatio de matériaux antérieurs dispersés et articule explicitement les Livres I–III avec le Livre IV. La traduction conserve genus, species, distributio et proportiones modulorum dans leur valeur technique et contextuelle ; il convient de ne pas les réduire indistinctement à la notion moderne de « style ». Le Livre IV associe prescriptions normatives et récits d’origine : leur différence de statut doit demeurer visible dans le commentaire.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IV, Praef. 1–2. La préface est collationnée avec Krohn et avec l’édition Budé du Livre IV, établie, traduite et commentée par Pierre Gros. La formule « non ordinata sed incepta, uti particulas errabundas » caractérise polémiquement les écrits architecturaux antérieurs. Le présent apparat n’attribue une leçon à un témoin précis que lorsque le locus manuscrit a été vérifié.NOTE ECDOTIQUE [F] — PROGRAMME DU LIVRE IV. La Budé de Pierre Gros interprète le livre comme continuation et correction du III : à la norme modulaire s’ajoute une « archéologie historique » des ordres. La présente édition sépare donc systématiquement quatre niveaux : texte transmis, constitution critique, récit étiologique de Vitruve et vérification historico-archéologique moderne.","contexto":"2. Des trois genres, j’ai enseigné lequel avait, selon les usages du genre ionique, les grandeurs les plus fines dans les proportions des modules ; maintenant, dans ce volume, je parlerai de tout ce qui a été établi pour les doriques et les corinthiens, et j’expliquerai leurs différences et leurs propriétés.","nota":"174","parrafo":2585,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-18","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Quintus Gargilius Martialis était un auteur romain du IIIe siècle, spécialiste d’horticulture, de botanique et de médecine. Certains l’identifient au commandant militaire du même nom, mentionné dans une inscription latine de 260 comme ayant trouvé la mort dans la colonie d’Auzia, en Maurétanie Césarienne. De nombreux fragments de son œuvre (probablement intitulée De hortis) nous sont parvenus. Ils traitent de la culture des arbres et des légumes, ainsi que de leurs propriétés médicinales, principalement pour le corps, et constituent une annexe à la Medicina Plinii (un manuel anonyme de recettes médicales du IVe siècle, basé sur les Histoires naturelles de Pline l’Ancien, xx-xxxii). Les sections conservées abordent les pommes, les pêches, les coings, les citrons, les amandes, les châtaignes, les panais et divers autres produits comestibles, en insistant sur leurs effets médicinaux (avec parfois des citations de Dioscoride). [référence nécessaire] Gargilius a également écrit un traité sur l’élevage (De curis boum). On lui attribue également la rédaction d’une biographie de l’empereur Alexandre Sévère dans l’Histoire d’Auguste. Certains critiques ont interprété cette attribution comme une plaisanterie.","contexto":"Entre le IIIe et le IVe siècle apr. J.-C., parmi les compilateurs et commentateurs qui l’ont suivi, on trouve Cetius Faventinus, qui l’a utilisé dans son Artis architectonicae, et Gargilius Martialis, selon une attribution discutée.","nota":"18","parrafo":479,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-19","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Archimède de Syracuse (Ἀρχιμήδης ; vers 287–212 av. J.-C.) fut mathématicien, physicien, ingénieur et inventeur grec. Les étymologies fantaisistes parfois proposées pour son nom ne doivent pas être utilisées comme données philologiques établies.","contexto":"Au Moyen Âge, des auteurs tels qu’Isidore de Séville (probablement par l’intermédiaire de Faventinus), Hugues de Saint-Victor, Gervaise de Melkley, Vincent de Beauvais, Guillaume de Malmesbury, Pierre le Diacre, Albert le Grand et Jean de Montreuil, entre autres, connurent ou utilisèrent Vitruve. On a en outre proposé que les images de l’homme-microcosme de Hildegarde de Bingen et les écrits de Théodoric de Saint-Tro","nota":"19","parrafo":499,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-192","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — V, Praef. 1–5. Le Livre V est collationné avec Krohn et avec l’édition Budé établie, traduite et commentée par Catherine Saliou. La préface justifie la brevitas du traité par une réflexion sur le vocabulaire technique, l’étendue des livres et la disponibilité du lecteur. La comparaison avec le cube n’est pas un simple ornement : elle défend une écriture proportionnée et maniable. Les termes propres à l’ars sont conservés lorsqu’une paraphrase française effacerait leur valeur technique.NOTE HERMÉNEUTIQUE — BREVITAS ET DISCIPLINE. Vitruve présente la concision comme une exigence de transmission technique : l’architecture requiert des termes spécialisés et des rapports proportionnels qui ne se laissent pas toujours exprimer dans le lexique ordinaire. La traduction doit donc rester fluide sans devenir paraphrastique ; lorsqu’un terme latin structure un concept architectural, il demeure visible dans la note.","contexto":"5. Puisque nos ancêtres ont observé ces choses conformément à la nature, et que je constate que j’ai à écrire des matières inusitées et obscures pour beaucoup, j’ai jugé bon, pour qu’elles parviennent plus aisément à l’esprit des lecteurs, d’écrire en volumes brefs : ils seront ainsi faciles à comprendre. J’en ai réglé l’ordre de façon que ceux qui cherchent n’aient pas à rassembler les éléments séparément, mais trou","nota":"192","parrafo":2777,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-2","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"La gnomonique est l’art et la science de la construction et de l’interprétation des cadrans solaires. Le terme dérive du grec γνώμων (gnṓmōn), qui désigne notamment l’instrument ou la tige dont l’ombre sert à déterminer une direction ou une mesure temporelle.","contexto":"Note sur les titres des livres. Il convient de noter que les codex ne transmettent pas de titres thématiques pour les dix livres. La tradition manuscrite, dont le Harleianus 2767 (H) constitue l’un des plus anciens témoins conservés, rapporte essentiellement des formules de transition du type « Liber primus explicit, incipit liber secundus » (H ajoute notamment « deo gratias amen »). Parmi les rubriques ou chapitres,","nota":"2","parrafo":240,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-20","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dans la mythologie grecque, Perdix (grec : Πέρδιξ) est un parent de Dédale, généralement présenté comme le fils de sa sœur ; les versions du récit varient selon les auteurs.","contexto":"Au Moyen Âge, des auteurs tels qu’Isidore de Séville (probablement par l’intermédiaire de Faventinus), Hugues de Saint-Victor, Gervaise de Melkley, Vincent de Beauvais, Guillaume de Malmesbury, Pierre le Diacre, Albert le Grand et Jean de Montreuil, entre autres, connurent ou utilisèrent Vitruve. On a en outre proposé que les images de l’homme-microcosme de Hildegarde de Bingen et les écrits de Théodoric de Saint-Tro","nota":"20","parrafo":499,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-215","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI, Praefatio. Le Livre VI est collationné avec Krohn et avec la Budé de Louis Callebat. La préface oppose fortune et disciplina par des exempla philosophiques et biographiques et aboutit à une défense éthique de la formation de l’architecte. Les anecdotes restent des éléments de l’argumentation de Vitruve et ne sont pas transformées en documentation historique indépendante.NOTE HISTORICO-HERMÉNEUTIQUE — PRAEFATIO. L’éloge de l’éducation, de la pauvreté digne et de l’indépendance à l’égard de la fortune appartient à l’autoreprésentation morale de Vitruve. L’édition évite de transformer ce prologue en donnée biographique littérale lorsque le passage fonctionne rhétoriquement comme exemplum de doctrina et d’auctoritas.","contexto":"7. Ainsi personne n’essaie d’exercer chez soi aucun autre art, comme celui du cordonnier, du foulon ou quelque autre des plus faciles, sinon l’architecture, et cela parce que ceux qui en font profession ne sont pas appelés architectes en vertu d’un art véritable, mais faussement. Pour ces raisons, j’ai pensé qu’il fallait rédiger avec le plus grand soin le corps de l’architecture et ses principes, estimant que ce ser","nota":"215","parrafo":3006,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-23","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"La baliste (du grec ancien βάλλειν, bállein, « lancer » ; latin ballista) est une arme de siège ou de campagne à torsion, fonctionnant au moyen de deux bras armés de faisceaux de tendons. Le scorpion, la cheiroballistra et la manuballista reposent sur le même principe, à échelle réduite. Vitruve en traite au livre X (10.10–12).","contexto":"Le préfet de camp, bien que d’un rang inférieur à celui du préfet, occupait une fonction d’une importance considérable. Il était responsable de l’emplacement du camp, de l’orientation des tranchées et de la supervision des tentes ou baraquements et du matériel des soldats. Son autorité s’étendait aux malades et aux médecins qui les soignaient, et il était chargé de régler les dépenses y afférentes. Il fournissait les","nota":"23","parrafo":529,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-234","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Une anecdote célèbre concernant Aristophane de Byzance (env. 257–180 av. J.-C.), érudit et directeur de la Bibliothèque d’Alexandrie – et non de Pergame, malgré le contexte pergaménien du récit de Vitruve. Cet épisode, qui illustre la naissance de la critique textuelle et la condamnation du plagiat, est l’une des sources antiques les plus fréquemment citées sur la culture des bibliothèques hellénistiques. Voir la préface complète du Livre VII, consacrée à l’honnêteté intellectuelle et à la dette envers les prédécesseurs.","contexto":"5. Ces jeux ainsi institués, comme ils approchaient, il fallait choisir des juges lettrés pour en décider. Le roi, en ayant déjà choisi six dans la cité et ne trouvant pas aussi vite un septième qui convînt, s’en rapporta à ceux qui étaient préposés à la bibliothèque et leur demanda s’ils connaissaient quelqu’un d’apte à cette tâche. Ils lui dirent alors qu’il y avait un certain Aristophane qui, avec le plus grand zè","nota":"234","parrafo":3177,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-235","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Note historico-philologique [F] — VII, praef. 8–9. Vitruve transmet ici une tradition polémique concernant Zoïle, connu sous le surnom d’Homeromastix, « fléau d’Homère ». Le récit doit être conservé comme témoignage de la culture littéraire antique, non comme une biographie assurée par une documentation indépendante. Le texte lui-même précise au §9 que les récits de sa mort divergeaient (varie memoratur) ; aucune des versions rapportées ne doit donc être transformée en fait historique certain.","contexto":"8. Les années suivantes, Zoïle, qui adopta le surnom de Homéromastix, vint de Macédoine à Alexandrie et récita au roi ses écrits composés contre l’Iliade et l’Odyssée. Ptolémée, s’apercevant que le père des poètes et le guide de toute la philologie était maltraité en son absence, et que celui dont toutes les nations admiraient les écrits était vilipendé par cet homme, indigné, ne lui fit aucune réponse. Zoïle, après ","nota":"235","parrafo":3182,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-236","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VII, praef. 15. Le nombre d’années constitue ici un locus textuel significatif : la tradition manuscrite transmet une leçon numérale divergente, tandis que la constitution critique moderne retient « <quadringentis> » pour l’intervalle séparant l’entreprise pisistratide de l’intervention d’Antiochos. Comme cette variante modifie directement la chronologie architecturale, le supplément demeure visible et n’est pas traité comme une simple normalisation.","contexto":"15. Au-delà, personne ne semble s’être appliqué jusqu’ici à ce genre d’écrit, bien qu’il y ait eu aussi, parmi les anciens citoyens, de grands architectes qui auraient pu composer des écrits non moins élégants. Car à Athènes, les architectes Antistatès, Calleschros, Antimachidès et Porinos jetèrent les fondations pour Pisistrate, qui bâtissait le temple de Jupiter Olympien ; mais, après sa mort, à cause de l’interrup","nota":"236","parrafo":3196,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-237","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Note critico-ecdotique [F] — VII, praef. 16. Le début du passage présente une transmission difficile et partiellement corrompue dans la proposition relative à la renommée des monuments et au culte divin ; les éditions modernes n’en donnent pas une restitution entièrement uniforme. La traduction conserve donc le sens architectural général sans transformer une restitution incertaine en lecture assurée. Les noms des architectes et la séquence Éphèse–Milet–Éleusis suivent le texte constitué.","contexto":"16. Car en quatre lieux se trouvent des ordonnances de temples ornées d’ouvrages de marbre [dont les dénominations propres sont citées avec la plus éclatante renommée], dont l’excellence et les sages dispositions de conception suscitent l’admiration dans les séjours des dieux. D’abord, le temple de Diane à Éphèse, de genre ionique, fut établi par Chersiphron de Cnossos et son fils Métagénès, et l’on dit que Démétrios","nota":"237","parrafo":3199,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-238","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VII, Praefatio. Pour le Livre VII, la référence comparative Budé est l’édition établie et traduite par B. Liou et M. Zuinghedau, commentée par M.-Th. Cam, confrontée à Krohn, Rose et à la tradition manuscrite. La préface n’est pas une digression : elle fonde la transmission du savoir technique, condamne le plagiat et construit une généalogie des auteurs d’architecture, de perspective et de théorie artistique. NOTE PHILOLOGIQUE ET HISTORIOGRAPHIQUE — VII, Praef. Agatharchos, Démocrite et Anaxagore sont associés à la construction rationnelle de l’image scénique et au rapport des lignes à un centre visuel. Ce témoignage est majeur pour l’histoire antique de la perspective, mais il ne doit pas être reformulé comme une théorie complète de la perspective linéaire renaissante. La note sépare témoignage vitruvien, reconstruction historiographique et interprétation moderne.","contexto":"18. Puisque donc on trouve que nos anciens n’ont pas été de moins grands architectes que les Grecs, et qu’il y en a eu d’assez nombreux de notre temps, et que peu d’entre eux avaient publié des préceptes, je n’ai pas pensé devoir me taire, mais exposer avec ordre chaque matière en son volume. C’est pourquoi, ayant décrit au sixième volume les principes des édifices privés, j’exposerai dans celui-ci, qui porte le numé","nota":"238","parrafo":3202,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-259","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Héraclite d’Éphèse (Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος, Hērákleitos ho Ephésios ; fin du VIe–début du Ve siècle av. J.-C.) est un philosophe présocratique d’Éphèse, en Ionie, dont l’œuvre ne subsiste que par fragments et témoignages.","contexto":"1. Des sept sages, Thalès de Milet a professé que l’eau était le principe de toutes choses ; Héraclite, le feu ; les prêtres des mages, l’eau et le feu ; Euripide, auditeur d’Anaxagore, que les Athéniens ont appelé le philosophe de la scène, l’air et la terre, et que celle-ci, fécondée par les conceptions des pluies célestes, avait engendré la progéniture des peuples et de tous les animaux dans le monde ; que ce qui ","nota":"259","parrafo":3389,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-260","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VIII, Praefatio. La doxographie concernant Thalès, Héraclite, les prêtres des Mages, Euripide/Anaxagore et la tradition égyptienne est conservée comme cadre de philosophie naturelle antique. L’édition sépare doctrine attribuée par Vitruve, histoire de la philosophie et explication physique moderne, sans harmonisation rétrospective.","contexto":"4. C’est pourquoi aussi ceux qui exercent le sacerdoce selon les usages des Égyptiens montrent que toutes choses consistent dans la puissance du liquide. Ainsi, lorsqu’on rapporte de l’eau dans une hydrie au sanctuaire et au temple selon un rite pur, alors, prosternés à terre, les mains levées au ciel, ils rendent grâces à la bienveillance divine pour sa découverte. Puisque donc les physiciens, les philosophes et les","nota":"260","parrafo":3394,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-268","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Note comparative [F] — Livre IX, préface (triangle 3-4-5). Vitruve décrit ici une construction pratique de l’angle droit au moyen de trois longueurs de 3, 4 et 5 unités. L’attribution à Pythagore appartient à la tradition antique transmise par le texte lui-même ; l’existence de triplets équivalents dans des traditions mathématiques antérieures impose toutefois de distinguer cette attribution littéraire de l’histoire effective de la découverte. La présente édition s’en tient à la portée documentaire du passage et n’en fait pas la preuve d’un système pythagoricien sous-jacent au De architectura.","contexto":"6. De même, Pythagore a montré l’équerre trouvée sans les artifices de l’artisan, et ce que les charpentiers qui font des équerres ne peuvent qu’à grand-peine amener à l’exactitude s’explique, corrigé par des principes et des méthodes, d’après ses préceptes. En effet, si l’on prend trois règles, dont l’une ait trois pieds, la deuxième quatre et la troisième cinq, et que ces règles, assemblées entre elles, se touchent","nota":"268","parrafo":3585,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-269","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"εὕρηκα εὕρηκα] Vitruve transmet l’exclamation en grec dans le récit d’Archimède (9, praef. 10–11 selon la numérotation de l’édition). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. La présente édition conserve la forme grecque normalisée avec accent, sans la présenter comme une conjecture moderne ni comme une restitution opposée aux manuscrits.","contexto":"10. Posteaquam indicium est factum dempto auro tantundem argenti in id coronarium opus admixtum esse, indignatus Hiero se contemptum esse neque inveniens, qua ratione id furtum reprehenderet, rogavit Archimeden, uti in se sumeret sibi de eo cogitationem. Tunc is, cum haberet eius rei curam, casu venit in balineum, ibique cum in solium descenderet, animadvertit, quantum corporis sui in eo insideret, tantum aquae extra","nota":"269","parrafo":3589,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-27","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Aristippe de Cyrène (Ve–IVe siècles av. J.-C.) fut un philosophe grec associé à Socrate et à la tradition cyrénaïque, qui accordait au plaisir une place centrale dans la réflexion éthique.","contexto":"Le philosophe Aristippe, disciple de Socrate, après avoir fait naufrage et échoué sur l’île de Rhodes, aurait, à la vue de figures géométriques dessinées dans le sable, crié à ses compagnons : « Ayons bon espoir, car je vois des traces d’hommes ! » Il se rendit aussitôt à Rhodes et directement au gymnase. Là, se consacrant à des discussions philosophiques, il reçut des présents si généreux qu’il put non seulement se ","nota":"27","parrafo":616,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-270","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Εὕρηκα (heúrēka), « j’ai trouvé », est l’exclamation traditionnellement associée à Archimède dans le récit de la couronne ; sa mise en récit appartient à la tradition biographique postérieure.","contexto":"10. Après qu’on eut dénoncé que, de l’or ayant été soustrait, on avait mêlé à cet ouvrage de couronne une égale quantité d’argent, Hiéron, indigné d’avoir été joué et ne trouvant pas le moyen de prouver ce vol, pria Archimède de prendre sur lui d’y réfléchir. Alors celui-ci, préoccupé de la question, vint par hasard aux bains, et là, en descendant dans la baignoire, il remarqua qu’autant de son corps s’y enfonçait, a","nota":"270","parrafo":3592,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-271","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Χειρόκμητα] le titre associé à Démocrite possède une histoire textuelle complexe. Krohn imprime en IX praef. 14 le génitif χειροκμήτων (les manuscrits : ΧΕΙΡΟΤΟΜΗΤΟΝ H E G, d’après son apparat), tandis que la forme Χειρόκμητα s’appuie sur la tradition parallèle et sur des corrections philologiques anciennes et modernes (cf. Pline, Nat. 24.160; Diogène Laërce 9.49). Χειρόκμητα est adopté comme forme normalisée, avec indication explicite de son statut éditorial.","contexto":"14. Ainsi Archytas par le tracé de cylindres, Ératosthène par le procédé instrumental du mésolabe, ont expliqué la même chose. Puisque ces choses ont été découvertes avec de si grands agréments du savoir et que nous sommes naturellement portés à nous émouvoir en considérant les effets des découvertes de chaque chose, prêtant attention à beaucoup de choses, j’admire aussi les volumes de Démocrite sur la nature des cho","nota":"271","parrafo":3601,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-272","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX, Praefatio. Le Livre IX requiert un apparat plus dense : sa réception philologique moderne souligne l’état particulièrement difficile de la tradition manuscrite et la complexité des données astronomiques et mathématiques. La référence Budé est Jean Soubiran (1969) ; Rose/Krohn et la tradition manuscrite sont également confrontés, sans reproduire l’apparat de Soubiran. Seules les variantes, conjectures et suppléments ayant une incidence réelle sont retenus.NOTE ECDOTIQUE [F] — IX, Praef. Le proème associe exempla de savants et découvertes. Le triangle 3–4–5 attribué à Pythagore est expliqué comme construction pratique de l’angle droit ; l’épisode de la couronne de Hiéron et d’Archimède est présenté comme récit transmis par Vitruve, en distinguant témoignage antique et reconstructions modernes de l’expérience.NOTE DE TRADUCTION — GLOIRE ET UTILITAS. L’opposition entre athlètes et scriptores n’est pas un simple ornement rhétorique : elle introduit l’idéal vitruvien d’un savoir transmissible et d’utilité publique. Le français conserve l’architecture argumentative du latin sans la transformer en manifeste scientifique moderne.","contexto":"18. C’est pourquoi, César, confiant en ces auteurs, en appliquant leurs pensées et leurs conseils, j’ai écrit ces volumes : dans les sept premiers, sur les édifices ; dans le huitième, sur les eaux ; dans celui-ci, j’expliquerai les principes de la gnomonique, comment ils ont été trouvés, à partir des rayons du soleil dans le monde, par les ombres du gnomon, et selon quels procédés elles s’allongent ou se raccourciss","nota":"272","parrafo":3607,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-273","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"ἀνάλημμα] Graecum restitui ; in codd. et ed. vulgata « analemma » Latinis litteris. Vox technica gnomonicae. Le terme désigne ici la construction ou projection analemmatique.","contexto":"1. Ea autem sunt divina mente comparata habentque admirationem magnam considerantibus, quod umbra gnomonis aequinoctialis alia magnitudine est Athenis, alia Alexandriae, alia Romae, non eadem Placentiae ceterisque orbis terrarum locis. Itaque longe aliter distant descriptiones horologiorum locorum mutationibus. Umbrarum enim aequinoctialium magnitudinibus designantur analemmatorum formae, e quibus perficiuntur ad rat","nota":"273","parrafo":3620,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-286","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"NOTE HISTORIQUE ET PROFESSIONNELLE — PRAEF. X. La loi attribuée à Éphèse fonctionne dans la préface comme un exemplum normatif portant sur l’estimation, la garantie patrimoniale et la responsabilité professionnelle. Le passage ne démontre pas à lui seul que cette règle ait été appliquée de manière générale et stable dans toute la pratique édilitaire éphésienne ; Vitruve l’emploie rhétoriquement pour défendre le calcul préalable des coûts et la responsabilité de l’architecte.APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X, Praefatio. La loi attribuée à Éphèse est conservée comme exemplum transmis par Vitruve sur estimation et responsabilité de l’architecte. L’abréviation P. R. n’est développée qu’en commentaire comme Populus Romanus ; le supplément <a> reste signalé. Le passage n’est pas transformé en antécédent juridique direct de la responsabilité professionnelle contemporaine.NOTE ARCHITECTURALE ET PROFESSIONNELLE — COÛT ET PROJET. La préface associe aestimatio, prévision et exécution : avant l’ouverture du chantier, les rationes doivent être résolues. Pour le lecteur architecte, l’analogie avec maîtrise des coûts et planification est expliquée sans confondre institution romaine et contrat moderne.","contexto":"4. Puisque donc ces choses ont été ainsi transmises et établies, il ne semble pas hors de propos de développer leurs principes avec prudence et une extrême diligence, avant d’entreprendre les ouvrages. C’est pourquoi, puisque ni la loi ni l’institution des mœurs ne peuvent y contraindre, et que chaque année les préteurs et les édiles doivent préparer des machineries pour les jeux, il m’a paru, imperator, qu’il n’étai","nota":"286","parrafo":3789,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-287","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"βαρουλκον] Vitruve 10.1.1 désigne ainsi, en grec, le genus tractorium, classe de machines destinée à tirer ou à élever des charges. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Le technicisme grec est conservé et glosé comme dispositif de traction/levage, sans prétendre à une restitution contre une translittération manuscrite non collationnée.","contexto":"1. Machina est continens e materia coniunctio maximas ad onerum motus habens virtutes. Ea movetur ex arte circulorum rotundationibus, quam Graeci κυκλικὴν κίνησιν appellant. Est autem unum genus scansorium, quod graece ἀκροβατικόν dicitur ; alterum spirabile, quod apud eos πνευματικόν appellatur ; tertium tractorium, id autem Graeci βαρουλκόν vocitant. Scansorium autem ⟨est, cum⟩ machinae ita fuerint conlocatae, ut a","nota":"287","parrafo":3791,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-29","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Héron d’Alexandrie (Ἥρων ὁ Ἀλεξανδρεύς), probablement actif au Ier siècle apr. J.-C., fut mathématicien et ingénieur. Ses traités sur la pneumatique, la mécanique et les automates sont fondamentaux pour l’histoire des techniques antiques.","contexto":"Selon Héron d’Alexandrie, l’entasis compense précisément cette distorsion visuelle, donnant à la colonne une apparence parfaitement droite et structurellement solide. De son côté, l’historien Vincent Scully a souligné que ce léger renflement du fût produit l’effet visuel selon lequel la colonne, consciente du poids qu’elle supporte, semble fléchir légèrement sous sa propre charge, générant une impression de tension o","nota":"29","parrafo":765,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-3","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Ctésibios (grec : Κτησίβιος, Ktēsíbios ; actif au IIIe siècle av. J.-C.) est un inventeur, ingénieur hydraulicien et mécanicien grec d’Alexandrie. La tradition lui attribue des travaux fondamentaux sur la pneumatique, la pompe à eau et le perfectionnement de la clepsydre. Ses recherches sur l’air comprimé et les dispositifs hydrauliques occupent une place majeure dans l’histoire de la mécanique hellénistique.","contexto":"De architectura ne se limite pas aux questions techniques. Clairement inspiré par l’hellénisme et faisant explicitement référence à des inventeurs tels que Ctésibios, il aborde de manière encyclopédique les ordres architecturaux, les matériaux de construction, les techniques décoratives, la typologie des bâtiments, l’hydraulique, l’usage des couleurs, la gnomonique (Livre IX) et les machines civiles et militaires (Li","nota":"3","parrafo":272,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-31","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Tholos (θόλος ; pluriel tholoi) désigne dans l’architecture grecque un édifice de plan circulaire. Le terme est aussi appliqué, par extension historiographique, à certaines structures funéraires circulaires ou à fausse coupole, dont les fonctions et les chronologies demeurent diverses.","contexto":"Un témoignage remarquable des origines de l’ordre corinthien est le chapiteau découvert dans les fondations circulaires du Tholos d’Épidaure, soigneusement enfoui dans l’Antiquité. Son état de conservation exceptionnel et son emplacement énigmatique ont conduit les chercheurs à penser qu’il avait été intentionnellement placé là par un sculpteur comme modèle pour les générations futures de tailleurs de pierre. Cet exe","nota":"31","parrafo":791,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-317","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"ad normam : « à l’équerre ». La norma (γνώμων) est l’équerre du constructeur ; le terme reparaît au sens technique en 7.3.5. L’équivalence hauteur = envergure des bras (homo quadratus) fonde la théorie des proportions des temples qui suit.","contexto":"Gnomon (γνώμων) — gnomon. 9.7 : la tige qui projette l’ombre sur le cadran solaire, dont l’ombre (aussi σκιάθηρας) est lue contre l’analemme.","nota":"317","parrafo":5025,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-32","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Le Gandhāra fut une région historique du nord-ouest du sous-continent indien et des territoires voisins, importante dans les échanges entre traditions iraniennes, hellénistiques, centrasiatiques et indiennes. Son extension politique et géographique varia considérablement selon les périodes.","contexto":"Cette interprétation trouve un certain parallèle dans l’expansion vers l’est du style corinthien. Durant les périodes hellénistique et romaine, cet ordre s’est répandu vers l’Orient jusqu’au Gandhara (actuel nord du Pakistan et de l’Afghanistan). Dans ce contexte culturel, les colonnes corinthiennes ont été adaptées localement avec des figures de Bouddha insérées parmi les feuilles d’acanthe de leurs chapiteaux, fusi","nota":"32","parrafo":796,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-33","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dans certains contextes romains, mundus désigne une cavité ou un espace rituel associé au monde souterrain. Omphalos (grec : ὀμφαλός, omphalós, « nombril ») désigne notamment la pierre cultuelle de Delphes, conçue symboliquement comme le « nombril du monde ». Le terme peut, par extension, signifier un centre symbolique.","contexto":"L’omphalos et le trépied : dans la tradition delphique, l’omphalos (ὀμφαλός, « nombril ») marquait symboliquement le centre de la terre et appartenait au paysage religieux du sanctuaire d’Apollon. Le trépied était associé à la pratique oraculaire de la Pythie. Ces éléments relèvent de la topographie et de la mythologie cultuelles de Delphes ; ils ne sont pas interprétés ici comme les composantes d’une géométrie archi","nota":"33","parrafo":821,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-34","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pausanias décrit l’omphalos de Delphes et rapporte la tradition qui situait en ce lieu le centre de la terre. Lorsqu’on cite le passage, il convient de renvoyer à l’œuvre et au locus précis, sans présenter une paraphrase moderne comme citation littérale.","contexto":"La pierre de Cronos et l’omphalos : Pausanias mentionne à Delphes une pierre que la tradition associait à la ruse de Rhéa envers Cronos et qui faisait l’objet de rites d’onction et d’enveloppement de laine. Il convient de distinguer cette pierre mythique des différentes représentations de l’omphalos delphique et de ne pas identifier sans preuve des objets cultuels distincts.","nota":"34","parrafo":827,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-35","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Pausanias fut un voyageur et écrivain grec du IIe siècle apr. J.-C., auteur de la Périégèse de la Grèce, source fondamentale pour la topographie, les sanctuaires et les traditions locales du monde grec.","contexto":"La description de Pausanias permet de documenter la coexistence, à Delphes, de monuments, de pierres cultuelles, de rites et de récits mythiques de chronologies diverses. Ces données sont utiles à l’histoire religieuse du sanctuaire, mais elles n’autorisent pas à déduire une opposition architecturale entre « chaos » et « cosmos », ni un passage rituel d’une pierre informe vers une supposée géométrie apollinienne.","nota":"35","parrafo":829,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-36","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Gaius Julius Hyginus, actif à l’époque augustéenne, fut érudit et bibliothécaire. Les traditions relatives à son origine sont tardives et contradictoires ; son origine hispanique ne doit pas être présentée comme un fait assuré.","contexto":"La version qui suit provient des Fables d’Hygin (140 ; cf. 53) ; on conserve la nomenclature grecque des dieux.","nota":"36","parrafo":831,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-37","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Apollodore d’Athènes (IIe siècle av. J.-C.) fut grammairien et érudit grec, disciple d’Aristarque de Samothrace. Il doit être distingué de l’auteur anonyme ou pseudonyme de l’ouvrage mythographique transmis sous le titre de Bibliothèque d’Apollodore.","contexto":"Apollodore, Bibliothèque I","nota":"37","parrafo":846,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-38","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Dans la mythologie grecque, Pénée (Πηνειός) était un dieu fleuve, l’un des trois mille fleuves fils d’Océan et de Téthys. Avec la naïade Créuse, il eut Hypsée, roi des Lapithes, et trois filles : Cyrène, Daphné et Stilbé (selon d’autres sources, Cyrène fut son épouse). Stilbé eut d’Apollon deux jumeaux, Centauros et Lapithès, éponyme du peuple de ce nom. Éros blessa Apollon d’une flèche pour qu’il s’éprît de Daphné, fille de Pénée, et atteignit celle-ci d’une autre qui la lui fit repousser, pour se venger des moqueries d’Apollon sur son adresse à l’arc. Daphné implora son père, qui la changea en laurier, arbre désormais consacré à Apollon. Dans une version arcadienne du mythe, Daphné était fille du dieu fleuve Ladon.","contexto":"Le premier amour de Phébus fut Daphné, fille du Pénée ; ce n’est pas l’aveugle hasard qui le lui donna, mais la cruelle colère de Cupidon : « Que ton arc, Phébus, transperce tout ; le mien te transpercera. » Il dit, et tira de son carquois deux traits d’effet opposé : l’un chasse l’amour, l’autre le fait naître ; celui qui le fait naître est d’or et sa pointe aiguë brille ; celui qui le chasse est émoussé et porte du","nota":"38","parrafo":852,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-39","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Euripide (vers 480–406 av. J.-C.) fut l’un des principaux dramaturges tragiques de l’Athènes classique, avec Eschyle et Sophocle.","contexto":"Appareil critique et philologique : la lamentation citée est celle de Cassandre dans l’Agamemnon d’Eschyle (v. 1080–1082) ; le même jeu étymologique reparaît chez Euripide, Phaéthon, fr. 781.11–13 N² (lamentation de Clymène devant Hélios : « c’est à juste titre que les mortels t’appellent Apollon »), et les anthologies postérieures croisent volontiers les deux passages.","nota":"39","parrafo":856,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-4","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Vitruvius Pollio (forme traditionnelle du nom), architecte et auteur romain actif au Ier siècle av. J.-C. Sa chronologie exacte demeure incertaine ; on le situe généralement entre la fin de la République et le début du principat d’Auguste.","contexto":"Le nom conventionnel « Marcus Vitruvius Pollio » est largement répandu dans la bibliographie, mais ses trois éléments ne présentent pas le même degré de certitude. Vitruvius, nomen gentilice, est solidement attesté par les titres des manuscrits et par les mentions antiques de Pline (index des livres XVI, XXXV et XXXVI de l’Histoire naturelle), de Frontin (De aquaeductu 25) et de Faventinus. Le praenomen Marcus est in","nota":"4","parrafo":318,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-40","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Il convient de distinguer la basilique décrite par Vitruve à Fanum Fortunae (Fano) des autres basiliques augustéennes découvertes en Italie. Remarque étymologique : fanum désigne en latin un lieu consacré ou sanctuaire ; fanaticus désigne d’abord celui qui est inspiré ou attaché au sanctuaire, avant d’acquérir des sens péjoratifs plus tardifs. Profanus est formé sur pro + fanum et désigne ce qui se tient devant ou hors de l’espace consacré, d’où le français « profane ».","contexto":"mot latin fanum désigne proprement le « lieu sacré » ou le « sanctuaire » consacré à une divinité. De cette racine dérive l’adjectif fanaticus, terme qui désignait à l’origine un serviteur du temple ou une personne manifestant un enthousiasme extatique provoqué par la proximité de la divinité ; ce n’est qu’avec l’évolution historique que le mot a acquis la connotation péjorative d’intransigeance qu’il conserve aujour","nota":"40","parrafo":881,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-41","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Le péristasis, dont le nom vient du grec « περίστασις » qui signifie « espace autour », fait référence à un portique à colonnades qui entoure la cella d’un temple périptère, courant aussi bien dans l’architecture de la Grèce antique que dans celle des temples romains.","contexto":"La colonnade intérieure : Fra Giocondo dessine une colonnade intérieure — et non une péristasis extérieure, propre au temple — qui soutient la couverture de la nef centrale, plus haute que celle des portiques.","nota":"41","parrafo":915,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-42","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Chez Vitruve (9.1.1 ; 9.7), l’analemme (ἀνάλημμα) désigne une construction géométrique de projection qui sert à tracer les lignes horaires des cadrans solaires ; il ne s’agit pas de la courbe en huit que l’astronomie moderne appelle aussi analemme.","contexto":"L’analemme du Livre IX : Vitruve intègre la gnomonique et l’astronomie à la formation technique de l’architecte. L’analemme permet de construire graphiquement les relations entre la course apparente du Soleil, l’ombre et la latitude pour le tracé des cadrans solaires. Ce contenu manifeste le caractère encyclopédique de la disciplina architecturae, sans faire de toute l’architecture romaine une « science cosmologique ","nota":"42","parrafo":1128,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-43","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Une clepsydre (grec κλεψύδρα, traditionnellement rapproché de κλέπτειν, kleptein, « dérober », et ὕδωρ, hydōr, « eau ») est une horloge à eau mesurant le temps par l’écoulement régulé d’un liquide. Les dispositifs de ce type sont attestés dès l’Antiquité égyptienne et furent perfectionnés dans le monde grec et hellénistique.","contexto":"Chapitre VIII : Gnomonique : Typologies de cadrans solaires et d’horloges à eau. Catalogue des inventeurs et des modèles de cadrans solaires (horologia) : l’hémicycle de Bérose, le scaphe d’Aristarque, le socle de Scopinas, et description des mécanismes complexes des clepsydres ou horloges à eau automatiques entraînées par des engrenages et des flotteurs régulés (inventions de Ctésibios).","nota":"43","parrafo":1257,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-44","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Le De re aedificatoria (« L’art d’édifier ») est un traité d’architecture en dix livres rédigé en latin par Leon Battista Alberti vers le milieu du XVe siècle. Conçu en dialogue critique avec Vitruve, il compte parmi les textes fondateurs de la théorie architecturale de la Renaissance.","contexto":"Leon Battista Alberti (De re aedificatoria, achevé vers le milieu du XVe siècle) constitue un jalon majeur de la théorie architecturale renaissante. Alberti dialogue avec la tradition antique, Vitruve compris, mais son traité possède une structure, une langue et un projet intellectuel propres ; il ne saurait être décrit comme une simple « purification » du latin vitruvien.","nota":"44","parrafo":1286,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-45","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":"10.12.3","locusEstado":"no canónico","lema":"","aparato":"","texto":"Aristarque de Samos (Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος ; vers 310–230 av. J.-C.) fut astronome et mathématicien grec. Il est célèbre pour avoir proposé un modèle dans lequel la Terre se meut autour du Soleil, connu surtout par des témoignages antiques indirects.","contexto":"Apparatus fontium (sélection). Dans la préface du Livre VII, Vitruve reconnaît explicitement sa dette envers de nombreux auteurs grecs, dont les ouvrages sont pour la plupart perdus. Parmi les autorités qu’il mentionne figurent, pour l’architecture et les proportions, Pythéos, Hermogène, Silène, Théodore, Arcésios et Philon, ainsi que plusieurs auteurs moins connus ; pour la mécanique, Diadès, Archytas, Archimède, Ct","nota":"45","parrafo":1403,"grado":"candidato","gradoRotulo":"locus candidato, sin cotejar","pagina":null,"pdf":null,"libro":10,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-46","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Notes de traduction et gloses lexicales","contexto":"1. Lorsque ton esprit divin et ta puissance, imperator César, s’emparaient de l’empire du monde, et que, tous les ennemis ayant été abattus par ta valeur invincible, les citoyens se glorifiaient de ton triomphe et de ta victoire, que toutes les nations soumises attendaient ton signe et que le peuple romain et le sénat, délivrés de la crainte, étaient gouvernés par tes très amples pensées et desseins, je n’osais, au m","nota":"46","parrafo":1433,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-47","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Notes de traduction et gloses lexicales[publicaeque rei constitutione]  Cela fait référence à « l’organisation de l’État » ou « la constitution de la république ».de opportunitate publicorum aedificiorum]  Opportunitas = pertinence, commodité, bon emplacement.maiestas imperii] Expression clé de l’idéologie augustéenne : « la majesté de l’Empire ».[egregias haberet auctoritates] Leçon des principaux codex. Cela signifie « il jouissait d’une autorité éminente » ou « d’un prestige exceptionnel ».parenti tuo] Référence à Jules César (adopté par Auguste comme son père).concilium caelestium in sedibus immortalitatis eum dedicavisset]  Il fait allusion à l’apothéose (divinisation) de Jules César.imperium parentis in tuam potestatem transtulisset] Expression formelle de la transmission du pouvoir.M. Aurelio et P. Minidio et Cn. Cornelio] Collègues de Vitruve dans le service des machines de guerre. L’abréviation classique de Gnaeus est Cn.ad apparationem ballistarum et scorpionum] Apparationem = préparation, construction.","contexto":"2. Mais lorsque je remarquai que tu prenais soin non seulement de la vie commune de tous et de la constitution de l’État, mais aussi de la convenance des édifices publics, afin que la cité, grâce à toi, ne fût pas seulement accrue de provinces, mais que la majesté de l’empire tirât aussi des édifices publics un prestige exceptionnel, je n’ai pas pensé devoir laisser passer l’occasion de publier pour toi au plus tôt c","nota":"47","parrafo":1435,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-48","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Notes de traduction et gloses lexicaleseo beneficio essem obligatus]  Cela fait référence aux récompenses et au soutien financier reçus d’Auguste.ad exitum vitae non haberem inopiae timorem]  Expression élégante qui signifie « ne pas avoir à craindre la pauvreté jusqu’à la fin de mes jours ».multa te aedificavisse et nunc aedificare]  Elle désigne aussi bien les ouvrages achevés que ceux en cours de construction.pro amplitudine rerum gestarum] Leçon des principaux codex. Il fait directement allusion à la grandeur des exploits d’Auguste (Res Gestae).posteris memoriae tradantur]  Cela signifie « être transmis à la postérité comme un souvenir (durable) ».Conscripsi praescriptiones terminatas]  Praescriptiones terminatas = « instructions précises » ou « règles bien définies » (faisant référence aux dix livres du traité).et ante facta et futura]  Vitruve propose des outils pour évaluer à la fois les œuvres déjà achevées et celles qui seront construites à l’avenir.APPARAT COMPARATIF [F] — I.1.1. « Architecti est scientia… » est maintenu comme lemme de travail. Scientia est rendu par « savoir » ou « connaissance disciplinaire » lorsque « science » risquerait d’évoquer une institution moderne. Fabrica et ratiocinatio ne sont pas deux domaines étanches, mais deux dimensions conjointes de la compétence de l’architectus.","contexto":"3. Tenu donc par ce bienfait, qui m’ôtait jusqu’à la fin de mes jours la crainte de la pauvreté, j’ai commencé à t’écrire ces choses, parce que j’ai remarqué que tu avais beaucoup bâti et que tu bâtis maintenant, et que, dans le temps qui reste aussi, tu prendras soin des édifices publics et privés, afin qu’ils soient transmis à la mémoire de la postérité en proportion de la grandeur de tes exploits. J’ai rédigé des ","nota":"48","parrafo":1437,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-49","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"cuius iudicio probantur omnia] locus discuté dans la tradition éditoriale. Krohn (1912) transmet les mots dans le texte ; d’autres éditions les ont signalés ou placés entre crochets. La présente édition les conserve tout en enregistrant la discussion, sans attribuer une seclusion à la tradition manuscrite lorsque l’apparat du locus n’a pas été vérifié.","contexto":"1. Architecti est scientia pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata, cuius iudicio probantur omnia quae ab ceteris artibus perficiuntur opera. Ea nascitur ex fabrica et ratiocinatione. Fabrica est continuata ac trita usus meditatio, quae manibus perficit[ur] e materia cuiuscumque generis opus [est] ad propositum deformationis. Ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis pro portione ","nota":"49","parrafo":1444,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-5","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Marcus Cetius Faventinus, Artis architectonicae privatis usibus abbreviatus liber (« Abrégé de technique architecturale à l’usage privé »). L’ouvrage dépend largement de Vitruve et fournit peu d’éléments autobiographiques. Sa préface annonce un exposé volontairement pratique, consacré surtout à l’architecture privée et destiné à un lectorat de constructeurs plutôt qu’à une discussion théorique exhaustive.","contexto":"Le cognomen Pollio repose principalement sur la tradition tardive, notamment la formule de Faventinus « Vitruvius Polio aliique auctores », dont la syntaxe a suscité des discussions. Il convient donc d’éviter de tirer de Pollio des conclusions généalogiques, sociales ou étymologiques. La rencontre avec le nom de Gaius Asinius Pollio ne constitue pas une preuve d’identité ni de parenté.","nota":"5","parrafo":320,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-7","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Hermogène d’Alabanda (Hermogenes, Ἑρμογένης) était un architecte grec originaire d’Alabanda, en Carie, qui inventa le pseudodipterus, un type de temple ne comportant apparemment que deux rangées de colonnes, permettant ainsi d’importantes économies de temps et d’argent. Il privilégiait l’ordre ionique à l’ordre dorique. Il a laissé une description écrite du temple de Diane à Magnésie (qu’il fit construire lui-même) et une autre du temple de Bacchus à Téos.","contexto":"Tatarkiewicz n’hésite pas à affirmer que Vitruve est « hautement représentatif de l’hellénisme et de ses interprétations de cet art ». De plus, il souligne que « les idées qu’il emploie […] étaient typiques de l’hellénisme tardif » et qu’il a pu s’inspirer des œuvres et écrits d’Hermogène, architecte de la fin du IIIe ou du IIe siècle av. J.-C. en Asie Mineure, à qui « il doit la plupart de ses opinions ». Pour Cerve","nota":"7","parrafo":324,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000},{"id":"V554-nota-8","tipo":"nota","version":"V554","lengua":"fr","locus":null,"locusEstado":"sin locus","lema":"","aparato":"","texto":"Archytas de Tarente (Grec ancien : Ἀρχύτας ὁ Ταραντίνος ; vers 430 av. J.-C. – vers 360 av. J.-C.) était un philosophe, mathématicien, astronome, homme d’État, général et contemporain de Platon. Archytas travaillait dans sa ville natale, la colonie grecque. Tarente dans les Pouilles. En tant que philosophe, il appartenait aux Pythagoriciens.","contexto":"Vitruve recense dix domaines de connaissance qu’un architecte doit maîtriser : l’écriture, le dessin, la géométrie, l’arithmétique, l’histoire, la philosophie, la musique, la médecine, le droit et l’astronomie. Cette conception encyclopédique explique ses références à des savants et techniciens grecs tels qu’Ératosthène et Archytas de Tarente.","nota":"8","parrafo":336,"grado":"sin-locus","gradoRotulo":"sin locus","pagina":null,"pdf":null,"libro":null,"orden":1000000}]}